Đặt tên cho miền đất lạ ppt

Trong khi tên tuổi của Christopher Colômbô được ca tụng khắp nơi trên châu Mỹ và ngày sinh của ông trở thành một ngày lễ nghỉ, thì Amerigo Vespucci chỉ được ít người biết đến và chắc chắ

Những phát hiện về vạn vật và con người

Đặt tên cho miền đất lạ

Tân Thế Giới được đặt tên là America một cách ngẫu nhiên và tình cờ cũng là hợp lý, vì chính việc người châu Âu khám phá ra tân thế giới này cũng hoàn toàn là bất ngờ.

Trong khi tên tuổi của Christopher Colômbô được ca tụng khắp nơi trên châu Mỹ và ngày sinh của ông trở thành một ngày lễ nghỉ, thì Amerigo Vespucci chỉ được ít người biết đến và chắc chắn không phải một anh hùng dân tộc Một sử gia châu Mỹ Latinh lỗi lạc đã phàn nàn, "Trên khắp bán cầu này, từ Alaska tới Tierra del Puego, không có một tượng đài nào được dựng lên cho ông" Con người tiên phong này của Thời Đại Hàng Hải, con người

có công mở mang đầu óc loài người, đã bị kiềm tỏa trong thái độ gò bó của những kẻ sô vanh, những tay mô phạm rởi và những nhà trí thức cuồng nhiệt nhưng ngu dốt Nhà học giả người Mỹ Ralph Waldo Emerson đã dõng dọc hét lên mà không màng gì tới sự kiện, "Thật lạ cả một châu Mỹ to lớn lại phải mang cái tên của một tên trộm, Amergo Vespucci, tay buôn dưa chua ở Sevelle mà chức vụ cao nhất trên biển chỉ là bạn của người quản lý neo

buồm trong một chuyến thám hiểm không bao giờ xuất phát, thế mà đã xoay

sở để đánh lừa thế giới thay thế tên của Colômbô và đặt tên cho cả nửa trái đất bằng cái tên bất lương của mình" Không hề có một chút sự thật trong những lời lẽ ba hoa ấy Những lời sau đây do những người đồng hương của Vespucci ghi khắc trên nhà ở của gia đình ông thì chính xác hơn: "Một người Florence quý tộc, nhờ cuộc khám phá châu Mỹ đã làm rạng danh mình và xứ sở của mình; người Mở Rộng Thế Giới"

Amerigo Vespucci sinh ra trong một gia đình thế gia ở Florence năm

1454 vào lúc mà Thời Đại Phục Hưng của Ý đang manh nha Ông sống 38 năm đầu đời tại đó, phát triển óc tò mò không giới hạn và những tham vọng tri thức sẽ chi phối cuộc đời ông Khi nhà danh họa Vasari đi học với Michelangelo ở Florence, ông ở nhà một người chú của Amerigo, cũng là người cho thi sĩ Ludovico Ariosto đi Cosimo Leonardo da Vinci cũng rất ái

mộ khuôn mặt ông nội của Amerigo nên thường đi theo ông trên các đường phố để chuẩn bị những nét vẽ mà sau này ông sẽ vẽ lên một bức chân dung độc đáo bằng chì màu Ghirlandaio đã vẽ chân dung của gia đình Vespucci, trong đó có Amerigo, trên một bức họa của ông ở Thánh Đường Các Thánh Hồi còn là một thanh niên, Amerigo giúp việc cho gia đình Medici để trông coi những công việc có tầm mức lớn của họ Giống như chủ của mình là Lorenzo, Amerigo đọc sách rất nhiều, sưu tầm sách và bản đồ và phát triển

sở thích đặc biệt về khoa trắc địa và thiên văn Amerigo được sử sang Tây Ban Nha năm 1492 để trông coi công việc buôn bán của gia đình medici Tại Seville ông trở thành một chủ cung cấp tàu thuyền và càng ngày càng quan sát và học hỏi nhiều về việc mạo hiểm trên biển, nên các hoạt động của ông

đã đổi từ lãnh vực buôn bán hàng hóa sang thám hiểm

Vào năm 1499, những sở thích thương mại và địa lý nơi Vespucci đã kết hợp lại để lôi kéo ông cương quyết đi theo tiếng gọi mới này Vào thời

đó, người ta đã thấy rõ tương lai nền thương mại của Tây Ban Nha tới phương Đông sẽ phải nằm trên đường Biển Tây Người Bồ Đào Nha đã chiếm cứ con đường quanh châu Phi, nhưng Colômbô đã chứng minh rằng

có thể đến đất liền bằng đường biển phía tây Vespucci muốn thử hoàn thành những hi vọng của Colômbô trong việc đặt chân tới châu á Cuộc hành trình thứ ba của Colômbô vẫn chưa hé mở con đường tới ấn Độ Vespucci giải thích, "Tôi có ý định thử xem mình có thể cày xới mảnh đất mà Ptolêmê gọi

là Mũi Catigara, là mũi đất nối liền với Sinus Magnus không" Catagara được các bản đồ của Ptolêmê vẽ trên mũi đất phía đông nam của lục địa châu Á, được Marco mô tả như là điểm mà chung quay có đầy những kho báu người Trung Hoa rải xuống trên đường tới Sinus Magnus và Sinus Gangeticus, hai vịnh lớn của Ấn Độ dương Vì Ptolêmê đã xác định Catigara

ở 8,5o nam xích đạo, nên Vespucci muốn thử tìm con đường từ chỗ này mà Colômbô đã không để ý tới

Chỉ huy hai tàu lớn Vespucci kết hợp với đoàn thám hiểm do Alonso

de Ojeda dẫn đầu và khởi hành từ Cádiz ngày 18 tháng 5, 1499 Chuyến thám hiểm này đã trông thấy miền đất phía nam của nơi mà Colômbô đã đến trong chuyến hành trình thứ ba Trong khi các tàu khác của Ojeda đi về hướng bắc để tìm kiếm những kho báu của "Bờ Biển Ngọc" thì Vespucci đi

về hướng nam, mò mẫm tìm đường quay Catigara "Sau khi chúng tôi đã đi được khoảng 400 hải lý liên tục dọc theo một bờ biển, chúng tôi kết luận đây

là đất liền; vùng đất này ở phần ranh giới cuối cùng của châu á về phía đông

và ở phần đầu của nó về phía tây" Vespucci vẫn còn sẵn sàng tìm kiếm tiếp, nhưng những con mọt tàu đã ăn thủng vỏ tàu và lương thực đã cạn, gió và dòng nước lại ngược chiều Ông miễn cưỡng phải quay về Tây Ban Nha

Vừa khi trở về Seville, ông đã quyết định tiếp tục khám phá trở lại Ông viết cho Lorenzo de Medici, "Không lâu nữa, tôi hi vọng sẽ đem về những tin tức vĩ đại và khám phá ra đảo Tabrobana (Tích Lan), nằm giữa Ấn

Độ dương và Vịnh Ganges" Bản tường trình chuyến hành trình đầu tiên của ông bộc lộ những thế giới mới về tư tưởng và cảm xúc Giống như Colômbô, khi Vespucci vượt qua Đại Dương, ông cũng suýt theo thế giới của Ptolêmê Nhưng giờ đây ông đã đổi sang một giọng điệu mới

"Thưa ngài Lorenzo đáng kính; tôi nghĩ rằng chuyến hành trình này của tôi đã bác bỏ ý tưởng của đa số nhà triết học khi họ cho rằng không ai có thể sống được tại Vùng Nhiệt Đới vì sức nóng Qua chuyến hành trình này, tôi lại thấy sự thật trái hẳn Không khí tại vùng này mát mẻ và ôn hòa hơn và

số người sống tại đây nhiều hơn số người sống tại những nơi khác Nói theo

lý trí, tôi nói thầm thôi nhé, chắc chắn kinh nghiệm giá trị hơn lý thuyết"

Vespucci đã từ lâu phải đâu đầu với việc xác định kinh độ, vì đây là chuyện có tính quyết định trong các cuộc vượt biển theo hướng tây Áp dụng một lối mới để giải quyết vấn đề này, ông đã mang theo những bảng thiên văn về mặt trăng và các hành tinh Trong 20 ngày nhàn rỗi bắt buộc, từ 17 tháng 8 tới 5 tháng 9, 1499, ông trở lại tìm hiểu vấn đề này

"Về vấn đề kinh độ, tôi tuyên bố mình gặp quá nhiều khó khăn để xác định nó khiến tôi rất vất vả để xác định khoảng đường đông - tây mà tôi đã

đi được Kết quả cuối cùng của những vất vả của tôi là chẳng khám phá ra điều gì tốt hơn là ngồi chờ và quan sát về đêm sự giao hội giữa một hành tinh với một hành tinh khác và đặc biệt sự giao hội giữa mặt trăng với các hành tinh khác, vì mặt trăng nhanh hơn mọi hành tinh khác

Sau khi đã thử nghiệm nhiều đêm, thì một đêm kia, ngày 23 tháng 8,

1499, có sự kiện giao hội giữa mặt trăng và sao Hỏa, mà theo niên lịch [của thành phố Ferrara] thì phải xảy ra lúc nửa đêm hay nửa giờ trước Tôi đã

thấy rằng khi mặt trăng lên một giờ rưỡi sau khi mặt trời lặn, hành tinh đã đi qua vị trí đó ở phía đông"

Vespucci đã sử dụng dữ liệu này để tính toán mình đã đi xa về phía tây bao nhiêu Phương pháp thiên văn của ông rốt cuộc đã mang lại những kết quả chính xác hơn nhiều so với lối xác định vị trí bằng các mốc cố định của Colômbô và những người đồng thời, nhưng vì thiếu những dụng cụ chính xác, nên chưa được áp dụng nhiều Dù vậy, trong khi tính toán độ dài của một độ, ông đã cải tiến con số đương thời và tạo ra một phép tính chu vi trái đất ở xích đạo chính xác nhất từ trước tới giờ - chỉ ít hơn kích thước thực

sự là 50 dặm

Khi Vespucci khởi sự chuyến thám hiểm tiếp theo, ông đã đi dưới một

lá cờ khác Bây giờ ông không đi cho vua Ferdinand và hoàng hậu Sevilla nữa, mà cho vua Manuel I của Bồ Đào Nha Chuyến đi này sẽ tạo cơ hội để ông tuyên bố sự hoài nghi về lý thuyết của Ptolêmê, cắt đứt những truyền thống vũ trụ học huyền bí và khẳng định một thế giới mới

Trong chuyến thám hiểm thứ nhất của Vespucci dưới lá cờ Tây Ban Nha, ông đã nhận ra rằng đã tìm được con đường tới Indies vòng quanh "Eo Catigara" của Ptolêmê, ông phải theo đường bờ biển phía đông rồi đi theo hướng nam xuống những vùng thuộc lãnh thổ Bồ Đào Nha Vì thế không

ngạc nhiên khi trong chuyến thám hiểm tiếp theo này tới Indies, Vespucci đã

đi dưới sự bảo trợ của Bồ Đào Nha chứ không phải của Tây Ban Nha

Ngày 13 tháng 5, 1501, gần ba thập niên sau cuộc vượt biển lần đầu tiên của Colômbô, Amerigo Vespucci đã chỉ huy ba tàu buồm caravel rời cảng Lisbon để khởi đầu một cuộc hành trình 16 tháng mang tính quyết định

để gặt hái những thành quả mà Colômbô đã chuẩn bị Vì biển lặng gió, chuyến vượt biển tìm đất mới của Vespucci đã phải kéo dài thêm 64 ngày

"Chúng tôi tới được một miền đất mới, mà vì nhiều lý do được nêu sau đây, chúng tôi nhận định đó là một lục địa"

Tuy rất bị ấn tượng bởi những điều mới lạ và kỳ diệu, Vespucci vẫn nung nấu ý muốn tìm ra con đường biển phía tây đưa tới Ấn Độ Một tháng sau khi trở về Lisbon từ chuyến hành trình quan trọng này, Vespucci đổi cờ một lần nữa Ông lại trở về Seville

Vespucci đã đi theo đường bờ biển Nam Mỹ khoảng 800 hải lý, tức khoảng 2,400 dặm Anh, "luôn luôn theo hướng tây nam một phần tư tây", dẫn ông đi thẳng xuống Patagonia, gần San Julián bây giờ, chỉ cách mũi nam của Tierra del Fuego khoảng 400 dặm về phía bắc Khi Vespucci trở về Lisbon vào tháng 9, 1502, ông lại viết cho Lorenzo de Medici, người bạn và nhà bảo trợ của ông

"Chúng tôi đã đi rất xa ngoài những biển ấy đến nỗi đã vào trong Vùng Nhiệt Đới và vượt qua đường phân (equinoctial line) và đường đồng chí tuyến (Tropic of Capricorn), cho tới khi Nam Cực nằm ở 50o trên đường chân trời, là vĩ độ của tôi từ xích đạo Chúng tôi giong buồm trên Nam bán Cầu trong chín thàng hai mươi bảy ngày [từ khoảng 1 tháng 8 tới khoảng 27 tháng 5], không bao giờ thấy Bắc Cực hay chòm sao Đại Hùng và Tiểu Hùng Nhưng đối diện với chúng tôi có thể thấy được những chòm sao rất sáng và đẹp mà ở Bắc Bán Cầu này không bao giờ trông thấy ở đó tôi đã ghi lại trật tự kỳ diệu của các chuyển động và độ lớn của những ngôi sao ấy, bằng cách đo đường kính vòng tròn của chúng và vẽ ra những vị trí tương quan của chúng bằng những hình vẽ hình học Tôi đã ở bên phía nam bán cầu, cuộc vượt biển của tôi đã đi được một phần tư vòng trái đất

Các cư dân ở đó rất đông, nhưng vô số các giống cây, hoa cỏ và trái cây thơm ngon, những giống chim với những sắc lông rực rỡ cho ta cảm tưởng đang sống ở vườn địa đàng "Làm sao tôi kể hết được vô số những động vật hoang dã, vô số những con sư tử, báo, mèo rừng, không giống những con thấy ở Tây Ban Nha; biết bao nhiêu là sói, nai đỏ, khỉ, cáo, khỉ đuôi sóc và rất nhiều loại rắn rất to"

Với óc tò mò vô hạn và trí thức thanh tao của một người Florence thời Phục Hưng, Vespucci mô tả những khuôn mặt và điều bộ của dân bản xứ,

các tập tục cưới hỏi, sinh con, tôn giáo, ăn uống và xây cất nhà cửa của họ

Vì những dân này chỉ sử dụng cung tên, nỏ và đá, nên tất cả vũ khí của họ

"đều dựa vào sức gió", theo kiểu nói của Petrarch

Tuy rất bị ấn tượng bởi những điều mới lạ và kỳ diệu này, Vespucci vẫn bị nung nấu bởi ý muốn tìm ra con đường biển phía tây đưa tới ấn Độ Một tháng sau khi trở về Lisbon từ chuyến hành trình quan trọng này, Vespucci lại đổi cờ một lần nữa Ông lại trở về Seville Các chuyến hành trình của Vespucci và công việc duyệt lại bản đồ Đại Tây Dương của ông, đã làm ông tin rằng Eo Catigara của Ptolêmê không thể tìm thấy ở Lục Địa Thứ

Tư bất ngờ này Ông đã đi suốt bờ biển thuộc lãnh thổ Bồ Đào Nha mà không tìm thấy con đường nào mở ra đại dương, vì thế ông biết rằng nếu có một con đường đi tới ấn Độ, nó phải ở thật xa phía tây, trên đường ranh giới

đã phân định cho Tây Ban Nha Vào thời đó, khi Bồ Đào Nha đã bắt đầu thu vén những châu báu từ nền thương mại độc quyền đường biển phía đông với

ấn Độ, thì vua và hoàng hậu Tây Ban Nha cũng đang thực hiện một cố gắng

có tổ chức để cải thiện khả năng hàng hải của Tây Ban Nha nhằm tìm một con đường biển tốt hơn ở phía tây Các nhà bác học nước ngoài được mời gọi, Đại học Salamanca được tài trợ lại và hoàng hậu Isabella đích thân lo việc thu thập các sách đã phát hành, một nguồn tri thức mới

Vua và hoàng hậu Tây Ban Nha hoan nghênh đón nhận Vespucci và lập tức giao cho ông nhiệm vụ trang bị các tàu buồm caravel để thực hiện một cuộc thám hiểm trên biển "về hướng tây, phía bắc của xích đạo, để tìm cách khám phá ra một eo biển mà Colômbô đã không tìm thấy" Sự lỗi lạc của Vespucci được nhìn nhận vào năm 1508, khi hoàng hậu Joanna của Castile, người đã lên ngai kế vị Isabella, bổ nhiệm Amerigo Vespucci vào một chức vụ mới được đặt ra là "đô đốc của Tây Ban Nha" Ông phải lập một trường đào tạo hoa tiêu và ông có thẩm quyền tuyệt đối để khảo sát và cấp văn bằng "cho tất cả những hoa tiêu của vương quốc chúng ta từ nay sẽ thực hiện những cuộc hành trình đi đến những vùng dất Indies nói trên của chúng ta, đã hay sẽ được khám phá" Những hoa tiêu thám hiểm trở về phải báo cáo lại cho ông những khám phá của họ, để cập nhật những bản đồ của Tây Ban Nha Chống lại sự kháng cự của những hoa tiêu thất học, thực dụng, Vespucci cố gắng phổ biến phương pháp tìm kinh độ rất phức tạp của mình Ông đã có kế hoạch thực hiện một cuộc hành trình của riêng mình, ông đã chuẩn bị những tàu bọc kẽm để tránh bị mọt tàu ăn thủng, để "đi về hướng tây nhằm tìm kiếm những vùng đất mà người Bồ Đào Nha đã tìm thấy khi đi

về hướng đông" Nhưng vẫn còn bị bệnh sốt rét đã mắc phải từ chuyến đi trước, mà thời ấy không có thuốc chữa, Amerigo Vespucci đã chết năm 1512

Cũng không ngạc nhiên khi cái mới mẻ của Tân Thế Giới, với những

cơ hội vượt ngoài sức tưởng tượng, đã không mê hoặc được châu Âu Nhưng chủ nàh sách và những nhà vẽ bản đồ đã có những quyền lợi không thể thay đổi trong những món hàng được coi là chính xác của họ và trong những bản khắc gỗ hay bản kẽm để in ra chúng Các bản đó, quả cầu và bình đồ địa cầu được tôn trọng nhát không có chỗ nào dành cho một Lục Địa Thứ Tư Các từ ngữ và mẫu đơn hành chánh của các chính phủ đều khuyến khích người dân

ở lại trong nếp ngôn ngữ đã quen từ lâu đời Chính quyền Tây Ban Nha vẫn tiếp tục sử dụng tên Indies và gọi những người bản địa của Tân Thế Giới là người Indies Cả khi Tân Thế Giới sẽ không phải là một phần của lục địa châu Á, thì lúc này thái độ an toàn hơn vẫn là coi nó như một tiền đồn của châu á

Nhưng cũng có một ít người bị kích thích bởi những cuộc hành trình của Vespucci, đã cảm thấy thích thú với một khái niệm mới về một phần trái đất bất ngờ khám phá ra Tân Thế Giới không được đặt tên tại một lễ nghi trọng thể bởi các lãnh tụ của một quốc gai hay một hội nghị các nhà trí thức

uy tín, nhưng đã được đặt tên một cách không nghi lễ tại một nơi mà bản thân Vespucci không bao giờ đặt chân tới và có lẽ cũng chưa bao giờ nghe nói đến Vespucci không hề lấy tên mình đặt cho lục địa này, dù ông thường

bị tố cáo về sự hợm hĩnh này Alexander von Humboldt (1769-1859), nhà