Xét về từng ý nghĩa của mạch, mỗi loại mạch có thể chủ một loại bệnh khác nhau.. Ngoài ra mạch ở các vị trí khác nhau cũng biểu hiện bệnh lý khác nhau.. Thí dụ: Mạch Trầm thuộc Thận-Thủy
Trang 1MẠCH HỌC LỜI NÓI ĐẦU
Trang 2Trong lâm sàng thực nghiệm, đối với các thầy thuốc YHCT, một trong những yếu tố chẩn đoán được coi là khó nhất, đó là việc xem mạch Mạch tượng (hình thể của mạch) vừa là thực tại (sờ, bắt được) nhưng cũng rất trừu tượng Xét về từng ý nghĩa của mạch, mỗi loại mạch có thể chủ một loại bệnh khác nhau Ngoài ra mạch ở các vị trí khác nhau cũng biểu hiện bệnh lý khác nhau Thí dụ: Mạch Trầm (thuộc Thận-Thủy), nếu ở vị trí bộ xích bên tay trái (bộ vị của Thận) thì rất tốt nhưng nếu ở vị trí bộ thốn tay trái (thuộc Tâm) lại rất nguy hiểm, vì đó là biểu hiện của thủy khắc hỏa, bệnh nặng hơn Muốn hiểu tại sao cũng mạch Trầm, ở bộ vị này thì tốt, ở
bộ vị khác lại xấu đòi hỏi phải hiểu biết về y lý
Sách chuyên đề về mạch bằng tiếng Việt hiện nay tương đối rất ít và ngay cả trong các sách giáo khoa cũng chỉ bàn sơ qua về các bộ mạch, khó đáp ứng được nhu cầu ngày càng có chiều hướng muốn nghiên cứu sâu hơn
về YHCT (trong đó có mạch học)
Vì vậy, trong tinh thần nghiên cứu, học hỏi, chúng tôi cố gắng tổng hợp lại các sách mạch (đa số dựa theo các sách mạch bằng tiếng Hán) xưa và nay, sắp xếp lại thành hệ thống trong từng vấn đề chuyên sâu về mạch
Nội dung của từng mạch được triển khai dưới 9 tiêu đề:
Trang 31- Đại Cương: Nêu lên phần xuất xứ hoặc định nghĩa về từng loại mạch đó
2- Mạch Tượng: Cách mô tả hoặc hình vẽ biểu diễn của các mạch đó theo các sách chuyên khoa Trong phần này, chúng tôi giới thiệu thêm (nếu
có thể) hình vẽ biểu diễn của các mạch đó theo những sách mạch hiện đại: trình bày đường biểu diễn mạch qua các dạng sóng, được đo bằng các máy tương đối hiện đại, giúp người đọc có được sự so sánh hoặc dễ nhận xét về các sóng mạch
3- Nguyên Nhân Phát Sinh Mạch: Dựa theo quan điểm của các sách xưa và nay, theo YHCT lẫn YHHĐ Thí dụ: Nguyên nhân phát sinh ra mạch PHÙ:
+ Theo YHCT có thể do tà khí xâm nhập vào 3 kinh dương bức bách mạch Khí ra ngoài
+ Theo YHHĐ có thể do lượng máu của tim tống ra được tăng lên Những quan niệm tuy khác nhau giữa hai nền YHCT và YHHĐ có thể gíup người đọc hiểu rõ hơn về nguyên nhân phát sinh ra loại mạch đó
Trang 44- Mạch Chủ Bệnh: Mỗi mạch, tùy từng bộ vị (thốn, quan xích) khác nhau, có thể biểu hiện loại bệnh chứng khác nhau Các y gia, qua kinh nghiệm, đã ghi chép tương đối khá đầy đủ ở đây, chúng tôi chỉ tổng hợp lại và sắp xếp theo thứ tự thời gian của các tác phẩm trích dẫn Thí dụ cũng
về mạch PHÙ, theo lịch sử phải kể đến sách Nội Kinh Tố Vấn rồi đến Thương Hàn Luận, Kim Quỹ
5- Mạch Chủ Kiêm Mạch Bệnh: Mỗi mạch, khi kết hợp với mạch khác, có thể đem lại ý nghĩa bệnh lý khác nhau Thí dụ: mạch Phù Sác chủ cảm phong nhiệt nhưng Phù Khẩn lại chủ cảm phong hàn
6- Mạch Và Trị Liệu: Qua kinh nghiệm, các nhà mạch học đã tổng hợp được các phác đồ điều trị cho từng loại mạch, làm cơ sở cho việc lập luận và nghiên cứu về mạch
7- Các Lời Bàn Về Mạch: Trình bày các quan điểm riêng của các sách
về mạch có uy tín, kể cả những lời bình luận, tranh cãi giúp hiểu sâu hơn
về ý nghĩa và ứng dụng của các loại mạch đó trong nghiên cứu và trị liệu
Trang 58- Các Y Án Liên Quan Đến Mạch: Nêu lên những kinh nghiệm thực tiễn của các danh y và đó cũng là cách hay nhất để hiểu rõ hơn về lý luận và ứng dụng mạch trong chẩn đoán và trị liệu
9- Sự Liên Hệ: (nếu có) giữa mạch đó với các mạch khác giúp cho dễ nhận xét và dễ nhớ
Vì tài liệu có hạn, sự hiểu biết có chừng mực mà đề tài về mạch quá rộng chắc chắn trong lúc biên soạn khó tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để việc biên soạn được tốt đẹp và hoàn hảo hơn