TMT - Sach Tro Choi Dan Gian

Trò chơi còn giáo dục các em biết ý thức công dân, những em biết tự giác tôn trọng luật chơi, khi lớn lên, cũng sẽ tự giác giữ đúng pháp luật của quốc gia, luật lệ của hàng xóm.... Phân

PHỊNG GD & ĐT BA TRI TRƯỜNG THCS AN THỦY

TRÒ CHƠI DÂN GIAN

NĂM HỌC: 2009- 2010

Khái niệm trò chơi dân

II- Mục đích của trị chơi :

Nhiều người trong chúng ta cịn chưa đánh giá đúng mức sự ích lợi của trị chơi trong việc giáo dục thanh thiếu niên Đơi khi họ cịn cho rằng đĩ là một thứ cơng việc vơ bổ, mất thời giờ quan niệm đĩ hồn tồn sai lầm

Với người lớn, trị chơi là giải trí, thư giãn, giúp cho đầu ĩc bớt căng thẳng saunhững giờ làm việc mệt nhọc Với trẻ em, ngồi sự giải trí, trị chơi cịn là mộtnhu cầu cần thiết cho sự phát triển Trí, Đức, Thể và Nhân Cách con người Đối với các phong trào thanh thiếu niên, trị chơi là một lợi khí chính yếu trong những phương pháp giáo dục, giúp trẻ em rèn luyện và phát triển tồn

mỹ các giác quan chính, làm cho trẻ khéo léo hơn, trí tưởng tượng phong phú hơn Trị chơi cịn giúp trẻ biết quan sát và phản ứng nhanh, biết tơn trọng kỷ luật, biết tự chủ, từ đĩ nảy nở tình đồng đội, đồn kết thương yêu nhau Trong phương pháp giáo dục hiện đại, trị chơi là một mơn huấn luyện quan trọng Nước Bỉ đứng hàng đầu về tiến bộ sư phạm, thấy rõ sự quan trọng và ích lợi của trị chơi trong cơng tác giáo dục, nên đã đưa bộ mơn trị chơi vào trong chương trình giáo dục quốc gia Nhà tâm lý học Kunkel người Anh nĩi:

“Trị chơi là một phương tiện để tái tạo lại tâm lý ổn định cho một số em khĩ tính, dở người, vơ trật tự vì trong lúc chơi, trẻ em khơng thu mình lại, chúng

sẽ vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn Khi bị khép vào luật chơi, các em sẽ dần dần cĩ trật tự, kỷ luật và sinh động hơn ”

Thơng qua trị chơi, các nhà giáo dục, các anh chị Phụ trách sẽ hiểu rõ hơn về tính tình của từng em như: mạnh bạo, nhút nhát, ích kỷ, vị tha, nĩng nảy, điềmđạm, thơng minh, đần độn, khéo léo, vụng về

Tĩm lại: Trị chơi là một phương tiện giáo dục và giải trí, giúp cho cá nhân được rèn luyện, giúp cho tập thể cĩ được bầu khơng khí vui vẻ, thân ái, thơng cảm

Ích lợi của trị chơi

Như đã đề cập đến trong phần mục đích, bất kỳ trị chơi nào cũng mang một ích lợi trong việc giáo dục và rèn luyện nhất định:

- Tăng cường sức khỏe: Trị chơi thường được tổ chức ngồi thiên nhiên

thoáng đãng, không khí trong lành Có nhiều trò chơi cần đến sự vận động cơ bắp như: chạy nhảy, kéo đẩy, mang vác

- Luyện giác quan: Với những trò chơi phản ứng nhanh, ghi nhớ, nhanh mắt, thính tai, lẹ tay, quan sát, tập trung tư tưởng (trò chơi Kim, thò thụt, cái tát bất ngờ, bịt mắt bắt dê )

- Luyện ý chí và ý thức: Hăng say đua tranh để giành chiến thắng Tự chủ, không rụt rè, sợ hãi, không bị lôi cuốn bởi nhiệt tình bồng bột Chấp hành kỷ luật của trò chơi Kiên nhẫn trong khi chơi Biết sáng tạo, linh động

- Luyện tính tình: Các em trở nên vui vẻ, sôi động Rèn luyện tính đồng đội, biết đoàn kết gắn bó với nhau để giành chiến thắng, phát triển năng khiếu tốt,

sự can đảm, gan dạ, lòng vị tha

Trò chơi còn giáo dục các em biết ý thức công dân, những em biết tự giác tôn trọng luật chơi, khi lớn lên, cũng sẽ tự giác giữ đúng pháp luật của quốc gia, luật lệ của hàng xóm nếu các em không tự giác thì chúng ta phải uốn nắn dần dần

Trò chơi cũng có thể chữa trị cho những em bị trầm uất, bị căng thẳng hay suynhược thần kinh

Phân loại trò chơi

Có nhiều cách phân loại trò chơi, nhưng với đối tượng của chúng ta là thanh thiếu niên, chúng ta tạm phân loại theo ba cách sau đây:

1 Phân loại trò chơi theo sự năng động

- Trò chơi động: là những trò chơi có sự chuyển động hoặc vận dụng đến cơ bắp của người chơi như chạy nhảy, nhào lộn, kéo đẩy, gồng gánh, vượt

chướng ngại

- Trò chơi tĩnh: là những trò chơi cần vận dụng trí óc và giác quan, người chơi

ít di chuyển cũng như ít vận động cơ bắp, những trò chơi tĩnh như: bắn tên, ghi nhớ lâu

2 Phân loại trò chơi theo không gian

- Trò chơi ngoài trời: hầu như tất cả những trò chơi đều có thể chơi được ngoài trời, nhưng chúng ta phải lưu ý là sân chơi phải phù hợp với trò chơi Thí dụ: sân đất cứng, sân gạch hay xi măng thì không nên chơi những trò chơi mạnh bạo, có thể té ngã gây thương tích Sân có nhiều cây cối, chướng ngại thì không nên chơi rượt đuổi hay bịt mắt

- Trò chơi trong nhà: thường áp dụng trong giờ giải lao của một buổi hội họp, học tập hoặc vì mưa gió không thể chơi ngoài trời được trò chơi trong nhà thường là trò chơi tĩnh, ít di chuyển

3 Phân loại trò chơi theo mức độ

- Trò chơi nhỏ: là những trò chơi được tổ chức trong nhà hay trên sân bãi nhỏ, ứng dụng trong những sinh hoạt, học tập, họp mặt, tiệc vui và thời gian chơi cũng rất ngắn, chỉ khoảng 5-10 phút

- Trò chơi lớn: là những trò chơi được dàn dựng công phu dựa theo một câu

chuyện, một truyền thuyết, một lịch sử Cũng có khi dùng trò chơi lớn như một cách ôn tập các môn đã học Trò chơi lớn được dàn dựng ở những địa thế rộng lớn như núi rừng đồng ruộng, sông biển Được tổ chức từ vài giờ đến vài ngày, cá biệt có những trò chơi dài đến hàng tháng.

- Ngoài ra, người ta còn phân trò chơi theo từng thể loại như, trò chơi luyện giác quan (ai đây, bịt mắt), trò chơi khéo léo (ném bóng, thổi đèn cầy), trò chơi nhanh nhẹn (đập tay, ném bóng), trò chơi lý luận (có, không), trò chơi phản xạ (trời đất, nước, bắn súng), trò chơi vận động nhẹ (chuyền dép), trò chơi luyện trí nhớ (kim)

Yêu cầu trò chơi

Để có một trò chơi đúng nghĩa và bổ ích phải hội đủ 3 yếu tố sau:

- Xây dựng bầu khí

- Rèn luyện kỹ năng

- Giáo dục chiều sâu

Thiếu một trong ba yếu tố trên, trò chơi sẽ trở thành phản tác dụng, có tai hại nhất thời hoặc sâu xa

Xây dựng bầu khí: Trò chơi phải góp phần xây dựng một bầu không khí vui tươi, sống động, lôi kéo mọi người cùng tham gia, xóa bỏ xa lạ ngại ngùng, khép kín, thụ động, giải tỏa mọi căng thẳng, đem lại niềm vui và nụ cười (cần

hỗ trợ một vài bài hát sinh hoạt ngắn, vui, vài băng reo hay múa tập thể đơn giản)

Nhưng dẫu có vui thế nào, dẫu có cười đến chảy nước mắt đi nữa mà thiếu 2 yếu tố sau, thì niềm vui sẽ hời hợt chóng qua hay sượng sùng trơ trẽn

Rèn luyện kỹ năng: Làm sao để cho các bài tập thể dục biến thành trò chơi phản xạ nhanh, tháo vát (con cò con bò con sò, thụt thò, dài ngắn cao

thấp ) Các bài khóa huấn luyện kỹ năng khô khan, biến thành trò chơi ứng dụng thực hành hiệu quả và hấp dẫn (đua xe tam mã, tìm vàng ) Các bài toánrối trí biến thành trò chơi động não, suy luận, phân tích lý thú (em học toán) Như vậy qua nhiều lần chơi với các trò chơi khác nhau, các em đã nghiễm nhiên được rèn luyện từng chút một mà không hay biết Không cần những bài khóa dài dòng tốn công sức và thời gian

Giáo dục chiều sâu: Yêu cầu này, chúng ta không nhận thấy bộc lộ một cách

rõ rệt nhưng lại hết sức quan trọng Nó góp phần vun đắp tính nhân bản một cách âm thầm, tiệm tiến nhưng hiệu quả có thể nói là thấm thía sâu xa hơn so với các bài công dân, đạo đức, trong các trường lớp Nó giúp các em nhận thức được tinh thần đồng đội và kỷ luật tập thể, tính trung thực trong khi thi đấu, mối tương quan ứng xử tốt đẹp trong xã hội, vâng phục người lớn, tôn trọng người khác

Chọn lựa trò chơi

Chúng ta thường ít quan tâm đến việc chọn lựa trò chơi cho thật phù hợp với hoàn cảnh, mà cứ nhớ trò chơi nào là “xào” trò chơi đó, cho nên đôi khi gặp nhiều trường hợp lố bịch, phản giáo dục, quá thấp hay quá cao so với trình độ người tham dự

Chúng ta nên chọn lựa trò chơi theo những yếu tố sau:

- Chọn lựa trò chơi theo độ tuổi

- Chọn lựa trò chơi theo giới tính

- Chọn lựa trò chơi theo trình độ

- Chọn lựa trò chơi theo số lượng người tham dự

- Chọn lựa trò chơi theo kỹ năng tập thể (đã từng sinh hoạt, chưa quen sinh hoạt, quen biết nhau hay còn xa lạ )

- Chọn lựa trò chơi theo tình trạng sức khỏe và tinh thần (hưng phấn, vui vẻ hay mệt mỏi, buồn chán )

- Chọn lựa trò chơi theo sân bãi (trò chơi trong rừng, trò chơi trên sân cứng, trên bãi cát mềm, trò chơi dưới nước )

- Chọn lựa trò chơi theo thời gian (ngày, đêm)

Ngoài ra, chúng ta cũng cần để ý đến các yếu tố thời tiết, ánh sáng, dụng cụ, khung cảnh, hoàn cảnh Một trò chơi hay mà đưa ra không đúng lúc thì cũng

tẻ nhạt, vô ích và đôi khi lố bịch, nhàm chán Nhưng nếu đúng lúc, đúng hoàn cảnh thì nó là một thang thuốc đại bổ

Điều khiển trò chơi

Trò chơi có hấp dẫn hay không là tùy thuộc vào nghệ thuật điều khiển của người quản trò Cần thực hiện một trò chơi theo từng giai đoạn sau đây:

3 Điều kiện sân bãi (hay trong phòng): Diện tích sân chơi có thể chứa được bao nhiêu người Trò chơi nào phù hợp với sân bãi hay phòng ốc đó (thí dụ: một sân khá rộng, có thể chứa được nhiều người, nhưng không phù hợp với

những trò chơi có rượt đuổi) 4 Dụng cụ: Nếu là trò chơi cần có dụng cụ (gậy,banh, dây, khăn, còi ) thì phải chuẩn bị sẵn.

5 Ước lượng những tình huống có thể xảy ra: Trong khi hăng say tranh giành phần thắng về mình, các em sẽ bất chấp tất cả mưa gió, té ngã, trầy da sứt trán,rách áo quần đôi khi dẫn đến sự trớ trêu, lố bịch, vô luân (nhất là những trò chơi mạnh, hỗn hợp nam nữ), hoặc lén lút ăn gian, qua mặt trọng tài hay ngườihướng dẫn để giành phần thắng chúng ta cũng nên lưu ý đến yếu tố ánh sáng, thí dụ nếu trời tối mà người hướng dẫn ra hiệu bằng ngón tay hoặc những vật nhỏ thì người chơi không thể nào nhìn thấy được

Thực hiện trò chơi

1 Giải thích trò chơi:

- Yêu cầu mọi người im lặng, tập trung

- Chọn lối trình bày rõ ràng, ngắn gọn, dí dỏm

- Qui định luật chơi và khung thưởng phạt

- Hỏi lại lần cuối xem người đã hoàn toàn hiểu chưa

2 Phân chia lực lượng:

Nếu là trò chơi có sự thi đua tập thể, thì chúng ta phải biết phân chia lực lượngthành từng đội, nhóm làm sao cho đồng đều về số lượng, về thể lực, về giới tính

3 Phân công (nếu cần):

Nếu trò chơi cần thêm người phụ tá trợ giúp hay cần thêm trọng tài, thì phải phân công cho thật cụ thể, để họ hiểu rõ phần trách nhiệm của mình nằm tronggiới hạn nào

4 Làm nháp:

Tùy theo trò chơi và đối tượng mà chúng ta có thể cho chơi thử một hoặc hai lần, rồi “xé nháp” và vào cuộc Nhưng nếu trò chơi cũ hay dễ chơi, thì đối tượng có thể bỏ thủ tục làm nháp để trò chơi có thể hấp dẫn ngay từ đầu

5 Tiến hành chơi:

- Người hướng dẫn phải luôn di động, bao quát sân chơi

- Quan sát mọi phản ứng về tâm lý, ngôn ngữ, hành động của người chơi

- Khai thác khía cạnh dí dỏm của trò chơi, sáng tạo, linh hoạt với tiến độ chơi, đối tượng chơi

- Đề cao tinh thần tự giác, mã thượng, thẳng thắn, kỷ luật

- Phải công bằng, chính xác, dứt khoát trong việc bắt lỗi vi phạm luật chơi và bảo vệ luật chơi

- Dành cho người chơi phát huy sáng kiến trong khi chơi, miễn là không vi phạm luật chơi

- Thay đổi cách chơi, làm sao cho mọi người chơi đều có dịp thắng cuộc (người thì do thông minh, người thì do nhanh nhẹn, người thì do sức lực )

- Biết dừng lại đúng lúc trước khi mọi người quá mỏi mệt hay trò chơi trở nên nhàm chán

- Biết coi trò chơi như là một công cụ giáo dục, một việc làm đứng đắn.

- Thật tâm yêu mến trẻ và dễ dàng hòa nhập với họ

- Bản thân phải vui vẻ, hăng hái thì mới lôi cuốn mọi người

- Đã từng điều khiển trò chơi nhiều lần, có vốn liếng phong phú về trò chơi

Có sổ tay ghi chép phân loại trò chơi

- Biết tường tận mọi biến thái của trò chơi và tiên liệu được mọi tình huống cóthể xảy ra

- Bản lĩnh vững vàng, tài năng đa dạng, ứng biến nhanh nhạy và có thể biến tất cả các bài học thành trò chơi

- Biết tự rút cho mình những bài học về những sai phạm, vấp váp hay thành công sau mỗi lần điều khiển một trò chơi

- Buộc mọi người chấp hành nghiêm chỉnh luật chơi, nhưng cũng biết xem kếtquả của trò chơi là “chơi”

- Có một giọng nói to, rõ ràng, mạch lạc để giải thích và điều khiển trò chơi

Trò chơi dân gian

có trò chơi hất phết Triều Lý - Trần, vua, quan cũng tổ chứchất phết trong dịp đầu xuân, mỗi đội 12 người, mặc sắc phụckhác nhau, cưỡi ngựa cầm gậy hất phết lăn vào hố bên nào làbên ấy thua Cạnh hố có để một giá cờ Cứ mỗi bàn thắng, bênđội thắng được cắm một lá cờ.Trọng tài dùng trống cái làmhiệu lệnh.Lúc đầu, phết chỉ dành cho phái nữ Nam muốn chơiphải mặc giả nữ Sau ai chơi cũng được

Vật cầu

Tương truyền đây là môn thể thao dân gian do tướngquân Phạm Ngũ Lão bày ra để rèn luyện thể lực cho quân sĩ,thời nhà Trần chống quân Nguyên – Mông Vật cầu còn gọi vật

cù Quả cầu (cù) làm bằng gỗ sơn đen hoặc đỏ, có nơi làmbằng quả bưởi to hoặc gọt bằng gốc chuối Sân chơi có vạchngang ở giữa, hai đầu đào hai hố sâu lọt quả cầu Số ngườichơi không hạn chế Chia làm hai đội bằng nhau, mỗi bên thắtlưng một màu khác (bên đỏ, bên xanh) Cầu đặt ở chính giữavạch Hai bên dàn quân Nghe xong lệnh xướng, xô vào cướpcầu bằng tay, tung chuyền cho đồng đội đưa về bên sân đốiphương, ném xuống hố là thắng Trống thúc ngũ liên cổ vũ Cóthể dùng mọi cách để tranh cướp cầu về phe mình, còn đốiphương thì ra sức bảo vệ đồng đội đã ôm được quả cầu dichuyển về hố đối lập hoặc tung ra ngoài vòng vây để ngườikhác dẫn tiếp Hội làng Xuân Dục (huyện Sóc Sơn), Thúy Lĩnh(Thanh Trì) có trò vật cầu Còn ở Hội Chi Nam - thôn Sen Hồ,

xã Lệ Chi (Gia Lâm) có trò chơi cũng giống như vật cầu Ngườichơi chia làm hai phe, mình trần, một bên khố đỏ, bao vàng,một bên khố xanh, bao trắng Hai bên "đánh quân" bằng vật

và đấu gậy cho đền lục quân địch (khố xanh, bao trắng) bịthua Ông đám đội từ đình ra chiếc mâm son trên bày quảdừa Ông trịnh trọng đặt quả dừa lên ngọn tre trồng giữa sân.Ngọn tre đã chẻ sẵn làm tư để cặp chặt lấy quả dừa Nghetrống lệnh, trai bao vàng xô lại rung cây tre cho quả dừa rơixuống, rồi chèn nhau để cướp lấy quả dừa Ai cướp được, tôn

là "tông" được ngồi ăn với già làng ở chiếu nhất Còn quả dừađập nát chia cho các trai dự trò chơi mỗi người một mảnh conlấy lộc may

Ném còn

Thường chơi trong Hội Lồng tổng của đồng bào Tày, Nùng,Thái, Mèo vùng Tây Bắc, nhưng do giao lưu văn hóa màngười Khme ở đồng bằng sông Cửu Long cũng có ném còn

Người Việt vùng châu thổ sông Hồng thời Lý, vua, quancũng có tục chơi ném còn vào lễ hội xuân

Dân gian chơi ở xã Bồ Đề, Gia Lâm: "ném còn ao chạ" ởhội làng Kiêu Kỵ, Gia Lâm

Bao nhiêu người chơi cũng được, chia làm hai phe nam

-nữ đứng hai bên Ở giữa bãi rộng trồng một cây tre thẳng,cao, có ngọn, gần đỉnh treo một vòng tròn uốn bằng nan tre,phất giấy hai mặt, một mặt màu vàng tượng trưng cho mặttrăng, một mặt màu đỏ tượng trưng cho mặt trời Chiếc vòngtròn này được gọi là "phông còn", nó còn có ý nghĩa vật linhcủa người con gái (màng trinh), khi bị quả còn ném thủng làbiểu lộ mở đầu sự sinh sản bảo tồn nòi giống Đường kính

"phông còn" từ gang rưỡi đến hai, ba gang tay, tùy cây trecao, thấp "Quả còn" làm bằng vải, kết nhiều mảnh màu lạithành những múi, bọc chặt lấy những hạt thóc giống, hạtbông, hai sản phẩm chính để tự túc của nhà nông Có nơi nhồi

cả ít đất, cát Cuối múi là túm tua dài kết bằng chỉ ngũ sắc,dài ba gang tay, đủ để cầm vung vẩy tạo đà định hướng,nhằm ném tung quả còn vào phông còn Mỗi nhà được làm haiquả còn Ai cũng muốn quả còn nhà mình rực rỡ nhất, đẹpnhất

Mở đầu hội chơi, người chủ trì gọi là "ông từ" đặt hai quảcòn to nhất lên mâm, làm lễ cầu mưa thuận gió hoà, mùamàng bội thu, trai gái đủ đôi, ngay tại bãi còn Cúng xong, ông

từ tung hai quả còn lộc cho mọi người xô nhau cướp Ai giànhđược, năm ấy may mắn Hội còn đã mở Trai gái bắt đầu tungcòn của mình ném lên phông còn Ngoài ra, còn lấy quả cònném giao duyên vào cô gái hoặc chàng trai nào mình đang để

ý, như một lời ướm hỏi Nếu đối tượng đón bắt lấy còn, rồidùng quả còn của họ ném trả lại là trả lời đã đồng ý giao đãilàm quen với nhau sau hội tung còn

Khi phông còn bị ném thủng, là cầu nguyện đã được viênmãn, ông từ lấy quả còn vừa lọt qua đích, rạch túi, ban hạtgiống cho mọi nhà lấy may Người ném rách phông còn tintưởng một năm mới tốt lành, hạnh phúc Cuộc chơi kết thúcbằng lời hẹn hò nửa kín, nửa hở của những cặp trai gái đã bắtcòn của nhau

Ném còn là trò chơi mang ý nghĩa phồn thực lâu đời củadân tộc ta

Ném còn vùng đồng bằng sông Hồng có nơi không làm cộtphông còn, chỉ chia hai phe nam, nữ tung còn cho nhau Họ tựchọn thành từng đôi Quả còn tua ngắn, ném một tay và bắt

đỡ cũng một tay Có lục cả hai cùng ném chéo sang nhau để

cả hai cùng bắt Còn như vật giao duyên Mang hơi ấm bàntay âm hoà với hơi dương và ngược lại Ai bắt được nhiều lần

là thắng cuộc, người thua phải đưa bạn đi chiêu đãi nhẹnhàng: một miếng trầu, một thanh kẹo, chiếc bánh nếp cóthể mang đi từ nhà, hoặc món quà lưu niệm: chiếc túi đựngtrầu, hộp thuốc lào

Có nơi lại đứng vòng tròn quanh bờ ao, ném còn qua aosang cho nhau Phải ném đủ mạnh để còn không rơi xuống ao,lại đến chỗ bạn chơi có thể bắt được Có lần nhảy lên bắt cònngã xuống ao ướt hết quần áo Thế mới vui!

Thời Lý – Trần, các công chúa lại có tục gieo còn (hoặc cầutròn) để cầu duyên khi các quan tân khoa vào dự yến vua ban

Ném giỏ

Giỏ tre đan mắt cáo, đường kính hai, ba gang tay, buộcvào đầu cây tre cao cỡ 3m, chôn chặt ở sân đình làm cột.Trồng một hoặc hai cột cùng chơi

Quả ném bằng bưởi

Người chơi đứng xếp hàng dọc trước cột Từng người némtừng quả bưởi vào giỏ Mỗi người được ném ba đến năm lầntheo quy định Rơi xuống đất được nhặt ném tiếp cho đến hết

số lượt Khi quả bưởi lọt vào giỏ là thắng Không vào giỏ, hếtlượt ra cho người đứng sau lên chơi

Nếu chơi hai cột, lập hai đội số người ngang nhau Đội nàoném bưởi vào giỏ trước là được cuộc

Trò chơi ném giỏ xưa tổ chức ở hội làng Phù Ninh (nay là

xã Ninh Hiệp) huyện Gia Lâm

Đấu bậy bảy

Gọi gậy bảy vì độ dài cây gậy trong trò chơi bằng tre hoặcbằng gỗ bào tròn sơn son, đều có độ dài bảy thước ta, tươngđương 2,8m

Cứ hai người đương sức nhau thành một cặp chơi Mộtngười dùng gậy đánh, một người tay không đỡ Cả hai mặc áo

võ sĩ, thắt lưng gọn ghẽ, đầu chít khăn buộc múi phía sau.Vạch vôi một đường tròn đường kính 5 – 6m làm sàn đấu.Vào cuộc võ sĩ cầm gậy bằng hai tay, nhúng 2 đầu gậyvào vôi bột, để nếu đánh trúng đối phương còn dấu trên áo họ,

rồi múa gậy vài lượt giống như xe đài khi đấu vật.

Trống ngũ liên nổi lên Võ sĩ cầm gậy lúc đánh dứ, lúc tạtngang gậy, tìm cách đưa đầu gậy chạm vào mình võ sĩ đỡ.Người đỡ có thể đỡ lấy gậy, đẩy lùi đối phương ra ngoàivòng Người đánh tìm cách không để bị túm gậy, lừa đánhtrúng hoặc tạt gậy làm đối phương phải nhảy tránh bắn rangoài vòng

Ai bị gậy đánh trúng người để lại vết vôi hoặc ra ngoàivòng là thua Trọng tài gõ một tiếng cắc vào tang trống báohết hiệp

Cuộc chơi có thể nhiều hiệp do từng nơi quy định Hiệpsau đổi lại vị trí người chơi

Đấu gậy có ở nhiều hội làng như Đại Lan (Thanh Trì), LệChi (Gia Lâm)

Phải đánh vào vai và vào sườn mới được tính điểm Khôngđược đánh vào đầu, vào mặt nhau Con gái làng Mễ Trì (TừLiêm) có tiếng giỏi võ Ca dao Hà Nội cổ còn có câu:

"Ai về Kẻ Mễ mà coi

Con gái cũng giỏi múa roi, đánh quyền"

Trong hội làng Đông Dư (Gia Lâm) có trò đấu võ, đánh roimúa khiên (mộc) cũng là một mục của cuộc đấu

chưa vợ khỏe mạnh, mỗi người trang bị một gậy tre đực dài1m.

Khi hiệu lệnh nổi lên, tất cả dùng gậy tre nâng cây phanđặt lên phản đá rồi cùng tác động xoay cây phan quay nhiềuvòng, quay càng nhanh, cờ hiệu bay phất phới là năm ấy làm

ăn tốt, dân làng thịnh vượng, các trai dự chơi đều đượcthưởng

Nếu cây phan không quay tít, cứ xoay ì ạch, cờ hiệu khôngbay là điềm năm ấy làm ăn khó khăn, đội chơi bị phạt không

có thưởng

Nâng đá để tuyển trai đô ở hội làng Thủ Lệ (Voi Phục)

Người thi phải xuống tấn, dùng hai tay bốc hòn đá to nặng

50 - 60kg lên khỏi mặt đất

Thi chạy

Một trong những trò chơi rèn thể lực ở hội ba làng ThạchCầu, Cự Linh, Ngô thôn nay đều thuộc xã Thạch Bàn (Gia Lâm)

Đường chạy do làng quy đình, phải từ làng Ngò qua làng

Cự, làng Cầu cho đến sát cánh đồng làng Vo (xã Hội Xá) mớiquay trở lại, chạy về đích là sân đình làng

Phải chọn những quãng đường mấp mô, khúc khuỷu,nhiều khúc ngoặt, có khi lội qua ao, qua hào, vượt rào để thửthách ý chí người dự thi chạy Đường chạy có người giám sát

để không được chạy tắt, tránh qua chỗ khó khăn

Ai về đích trước sân đình đầu tiên được giải của làng, năm

ấy có nhiều may mắn

Đánh quân - chạy cờ

Nhiều nơi có tục này như một trò chơi trong hội làng, mỗinơi có những chi tiết khác nhau ở hình thức hoặc tính chất,nhưng tựu trung đều là một cách luyện quân, đánh trận giả

Ở làng Triều Khúc gọi là "chạy cờ" Tráng binh chia làm haiđội, mỗi đội 20 người, trang phục binh sĩ thời trước, thắt lưngkhác màu Người cầm cờ hiệu, người cầm đao, gậy, vũ khíkhác Nghe hiệu lệnh trống, từ sân đình, họ tỏa ra hai ngảtheo đường vòng cung và gặp nhau giao chiến, đánh trận giả

ở giữa cánh đồng cho tới khi có trống chiêng thu quân, lạiquay về đình

Hội làng Vĩnh Ninh (nay thuộc xã Vĩnh Quỳnh, Thanh Trì),làng Chi Nam (xã Lệ Chi, Gia Lâm) đều có trò giao chiến haibên "địch, ta" đánh lẫn nhau bằng tay chân, võ vật, có lúc cảbằng gậy gộc, ném đất vào nhau Xong trận, lại vui vẻ chungmâm hưởng lộc thánh Ở làng Đại Lan (Thanh Trì) chỉ đấu gậy.Vùng Kẻ (Từ Liêm) có hội tập trận đánh quân của bốn làngĐống Ba (xã Thượng Cát), Hạ Trì (xã Liên Mạc), làng Tây Đam(xã Tây Tựu) và làng Thượng Cát Trò luyện quân rất náo động

có chiêng, trống, mõ, tù và truyền hiệu lệnh và đốc quân.Ngạn ngữ vùng này còn có câu: "Chiêng thôn Đông, trông HạTrì, mõ Tây Đam, tù và Thượng Cát"

Đấu vật

Hà Nội là một vùng đất võ, có nhiều đô vật lò vật nổi tiếng

từ xa xưa Thời Hai Bà Trưng có đô Chinh làng Mai Động, sauthành tướng giỏi luyện quân theo Hai Bà đánh giặc Ông đượccoi như thủy tổ của môn võ này Đô Tu người Thanh Liệt saulàm tướng cho vua Lý Nam Đế xuất thân từ lò vật Quỳnh Đô(Thanh Trì) Huyện Đông Anh cũng có nhiều đất vật nổi tiếngnhư Cổ Loa, Dục Tú, Nam Hồng huyện Từ Liêm có lò Mễ Trì,Gia Lâm có Văn Đức Đông Dư Hội đấu vật lớn nhất trong cáchội làng là ở Mai Động vào ngày 4 đến mùng 6 Tết Thanh Trìcòn lò Yên Sở cũng khá nổi danh

Sới vật thường ở trước sân đình Hai bên trải chiếu hoa đểcác đô vật lễ thần trước khi đấu Quanh sân cắm cờ ngũ hành.Hai trống cái cho già làng cầm trịch, đánh ba tiếng một, điềukhiển trận đấu

Lại cử ba người tuần, một người đánh trống bưng thúc lúcđang vật, cổ vũ đua tài, hai người cầm cờ đuôi nheo nhỏ phấthiệu vật Các đô vật đều cởi trần, đóng khố

Vật có nhiều giải Giải thờ hoặc giải hàng là để mở đầucuộc đấu, khảo sức nhau, thăm dò, biểu diễn để phô trươngthanh thế là chính Keo vật lấy vui, lấy đẹp vờn nhau, khônggay go, quyết liệt như khi đấu giải chính

Lệ vật muốn thắng phải nhấc bổng đối phương lên khỏimặt đất, gọi là "bốc", hoặc vật ngã ngửa "lấm lưng, trắngbụng" Nếu chỉ mới ngã sấp thì chưa thua Bên gặp tình thếnày thường nằm bò áp đất, lừa địch thả từng miếng không để

họ bốc lên, chân rời đất hoặc lật ngửa ra

Đấu giải thường từ giải ba lên dần đến giải nhất Mỗi giảiđều có người đứng ra giữ Người giữ phải thắng hơn người phágiải một keo theo quy ước chung là: giải ba trong bốn, ngoàiba; giải nhì trong năm ngoài bốn; giải nhất trong sáu ngoàinăm Người giữ giải phải thắng sáu keo mới đoạt giải nhất, cònngười phá giải chỉ cần thắng liền năm keo là được

Vào sới vật hai đô bao giờ cũng mở đầu bằng "xe đài",múa tay, di chuyển chân uyển chuyển rồi mới lựa thời cơ ramiếng hạ đối thủ Có nhiều miếng nghề như: ngáng, đệm,cuốn chỉ, ra ràng, bắt bò, nhoài, xốc bốc, đội .

Nhưng trong cuộc đấu cấm đánh hiểm như móc hàm, mócnách, móc xương quai sanh hoặc nắm tóc nhau

Đấu vật luôn tạo ra không khí hào hứng, sôi nổi, tiếng cổ

vũ reo hò âm vang cùng tiếng trống thúc giòn giã Các đô vật

mồ hôi nhễ nhại, nổi cuồn cuộn những bắp thịt săn chắc Đấuvật vừa đọ sức, vừa đọ trí, không thể chỉ ỷ lại vào thế mạnh,

có khi bị đối thủ nhẹ cân hơn lừa miếng đánh phơi trắng bụng

Kéo co

Trò chơi luyện sức và thể hiện ý chí hiệp đồng tập thể Dễchơi, thường được tổ chức trong các hội làng với nhiều hìnhthức

Tiêu biểu hơn cả trong vùng Hà Nội là hội kéo co làng Cự(tức Cự Linh, nay là thôn Ngọc Trì, xã Thạch Bàn, huyện GiaLâm)

Dây kéo có thể dùng dây song, dây chão to bằng tre hoặcđay, thậm chí dùng cả cây tre để kéo Cũng có lúc không códụng cụ thì hai người đầu dây nắm chặt cổ tay nhau để cả dây

ôm lưng nhau cùng kéo

Người chơi chia làm hai phe đều nhau, đối mặt theo mộthàng dọc, theo lệnh hiệu cờ cùng kéo về bên mình

Chính giữa dây kéo được buộc đánh dấu bằng túm vải đỏ,đặt trên vạch vôi phân ranh giới giữa hai phe Nếu bên nào lôiđược túm vải đỏ dịch sang địa phận của mình là thắng Lúc đãchuyển nhích được một ly là có cơ dồn lực lôi tuột dây về phíamình làm đối phương mất đà ngã chồng lên nhau Phe nào cóngười tuột tay ngã ngửa cũng bị thua

Mỗi hiệp khoảng 10 - 15 phút, không phân thắng bại,trọng tài phất cờ cho nghỉ lấy lại sức rồi đấu tiếp

Cuộc thì kéo co ở làng Cự do 48 tráng đinh có phẩm hạnhđược các giáp cử ra làm giai kéo, chia thành hai phe gọi là

"Man đường ' và "Man chợ" đấu với nhau Giai kéo đều cởi trần

đóng khố điều Dây kéo là một sợi song to bằng cổ tay, nhẵnnhụi dài khoảng bốn chục sải tay Dây luồn qua lỗ một cây cộttrụ to chôn, rất chắc xuống sân đình Trước khi đấu dây songđược nêm chặt ở lỗ cột Sau khi làm lễ thánh hai phe dàn độihình Các giai kéo ngồi một chân co, một chân duỗi, xen kẽngười quay mặt bên này, người quay mặt bên kia dây, một taynắm dây duỗi thẳng cánh, một tay nắm dây co trước ngực lạicòn cặp dây vào dưới nách Mỗi phe có một tổng cờ, mặc áodài đỏ, khăn đỏ, quần trắng, cầm cờ lệnh màu đỏ Già làngcầm trịch phát lệnh bằng trống khẩu Nêm được tháo Tổng cờphất hiệu cờ, miệng hô "í a, kéo !" rồi chạy lên, chạy xuốngđốc thúc giai kéo của phe mình.

Các cô, các bà người thân của bên nào thì dùng quạtquạt, lấy khăn lau mồ hôi, cắt cam chanh đưa vào miệng chongười phe mình Có người còn lấy dầm chèo khoét đất ở dướichân cho giai kéo có chỗ tì đạp

Người kéo đầu dây phải vừa mạnh, vừa khôn ngoan, biếtghìm dây, lúc cương, lúc nhu để đối phó với từng phút caođiểm dồn lực của bên kia

Đua thuyền - bơi chải

Sống ở vùng sông nước, đua thuyền đã trở thành truyềnthống trong lễ hội từ lâu đời ở nước ta Sử cũ từng ghi vua LêĐại Hành là người đầu tiên tổ chức đua thuyền để rèn luyệnthủy quân, đồng thời gắn liền với tín ngưỡng cầu nước chomùa màng tốt tươi

Thời Lý đã cho xây dựng cung điện ở bờ sông Hồng nhưHàm Quang (1011), Linh Quang (1058) để vua, quan ngồi xemhội đua thuyền Các triều đại về sau vẫn giữ nếp, dần dần đưavào hội làng, trở thành sinh hoạt văn hóa cổ truyền của cưdân hai bên bờ sông Hồng, sông Đuống, sông Nhuệ và ở cảcác làng bên hồ Tây

Đua thuyền còn gọi là bơi chải - chải cũng là tên gọi cácthuyền đua

Hà Nội có hàng chục làng có tục bơi chải như Yên Duyên,Vĩnh Tuy (Thanh Trì), Bồ Đề, Thổ Khối (Gia Lâm), Vĩnh Thanh,

Võng La, Tầm Xá (Đông Anh), Yên Phụ, Nghi Tàm (Tây Hồ),Thượng Cát, Thụy Phương, Tây Tựu, Phú Diễn (Từ Liêm).

Nổi bật hơn cả về quy mô hoành tráng là hội bơi chải làngĐăm (Tây Tựu)

Đua thuyền - bơi chải ở mỗi làng có quy cách và thể lệkhác nhau Kích thước thuyền có dài, có ngắn, nên số tay bơi(người chèo) cũng nhiều ít thay đổi

Thông thường thuyền thoi đóng bằng gỗ, đầu chạm hìnhrồng, hình hạc, đuôi tôm Làng chài Võng La lại đua thuyềnđộc mộc, làm bằng cây gỗ khoét rỗng lòng Nghi Tàm đuathuyền nan Tùy thuyền to nhỏ mà số tay bơi được quy định:Tây Tựu 24 người, Thụy Phương 8, Bồ Đề 12, Thượng Cát 16,Yên Duyên 18, Nghi Tàm thuyền nan chỉ có 2 đến 4 tay bơi

Trên mỗi thuyền to lại còn có người lái, người tát nước,ông bay, ông lệnh, ông mõ, ông cờ để phối hợp phục vụ vàchỉ huy thuyền đua

Số đội bơi tương ứng với số thuyền, thường mỗi giáp cử ramột đội Có hội chỉ bơi một lần, một ngày, lại có hội hai, bangày

Hội bơi chải Yên Duyên ngày đầu bơi thờ, ngày thứ hai bơi

bò - còn gọi bơi dạo, đến ngày thứ ba mới là bơi giải Mỗi ngàybơi ba lèo, mỗi lèo ba vòng trên đoạn sông dài khoảng 1 cây

số Hết một lèo lại phát giải Già làng cầm trịch ngồi trên chòitrống, kết hoa lá, tám mái dựng trên bờ đê áp sông

Bơi chải của làng chài Võng La bằng thuyền độc mộc với 6tay bơi và một lái

Hội làng Bồ Đề có 8 chi, đua từ đền Ghềnh đến thôn Lâm

Du, cờ ngũ sắc cắm dọc bờ sông Hồng Các tay bơi vừa chèovừa hò cho ăn nhịp lúc thì "ớ khoan khoan cho đều, ớ khoan?"lúc thì ông lệnh hô: "Thẳng cánh ra!", tất cả hò "dô huầy!", -

"Thấp vai xuống?" - "Dô huầy?", "Ngẩng cổ lên! – Dô huầy!"

Họ còn ghìm cản thuyền nhau Chải nào bị đắm, họ hò nhaulật lại thuyền, tát nước, bơi tiếp

Làng Vĩnh Tuy xây một nghè bơi ở ngoài đê, có ngòi nướclượn quanh; năm nước đầy thuyền đua từ nghè ra sông vòng

lại nghè khoảng 4 cây số, năm nước cạn, đua thuyền vượtsang sông Hồng rồi quay về nghè bơi làm đích Trước khi bơicòn làm lễ tế vua Hà và thủy quân tại nghè.

Nghi Tàm, Yên Phụ đua thuyền ở Hồ Tây Nghi Tàm với 4thuyền nan của hai giáp Thượng, Hạ Mỗi thuyền hai trai đôđóng khố đỏ, bơi ba vòng hồ, cuối đường đua cắm ba lá cờmàu tương ứng với giải nhất, nhì ba, thuyền nào cướp được cờ

gì quay vào bờ nhận giải ấy Yên Phụ thuyền 12 tay bơi, đườngđua từ sau đình ra chùa Trấn Quốc Cũng có năm lại bơi sangchỗ mỏ Phượng (nay ở trong khu trường Chu Văn An)

Bơi chải Thượng Cát có 6 đội bơi, 3 đội nam và 3 đội nữ,mỗi đội 16 người Đua theo giới, lần lượt cứ một đội nam lạiđến một đội nữ, bơi vòng trong đầm ba lượt

Làng Vĩnh Thanh - còn có tên nôm là làng Ruộng - đua ở

hồ làng 4 giáp, 4 thuyền: hai chạm đầu rồng, hai thuyền đầuhạc 12 tay bơi là nữ cả, nhưng lại có 5 ông gõ mõ, phất cờ, hôlệnh, lái, tát nước cho các cô Gái bơi đều chưa chồng, áocánh màu chàm, quần đen buộc túm, chít khăn mỏ quạ, yếmđào, thắt lưng hoa hiên

Làng Đăm (Tây Tựu) có hội bơi chải từ thế kỷ XV Nhà thủyđình xây gạch lợp ngói soi bóng xuống khúc sông Nhuệ làmđường bơi Ban chấm thi ngồi quan sát tại đây

Trai bơi ngồi hai bên mạn chải, tay cầm chèo Người chấplệnh và chèo lái mặc áo thụng xanh, quấn khăn và thắt lưngbằng lụa màu Sáu thuyền đua dàn hàng chứ nhất trước điểmxuất phát Lệnh pháo vừa nổ, các mái chèo đồng loạt bổxuống nước đưa chải vun vút trên sông theo tiếng hô, nhịpphách gõ của ông lệnh Trên sông, cắm những cờ tiêu đuôinheo màu đỏ để các thuyền tới đó vòng lại

tháng Ba âm lịch.

Ngoài trò đua chải, trong hội Chèm còn có tục rước nướcbằng thuyền, đoàn thuyền từ đình bơi ngược lên Liên Mạc, lúcquay xoay tròn trên sông ba vòng, miêu tả lại cuộc giao tranhthời xưa với thủy quái

Ở hội Thượng Cát, diễn tích hai nữ tướng Đinh BạchNương và Đinh Tĩnh Nương mắc áo gấm vàng, đi hài, cắpgươm, đứng uy nghi trên thuyền với các tay chèo đều là nữ,sắc phục lộng lẫy như thời dấy quân theo Hai Bà Trưng chốnggiặc Hán

Đi cầu tre

Một cây tre bương to, dài 5m, phạt hết cành, đánh sạchmấu, chôn gốc sâu vào bờ, lèn chặt, để thân cây tre nhô ra ao,nằm trên mặt nước một hai gang tay.

Gần đầu ngọn tre cắm một cây cọc, trên buộc một quảpháo

Người dự thi nam nữ đều được, ăn mặc gọn gàng, thắtlưng buông múi, tay cầm một nén hương cháy

Nghe trống hiệu, người dự thi từ bờ bước xuống bập bềnh,càng đi ra xa càng bị chìm xuống dưới mặt nước, thân tre tròn,trơn nước dễ ngã Có ngã cũng phải cố giơ cao nén hương đểkhông bị tắt mới có thể lội vào bờ đi lại

Ra đến múp đầu cây tre, người đã ngập nước đến đầu gốiphải dang tay giữ hăng bằng một tay níu lấy chiếc cọc, mộttay châm ngòi pháo Có khi đi được đến đích không sao, khichâm pháo nổ, lại giật mình ngã tòm xuống nước Tuy bị ướthết, nhưng vẫn không được giải, có điều nếu ai châm pháoxong, người vẫn khô được giải cao hơn

Đó là trò "đi cầu tre đốt pháo" ở hội làng Bồ Đề (Gia Lâm).Còn ở vùng Bưởi, nhiều làng giấy cũng có trò đi cầu tregọi là "Đi cầu mai"

Cách làm cầu có khác Đóng ba cọc tre ở giữa ao đầynước, một cọc ở bên bờ Cột một cây tre bương to nối hai điểmcọc Ngọn tre cột chặt vào ba cọc giữa ao Gốc tre trong bờbuộc lỏng lẻo để cây tre có thể xoay đảo được Đầu ba chiếccọc giữa ao có treo các gói giải thưởng phong kín

Cây tre đặt cách mặt nước khoảng 1m để khi người thi rađến giữa, cây tre võng xuống cũng không chặm mặt nước.Chân người dự thi đi đất, tre tươi dính bùn, trơn, lại lúc lắcmột đầu rất khó đi Mất thăng bằng là ngã tòm xuống ao, ướtnhư chuột lột Người xem reo hò cổ vũ rất vui Người ngã đượclội vào bờ đi lại Ngã nhiều quá, nản thì thôi

Khi có ba người ra đến đầu ngọn tre giật được ba gói giảithì mãn cuộc

Đuổi lợn

Làng Cầu (xã Thạch Bàn, Gia Lâm) có tục mổ lợn tế thần

và chia cho dân làng khi vào đám Hàng giáp phân công mỗixóm nuôi một lợn cúng thần Chúng được nuôi vỗ béo, lại làlợn đực giống chạy rất nhanh, khỏe Đến ngày làm lễ, lợn đượctằm rửa sạch sẽ, rồi đem bốn con thả vào sân đình có rào trexung quanh

Trai làng dự trò chơi đuổi lợn, luân phiên nhau từng ngườimột, sau khi làm lễ thần, mở rào vào trong sân đuổi bắt lợntrong tiếng trống cái thúc ngũ liên và người xem reo hò quanhrào Lợn nghe trống và tiếng reo hoảng sợ chạy nháo nhàotrong sân rộng, đuổi theo nó đã khó lại phải làm sao tóm đượcthật nhanh hai chân sau để vật: ngửa lợn ra mà trói lại Chonên phải có mưu mẹo, lừa miếng, cho đỡ tốn sức

Ai đuổi mãi không bắt được lợn, mệt đứt hơi đành phảinhường phiên cho người khác

Cuộc thi cứ thế kéo dài cho đến lúc có bốn trai làng bắtđược đủ bốn con lợn mới thôi Cho nên, đã có năm, đến tậnđêm mới bắt hết lợn

Bốn trai làng bắt được lợn vừa đoạt giải thưởng, vừa đượcvinh dự ngồi ăn cỗ làng ở chiếu nhất

Bắt chạch trong chum

Trò chơi này thường diễn ra ở các hội làng Kinh Bắc, PhúThọ, Vĩnh Yên Ở Hà Nội có làng Hồ Khẩu, vùng Bưởi

Đặt một hàng chum trước sân đình, đủ cho số cặp đăng ký

dự chơi Mỗi cặp là một đôi nam nữ chưa chồng, chưa vợ Gái

áo cánh trắng hoặc hoa đào, khăn hồng, yếm đỏ, áo tứ thân,bao xanh, cài dây sà tích bằng bạc Trai áo cánh lụa, quần ống

sớ, thắt lưng màu đỏ đặt cạnh sườn

Trống phát lệnh ba hồi Từng cặp làm lễ thần hoàng trướcban án, lễ xong; trai đưa cánh tay trái ôm ngang lưng, bàn tayxòe bóp nhẹ vào ngực bạn gái, còn cô gái đưa cánh tay phải

ôm ngang lưng trai

Đến cạnh chum, họ vẫn đứng trong tư thế ôm nhau, mộttay xoa lưng, sờ ngực nhau còn một tay cùng cho vào chumkhoắng tìm bắt chạch Hai mặt phải đối điện, bốn mắt nhìnnhau

Các bô lão cầm trịch bắt bẻ từng động tác Tất cả đềuphải cùng làm: bắt trạch, xoa ngực, nhìn nhau, mải việc này,

lơ đãng việc kia là đều bị lỗi Cùng với tiếng reo hò, trêu ghẹocủa dân làng, tiếng chiêng trống lúc dồn dập cổ vũ, lúc gõtừng tiếng báo phạt Cặp nào làm đầy đủ các động tác quyđình ít phạm lỗi, bắt được chạch trước là đoạt giải

Ở làng Hồ Khẩu, cũng bắt trạch như thế, chỉ khác là thayđộng tác sờ ngực, xoa lưng bằng chàng trai đưa tay trái cầmlấy cổ tay phải của cô gái Trong lúc bắt chạch, cô gái tìm cáchrút tay ra, chàng trai phải cố nắm giữ lấy, nhưng nhẹ nhàng,không làm đỏ cổ tay cô gái thì mới đạt yêu cầu

Cặp nào bắt được chạch trước mà cổ tay cô gái có hằn vết

tay nắm cũng không được.

Thổi cơm thi

Có nhiều hình thức thổi cơm thi khác nhau, nhưng mụctiêu cuối cùng phải đạt được là nồi cơm chín nục, chín đều,không rắn, không nát, không sống, không khê

Thường lệ mỗi giáp của làng cử ra một đội thi Mỗi đội 5hoặc 10 người tùy theo các môn thi nhiều hay ít Mỗi đội ănmặc áo quần, dây lưng, yếm cùng màu Ở hội làng HuỳnhCung (xã Tấm Hiệp, Thanh Trì) mỗi đội 5 người: 2 trai kéo lửa,

1 trai múc nước và 2 gái thổi cơm Còn ở làng Thị Cấm (xãXuân Phương, Từ Liêm là 10 người: 4 người xay thóc giã gạo, 1người dần sàng gạo, hai người kéo lửa, 1 người lấy nước, 2người nấu cơm Đội có cả nam nữ, tùy công việc mà đặt người

Số người gấp đôi vì có thêm phần thi xay, giã, dần sàng gạo.Phần thổi cơm - thi chia làm 3 mục:

Mục 1 - Thi chạy lấy nước Mỗi giáp 1 người cầm bìnhđồng chạy xa khoảng 500m lấy nước vào bình rồi chạy về chỗnấu cơm Ai về trước, còn đủ nước vo gạo thổi cơm là thắng.Mục 2 - Thi kéo lửa, hai nam dùng hai thanh dang già, gácbếp lâu ngày, cọ vào nhau cho đến khi bật lửa bén vào bùinhùi

Mục 3 - Thổi cơm thi, hai cô gái tiếp lửa, nhóm bếp thổicơm Thổi niêu đồng hoặc niêu đất Chất đốt bằng củi nứa, nùirơm hoặc bã mía còn tươi Có nơi chia cho mỗi đội mấy cây

mía, vừa ăn vừa lấy bã đun bếp như ở Nghĩa Đô.

Nồi cơm nào chín trước, cơm trắng, dẻo thơm là đoạt giải.Bát cơm nhất, nhì được dâng cúng thành hoàng Các hội làngYên Mỹ (Thanh Trì), Đại Mỗ (Từ Liêm) cuộc thi cũng tương tự

Có nơi bày thêm những khó khăn cho người thổi cơm Thídụ: Cô gái thổi cơm phải bế một đứa bé dăm bảy tháng tuổi(con người khác) đỗ sao không khóc, lại phải chăn một concóc không cho nhảy ra ngoài vòng vôi

Có nơi như Tây Mỗ (Từ Liêm) phải vừa đi vừa thổi Ngườithi cột phía sau lưng một chiếc cần tre uốn cong sà xuốngtrước mặt, nồi đất thổi cơm đánh đai quang treo bằng dây kimloại, buộc vào đầu cần tre

Vừa đi theo nhịp trống không được dừng, vừa đưa bó nứacháy lửa vào đít nồi để cơm mau chín, chín đều Gió tạt lửavào mặt, vào ngực nóng ran, các cô gái đều đỏ hồng đôi mácàng thêm xinh

Đến đích, trống báo kết thúc, kiểm tra nồi cơm nào chínnục là đoạt giải

Làng Đồng Lầm (nay là phường Phương Liên) có lệ thổicơm thi trên thuyền ở ao làng Ao rộng, bốn bề quẩn gió, rấtkhó chụm lửa, lại lo thuyền lật

Làng Tây Tựu (Từ Liêm) hội thi thổi cơm trên thuyền chỉkhác nhau vài chi tiết nhỏ

Làng Hạ Mỗ (huyện Đan Phượng) giáp ranh Hà Nội cũngthổi cơm thi trên thuyền Mỗi cô dự thi tự chọn cho mình mộttrai làm chân sào Nồi cơm cứng treo trên cần thả trước ngực.Ban giám khảo phát cho mỗi cô nồi, đuốc, đũa cả, diêm, gạonhư nhau Nước do các cô liệu cho Thuyền nan dàn ngangdưới ao Nghe 3 hồi trống lệnh, các đấu thủ mới ào xuốngthuyền Các tay sào chống cho thuyền đi theo đường đã cắmtiêu, đi chậm bị trống chỉ huy thúc Vào khúc lượn phải vượtnhanh để tránh bị chèn Thuyền hai người bập bênh, đu đưarất khó đưa lửa tập trung đáy nồi Vòng nào cũng có người ngãxuống nước, có khi lật thuyền Phải cố giữ cho đuốc không tắt,nồi không đổ, để còn cứu thuyền, tát nước, nhảy lên tiếp tục

cuộc thi.

Ai thổi chín cơm, đưa thuyền về nơi xuất phát, cắmthuyền hàng ngang, đợi Ban giám khảo đi nếm cơm từngthuyền, xếp giải nhất, nhì, ba, rồi mới được lên bờ dự lễ traogiải

Thả chim câu

Thi thả chim câu là thú chơi tao nhã, lành mạnh, tươngtruyền có từ thời các vua Lý, thịnh hành nhất là vùng đất KinhBắc xưa Các làng Dúm Tú, Cổ Loa (Đông Anh) Chèm (Từ Liêm)thường mở hội thả chim câu trong lễ hội Những năm sau hòabình, thành phố có lệ hội thả chim câu ở đền Ngọc Sơn trên HồGươm vào dịp kỷ niệm ngày sinh Bác Hồ

Đàn chim dự thi phải đủ 10 con, giống nội thuần chủng,phần lớn là chim nâu và chim đen, vì chim bồ câu trắng yếuhơn Mỗi đàn nhốt trong một lồng tre, đáy lồng rời, buộc lạivào lồng bằng dây lèo Khi thả chim, đặt lồng lên bàn, chủ đàntay cởi dây lèo, tay quạt quạt giấy cho đàn chim khởi động,vón cục lại, đến độ chín, mở cả lồng ra lấy quạt gạt cho cả đànbay lên trong tiếng trống đổ hồi Nơi thả chim phải là bãi rộng,

thoáng, thường là trước cửa đình làng.

Ban chấm thi chia làm hai trịch: "trịch ngoại " ở ngày nơithả chim, thường do một lão nông quắc thước, quần áo lễ hội,chít khăn nhiễu, thắt đai lưng đen, cầm dùi trống cái, ra hiệulệnh cho từng người dự thi vào lần lượt thả chim; "trịch nội "tập trung ở sân rộng một ngôi nhà gần đó, có một thau tođựng đầy nước soi rõ bóng từng đàn chim bay trên bầu trời.Khi đàn chim dự thi theo con đầu đàn lượn một vòngquanh điểm thả rồi thu đội hình xoắn ốc bay lên thì "trịch nội"đánh ba tiếng trống khẩu, báo hiệu đã nhận đàn vào vòngchung khảo

Đàn chim phải bay qua ba tầng hạ, trung, thượng màkhông được phạm lỗi Càng lên cao cả đàn càng bó chụm lại,vòng lượn nhỏ dần, bốc nhanh, đóng thẳng giữa trịch, trướccòn to sau nhỏ dần, đến tầng thượng cả đàn chỉ bằng miệngchén, không trông thấy cánh vỗ là được, gọi là "thượng lytrung chính" Những lỗi thường mắc là bay hơi chếch gọi là

"tiểu biên", bay kéo dài là "đại tràng ", bay con nhanh, conchậm là "tiểu tùy" hoặc "đại tùy", không bó đàn là "đại sớ",một con vọt lên trước đàn là "tiên nhàn nhất chích" đều bịphạt điểm, phạm quy Lại không được vỡ hội hoặc nhập đàn.Chim bồ câu là "nghĩa điểu', sống theo đàn, có tính đồng độicao và khả năng định hướng tốt Qua rèn luyện, cần nhất là vỗcon chim đầu đàn, thả từ gần nhà đến xa dần, đến khi thảcách xa vài chục cây số chim vẫn về nhà là đưa đi thi được:Nuôi chim dự thi rất công phu, vất vả, tốn kém Phải chọn lựatrong 30 - 40 con mới được một đàn đồng đều Phần lớn ngườinuôi chim dự thi đều ở các làng ngoại thành, ven sông Hồng,sông Đuống

Chọi gà

Chọi gà không chỉ chơi trong ngày hội mà có mặt bấtthường ở sân bãi có hẹn với nhau Trò chơi này có từ lâu và đãtừng làm lắm người đam mê, nên thành ngữ có câu: Đông nhưđám chọi gà? Cũng vì vậy, trong "Hịch tướng sĩ" của Hưng ĐạoVương từng khuyên răn, nhắc nhở đừng mê gà chọi mà lãng

quên luyện rèn quân sự vì "cựa gà sắc không đâm thủng áogiáp giặc"

Ở Hà Nội có nhiều vùng nuôi gà chọi nổi tiếng như YênPhụ, Quảng Bá, Nghi Tàm, An Phú, Nghĩa Đô, Sinh Từ (nay làphố Nguyễn Khuyến) Tây Tựu có giống gà "Tông còi", nhỏ,nhẹ nhưng nhanh nhẹn gan dạ, đánh thắng cả loại gà lớn hơn,nặng hơn Các hội làng có chọi gà như Đông Dư, Linh Quang

Gà chọi phải chọn giống gà nòi, có chế độ chăm sóc nuôidưỡng đặc biệt, vỗ hàng năm, rồi mới vần cho gà ghép tập đá,rèn luyện sức dẻo dai Mỗi con thường có miếng hiểm, đòn mériêng của mình Đánh, đỡ, tiến, lui đều có tên gọi

Chọi phải từng đôi tương đương với nhau về chiều cao vàcân nặng Nếu chênh lệch quá, con mạnh hơn phải dùng vibọc cựa để gim sức đánh

Cho gà chọi ở sân đất hoặc trên bãi cỏ phẳng, có đấtchung quanh rộng cho người xem quây vòng tròn Mỗi trậnđấu, nếu đấu giải từ 7 đến 10 "hồ" (hiệp đấu từ 15 đến 20phút), giữa hai hiệp có "khuya hồ" (là nghỉ từ 3 đến 5 phút).Còn đấu giao hữu, gọi là "lèo" chỉ cần 5 hồ Lại có thể giao ướcđấu đến "kỳ tẩu kỳ tử" nghĩa là tới khi một con bỏ chạy hoặcchết ngay tại trận

Nếu chủ gà thấy gà mình núng thế, muốn gà đỡ bị hại cóthể xin dừng cuộc đấu, tức là chấp nhận mình thua

Chọi chim