Đề cương xã hội học tội phạm ppt

Như vậy, XHH tội phạm ra đời nhằm mục đích phòngngừa các biểu hiện lệch lạc xã hội, tức là phòng các hiện tượngphạm tội.Tội phạm học Criminology: Là một khoa học nghiên cứu về tội phạm h

XÃ HỘI HỌC TỘI PHẠM

Câu 1: Phân biệt XHH Tội phạm và Tội Phạm học (sự phân biệt mang tính tương đối Đi sâu tìm hiểu về nội dung, tên gọi, khía cạnh xã hội của vấn đề).

Để phân biệt một cách rạch ròi giữa XHH tội phạm và Tội phạmhọc quả là một việc làm không đơn giản bởi cả hai ngành này đều cóđối tượng nghiên cứu là tội phạm, nhưng không phải là việc phânbiệt không thể thực hiện được Phân biệt giữa XHH tội phạm và Tộiphạm học có lẽ là phải bắt đầu từ khái niệm, từ nguyên học (thuậtngữ), phạm vi nghiên cứu,… XHH ngoài việc nghiên cứu mối quan

hệ XH, thông qua tổng thể, thông qua các hành vi xã hội còn tìm hiểuchính bản thân các phương diện hành vi XH đó

XHH Tội phạm (Sociology of Crime(s):

Là một trong tổng số hơn 200 chuyên ngành chuyên biệt củaXHH XHH tội phạm có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Làkhoa học nghiên cứu về sự lệch lạc XH, tức là nghiên cứu về nhữnghành vi lệch chuẩn, bất thường, sai chuẩn mực, sai nguyên tắc,không theo đúng những quy định của xã hội Lệch lạc xã hội lànhững hành vi đã từng xuất hiện trong quá khứ (trừ thời kì công xãnguyên thủy, nghĩa là trong thời kì xã hội chưa có sự phân tầng xãhội, chưa xuất hiện sự thiếu công bằng xã hội), còn tồn tại trong thời

kì hiện nay và chắc chắn sẽ còn tồn tại trong tương lai XHH TP có vịtrí và vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, khi XHH tội phạmhình thành và phát triển tức là lúc đó sự phạm tội, nói cụ thể hơn lànhững điều kiện và nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội sẽ giảmxuống tối đa Như vậy, XHH tội phạm ra đời nhằm mục đích phòngngừa các biểu hiện lệch lạc xã hội, tức là phòng các hiện tượngphạm tội.

Tội phạm học (Criminology): Là một khoa học nghiên cứu về

tội phạm hay khoa học nghiên cứu về tình hình phạm tội và các biệnpháp đấu tranh phòng chống tội phạm, như vậy tội phạm học ra đờichống tội phạm

TPH nghiên cứu về tình trạng phạm tội với tính cách là một hiệntượng xã hội bao gồm làm sáng tỏ bản chất, xác định các đặc điểm vềlượng và về chất đặc trưng cho thực trạng, cơ cấu, động thái, tínhchất của tình hình phạm tội nói chung và của các tội phạm cụ thể nóiriêng; một khía cạnh mà tội phạm học cũng rất quan tâm đó là nguyênnhân và điều kiện của tình trạng phạm tội, tức là các nhân tố, quá trình

và hiện tượng ảnh hưởng đến sự tồn tại của tình hình phạm tội nóichung và đến việc thực hiện các tội phạm cụ thể và cả những điềukiện thúc đẩy tình hình phạm tội nói chung và các tội phạm cụ thể;Nhân thân người phạm tội, tức là tổng thể các dấu hiệu, đặc điểm xãhội có ý nghĩa về mặt xã hội, các mối quan hệ và liên hệ của ngườithực hiện các tội phạm khác nhau và sự ảnh hưởng của chúng đếnhành vi của người phạm tội; nhằm tìm ra các biện pháp, phương phápphòng ngừa tình hình phạm tội nói chung và các tội phạm cụ thể nói

riêng, các phương hướng phòng ngừa, các chủ thể phòng ngừa và sựkết hợp của các chủ thể đó.

Vd: Một anh thanh niên vào 1 ngôi nhà và lấy trộm 3 kg gạo vàanh ta đã bị bắt đưa lên công an, sau hàng loạt những thủ tục khácnhau “vụ án 3 kg gạo” bị đem ra xét xử và kết án người thanh niênphải chịu hình phạt là 3 năm tù giam, và như vậy bắt giam, xét xử,kết án là nhiệm vụ của các nhà Tội phạm học Còn với các nhà XHHtội phạm họ sẽ tìm hiểu xem nguyên nhân tại sao người thanh niênlại đánh cắp 3 kg gạo chứ không phải là cướp nhà băng hay một vậtnào khác Như vậy thì Tội phạm học là khoa học có tính cụ thể, rõràng, có khung hình phạt hẳn hoi với những quy định mang tínhnguyên tắc, có tính pháp lí rõ ràng Còn XHH tội phạm là việc nghiêncứu để tím ra nguyên nhân dẫn đến những hành vi tội phạm, như vậy

nó sẽ không có tính quy luật, bất biến như với Tội phạm học

Từ những nhận xét ban đầu như trên chúng ta có thể lập đượcmột bảng so sánh những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa XHH tộiphạm và Tội phạm học như sau:

- Mục đích là tìm ra những nguyênnhân dẫn đến tội phạm.

Kết luận: như trên đã trình bày ta thấy rằng, giữa XHH tội phạm

và Tội phạm học có nhiều điểm chung song giữa chúng cũng cónhiều điểm riêng dễ nhận biết, nhưng có lẽ điểm chung lớn nhất của

cả hai ngành khoa học này và nhiều ngành khoa học khác thuộc khốingành khoa học xã hội nhân văn là cùng một mục đích đem lại sựcông bằng cho xã hội, để cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn, vănminh hơn hiện đại hơn

Câu 2: Hệ thống lại một cách ngắn gọn những tư tưởng tội phạm trong lịch sử

Ngay từ rất sớm trong lịch sử của xã hội loài người đã xuấthiện những hiện tượng phạm tội dù dưới hình thức này hay hìnhthức khác thì những hành vi ấy vẫn tồn tại, nó là một bài toán nan

giải cho những nhà làm luật và những nhà quản lí xã hội.

Thời nguyên thủy: các hiện tượng lệch lạc, hành vi phạm tội

xuất hiện cùng sự xuất hiện của loài người Tuy nhiên, thời kì nàychưa có một tư tưởng nào về vấn đề tội phạm

Lý do: ở thời kì này nhiệm vụ đấu tranh với thiên nhiên để sinh

tồn vẫn là vấn đề người ta quan tâm nhất Vì vậy, nhận thức về tộiphạm còn rất mơ hồ

bộ luật để hạn chế tình trạng này

Platon cho rằng đạo luật ban hành phải kiềm chế được nguyên

nhân dẫn đến hành vi phạm tội Sự tác động tâm lý đối với nhữngngười có khuynh hướng tội phạm

Trong việc đấu tranh của tội phạm phải nghĩ về tương lai chứkhông phải nghĩ về quá khứ (phòng chống tội phạm sẽ tốt hơn nhiều

là để cho tội phạm diễn ra)

Aristote: cho rằng cưỡng chế về tâm lý có thể phòng ngừa

được tội phạm Đạo luật được viết ra phải giúp tinh thần thống trị thểxác Lý trí thống trị được bản năng Một trong những nguyên nhân cơbản của tội phạm là những nguyên nhân cơ bản của tội phạm lànhững thói quen, sở thích của con người, những ham mê, dục vọngcủa con người

Thời kì Phục Hưng (thế kỉ XVII)

Gắn liền với một nhóm triết học: những nhà xã hội không tưởngđại diện là Thomas Moore, Robert Owen, Saint Simon

Thomas Moore: người đầu tiên công khai, công phẫn với tính

trọng nghèo khổ với nhân dân dân lao động Nguyên nhân của tộiphạm là chế độ người bóc lột người, do sự bần cùng hóa và phânchia giai cấp Ông khẳng định nguồn gốc của điều ác trong xã hội là

sở hữu tư nhân Ông chứng minh không có khả năng đấu tranh vớitội phạm chỉ bằng hình phạt

Ông kết luận: để loại bỏ nguyên nhân tội phạm thì phải cải tạolại chế độ kinh tế trong xã hội Ông đã tìm ra được mối liên hệ giữatội phạm và kinh tế.

Robert Owen: cho rằng không nên tìm kiếm nguyên nhận

phạm tội ở chính cá nhân mà nên tìm kiếm ở môi trường làm việccảu họ (môi trường sống, môi trường xã hội…)

Saint Simon: cho rằng việc giáo dục đạo đức làm thủ tiêu tội

phạm (ông liên hệ giữa giáo dục và tội phạm)

Kỷ nguyên ánh sáng (thời kì triết học ánh sang - chủ nghĩa duy vật Pháp thế kỉ XVIII)

Trong thời kí này có hai đại biểu là Montesquen và Beccaria nghiêncứu về tội phạm

Montesquen là của bản “luận văn triết học pháp luật” nổi tiếng và “tinh thần của các đạo luật” được xuất bản thế kỉ XVIII.

Ông cho rằng, nhà làm luật thông minh không hẳn chỉ nghiên cứuđến hình phạt với các tội phạm mà chỉ quan tâm đến phòng ngừa tộiphạm

Beccaria là tác giả của tập luận văn “chính trị và hình sự” xuất bản nửa sau thế kỉ XVIII Ông phản đối nền tư pháp hình sự phong kiến và đưa ra

tư tưởng nhân đạo đối với nền tư pháp hình sự Quan điểm của ông về phòng ngừa tội phạm tốt hơn là trừng trị họ và biện pháp căn bản để phòng ngừa tội phạm là hoàn thiện việc giáo dục Ông cũng nhận xét việc giáo dục là hiệu quả nhất và khó khăn nhất, bởi để giáo dục thành công thì nhà giáo dục phải thuyết phục và phải là

tấm gương, phải là người có trình độ và phải rất kiên nhẫn, nhẫn nại, không ngại

Cả hai nhà tư tưởng này đều cho rằng để hạn chế tội phạm thì cáchtốt nhất là tăng cường cường cưỡng chế bằng một hệ thống đạo luậtchặt chẽ, họ là những nhà “pháp trị”, những người mang tư tưởng

“phòng hơn chống” theo họ, đó là cách tốt nhật để xã hội được ổn

Đến thới kì này, các nhà tư tưởng đã bắt đầu cho rằng việc hạn chếtội phạm là phải đi tìm cái guyên nhân gây nên nhũng hành phạm tội,bắt đầu cho rằng sự bất công bằng trong xã hội chính là nguyên nhândẫn đến tội phạm và phương pháp tốt nhất để hạn chế tội phạm là

Với lợi thế là những người đi sau, những nhà tư tưởng trong thời kìnày đã nhận rõ những mặt tích cực và hạn chế của những nhà khoahọc đi trước, họ đã khéo kết hợp những tích cực của các nhà khoahọc trong các thời kì lịch sử trước đó Với họ, việc hạn chế tội phạmchính là phải biết kết hợp tất cả những biện pháp khác nhau kể cảtrừng phạt và giáo dục để xã hội được lành mạnh hơn, cả hai nhiệm

vụ là “phòng” và “chống” phảỉ được thực hiện song song đồng thời,

nhưng việc “ phòng” được đề cao hơn một bậc

Kết luận: mỗi một thời kì lịch sử có những đại biểu xuất sắc vànhững tư tưởng cấp tiến khác nhau về vấn đề tội phạm, thời kì cổ HyLạp là thời kì các nhà khoa học có công “đốt đuốc mở đường” vàokhoa học nghiên cứu về Tội phạm học, đến các thời kì kế tiếp đã dầndần xóa mờ những mảng đen trong khoa học khi nghiên cứu về tộiphạm.

Câu 3: Phân tích và tìm những ví dụ thực tiễn trong

Từ những ví dụ có tính minh họa trên ta có thể rút những đặcđiểm và cơ sở xã hội của lệch lạc từ thực tiễn xã hội Việt Nam nhưsau:

Đặc điểm của lệch lạc xã hội:

- Lệch lạc xã hội diễn ra trong một phạm vi rộng, có ở mọi nơi,mọi dân tộc, mọi đất nước… và có tính quy định thống nhất

- Lệch lạc có tính mơ hồ

- Có nhiều kiểu, nhiều hình thức rất phong phú đa dạng tùythuộc vào nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc

- Lệch lạc xã hội thay đổi theo thời gian

Cơ sở xã hội của lệch lạc:

- Lệch lạc xã hội tồn tại chỉ trong mối quan hệ với các chuẩnmực văn hóa

- Người ta trở thành kẻ lệch lạc khi người khác xác định họbằng những quy định chung của cộng đồng, của xã hội

- Cả chuẩn mực và cả cách người ta xác định hành vi lệch lạcđều phải có yếu tố quyền lực xã hội can thiệp

Câu 4: Trình bày lý thuyết hành vi lệch lạc mà anh (chị) quan tâm nhất

( Chọn một lý thuyết, chọn một đại diện (phi lệch lạc, hành vi lệch lạc, sinh học…)

Việc nghiên cứu về các hành vi lệch lạc trong lịch sử đã cóhàng loạt các lí thuyết với các tác giả tên tuổi, nhưng có lẽ theochúng tôi lí thuyết hành vi phi chuẩn mực với các địa biểu như E.Durkheim, Travi Hirschi và Robert Merton Trong số họ, E Drkheimcho rằng nghiên cứu xã hội chính là nghiên cứu các sự kiện xã hội.Ông tìm cách giải thích hành vi lệch lạc bằng một sự kiện xã hội vìông cho rằng mọi hành vi tội phạm đều xuất phát từ xã hội Ông giảithích hành vi lệch lạc bằng cách nghiên cứu mối tương quan giữanhững sai phạm với sự biến thiên xã hội, hành vi lệch lạc xảy ranhiều hơn khi có những thay đổi trong xã hội

Theo Durkheim, khi ta sinh ra thì xã hội vốn đã tồn tại, xã hội

đã có những quy tắc có tính chuẩn mực, quy tắc này là kim chỉ nam

là người dẫn đường cho những hành vi của mỗi cá nhân

Khi xã hội có những thay đổi, những quy tắc chuẩn mực ấycũng thay đổi, làm chúng ta mất định hướng nên rất dễ rơi vào hành

Tỷ lệ cao của việc nhập cư và xuất cư ra khỏi cộng đồng, làmtăng tính hỗn hợp, tạo nên tính không đồng nhất từ đó dẫn đến cácmối quan hệ xã hội lỏng lẻo là vì không tìm được tiếng nói chung.

Đó là những tóm tắt sơ lược lí thuyết hành vi phi chuẩn mựccủa E Durkheim, ta nhận thấy ở lí thuyết này những ưu điểm vànhược điển cụ thể sau:

+ Ưu điểm: là lí thuyết bắt đầu chú ý đến yếu tố khách quan

tạo nên hành vi lệch lạc, đó là yếu tố xã hội Nhận định hành vi lệchlạc ra đời trên cơ sở sự thay đổi xã hội, do con người mất phươnghướng nên dễ nảy sinh những hành vi lệch lạc

+ Hạn chế: Có lẽ hạn chế lớn nhất của ông là khi tìm căn

nguyên cơ bản của hành vi lệch lạc, là sự hòa trộn tôn giáo, dân tộc

là nguyên nhân dẫn đến những hành vi lệch lạc là do sự khác nhau

về phong tục tập quán, văn hóa, quan niệm sống và sự hỗn hợptrong thành phần cư trú cũng là nguyên nhân của những hành vi lệchlạc Không cần phải tìm kiếm đâu xa, ngay trong lòng xã hội ViệtNam, một xã hội đa tộc người, đa tôn giáo nhưng trong lịch sử chưa

hề có một cuộc chiến tranh dân tộc, một cuộc chiến tranh tôn giáotheo đúng nghĩa của từ này, thế thì tại sao lại nói hành vi lệch lạcsinh ra là do vấn đề tôn giáo, dân tộc…?

Câu 5: Đề xuất một biện pháp khả thi và hữu hiệu để phòng chống một tội phạm cụ thể nào đó.

Trong xã hội ngày nay, tình trạng thanh thiếu niên vi phạmpháp luật (đua xe, nghiện hút, trộm cắp…) đang là một hiện tượngphổ biến, làm đau đầu các nhà giáo dục, các nhà quản lí, các nhàlàm luật… vậy, đâu là nguyên nhân? và đâu la lời giải cho bài toánnan giải này? Tội phạm ở tuổi thanh, thiếu niên không phải là mộthiện tượng xã hội mới, mà đã có từ lâu và có ở nhiều quốc gia trênthế giới Ở nước ta, tình hình tội phạm ở tuổi thanh thiếu niên đã trảiqua nhiều giai đọan phát triển khác nhau và hiện nay đã trở thànhmột vấn đề xã hội hết sức phức tạp và bức xúc Phải nói rằng, từtrước tới nay chưa bao giờ tội phạm ở tuổi thanh thiếu niên lại pháttriển và có chiều hướng tăng nhanh như những năm vừa qua, nó đã

để lại cho xã hội nhiều nặng nề Điều đó cho thấy, việc khắc phục vàxóa bỏ loại tội phạm ở lứa tuổi này là rất khó khăn, không phải mộtsớm mật chiều

Khái niệm phòng ngừa tội phạm được phản ánh đúng nhấtchính là mối quan hệ biện chứng giữa sự tồn tại của tội phạm vớiviệc loại trừ và xóa bỏ tội phạm với tư cách là một hiện tượng xã hội.Mặt khác, khái niệm phòng ngừa tội phạm bắt nguồn từ tính chấtkhác biệt và có giới hạn trong đặc điểm về tính chất có thể xóa bỏtừng bộ phận vừa có thể làm tê liệt hóa hoặc làm mất tác dụng củacác nguyên nhân và điều kiện đưa đến tội phạm, trình độ phòngngừa, mứa độ, hình thức phương pháp phòng ngừa bao giờ cũngđược xác định bởi những điều kiện quốc tế và của riêng từng nước

Nói một cách cụ thể hơn, phòng ngừa tội phạm đó là toàn bộnhững hoạt động xã hội trên thực tế nhằm xóa bỏ, làm tê liệt hoặclàm mất tác dụng những nguyên nhân gây ra tội phạm và điều kiệngây ra một số loại hành động phạm tội riêng lẻ trong cơ cấu và sựphát triển của tội phạm.

Một số biện pháp cụ thể:

Xuất phát từ lí luận chung về công tác phòng ngừa tội phạmcũng như thực tiễn tình hình tội phạm, cụ thể là tội phạm thanh thiếuniên hiện nay ở nước ta, chúng ta có thể đưa ra một vài những giảipháp cụ thể sau Tuy đây là những giải pháp có tính truyền thồngnhưng không có cách nào khả thi hơn là từng người, từng tổ chức xãhội phải có những biện pháp hành động cụ thể để giảm thiểu tối đanhững bất cập này trong xã hội hiện nay

Đối với gia đình:

Cần tăng cường việc giáo dục trong gia đình, làm cho nhữngngười làm cha, làm mẹ nhận thức rõ trách nhiệm và phương phápnuôi dạy con Cần tổ chức tốt việc giáo dục gia đình, làm cho các giađình hiểu rõ đặc điểm tâm lí, sinh lí của tuổi trẻ và biết phương phápgiáo dục quản lí con cái

Cần sớm nghiên cứu ban hành những luật lệ cụ thể để ràngbuộc trách nhiệm của bố mẹ với con cái; trước mắt cần thực hiệnnghiêm chỉnh pháp lệnh về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.Thực hiện tốt chương trình dân số - kế hoạch hóa gia đình Bởi vìđông con nên nhiều gia đình không có điều kiện nuôi dạy con cái

Đối với nhà trường:

Các trường phổ thông cần có những biện pháp cụ thể để nângcao giáo dục chính trị, văn hóa, tổ chức lao động thích hợp cho từnglứa tuổi Kết hợp nhà trường với gia đình, với phường xã để giáo dụcngay các em từ độ tuổi học phổ thông cơ sở, dìu dắt số học sinh hư

Đối với xã hội:

Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phải giữ vai trò nòngcất trong các tổ chức xã hội đối với việc chăm lo, giáo dục và đào tạothanh thiếu niên

Cần phải giải quyết việc làm cho thanh, thiếu niên Bởi ví hiệnnay trên cả nước có tới hơn 30 triêu lao động, trong đó có 45% ở tuổithanh niên

Cần phải tổ chức đoàn, đội ở các đường phố, các cụm dâncư để làm tốt việc giáo dục và quản lí thanh thiếu niên Các cơquan công an phải kết hợp chặt chẽ với đoàn thanh niên, với cáctrường để giữ vững trật tự xã hội và góp phấn tích cực vào công tácxây dựng đoàn, đội Tăng cường giáo dục mọi mặt trên các phươngtiện thông tin đại chúng, tạo nên các làn sóng dư luận xã hội chốnglại các tệ nạn xã hội và tội phạm

Mở các trường giáo dưỡng, những cơ sở từ thiện thực hiệnviệc nuôi dạy nhựng thanh, thiếu niên thiếu may mắn và có thể là cáctrại giam cần tập trung năng lực quản lí đào tạo và giáo dục chặt chẽ,