Vì vậy, bên cạnh việc áp dụng phương pháp mới vào dạy học để pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đồng thời chúng ta phải sửdụng phương pháp thuyết trình đối với những
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
- Lý do khách quan:
Phương pháp dạy học thuyết trình hiện đang bị các nhà giáo dục hiệnđại coi đó là phương pháp lạc hậu Nhưng trên thực tế phương pháp này còngiữ vai trò rất quan trọng trong giảng dạy môn giáo dục công dân ở trườngTHPT Vì nó giải quyết được một khối lượng kiến thức lớn trong thời gianngắn, giảng giải được những khái niệm khó, trừu tượng và nhiều ưu điểmkhác Vì vậy, bên cạnh việc áp dụng phương pháp mới vào dạy học để pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đồng thời chúng ta phải sửdụng phương pháp thuyết trình đối với những kiến thức phù hợp như: cáckhái niệm, phạm trù … Nhằm đem lại chất lượng và hiệu quả cao cho bàigiảng và trên thực tế ở các trường phổ thông trung học nói chung và trườngTHPT Phù Mỹ I nói riêng phương pháp này đang còn chiếm ưu thế và đemlại hiệu quả trong giảng dạy môn giáo dục công dân
- Lý do chủ quan:
Đây là đề tài hợp với khả năng, sở thích và chuyên môn của tôi vàtrong tương lai đối với một giáo viên trẻ thì việc sử dụng thành thạo, nhuầnnhuyễn phương pháp thuyết trình kết hợp linh hoạt với các phương pháp khácsẽ đem lại hiệu quả và chất lượng cao trong giảng dạy môn giáo dục côngdân
Với lý do trên mà tôi quyết định đi vào nghiên cứu phương pháp thuyếttrình và vận dụng phương pháp này vào giảng dạy một số bài cụ thể ởchương trình giáo dục công dân ở khối 10 và 11
2 Tình hình nghiên cứu đề tài:
Với những gì tôi được rèn luyện và học tập ở các thầy cô giáo tại
Trang 2Mỹ I Một ngôi trường có bề dày truyền thống được thành lập năm 1968.Hiện nay đội ngũ giáo viên của trường 79 giáo viên, trong đó giáo viên giáodục công dân gồm 5 người (thầy Dương, cô Năm, thầy Luật, thầy Cường,thầy Vinh) Qua tiếp xúc, tìm hiểu, trò chuyện tôi được biết những giáo viênnày hầu hết đều đào tạo chuyên ngành Sử – Chính trị và là giáo viên lâunăm của trường nên họ đều có chúng suy nghỉ rằng phương pháp thuyết trìnhvẫn còn đóng vai trò quan trọng và không thể không sử dụng trong giảng dạymôn giáo dục công dân và đặc biệt đối với các khái niệm, phạm trù … Qua dựgiờ của các thầy cô tôi đã được nhìn nhận và thấy được hiệu quả của phươngpháp này trong việc giảng dạy môn giáo dục công dân và họ cũng đang suynghỉ xem nên sử dụng như thế nào cho có hiệu quả nhất Và trên thực tế đềtài nghiên cứu này cũng có rất nhiều người quan tâm khai thác nhằm tìm rahiệu quả cao nhất trong giảng dạy.
3 Mục đích nghiên cứu:
Nguyên cứu đề tài này là nhằm chứng minh được vai trò cũng như tầmquan trọng của việc sử dụng phương pháp thuyết trình trong giảng dạy môngiáo dục công dân ở trường phổ thông ở những bài phù hợp từ đó góp phầnnâng cao chất lượng đào tạo
4 Đối tượng nghiên cứu:
Phương pháp thuyết trình và sự vận dụng phương pháp này vào giảngdạy một số bài cụ thể
5 Phương pháp – cơ sở lý luận:
a Phương pháp quan sát:
- Phương pháp này được dùng rất phổ biến, rộng rãi trong nghiên cứu khoahọc nói chung và và nghiên cứu khoa học giáo dục nói riêng bởi vì phươngpháp này là phương pháp đơn giản để giúp người nghiên cứu thu thập được
những tài liệu thực tế phong phú.
- Có thể quan sát thái độ, hành vi, cử chỉ của học sinh trong giờ học giáo dụccông dân xem các em có hứng thú với tiết giảng đó không, có hiểu bài
Trang 3không Quan sát để thấy được những động tác, cử chỉ của giáo viên khi sửdụng phương pháp thuyết trình.
Trang 4b Phương pháp điều tra:
Sau giờ học có sử dụng phương pháp thuyết trình làm chủ đạo có thểphát phiếu điều tra, hỏi học sinh về mức độ hiểu bài? Về hứng thú? Suy nghỉvề cách dạy của giáo viên? Dùng phương pháp này học sinh có thể trả lờimột cách tự do, có thể nói lên suy nghỉ của mình một cách khách quan không
bị chi phối, vì vậy kết quả thu được có thể khai thác được nhiều mặt theonhững nhóm câu hỏi trong phiếu điều tra
c Phương pháp phỏng vấn:
- Phỏng vấn trực tiếp học sinh, phỏng vấn về mức độ tiếp thu bài, hứng thúhọc môn giáo dục công dân? Hay theo em để nâng cao chất lượng và hiệuquả, hứng thú học môn giáo dục công dân thì trong quá trình dạy nên sử dụngcác phương pháp dạy học như thế nào?
- Phỏng vấn giáo viên trực tiếp dạy môn giáo dục công dân phỏng vấn xemthử giáo viên suy nghỉ gì về việc sử dụng phương pháp thuyết trình tronggiảng dạy? Và hiệu quả như thế nào?
7 Ýù nghĩa của việc nghiên cứu đề tài:
- Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn giáo dục công dân ở trường phổthông bởi đây là môn học có vai trò rất to lớn trong việc giáo dục ý thứcchính trị cho học sinh, chuẩn bị những hành trang cần thiết để từ đó nhận thứcđược vai trò, trách nhiệm của bản thân mình đối với quê hương đất nước
- Đối với bản thân là một giáo viên giáo dục công dân tương lai thì việc tìmhiểu, nghiên cứu, vận dụng phương pháp thuyết trình có vai trò rất quantrọng trong việc nâng cao khả năng giảng dạy truyền thụ tri thức cho học sinhđể từ đó phấn đấu trở thành một giáo viên giỏi
Trang 5II NỘI DUNG:
CHƯƠNG I: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THUYẾT TRÌNH:
1 Khái niệm:
- Thuyết trình là phương pháp dạy học trong đó giáo viên dùng lời nói sinhđộng, gợi cảm, thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức bộ môn cho họcsinh theo một chủ đích nhất định nhờ đó học sinh tiếp thu bài giảng một cáchcó ý thức
- Phương pháp thuyết trình bao gồm kể chuyện , giảng giải, diễn giảng
+ Kể chuyện:
Là phương pháp trong đó giáo viên dùng lời nói diễn cảm và các thaotác sư phạm, để dẫn dắt học sinh tiếp cận làm nổi bật nội dung tri thức cầntruyền thụ Thông qua câu chuyện kể giáo viên nêu ra các sự kiện, hiệntượng thể hiện tính quy luật của đối tượng Cho nên khi kể chuyện giáo viêncần chú ý lựa chọn nội dung của câu chuyện phải thật phù hợp với nội dungbài giảng Cùng với lối kể chuyện sinh động sẽ giúp cho học sinh dễ dàngtiếp thu tri thức một cách vừa nhẹ nhàng, vừa thấm thía
+ Phương pháp giảng giải:
là phương pháp trong đó giáo viên dùng lời nói để làm cho học sinh hiểuđược các khái niệm, các phạm trù, quy luật vận động phát triển của đối tượngcần truyền thụ
+ Phương pháp diễn giảng
là phương pháp dạy học trong đó những tri thức được truyền thụ sẽ diễn biếntheo một hệ thống logic chặt chẻ theo một khối lượng lớn trong một thời giantương đối dài Thông qua lời nói của giáo viên
Phương pháp này được sử dụng trong trường hợp: Nội dung tri thức dài vàkhó, tính trừu tượng khái quát cao
Trang 62 Bản chất:
Phương pháp thuyết trình là phương pháp được áp dụng trong quá trìnhchuyển tải được lượng kiến thức mới và khó mà giáo viên dự định cung cấpcho người học Chính vì vậy phương pháp này bộc lộ hạn chế của nó
- Tính thông tin một chiều biểu hiện giáo viên nêu ý tưởng, khái niệm rồiphát triển sau đó tóm tắt các ý chính đã nêu trong khi giáo viên làm việc nàythì học sinh chăm chú theo dõi chọn thông tin ghi chép
- Trong quá rình sử dụng phương pháp này thì giáo viên rất ít khuyến khíchhọc sinh đặt câu hỏi, vì vậy học sinh rất ít đặt câu hỏi Vì vậy phương phápthuyết trình không được áp dụng ở bậc tiểu học và ít sử dụng trong bậc trunghọc cơ sở mà được sử dụng nhiều ở bậc trung học phổ thông Đặc biệt là ởcác lớp cuối cấp như là tiền đề để làm quen với các cấp học sau này
3 Ưu, nhược điểm:
a Ưu điểm:
- Phương pháp thuyết trình hiện đang bị các nhà giáo dục hiện đại coi đó làphương pháp lạc hậu Tuy quan niệm như thế nhưng hiện nay phương phápnày đang sử dụng một cách phổ biến trong quá trình dạy học
- Giáo viên phổ thông với sức ép thời gian và dung lượng kiến thức thì họbuộc phải chọn phương pháp này, vã lại bản thân họ không đủ thời gian,phương tiện để tiếp cận các phương pháp dạy khác
- Phương pháp này vẫn được sử dụng phổ biến vì những giáo viên mới vàonghề rất chú trọng phương pháp này để đạt mục tiêu của bài giảng
Vì lí do đó tuy nó có bị phê phán nhưng nó vẫn chiếm vị trí thượng phongkhông chỉ ở đại học mà còn cả các trường phổ thông
- Đối với giáo viên yêu nghề, cần cù, sáng tạo vẫn có thể làm cho bài giảngthuyết trình có hồn đạt tới hiệu quả cao trong dạy học Đó là những giáo viêncó công sức chuẩn bị bài giảng chu đáo có kỷ năng truyền đạt tốt thì thuyếttrình sẽ trở thành phương pháp có ưu thế tuyệt đối để đạt được các mục đíchdạy học
Trang 7- Đây là phương pháp cổ truyền được sử dụng một cách rộng rải Đặc biệt vớicác bộ môn khoa học xã hội với môn giáo dục công dân phương pháp này giữvai trò quan trọng, vì trong một thời gian ngắn giáo viên phải cung cấp chohọc sinh một lượng kiến thức tương đối lớn Thì với lượng kiến thức như vậythì chỉ sử dụng phương pháp thuyết trình mới sử dụng được.
- Tri thức của bộ môn là những tri thức mang tính trừu tượng, khái quát thìnhư thế chỉ có phương pháp thuyết trình giáo viên có thể giúp cho học sinhtiếp cận những tri thức cần
- Ưu thế của phương pháp thuyết trình là giúp cho giáo viên chủ động về mặtthời gian Trình bày một cách có hệ thống trong một logic chặt chẽ hướngvào những tri thức cơ bản và thiết thực nhất của bài học
b Nhược điểm:
Phương pháp thuyết trình là phương pháp được áp dụng trong quá trìnhchuyển tải lượng kiến thức mới và khó mà giáo viên dự định cung cấp chongười học Chính vì vậy phương pháp này bộc lộ hạn chế của nó
- Tính thông tin một chiều thể hiện ở chỗ giáo viên nêu ý tưởng, khía niệmrồi phát triển Sau đó tóm tắt các ý chính đã nêu trong khi các giáo viên làmviệc thì học sinh chăm chú theo dõi lựa chọn thông tin để ghi chép
- Trong quá trình sử dụng phương pháp thì giáo viên rất ít khuyến khích họcsinh đặt câu hỏi vì vậy học sinh rất ít đặt câu hỏi
Chính vì những hạn chế ấy mà phương pháp thuyết trình không áp dụng ởbậc tiểu học và ít sử dụng ở bậc trung học cơ sở mà được sử dụng nhiều ở bậctrung học phổ thông Đặc biệt là ở các lớp cuối cấp như là tiền đề để làmquen với các cấp học sau này
4 Những điều lưu ý:
- Các trường hợp sử dụng thuyết trình trong dạy học giới thiệu bài học mớinhất (nhập đề) có thể dùng hai thao tác cơ bản sau:
+ Giới thiệu phần tổng quan nhằm giúp cho học sinh làm quen với chủ đề củabài học cũng như giá trị của những tri thức mà học sinh thu lượm được
Trang 8+ Có thể kể một câu chuyện để nhập đề không xa vào lối “Tràng giang đạihải”
+ Giảng giải các khái niệm, phạm trù như: phân tích các khái niệm phạmtrù , nhắc lại các khái niệm phạm trù bằng những câu diễn đatï khác nhau làmsinh động hoá các tri thức bộ môn
- Có thể áp dụng phương pháp thuyết trình khi bài học có đề cập đến nhiềunội dung, tài liệu với một thời gian hẹp Trong trường hợp này sử dụngphương pháp thuyết trình là để đề cập đến nhiều nội dung nhưng vẫn giữđược phương hướng phát triển chủ đề logic dùng thuyết trình giúp cho giáoviên giữ vững các quan điểm của Đảng trong các nội dung bài học
- Có thể sử dụng trong trường hợp kích hoạt sự hưng phấn của người học đólà khuấy động sự ham muốn tri thức, hứng thú “cái đẹp” trong cuộc sống + Cho phép khai thác nội dung tư tưởng của một tác phẩm nghệ thuật như bàithơ, bài văn, vở kịch, bài hát
- Trong khi sử dụng cần chú ý những hạn chế để khắc phục như:
+ Nó ít phát huy tính tích cực của người học
+ Nó hạn chế tính chủ động của người học bởi tính thông tin một chiều
+ Nó không tạo cho học sinh có nhiều cơ hội rèn luyện kỷ năng giao tiếp.+ Nó dễ gây những cảm giác không có gì mới ở lời giảng so với tài liệu.+ Mức độ hiểu bài của học sinh không có nhiều cơ hội bộc lộ, cho nên giáoviên khó kiểm soát hết những tác động của mình đến đối tượng
Vì vậy trong quá trình giảng dạy giáo viên cần lưu ý để bài giảng đạt đượckết quả cao
Trang 9CHƯƠNG II: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI CỤ THỂ.
1 Một vài nét về trường THPT số 1 Phù Mỹ:
Đựơc phân bổ về thực tập sư phạm 2 tại trường THPT Phù Mỹ mộtngôi trường có bề dày truyền thống được thành lập từ năm 1968 từ thời Mỹ –Ngụy, sang thời đất nước giải phóng thì Nhà nước ta đã tiếp quản từ đó xâydựng và trưởng thành cho đến ngày hôm nay Đến năm 2008 trường sẽ tổchức lễ kỷ niệm 40 năm ngày thành lập trường
Hiện nay đội ngủ giáo viên của trường 79 giáo viên Thầy hiệu trưởnglà thầy Trương Cao Dương đã làm hiệu trưởng của trường được 7 năm Hầuhết đội ngủ giáo viên ở đây là giáo viên lớn tuổi đã giảng dạy nhiều nămtrong nghề có kinh nghiệm và hầu hết được đào tạo Đại học Trong đó giáoviên giảng dạy môn giáo dục công dân là 5 thầy cô Những giáo viên nàyđều được đào tạo ngành Sử – Chính trị nên chuyên môn vững và rất có tâmhuyết với nghề
Về tình hình học sinh của trường: đây là trường cấp II, III chung nên cósố lượng học sinh tương đối lớn Trong năm học 2006 – 2007 trường có tổngsố học sinh là 2675 học sinh trong đó học sinh ở khối cấp II là 973 học sinh,còn ở khối cấp III là 1702 học sinh Trường có tổng số 55 lớp trong đó có 30lớp ở khối cấp III
Cơ sở vật chất của trường nhìn chung tương đối đảm bảo Tuy vậy cácphương tiện hiện đại như máy chiếu phục vụ giảng dạy còn hạn chế, phònghọc còn chật
Qua đợt thực tập vừa qua tại trường tôi đã được học hỏi và rút được rấtnhiều kinh nghiệm cho bản thân cho nghề nghiệp của mình sau này Sau đâytôi sẽ trình bày sự vận dụng phương pháp thuyết trình vào giảng dạy một sốbài, đơn vị kiến thức cụ thể
2 Vận dụng phương pháp thuyết trình vào giảng dạy một số bài cụ thể:
Trang 10BÀI 23: MỘT SỐ NÉT TRUYỀN THỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA
DÂN TỘC (Tiết 1)
Bài 23 được dạy trong vòng 3 tiết với 12 đơn vị kiến thức, như vậy mỗi tiếthọc giáo viên phải giải quyết và làm rõ 4 đơn vị kiến thức Mà đặc điểm củabài kiến thức mang tính trừu tượng, nội dung kiến thức nhiều, khó Vì vậytheo tôi chỉ có sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp với đàm thoại vừađảm bảo được thời gian vừa chuyển tải được khối lượng kiến thức khó, trừutượng của bài cho học sinh hiểu
I Sơ lược một số quan niệm xung quanh vấn đề truyền thống đạo đức của dân tộc:
Để học sinh có thể hiểu được các đơn vị kiến thức này thì trước tiêngiáo viên phải thuyết trình làm rõ thế nào là (truyền thống, đạo đức, truyềnthống đạo đức) cho học sinh hiểu, như vậy thao tác giảng giải là thích hợpnhất
Giáo viên vừa thuyết trình kết hợp với ghi lên bảng phụ:
Truyền = chuyển giao
Thống = nối tiếp
Truyền thống Cơ chế tích luỹ và truyền đạt kinh nghiệm cho khônggian, thời gian
Đạo đức: Nói đến đạo đức là nói đến những nhận thức, quan niệm và nhữngchuẩn mực của hành vi con người trong sự đối xử giữa người với người, giữangười với các tổ chức xã hội, giữa người đương thời với tổ tiên
Như vậy, truyền thống đạo đức, những nhận thức, quan niệm, nhữngchuẩn mực đạo đức tốt đẹp được truyền từ đời này qua đời khác
GV: Vậy tại sao nói đạo đức có tính nhân loại phổ biến Để hiểu rõhơn chúng ta tìm hiểu mục 1
Trang 111 Tính nhân loại phổ biến:
- Giáo viên dùng thao tác giảng giải (lấy ví dụ) để làm rõ Con người có sựkhác nhau về dân tộc và giai cấp, về trình độ phát triển kinh tế cũng như xãhội Tuy vậy, họ lại có cách cư xử và chuẩn mực đạo đức giống nhau
Ví dụ: con cái yêu mến, quý trọng ông, bà, cha, mẹ Học sinh biết ơn thầy côgiáo Bạn bè thì chân thành, thẳng thắng và giúp đỡ nhau … Chính nhữngđiểm chung cơ bản đó đã làm cho con người ở các quốc gia khác nhau cóchung tiếng nói của lương tri và họ luôn hướng tới những giá trị tốt đẹp Đóchính là chính nhân loại phổ biến của đạo đức
- Giáo viên rút ra kết luận cho học sinh ghi
Các dân tộc, các giai cấp khác nhau về cơ bản lại có những quan niệmchuẩn mực chung về đạo đức
- Giáo viên lại thuyết trình kết hợp với đàm thoại để học sinh hiểuđược nội dung Chính tính nhân loại phổ biến giúp cho con người ở khắp nơitrên thế giới có thể hiểu biết, quý mến, tôn trọng nhau, hữu nghị và giúp đỡlẫn nhau ngay cả khi ngôn ngữ bất đồng
- Giáo viên giảng giải: chính tính nhân loại phổ biến của đạo đức đãnối kết tâm hồn của những con người khác nhau thuộc các dân tộc khác nhau,họ có thể hiểu, quý mến, tôn trọng nhau, hữu nghị giúp đỡ nhau
- Học sinh: Em có thể lấy ví dụ về sự quý mến, tôn trọng nhau, hữu nghị vàgiúp đỡ nhau giữa các dân tộc
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét kết luận
Ví dụ: Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh chính các nhà khoa học Nga đã khôngtiếc công, tiếc sức giúp ta xây dựng lăng Bác tại quảng trường Ba Đình Lănghoàn thành (29/8/1975) Hay công trình hữu nghị của tình Việt – Xô nhà máythuỷ điện Hoà Bình – mỗi khi gặp bảo lụt, khó khăn chúng ta lại nhận đượcsự giúp đỡ của các nước trên thế giới đó là tính nhân loại phổ biến của đạođức