Ta muốn ban cho và phân phát, mãi đến lúc những kẻ hiền minh giữa loài người lại trở nên hạnh phúc vì sự điên cuồng của họ, và những kẻ nghèo nàn được sung sướng vì sự giàu có của mình..
Trang 1ZARATHUSTRA ĐÃ NÓI NHƯ THẾ
TỰ NGÔN CỦA ZARATHUSTRA
Trang 2Zarathustra đã nói như thế
Tự ngôn của Zarathustra
ZARATHUSTRA ĐÃ NÓI NHƯ THẾ
Tác phẩm dành cho tất cả
và không dành cho một ai
Năm ba mươi tuổi, Zarathustra rời xứ và hồ lên núi Trên núi cao,
Zarathustra hưởng thụ tinh thần và nỗi cô đơn của mình triền miên không hề
mỏi mệt trong suốt mười năm Nhưng sau cùng, tâm hồn Zarathustra biến
đổi; một buổi sáng nọ, thức giấc cùng bình minh, Zarathustra tiến đến trước
mặt trời và thốt ra những lời sau:
Hỡi thiên thể vĩ đại kia! Hạnh phúc của mi sẽ ra sao nếu không có
những người mà mi soi chiếu?
Trang 3Mười năm nay kể từ khi đến với hang đá của ta, mi sẽ chán nản mệt
mề với ánh sáng và quỹ đạo của mi, nếu không có ta cùng con ó và con rắn
của ta
Nhưng chúng ta đã đợi chờ mi mỗi sáng mai, chúng ta đã dùng phần
dư thừa của mi và đã cảm tạ mi
Giờ đây, ta đã chán ngán sự khôn ngoan của ta, như con ong đã hút
quá nhiều mật Ta cần có những bàn tay vươn về với ta
Ta muốn ban cho và phân phát, mãi đến lúc những kẻ hiền minh giữa
loài người lại trở nên hạnh phúc vì sự điên cuồng của họ, và những kẻ nghèo
nàn được sung sướng vì sự giàu có của mình
Chính vì thế ta phải đi xuống tận những chiều sâu tương tự như mi
mỗi buổi chiều khi mi biến mình sau biển cả, mang theo ánh sáng rạng rỡ
cho thế giới dưới lòng đất, hỡi vì tinh tú giàu sang vô lượng kia!
Ta phải biến mất như mi, ta phải lặn tắt[1] - nói theo những người mà
ta khát khao xuống cùng họ
Vậy thì, hỡi con mắt tĩnh lặng kia ơi, hãy chúc phúc cho ta, mi, kẻ có
thể ngắm nhìn mà không thèm thuồng đố kỵ một hạnh phúc dẫu có quá đà
Trang 4Mi hãy chúc phúc cho chén rượu muốn tràn, cho chất nước óng vàng
chảy tuôn từ đó và mang theo khắp nơi phản ánh hạnh phúc tối đại của mi
Mi hãy nhìn đây! Chén rượu này lại muốn cạn không và Zarathustra
muốn trở lại làm người
Cuộc hạ san[2] của Zarathustra bắt đầu như thế
2
Zarathustra một mình xuống núi và không gặp một ai Nhưng khi
Zarathustra tiến vào rừng, trước mặt hắn bất ngờ hiện ra một lão trượng, ông
lão đã rời chiếc chòi tranh thánh thiện của mình để đi tìm rễ cây trong rừng
Và lão trượng đã nói với Zarathustra như thế vầy:
- Người lữ khách này không xa lạ với ta; cách đây nhiều năm rồi hắn
đã có lần qua đây Hắn tên là Zarathustra, nhưng hắn đã biến đổi
Lúc ấy ngươi đã mang tro tàn của ngươi về núi; nay ngươi lại muốn
mang lửa nồng về thung lũng hay sao? Ngươi há không sợ hình phạt dành
cho kẻ gây ra hỏa hoạn?
Trang 5Phải rồi, ta đã nhận ra Zarathustra Mắt hắn trong suốt và miệng hắn
chẳng biểu lộ nét nào chán ngán Hắn chẳng bước đi như kẻ đang khiêu vũ
đó sao?
Zarathustra đã biến đổi Hắn đã tự hóa thân thành trẻ thơ, hắn đã giác
ngộ: giờ đây ngươi còn tìm chi bên những người đang mê ngủ?
Ngươi đã sống trong cô đơn như sống giữa lòng biển cả dạt dào, và
biển cả mang ngươi đi Khổ thân cho ngươi, vậy ra giờ ngươi lại muốn dạt
tấp vào bờ? Khổ thân cho ngươi, giờ ngươi lại muốn tự mình kéo lôi theo
thân xác?
Zarathustra trả lời: “Tôi yêu loài người”
- Vậy thì, nhà hiền triết bảo, tại sao ta lại đi vào rừng và đi vào trong
nỗi cô đơn? Không phải vì ta đã quá yêu thương loài người sao?
Giờ đây ta yêu thương Thượng đế; ta không thương yêu loài người
Dưới mắt ta, loài người là một cái gì quá đỗi bất toàn Tình yêu loài người sẽ
giết chết ta
Zarathustra đáp: “Nào tôi có nói đến tình yêu! Tôi đến hiến cho loài
người một tặng phẩm”
Trang 6Vị thánh tiếp lời:
- Đừng ban cho loài người điều gì cả Tốt hơn ngươi nên tháo gỡ họ ra
khỏi một cái gì đó và giúp họ mang vác nó, chẳng gì quý hơn thế đối với họ:
miễn là, điều đó cũng làm chính bản thân ngươi thỏa dạ!
Và nếu ngươi muốn ban cho, thì đừng ban cho họ cái gì vượt quá một
của bố thí và hãy chờ họ đến ăn mày nơi ngươi!
Zarathustra đáp:
- Không, tôi không bố thí Tôi không đủ nghèo để làm việc bố thí
Vị thánh bật cười vì lời lẽ của Zarathustra và nói như vầy: “Vậy thời
ngươi hãy cố gắng làm cho họ chấp nhận kho tàng của ngươi Họ nghi ngờ
những ẩn sĩ cô đơn và không tin rằng chúng ta đến để gia ơn ban phát cho
họ
Đối với họ, những bước chân của chúng ta vang lên trên đường phố
mang một âm thanh quá đỗi tịch liêu Họ lại còn sinh lòng lo ngại khi ban
đêm nằm ngủ trên giường, họ nghe tiếng một người lặng lẽ bước đi ngoài
đường phố, rất lâu trước khi mặt trời ló dạng, có lẽ họ tự hỏi mình: “Kẻ trộm
kia đang làm gì vậy?”
Trang 7Ngươi đừng nên đến với loài người, hãy ở lại với rừng cao! Tốt hơn
nữa ngươi nên đến với những con thú! Tại sao ngươi lại không muốn được
như ta, một con gấu giữa đàn gấu, một con chim giữa bầy chim?”
“Và vị thánh làm gì trong rừng sâu?” Zarathustra lên tiếng hỏi
Vị thánh trả lời: “Ta sáng tác những bản nhạc và hát lên, và khi sáng
tác, ta cười, ta khóc, ta gầm gừ: đó là cách ta ngợi ca Thượng đế
Bằng những bài ca, những tiếng khóc, tiếng cười, tiếng gầm gừ, ta tạ
ơn Thượng đế của ta Nhưng còn ngươi, ngươi mang đến món quà gì cho
chúng ta?”
Khi Zarathustra nghe hết những lời này, hắn cúi chào vị thánh và bảo:
“Tôi có thể cho ngài gì đây? Thôi, xin ngài hãy để tôi đi ngay, cốt cho tôi
đừng lấy của ngài món gì cả!” Rồi hai người, ông lão và người đàn ông, chia
tay nhau như thế, tươi cười như hai đứa bé
Nhưng khi Zarathustra một mình, hắn tự hỏi lòng: “Có thể như thế
được chăng? Vị thánh già nua sống trong rừng thẳm ấy hãy còn chưa nghe
nói rằng Thượng đế đã chết rồi sao?”
3
Trang 8Khi Zarathustra đặt chân vào thành phố gần nhất ven rừng, hắn gặp
một đám đông đang tụ họp trên công trường, vì người ta báo trước rằng một
người làm trò đi dây xiếc sắp biểu diễn Và Zarathustra nói với dân chúng
như vầy:
Ta rao giảng với các ngươi về Siêu nhân Con người là cái gì cần phải
được vượt qua Các ngươi đã làm gì để vượt qua con người?
Cho đến nay, tất cả những sinh vật đều đã sáng tạo nên một cái gì
vượt quá chúng, các ngươi lại muốn mình là nghịch triều trong cơn sóng lớn
ấy, muốn quay trở lại với con thú hơn là vượt qua con người sao?
Con khỉ đối với con người là gì? Một đối tượng cười nhạo hay một sự
hổ thẹn đầy đớn đau Và con người cũng phải như thế đối với Siêu nhân:
một đối tượng để cười nhạo hay một hổ thẹn đớn đau
Các ngươi đã vượt qua con đường dẫn từ loài sâu bọ đến loài người,
nhưng về nhiều phương diện, các ngươi vẫn còn là loài sâu bọ Xưa kia các
ngươi đã là loài khỉ và cả bây giờ nữa, con người còn khỉ hơn bất luận con
khỉ nào
Trang 9Ngay kẻ hiền triết nhất trong các ngươi cũng chỉ là một cái gì phân tán
và hỗn tạp: nửa cây nửa ma Thế mà, ta có mời gọi các ngươi trở thành cây
cối hay ma quỷ không?
Này đây, ta rao dạy cho các ngươi Siêu nhân!
Siêu nhân là chiều hướng, là ý nghĩa của trái đất Ý chí các ngươi phải
bảo: Siêu nhân phải là chiều hướng, ý nghĩa của trái đất
Hỡi những người anh em, ta van xin các ngươi, hãy trung thành với
mặt đất và chớ có tin những kẻ nói với các ngươi về những hy vọng lững lờ
bên trên mặt đất! Họ là những kẻ đầu độc, dẫu họ có ý thức điều đó hay
không
Họ là những kẻ khinh miệt đời sống, những kẻ hấp hối và cũng chính
là những kẻ bị đầu độc, mặt đất đã quá mỏi mệt chán chê họ: họ hãy cút đi
cho khuất mắt!
Xưa kia, báng bổ Thượng đế là lời báng bổ nặng nhất, nhưng Thượng
đế đã chết và cũng chết theo Thượng đế là những kẻ báng bổ ấy Giờ đây,
điều đáng kinh khiếp hơn nhiều, là báng bổ mặt đất và coi trọng ruột rà của
cái bất khả thấu nhập hơn ý nghĩa, chiều hướng của mặt đất!
Trang 10Xưa kia, linh hồn đưa mắt nhìn thân xác với vẻ khinh miệt, và lúc bấy
giờ, chẳng có gì cao cả hơn sự khinh miệt ấy: linh hồn muốn cho thân xác
ốm o, khả ố, đói khát! Làm thế, linh hồn tưởng là đã thoát được thân xác,
thoát được thân xác và mặt đất!
Ôi! Linh hồn ấy chính nó cũng còn ốm o, khả ố và đói khát: và sự tàn
bạo là nỗi khoái lạc của linh hồn này
Nhưng cả các ngươi nữa, hỡi những anh em của ta, hãy nói cho ta
biết: thân xác các ngươi báo hiệu gì được cho linh hồn các ngươi? Linh hồn
các ngươi há chẳng phải là sự nghèo nàn, nhơ bẩn cùng sự tự mãn đáng
thương sao?
Thật ra, con người là một dòng sông nhơ bẩn Phải là biển cả bao la
mới có thể dung thông tiếp nhận một dòng sông uế trược mà không bị nhiễm
ô
Này đây, ta rao giảng cho các ngươi về Siêu nhân: Siêu nhân là biển
cả bao la nơi cơn khinh bỉ ngút ngàn của các ngươi có thể đến dìm mình vào
đó
Trang 11Còn gì cao nhã trác việt có thể đến với các ngươi cho bằng giờ phút
của sự khinh bỉ ngất trời? Giờ phút mà ngay cả hạnh phúc, lý trí cùng đức
hạnh của các ngươi cũng biến thành kinh tởm
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì hạnh phúc của ta! Hạnh phúc
ấy là sự nghèo nàn, nhơ bẩn và sự tự mãn đáng thương Thế mà, hạnh phúc
của ta lẽ ra phải làm cho chính cuộc hiện sinh thành chính đáng!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì lý trí ta! Lý trí ấy có khát
khao hiểu biết, như con sư tử khát khao lương thực không? Lý trí chỉ là sự
nghèo nàn, nhơ bẩn và sự tự mãn đáng thương!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì đức hạnh của ta! Nó hãy còn
chưa làm ta thành mê sảng Ta chán nản mệt mỏi với những điều thiện và
điều ác của mình lắm rồi! Tất cả những thứ đó chỉ là sự nghèo nàn, nhơ bẩn
và sự tự mãn đáng thương!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì sự công chính của ta! Chẳng
có lửa nồng nào bao phủ trong ta Thế mà, kẻ công chính giống như một thỏi
than nóng bỏng!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì sự thương hại nơi ta! Lòng
thương hại há chẳng phải là cây thập giá nơi thiên hạ đóng đinh kẻ yêu
Trang 12thương loài người sao? Nhưng lòng thương hại của ta không phải là một
cuộc đóng đinh.”
Các ngươi đã từng nói như vậy bao giờ chưa? Các ngươi đã từng thét
lớn như vậy bao giờ chưa? Hỡi ôi! Giá gì ta đã được nghe các ngươi thét to
lên những lời như thế!
Không phải tội lỗi, nhưng chính sự tự mãn của các ngươi đang kêu
gào chống lại trời xanh, chính sự bủn xỉn của các ngươi, ngay cả trong tội
lỗi, đang ra sức kêu gào với trời xanh!
Vậy thời, đâu là lằn chớp dữ đến liếm lưỡi vào các ngươi? Đâu là cơn
điên cuồng phải thấm nhập vào các ngươi?
Này đây, ta rao dạy cho các ngươi về Siêu nhân: Siêu nhân chính là
lằn chớp dữ, chính là cơn điên cuồng đó!
Khi Zarathustra đã nói như thế, có một kẻ trong đám đông kêu to lên:
“Chúng tôi nghe nói khá nhiều về người đi dây làm xiếc rồi: giờ hãy cho
chúng tôi thấy mặt y thôi!” Và cả đám dân chúng rộ lên cười Zarathustra
Nhưng người đi dây làm xiếc lại tưởng thiên hạ nói đến mình, nên liền khởi
đầu biểu diễn
Trang 134
Trong khi đó, Zarathustra lặng nhìn đám dân chúng, lòng đầy kinh
ngạc Rồi Zarathustra lên tiếng:
Con người là một sợi dây căng thẳng giữa con thú và Siêu nhân - sợi
dây căng ngang một hố thẳm
Vượt qua hố thẳm: nguy hiểm; cất bước giữa đường đi: nguy hiểm;
nhìn lại đằng sau: nguy hiểm - rùng mình sởn ốc và đứng dừng: nguy hiểm
Điều cao đại nhất nơi con người nằm ở chỗ con người là một chiếc
cầu chứ không phải một mục tiêu; điều mà ta có thể yêu thương nơi con
người là: con người là một sự chuyển tiếp và một sự suy tàn[3]
Ta yêu những kẻ nào chỉ biết sống bằng cách làm cho mình trầm một,
diệt vong, vì họ đang bước qua bờ bến bên kia
Ta yêu những kẻ khinh bỉ ngất trời, vì họ chính là những kẻ ngưỡng
mộ mê cuồng, những mũi tên của khát vọng lao vút qua bến bờ bên kia
Trang 14Ta yêu những kẻ không để tâm tìm kiếm bên kia những vì sao một lý
lẽ để diệt vong hay để hy sinh, mà trái lại chỉ hy sinh dâng hiến cho mặt đất,
để một ngày kia, thời đại của Siêu nhân ngự trị trên mặt đất
Ta yêu kẻ nào sống để hiểu biết và muốn hiểu biết để cho một ngày
kia Siêu nhân được sống mãi Như thế là họ cũng ước muốn chính sự suy tàn
của mình
Ta yêu kẻ nào làm việc và phát minh, để xây dựng nơi trú ngụ cho
Siêu nhân, để sửa soạn đất đai, thú vật cùng cây cối cho Siêu nhân xuất hiện:
vì như thế là ước muốn chính sự suy tàn của mình
Ta yêu kẻ nào yêu mến chính đức hạnh của họ: bởi vì đức hạnh là một
ý chí muốn sự suy tàn, và một mũi tên của khát vọng
Ta yêu kẻ nào không dành lại cho chính mình một mảnh nhỏ nào của
tinh thần, kẻ nào muốn hoàn toàn là tinh thần của đức hạnh mình: vì với tư
cách là tinh thần như thế, họ băng vượt qua cầu
Ta yêu kẻ biến đức hạnh mình thành ý hướng và vận mệnh của chính
mình: vì như thế, do tình yêu đức hạnh của chính mình, họ mới khát khao
sống thêm và không sống thêm nữa
Trang 15Ta yêu kẻ nào không khát khao có quá nhiều đức hạnh Có nhiều đức
hạnh trong một đức hạnh duy nhất hơn là trong hai đức hạnh: đấy là một nút
thắt nơi số mệnh đan kết
Ta yêu kẻ nào có linh hồn phung phá, không muốn người khác cảm
ơn mình và cũng chẳng hồi trả lại: bởi vì họ luôn luôn ban phát và không
muốn trì thủ lấy cho mình
Ta yêu kẻ nào hổ thẹn khi vận may ngả về với mình, và tự đặt câu hỏi:
ta có gian lận chăng? - bởi vì họ muốn diệt vong
Ta yêu kẻ nào ném ra những lời vàng ngọc đằng trước những hành vi
của họ và luôn luôn giữ đúng hơn những gì mình hứa: bởi vì họ muốn chính
sự suy tàn của mình
Ta yêu kẻ nào biện chính cho những người trong tương lai và giải
thoát cho những người trong quá khứ, vì họ muốn diệt vong bởi những
người hiện tại
Ta yêu kẻ trừng phạt Thượng đế của mình vì yêu Thượng đế đó: cần
phải để cho cơn phẫn nộ của Thượng đế họ làm họ diệt vong
Trang 16Ta yêu kẻ nào tâm hồn sâu thẳm, ngay cả trong vết thương, kẻ mà một
tai ương nhỏ bé nhất cũng có thể làm họ diệt vong; vì họ sẽ hân hoan vượt
qua cầu không hề do dự
Ta yêu kẻ nào tâm hồn tràn đầy viên mãn đến độ tự quên chính mình,
và tất cả mọi sự đều được cưu mang trong họ: như thế tất cả mọi sự đều sẽ
trở thành sự suy tàn của chính họ
Ta yêu kẻ nào tự do tự tại trong tâm hồn và trong tinh thần: như thế
đầu óc họ chỉ dùng làm ruột rà cho quả tim, nhưng quả tim họ kéo họ về sự
suy tàn
Ta yêu những kẻ nào tựa như những giọt nặng đang kiên trì rơi từng
giọt một từ tảng mây tối ám lơ lửng trên đầu loài người: họ báo trước lằn
chớp dữ đang đến và diệt vong với tư thế là những người tiên báo
Này đây, ta là một đấng tiên tri của sấm sét, một giọt nặng rơi từ mây
xuống: sấm sét đó tên là Siêu nhân
5
Trang 17Khi Zarathustra đã nói xong những lời này, hắn lại nhìn đám dân
chúng lần nữa, rồi im lặng tự nhủ lòng mình:
Họ đang phá ra cười kìa; họ chẳng hề hiểu ta, miệng ta không hợp cho
những lỗ tai đó
Liệu ta có phải chọc thủng tai họ để cho họ học nghe bằng mắt? Liệu
ta có phải đánh chũm chọe và la gào như những linh mục thuyết giáo trong
tuần chay? Hoặc giả dân chúng chỉ tin vào những kẻ ăn nói cà lăm?
Họ có một cái gì đó làm họ hãnh diện Vậy, họ gọi tên cái đang làm
họ hãnh diện là gì? Họ gọi đó là nền văn minh, chính nền văn minh làm họ
khác biệt với kẻ chăn dê
Chính vì thế, về những người đó, họ không thích nghe chữ “khinh bỉ”
Vậy thời ta sẽ ngỏ lời với lòng kiêu hãnh của họ
Ta sẽ nói cho họ nghe về điều đáng khinh bỉ hơn cả: đấy là con người
cuối cùng hay con người hạ đẳng nhất.[4]
Và Zarathustra nói với dân chúng như vầy:
“Đã đến lúc con người tự đặt cho mình một mục tiêu Đã đến lúc con
người vun trồng mầm mống hy vọng cao đại nhất của mình