của bệnh, về dâm tà truyền vào làm tuyệt bại thân thể đến nỗi không còn trị được nữa, Ta có thể nghe những điều ấy được không ?"[4].. Nó sáng tỏ như tỉnh giấc ban ngày, nó khó khăn như n
Trang 1SÁCH LINH KHU
THIÊN 42: BỆNH TRUYỀN
Hoàng Đế hỏi: "Ta đã nhận được ý nghĩa của cửu châm nơi phu tử,
nhưng ta có xem riêng các phương trị bệnh, ta thấy có khi phải dẫn dắt để
được hành khí, hoặc dùng phép án ma, phép cứu chườm, phép châm biếm,
uống thuốc, có thể chọn một trong những phép trên, hay là áp dụng tất cả
(cho một người bệnh) ?"[1]
Kỳ Bá đáp : "Khi nói chư phương (các phương) là có ý nói đến
phương nào đó dùng cho một số người nào đó, không thể dùng tất cho một
người"[2]
Hoàng Đế hỏi: "Đây chính là ý nghĩa mà chúng ta thường nói: hãy giữ
lấy cái nhất, đừng để mất đi lẽ biến trong vạn vật, nhờ vậy ta sẽ biết được cái
Đạo của vạn vật[3] Nay ta được nghe về chỗ yếu điệu của Âm Dương, về
cái lý hư thực, về những bệnh làm nghiêng ngả con người, về tình trạng
bệnh còn ở cạn có thể trị được Ta mong được nghe thêm về sự biến hóa
Trang 2của bệnh, về dâm tà truyền vào làm tuyệt bại thân thể đến nỗi không còn trị
được nữa, Ta có thể nghe những điều ấy được không ?"[4]
Kỳ Bá đáp : "Ôi ! Câu hỏi về Đạo (y) mới yếu điệu làm sao ! Nó sáng
tỏ như tỉnh giấc ban ngày, nó khó khăn như nhắm mắt ban đêm, nó như cái
gì mà ta có thể mang lên người, mặc vào người, thần khí nhờ đó mà sinh ra,
biểu hiện thành, làm thế nào để đạt được lẽ dưỡng sinh là phải gần liền với
Đạo y để thần khí tự giữ được, cái lý sinh ra thần khí, phải được viết ra ghi
vào sách vở chứ không thể chỉ truyền lại riêng cho con cháu mình mà
thôi"[5]
Hoàng Đế hỏi: "Thế nào gọi là tỉnh giấc ban ngày ?"[6]
Kỳ Bá đáp : "Đây chỉ vào ai rõ được lẽ biến hóa của Âm Dương, như
giải được mối nghi hoặc, như vừa tỉnh giấc say rượu"[7]
Hoàng Đế hỏi: "Thế nào gọi là nhắm mắt ban đêm ?"[8]
Kỳ Bá đáp : "Đây chỉ vào người nào như đang câm lặng không nói
được gì, mờ mịt như không thấy bóng hình, đưa đến tình trạng làm cho bì
mao bị thất điệu, làm cho tấu lý khai, làm cho chính khí bị nghiêng ngả, dâm
tà như nước vỡ bờ, huyết mạch bị tà khí tràn ngập và truyền vào, đại khí
Trang 3nhập vào tạng, phúc đau lan xuống dưới, khiến cho đến chỗ chết, không thể
sống được"[9]
Hoàng Đế hỏi: "Đại khí (tà khí) nhập vào tạng thì diễn biến như thế
nào ?"[10]
Kỳ Bá đáp : "Nếu bệnh phát ra ở trước Tâm, sau 1 ngày sẽ truyền đến
Phế, sau 3 ngày sẽ truyền đến Can, sau 5 ngày sẽ truyền đến Tỳ, nếu thêm 3
ngày nữa mà bệnh không khỏi thì sẽ chết; Nếu bệnh vào mùa đông thì sẽ
chết vào giữa đêm, còn nếu bệnh vào mùa hạ thì sẽ chết vào giữa trưa[11]
Nếu bệnh phát ra trước ở Phế, sau 3 ngày sẽ truyền đến Can, sau 1
ngày nữa sẽ truyền đến Tỳ, sau 5 ngày nữa sẽ truyền đến Vị, nếu thêm 10
ngày nữa mà bệnh không khỏi thì chết; Nếu bệnh vào mùa đông thì sẽ chết
vào lúc mặt trời lặn, nếu bệnh vào mùa hạ thì chết lúc mặt trời mọc[12]
Nếu bệnh phát ra trước ở Can, sau 3 ngày nữa sẽ truyền đến Tỳ, sau 5
ngày nữa sẽ truyền đến Vị, sau thêm 3 ngày nữa sẽ truyền đến Thận, nếu
thêm 3 ngày nữa mà bệnh không khỏi thì sẽ chết; Nếu bệnh vào mùa đông
thì chết lúc mặt trời lặn, nếu bệnh vào mùa hạ thì chết vào lúc ăn sáng[13]
Nếu bệnh phát ra trước ở Tỳ, sau 1 ngày sẽ truyền đến Vị, sau 2 ngày
sẽ truyền đến Thận, sau 3 ngày sẽ truyền đến vùng thịt lữ thuộc Bàng quang
Trang 4kinh, nếu thêm 10 ngày nữa mà bệnh không khỏi thì sẽ chết; Nếu bệnh ở
mùa đông sẽ chết vào giờ mà nhân khí ổn định nhất, nếu bệnh vào mùa hạ
thì sẽ chết vào lúc ăn trưa[14]
Nếu bệnh phát ra trước ở Vị, sau 5 ngày sẽ truyền đến Thận, thêm 3
ngày nữa sẽ truyền đến vùng thăn thịt 2 bên cột sống, thuộc Bàng quang
kinh, thêm 5ngày nữa sẽ truyền đến Tâm, nếu thêm 2 ngày nữa mà bệnh
không khỏi thì sẽ chết Nếu bệnh ở mùa đông, sẽ chết vào nửa đêm, nếu
bệnh vào mùa hạ, sẽ chết vào xế chiều[15]
Nếu bệnh phát ra trước ở Thận, sau 3 ngày nữa sẽ truyền đến vùng
thăn thịt 2 bên cột sống, thuộc Bàng quang kinh, thêm 3 ngày nữa sẽ truyền
lên đến Tâm, thêm 3 ngày nữa sẽ truyền đến Tiểu trường, nếu thêm 3 ngày
nữa mà không khỏi bệnh thì sẽ chết; Nếu bệnh vào mùa đông thì sẽ chết vào
lúc vừa sáng, nếu bệnh vào mùa hạ thì sẽ chết vào quá trưa[16]
Nếu bệnh phát ra trước ở Bàng quang, sau 5 ngày sẽ truyền đến Thận,
thêm 1 ngày nữa sẽ truyền đến Tiểu trường, thêm 1 ngày nữa sẽ truyền đến
Tâm, nếu thêm 2 ngày nữa mà bệnh không khỏi thì sẽ chết; Nếu bệnh vào
mùa đông thì sẽ chết vào lúc gà gáy, bệnh vào mùa hạ thì sẽ chết vào lúc quá
trưa[17]
Trang 5Các bệnh cứ theo thứ tự để truyền cho nhau như thế, tất cả đều
theo đúng với tứ kỳ ( thời) để chết, không thể châm để trị được[18] Nếu
bệnh mà truyền theo con đường gián 1 tạng hoặc gián 2, 3, 4 tạng thì có thể
châm trị được"[19]