Quản trị rủi ro – Bắt đầu từ đâu? ppt

Xét từ góc độ kinh doanh, khi đưa ra bất cứ một quyết định nào đó, nhà quản lý tất yếu sẽ phải cân nhắc đến yếu tố “rủi ro”.Mức độ thành công hay thất bai của quyết định đó sẽ chịu ảnh h

Quản trị rủi ro – Bắt đầu từ đâu? (Phần 1)

Đặt vấn đề:

“Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy rẫy những rủi ro” – có một ai đó đã có quan điểm như vậy và quan điểm này dường như được công nhận một cách tuyệt đối

Điều này cho thấy rủi ro là một cái gì đó rất phổ cập và ai cũng có thể hiểu được Rủi ro hiện hữu và tồn tại đâu đó quanh ta, liên quan đến bất kỳ một hoạt động, một lĩnh vực, một cá nhân hay một tổ chức nào Nhưng chúng ta có nên đưa ra một khái niệm

cụ thể hơn về rủi ro được không: rủi ro đồng hành với không chắc chắn, với không may mắn và với khả năng thất bại v.v…?

Xét từ góc độ kinh doanh, khi đưa ra bất cứ một quyết định nào

đó, nhà quản lý tất yếu sẽ phải cân nhắc đến yếu tố “rủi ro”.Mức

độ thành công hay thất bai của quyết định đó sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp của các rủi ro liên quan và việc các rủi ro đó được kiểm soát thế nào Để có thể hiểu rõ hơn về rủi ro kinh doanh, mô hình sau sẽ rất hữu ích

RỦI RO KHẢ NẰNG

KINH

DOANH

được

xem là

sự kết

hợp của

…

xảy ra một sự việc ngoài dự kiến

trong tương lai

ẢNH HƯỞNG

đến Doanh Nghiệp

KẾT QUẢ

không đạt được mục tiêu đề ra

Như vậy, càng nhiều biến động thị trường, càng nhiều yếu tố

không chắc chắn thì mối đe doạ với doanh nghiệp càng lớn Tuy nhiên ngược lại, với phương châm trong kinh doanh “rủi ro cao, lợi nhuận lớn” thì đó cũng được xem là cơ hội cho những doanh nghiệp có khả năng nắm bắt và quản lý được các rủi ro

Chúng ta đang ở đâu?

Trong thực trạng nền kinh tế phát triển “nóng” như ở Việt Nam trong những năm gần đây, khi mà các biến động thị trường mang tính tích cực, đầy rẫy các cơ hội, các giao dịch kinh tế được thực hiện một các dễ dàng vào có lợi cho các bên v.v… thì phần lớn các doanh nghiệp trong nước đều thấy mình thành công, dù ở cấp độ nhiều hay ít mà không tính đến dài hạn hay ngắn hạn Các rủi ro khi đó, được giảm thiểu một cách khách quan từ thị trường

và do đó bị xem nhẹ một cách đáng tiếc Tuy nhiên khi nền kinh

tế có dấu hiệu chững lại và không thuận lợi: bắt đầu từ lạm phát

do phát triển quá “nóng”, cạnh tranh ngày càng gay gắt v.v… đến việc khan hiếm nguồn lực tài chính cùng áp lực lãi suất cao v.v…

và gần nhất là tác động trực tiếp của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu v.v…, các doanh nghiệp sẽ phải đương đầu với mặt trái của các biến động - các rủi ro kinh doanh Một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thành công, khả

năng vượt qua tình trạng khó khăn hiện nay, hoặc thậm chí khả năng tồn tại của các doanh nghiệp trong nước chính là việc họ có hay không một cơ chế nhận diện, kiểm soát và hạn chế rủi ro Nếu làm tốt hơn thì một số các doanh nghiệp còn có thể biến các rủi ro thành cơ hội cho mình – tại sao không?

Để trả lời câu hỏi chúng ta đang ở đâu trong việc quản lý rủi ro, chúng ta sẽ phải xem xét đến 3 cấp độ hoặc 3 bước chính trong việc quản lý rủi ro:

(1) Nhận diện rủi ro: Doanh nghiệp đã nhận diện được các rủi

ro mà họ phải đối mặt hay chưa? Doanh nghiệp đã làm gì hơn hay chỉ dừng ở việc nhận diện được các rủi ro? Các rủi

ro đã được nhận diện một cách triệt để và theo hệ thống hay không? vv…

(2) Đánh giá rủi ro: Sau khi được nhận diện, các rủi ro đã được phân loại và đánh giá một cách phù hợp hay chưa? Đã có một cơ chế đánh giá rủi ro một cách hiệu quả hay chưa? vv…

(3) Kiểm soát rủi ro: Các rủi ro sau khi được nhận diện và đánh giá sẽ phải được kiểm soát thế nào? Các rủi ro và ảnh

hưởng tiêu cực của nó đã được loại trừ hết chưa? Đã có một cơ chế kiểm soát một cách hiệu quả các rủi ro hay

chưa? vv…

Thực tế cho thấy mặc dù rủi ro là một khái niệm bất kỳ doanh nghiệp nàp cũng biết và cũng phải trải qua, mặc dù doanh nghiệp nào cũng muốn có kiểm soát và hạn chế được các rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh của mình, không phải tất cả đều nhận diện được các rủi ro đang tồn tại và sẽ xảy ra cũng như không phải tất

cả đều làm được hoặc làm tốt việc kiểm soát các rủi ro đó Thực

tế cho thấy khi những biến động bất lợi xảy ra trong và ngoài

doanh nghiệp, sẽ có những ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động cũng như mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp, nhiều chủ đầu

tư và các nhà quản lý đã nói “giá mà …” hoặc “nếu chúng ta làm khác đi thì…” – thế nhưng thời gian không quay ngược lại được

và doanh nghiệp sẽ phải thụ động khắc phục hậu quả nếu còn có thể và rút ra kinh nghiệm trong tương lai

Dựa trên các trải nghiệm của người viết, hiện trạng công tác quản

lý rủi ro của một số loại hình doanh nghiệp trong nước có một số nét chính tóm tắt như sau:

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa: có thể nói đây là điểm yếu của

các doanh nghiệp này do quy mô nhỏ và chưa bài bản trong công tác quản lý và quản

trị doanh nghiệp nói chung Các doanh nghiệp này thường có sự

lệ thuộc vào các cá nhân lãnh đạo – thường là chủ sở hữu –

trong việc nhận diện và ứng phó với các rủi ro Vai trò của các cá nhân này rất quan trọng và phụ thuộc nhiều vào bản năng kinh

doanh cũng như độ nhạy bén của các cá nhân này trong hoạt động kinh doanh của mình Không hiếm các doanh nghiệp trong nhóm này có khả năng vượt qua các giai đoạn biến động khó khăn và thậm chí trở thành các doanh nghiệp thành công nhưng

về mặt phát triển dài hạn cũng như chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp sẽ hàm chứa nguy cơ thất bại cao nếu vấn đề quản

lý rủi ro không được thay đổi một cách bài bản, đặc biệt khi các

“giác quan” của các cá nhân “cùn” đi trong môi trường kinh doanh ngày một phức tạp hơn hoặc khi quy mô hoạt động và các thay đổi của điều kiện thị trường vượt quá khả năng kiểm soát của họ

Các tập đoàn tư nhân: đây là sự phát triển thành công vượt bậc

của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong thời gian qua Với các thuận lợi về môi trường kinh doanh cũng như quy

mô vốn, các tập đoàn này ngày càng phát triển và có tiềm năng

trở thành các biểu tượng trong nhiều lĩnh vực kinh doanh ở

ViệtNam

Tuy nhiên điều cần làm ở các doanh nghiệp này là sự thay đổi cần thiết về cơ cấu quản lý, quản trị doanh nghiệp cũng như quản

lý rủi ro một cách tương ứng với quy mô và tầm cỡ của mình Tương tự như các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các tập đoàn tư nhân mới nổi dựa vào giác quan “sắc bén” của các cá nhân lãnh đạo, thường là các thành viên trong gia đình Các chủ sở hữu hoàn toàn có thể xây dựng quanh mình một đội ngũ các nhân viên có kỹ năng xuất sắc để có được các thay đổi cần thiết trong quản lý – tuy nhiên vấn đề cốt lõi vẫn là “niềm tin” và việc chuyển giao trọng trách cho những người ngoài gia đình cũng như các công ty tư vấn Nếu dùng đúng người, đúng việc thì việc áp dụng các lý thuyết và công cụ quản lý, kể cả kiểm soát rủi ro, sẽ mang

lại hiệu quả cao hơn Thực trạng cho thấy chỉ có một số ít các tập đoàn tư nhân áp dụng một cách bài bản các bước quản lý rủi ro – phần còn lại vẫn còn đang trong giai đoạn chuyển đổi tư duy, các quyết định kinh doanh và ứng phó rủi ro vẫn chưa hoàn toàn

thoát khỏi ý chí chủ quan của các chủ sở hữu

Các Doanh Nghiệp, Tổng Công Ty (TCT) nhà nước đã chuyển

đổi hoặc đã cổ phần hóa: Xuất phát điểm từ các đơn vị có vốn nhà nước, phần lớn trải qua thời gian dài trong cơ chế bao cấp

và định hướng kinh doanh của chế độ quản lý tập trung của nhà nước, các Doanh nghiệp này sẽ có khó khăn thực sự khi đối mặt với một thị trường đầy biến động với các rủi ro thường trực Các khái niệm về rủi ro kinh doanh và các cơ chế kiểm soát sẽ là

những khái niệm mới mẻ với họ vì trong một thời gian dài họ hoạt động trong cơ chế bao cấp – việc hoàn thành các định mức và

chỉ tiêu được giao nhiều khi chỉ mang tính danh nghĩa chứ không

có tính sống còn với doanh nghiệp Các cơ chế này gần như

không tồn tại hoặc chỉ tồn tại dưới dạng hình thức (tồn tại cho có)

kể cả sau khi cổ phần hóa hoặc chuyển đổi Không thể phủ nhận

có một số doanh nghiệp với kinh nghiệm quan hệ quốc tế phong phú hoặc các tập đoàn kinh tế có tư duy cởi mở đã chủ động áp dụng các lý thuyết và mô hình quản lý rủi ro theo chuẩn quốc tế – tuy nhiên do hạn chế nhất định về các cơ chế còn tồn tại cũng như năng lực nội bộ, các áp dụng này vẫn chưa thể được coi là thực sự hoàn thiện Sự tham gia điều hành mộtn cách trực tiếp của các đối tác chiến lược nước ngoài được mong đợi sẽ góp phần tăng cường năng lực TCT trong việc hoạch định chiến lược, nâng cao quản trị doanh nghiệp và tăng cường kiểm soát rủi ro

Các Doanh Nghiệp Có Vốn Nước Ngoài: Phần lớn các doanh nghiệp này có lợi thế trong việc có được các mô hình và cơ chế quản lý, kiểm soát rủi

ro có sẵn của các công ty, tập đoàn nước ngoài Với một số

doanh nghiệp đầu tư độc lập thì các nhà đầu tư và các nhà quản

lý, dựa trên kinh nghiệm từ các thị trường tiên tiến hơn, cũng chủ động hơn trong việc định hướng và phát triển cơ chế và các

bước quản lý rủi ro một cách bài bản hơn Họ cũng có điều kiện

để sử dụng các công cụ quản lý rủi ro một cách thuần thục và hiệu quả hơn Tuy nhiên, vẫn có những mối quan tâm nhất định liên quan đến việc đảm bảo tuân thủ các quy trình và thủ tục kiểm soát rủi ro đã đề ra Sự giám sát và cơ chế báo cáo cho tập đoàn

ở nước ngoài chưa phải lúc nào cũng được thực hiện trên quy

mô đầy đủ trong khi các nhà quản lý doanh nghiệp ở trong nước,

dưới các áp lực đạt các chỉ tiêu ngắn hạn (như tăng trưởng

doanh thu, cắt giảm chi phí vv….) có thể sẽ bỏ qua hoặc thiếu chú trọng vào một số bước nào đó

Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi không đi sâu vào phân tính thực trạng mà chỉ dừng ở mức độ điểm qua các nét chính của công tác kiểm soát rủi ro của các doanh nghiệp trong nước Một số loại hình doanh nghiệp khác như doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp chuyên sâu theo ngành như các quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính, tín dụng vv… sẽ có những đặc thù riêng tuy nhiên vẫn có thể có những nét tương đồng theo khái quát ở trên

Một khía cạnh không thể bỏ qua trong việc xem xét mức độ hoàn thiện của công tác kiểm soát rủi ro ở các doanh nghiệp trong

nước chính là các quy định và cơ chế mang tính pháp lý và bắt buộc từ các cơ quan quản lý Luật Doanh nghiệp và Quyết Định

12-2007 và một số văn bản pháp quy khác cũng đã có đề cập tới trách nhiệm của Hội Đồng Quản Trị và Ban Giám Đốc trong việc thiết lập và duy trì cơ chế quản trị doanh nghiệp, hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm soát rủi ro hiệu quả nhằm đảm bảo quyền lợi của các nhà đầu tư và cổ đông Tuy nhiên các hướng dẫn và quy định chi tiết về triển khai và thực hiện các quy trình này thế nào hoặc ở cấp độ nào thì vẫn còn bỏ ngỏ Tuỳ theo nhu cầu tự thân của mình, các doanh nghiệp sẽ chủ động trong việc áp dụng các

mô hình quản lý rủi ro tiên tiến và theo các thông lệ phù hợp nhất trong công tác quản lý rủi ro