Kỹ thuật ương nuôi cá chẽm (Cá vược) potx

Các thành công của việc nuôi cá chẽm trong lồng trên biển và trên sông ñã có ý nghĩa cho việc phát triển của nghề này.. Việc lựa chọn các loài cá làm thức ăn sẽ tuỳ thuộc vào khả năng si

KỸ THUẬT ƯƠNG NUÔI CÁ CHẼM (CÁ VƯỢC)

(Lates calcarifer)

Cá chẽm Lates calcarifer

I ðặc ñiểm sinh học cá chẽm:

1 Tập tính sống

Cá chẽm có thân hình thon dài và dẹp bên, cuống ñuôi khuyết sâu ðầu nhọn, nhìn bên cho thấy phía trên hơi lõm xuống ở giữa và hơi lồi ở lưng Miệng rộng và hơi so le, hàm trên kéo dài ñến phía dưới sau hốc mắt

Khi cá còn khoẻ, trên mặt lưng có màu nâu, mặt bên và bụng có màu bạc khi sống trong môi trường nước biển, màu nâu vàng khi sống trong môi trường nước ngọt Khi cá

ở giai ñoạn trưởng thành sẽ có màu xanh lục hay vàng nhạt trên lưng và màu vàng bạc ở mặt bụng

Là loài có biên ñộ sống rộng muối, có thể sống trong ñiều kiện nước mặn (S‰: 20-40‰) hoặc nước lợ (S‰: 3-10‰) Người ta phát hiện cá chẽm tại các vùng ven biển, cửa sông và cả trên ruộng lúa

Cá trưởng thành có tính di cư ra biển có ñộ mặn cao (S‰: 30-40‰) nước yên tĩnh

và trong ñể sinh sản vào ñầu mùa mưa, từ tháng 5 ñến tháng 8, cá con theo thủy triều tiến sâu vào các thủy vực ven biển và cửa sông ñể sinh sống và phát triển Hầu hết thời gian sinh trưởng của cá chẽm là thủy vực nước lợ ven bờ

Tăng trưởng nhanh sau 10 tháng nuôi cá ñạt trọng lượng khoảng 1 – 1,2 kg/con

2 Tính ăn

Cá chẽm là loài cá dữ rất ñiển hình Khi cá còn nhỏ, tuy chúng có thể ăn các loài phiêu sinh thực vật (20%) mà chủ yếu là tảo khuê, nhưng thức ăn chủ yếu vẫn là cá, tôm nhỏ (80%) Khi cá lớn hơn 20 cm, 100% thức ăn là ñộng vật bao gồm giáp xác khoảng 70% và cá nhỏ 30%

Cá chẽm bắt mồi rất dữ, cá chẽm ăn thức ăn có nguồn gốc ñộng vật, thường ăn mồi sống, có thể ăn mồi có kích thước bằng ½ kích thước của nó

3 Phân biệt giới tính

ðặc ñiểm nổi bật trong việc sinh sản của cá chẽm là có sự thay ñổi giới tính từ cá ñực thành cá cái sau khi tham gia lần sinh sản ñầu tiên và ñây ñược gọi là cá chẽm thứ cấp Tuy nhiên, cũng có những cá cái ñược phát triển trực tiếp từ trứng và ñược gọi là cá cái sơ cấp Chính vì thế trong thời gian ñầu (1.5- 2 kg) phần lớn là cá ñực, nhưng khi cá ñạt 4- 6 kg, phần lớn là cá cái

Thông thường, rất khó phân biệt giới tính ngoại trừ vào mùa sinh sản, có thể dựa vào ñặc ñiểm sau:

- Cá ñực có mõm hơi cong, cá cái thì thẳng

- Cá ñực có thân thon dài hơn cá cái

- Cùng tuổi, cá cái sẽ có kích cỡ lớn hơn cá ñực

- Trong mùa sinh sản, những vẩy gần lổ huyệt của cá ñực sẽ dày hơn cá cái

- Bụng của cá cái to hơn cá ñực vào mùa sinh sản

II Hiện trạng nghề nuôi cá chẽm :

1 Hiện trạng nghề nuôi cá chẽm trên thế giới:

Một số loài vược nuôi hiện nay: cá chẽm châu Âu, cá chẽm Nhật Bản, cá chẽm Chilê và cá chẽm châu á Trong ñó, cá chẽm châu á ñược nuôi phổ biến

Các nước nuôi cá chẽm tại Châu á là Ôxtrâylia Thái Lan, Maliaxia, Ðài Loan và Inñônêxia Nuôi trong lồng ñang ñược phát triển ở nhiều nước như Thái lan, Indonesia, philippines, Hồng kông và Singapore Thành công trong việc sản xuất cá chẽm nhân tạo, cung cấp con giống từ nguồn này sẽ lớn mạnh trong tương lai

Cá chẽm ñược nhiều nước trên thế giới nhập khẩu như Trung Quốc, Mỹ, Anh,…Trong ñó, Singapore là nước nhập khẩu thực phẩm cá biển lớn trong khu vực Châu Á tới 1000 tấn hằng năm Trên thế giới hiện nay phổ biến các phương pháp nuôi,

cụ thể:

Nuôi lồng ñang ñược phát triển ở nhiều nước như Thái lan, Indonesia, philippines, Hồng kông và Singapore Các thành công của việc nuôi cá chẽm trong lồng trên biển và trên sông ñã có ý nghĩa cho việc phát triển của nghề này

Nuôi ñơn là hình thức nuôi một ñối tượng cá chẽm Hệ thống nuôi này có ñiểm bất lợi là nó hoàn toàn phụ thuộc vào việc cho ăn bổ sung Việc sử dụng thức ăn bổ sung

sẽ làm giảm lợi nhuận ñến mức tối thiểu, ñặc biệt những nơi mà nguồn cá hạn chế và ñắt

Nuôi ghép giảm sự lệ thuộc của người nuôi vào nguồn thức ăn cá tạp Phương pháp này là sự kết hợp ñơn giản giữa một loài làm thức ăn với loài cá chính trong ao Việc lựa chọn các loài cá làm thức ăn sẽ tuỳ thuộc vào khả năng sinh sản liên tục của

chúng nhằm ựạt ựược số lượng ựủ ựể giữ ổn ựịnh sự phát triển của cá chẽm trong suốt thời gian nuôi đối tượng phụ này phải là loài sử dụng thức ăn tự nhiên trong ao và không cạnh tranh với loài chắnh về tắnh ăn như: rô phi (Oreochromis mossambicus, Oreochromis noloticus, )

2 Hiện trạng nghề nuôi cá chẽm trong nước:

Cá chẽm có giá trị kinh tế cao, dễ nuôi, có tốc ựộ phát triển tốt; có ựặc ựiểm sống phù hợp với các vùng nuôi nước lợ, ựặc biệt là các ao nuôi tôm sú vùng triều, ựược nuôi với nhiều hình thức nuôi: nuôi trong ao ựất, nuôi lồng tại nhiều ựịa phương: Khánh Hoà,

Bà Rịa Vũng Tàu, Bình địnhẦ

Cá chẽm thương phẩm ngoài tiêu thụ nội ựịa, chủ yếu ựể xuất khẩu sang Hồng Kông, đài Loan, Pháp, Mỹ,

Hiện nay ựã có nguồn giống nhân tạo ựảm bảo chất lượng và số lượng cho nghề nuôi thương phẩm Sau 6 - 8 tháng nuôi, cá ựạt cỡ thương phẩm từ 0,5 - 0,8kg/con, tỷ lệ sống ựạt trên 70%, ựạt năng suất khoảng 7 tấn/ha

3 Hiện trạng nghề nuôi cá chẽm tại Bình định:

Tại Bình định, nghề nuôi cá chẽm hiện chưa phát triển, trong thời gian gần ựây ựã triển khai một số mô hình nuôi cá chẽm, từ nguồn giống sản xuất nhân tạo, bước ựầu ựạt ựược kết quả nhất ựịnh

đây là một ựối tượng nuôi phù hợp với ựiều kiện tự nhiên của ựịa phương, cá chẽm có tốc ựộ phát triển nhanh, kỹ thuật nuôi không phức tạp, là một ựối tượng sẽ ựược phát triển và nhân rộng trong thời gian tới Hiện nay, môi trường nguồn nước nuôi tôm ở một số vùng triều bị suy thoái cho nên việc ựưa cá chẽm vào nuôi trong ao nước lợ sẽ góp phần chuyển ựổi, ựa dạng ựối tượng nuôi thuỷ sản, hạn chế thiệt hại cho người dân trong những vùng nuôi tôm

III Kỹ thuật ương cá chẽm trong giai:

1 Chuẩn bị ao và giai ương cá chẽm

1.1 Chuẩn bị ao ương:

và tiêu nước riêng ựể thuận tiện cho việc thay ựổi nước đáy ao bằng phẳng và dốc về cống thoát nước

- Ao ương ựược tháo cạn , nạo vét bùn ựáy, diệt cá tạp Trong trường hợp không tháo cạn ựược thì dùng Saponine với liều lượng 1 kg/400 Ờ 500 m3 nước ao, hòa với nước tạt ựề trên mặt nước ao nuôi

1.2 Chuẩn bị giai ương:

đáy ao nơi ựặt giai bằng phẳng, sạch sẽ Giai có 5 mặt lưới ( giống như bức mùng lật ngược), kắch thước mắt lưới a = 0,3cm ( kắch thước này cho giai ựoạn ương 10 ngày ựầu, những giai dùng cho ương san các giai ựoạn sau lưới có kắch cỡ mắc lưới lớn hơn) Diện tắch giai từ 25 m2- 100 m2

Giai phải ựược căng phẳng cách mặt ựáy 0,5 m Miệng giai cao hơn mức nước

cỡ giống 2-3 cm/con

để ương 20.000 con cá giống 2-3cm cần 100 m2 giai ban ựầu, tuy nhiên cần

2 Thả cá giống

- Chọn cá ựồng ựều, màu sắc tươi sáng, không xây xát

- Cá con cần phải thuần hoá dần với nồng ựộ muối nơi cung cấp giống

- Cách thả vào lúc sáng sớm hay chiều mát , ngâm bao cá 10-15 phút, trước khi thả

3 Chăm sóc và quản lý:

3.1 Thức ăn và cho ăn:

Cá tạp xay nhuyễn hoặc bằm nhỏ (cỡ mồi 4 - 6mm).Trong vài ngày ựầu sau khi thả cá nên cho cá ăn 5 - 6 lần/ngày Sau 3 tuần, khi cá thắch nghi hoàn toàn thì có thể giảm số lần cho ăn còn 02 lần/ngày

Bảng: Lượng thức ăn trong ngày cho 1000 con

Ngày Trọng lượng

(g)

Kắch thước (cm)

Thức ăn (kg)

Hàng ngày chú ý kiểm tra vệ sinh lồng nuôi tạo ựộ thông thoáng trao ựổi nước Thời gian cho cá ăn cần cố ựịnh Cá vược bắt mồi chủ ựộng và không ăn thức ăn chìm ở ựáy ao

Nên cho cá ăn từ từ, khi ăn no cá phân tán thì ngừng cấp thức ăn

ðịnh kỳ sau 10 ngày san thưa số lượng cá làm ñôi nhằm giảm mật ñộ khi ương và phân loại kích cỡ cá Chú ý khi san thưa không làm xây xát cá, lựa chọn những cá ñồng

cỡ cho vào cùng một giai

3.2 Quản lý ao nuôi:

+ Chế ñộ thay nước:

- Hai tuần ñầu: ðịnh kỳ 5 ngày thay nước 1 lần, mỗi lần thay từ 30 – 50% lượng nước trong ao

- Tuần tiếp theo: Thay theo con nước mỗi lần thay 50% lượng nước trong ao + Hàng tuần vệ sinh lưới giai tạo ñộ thông thoáng trao ñổi nước

4 Thu hoạch:

Sau thời gian 45-50 ngày, cá giống ñạt kích cỡ chiều dài 6 - 8cm/con, thì tiến hành thu hoạch chuyển sang ao nuôi cá thịt

III Kỹ thuật nuôi cá chẽm thương phẩm :

1.Nuôi cá chẽm thương phẩm trong ao:

1.1 Chuẩn bị ao:

- ðược xả nước, phơi ñáy ñể tiêu diệt mầm bệnh, cá tạp, cá dữ

- Trong trường hợp không tháo cạn ñược thì dùng Saponine với liều lượng 1

- Sau khi nước ao lên màu ñạt ñộ trong 30-40 cm thì tiến hành thả giống:

1.2 Thả giống:

Do là loài cá dữ, giai ñoạn còn nhỏ thường hay ăn lẫn nhau, ñặc biệt là giai ñọan

1 – 20 cm nên tỉ lệ sống rất thấp Do vậy, muốn nuôi cá chẽm hiệu quả nên thả cá giống phải ñạt với kích cỡ 6 - 8 cm ñể hạn chế cá ăn thịt lẫn nhau nâng cao ñược tỷ lệ sống

Cá giống có kích cỡ ñồng ñều, khỏe mạnh, màu sắc tự nhiên, không bị xây xát

Trước khi thả giống phải ngâm bao nilon chứa cá xuống ao từ 20 – 30 phút ñể nước nuôi và nước trong túi chứa cá tương ñương nhau, từ từ cho nước nuôi vào túi, sau

ñó thả cá Vị trí thả nơi ñầu nguồn nước vào, cách bờ 2 – 3 m, thả lúc sáng sớm hoặc chiều mát

1.3 Thức ăn và cho ăn:

- Thức ăn gồm cá tạp, tôm, tép… trong giai ñọan nuôi thịt nên thả cá rô phi thường vào

ao nuôi trước khi thả giống, ñể cá rô phi ñẻ con và cá con làm mồi sống cho cá chẽm Thức

ăn (cá tạp, tôm, tép… ) ñược cắt nhỏ vừa cỡ miệng cá hoặc ñể nguyên con khi cá lớn

Tập cho cá có thói quen (bằng tiếng ñộng, ) tập trung ñến vị trí cố ñịnh, vào thời gian nhất ñịnh khi cho ăn ñể tránh thất thoát thức ăn

Cho cá ăn ñầy ñủ về số lượng và chất lượng: cá tạp phải tươi, cá còn dư khi cho ăn phải ñược ướp lạnh Cá ñông lạnh trước khi cho ăn phải ñược làm tan ñá

Nơi cho cá ăn nên ñặt ở ñầu ao theo chiều gió Bãi ăn của cá nên ñặt cách xa bờ,

có cầu ñi lại, có giàn che chỗ cho ăn

- Ngoài ra hiện nay, trên thị trường có nhiều loại thức ăn công nghiệp dạng viên nổi, ñây là nguồn thức ăn tốt cho việc nuôi cá chẽm thâm canh trong ao Thức ăn có những ưu ñiểm như hàm lượng các chất dinh dưỡng ñầy ñủ và ổn ñịnh, dễ bảo quản Thức ăn viên công nghiệp nuôi thương phẩm cá chẽm phải có hàm lượng ñạm cao

- Khẩu phần ăn cho cá chẽm dao ñộng từ 2 – 8 % khối lượng thân/ngày Hai tháng ñầu: ăn 2 lần /ngày (vào buổi sáng - chiều), các tháng sau: ăn 1lần /ngày (buổi sáng)

- Trong quá trình cung cấp thức ăn hằng ngày cho cá nuôi, căn cứ vào tình trạng sức khỏe và biểu hiện ăn mồi của cá, lượng thức ăn sẽ ñược người nuôi cung cấp với số lượng ñầy ñủ Hạn chế thức ăn thừa, giảm giá thành sản xuất và ô nhiễm môi trường

- Theo dõi mức ñộ ăn của cá ñể ñiều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp, ñiều này rất dể quan sát vì cá chẽm ăn tập trung một chỗ khi ñã no chúng sẽ tản ra xa do ñó có thể tính toán ñược lượng thức ăn cần thiết cho cá

1.4 Quản lý - Chăm sóc:

- Hàng ngày, vào sáng sớm hoặc chiều mát phải ra thăm ao, nếu thấy ao có dấu hiệu ô nhiễm thì tiến hành thay nước ao 20 – 30 %, ñịnh kỳ thay nước 1 tuần/lần (lợi dụng ñược nước thủy triều thay nước thì càng tốt)

- ðiều chỉnh lượng thức ăn phù hợp theo sức ăn của cá Hàng tuần chài hoặc lưới

ñể kiểm tra dịch bệnh, sức tăng trọng của cá và tính toán lượng thức ăn và có biện pháp phòng bệnh

- Nếu cá có hiện tượng bỏ ăn, bơi lội lờ ñờ trên mặt nước thi nên bắt tách riêng cá

ñể ñiều trị bệnh

1.5 Thu hoạch:

- Sau thời gian nuôi 6– 8 tháng khi cá ñạt cỡ thương phẩm, tiến hành thu hoạch lúc này cá có thể ñạt trọng lượng ỡ cá từ 0,5 - 0,8kg/con Ta có thể tiến hành thu tỉa hay thu toàn bộ

- Không cho cá ăn từ 1 - 2 ngày trước khi thu Tránh làm cá bị trầy vảy hoặc tổn

thương khi kéo lưới

2 Nuôi trong lồng bè :

2.1 Chọn ví trí nuôi lồng:

Trong nuôi cá lồng, do chất lượng nước không thể kiểm soát ñược như trong các thủy vực ao, ñầm mà phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên nên vị trí ñặt lồng nuôi rất quan trọng, cần ñảm bảo một số yêu cầu sau:

- ðộ sâu phải bảo ñảm ñáy lồng cách ñáy biển ít nhất 2-3m, trong sạch, ít ảnh hưởng sóng gió

- Tránh nơi nước chảy quá yếu hay nước ñứng có thể gây chết cá do thiếu oxy, ô nhiễm do thức ăn thừa, mùn bã hữu cơ tích lũy ở ñáy lồng

- Vùng nước trong sạch, không bị ô nhiễm bởi dầu, chất thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt và tàu bè, chọn nơi xa cửa sông nhằm tránh sự biến ñổi môi trường do nguồn chất thải từ ñất liền cũng như nước ngọt ñổ ra

2.2 Thiết kế và xây dựng lồng:

Lồng nuôi phổ biến hiện nay là dạng lồng nổi, có hệ thống phao, neo lưới nylon dệt Mỗi ô lồng có hình tròn hoặc hình vuông Nên làm khung lồng bằng gỗ với kích thước 8 x15cm Khung ñáy lồng làm bằng ống tiếp ñược mạ kẽm ñể tăng tuổi thọ

Lưới làm lồng tốt nhất nên là PE không gút Kích thước mắc lưới có thể thay ñổi tùy vào kích cỡ cá nuôi Phao có thể là thùng nhựa hay thùng phuy ñể nâng khung gổ của lồng Lồng ñược cố ñịnh bằng neo ở 4 gốc ñể tránh bị nước cuốn trôi

Thông thường một dàn lồng có kích cỡ 4 x 4 x 1,5 m và ñược thiết kế thành 4 ô ñể làm thành 4 lồng riêng biệt như vậy mỗi lồng sẽ có kích cỡ 2 x 2 x 1,5 m ñể thuận lợi cho việc thả giống ñược ñồng loạt cho từng lồng, ñồng thời với một lồng không nuôi cá

sẽ dành ñể thay lồng khi xử lý bệnh cá hay xử lý rong to bẩn ñóng trên lồng

Giống phải ñồng ñều, khỏe mạnh, màu sắc tự nhiên, không bị thương tật, xây xát Giống có kích cỡ lớn: 8 – 10cm hoặc 10 – 12cm

Trước khi thả cá giống vào lồng, cần phải thuần hóa ñể cá thích nghi với nhiệt ñộ

và ñộ mặn trong lồng Thả cá vào lúc sáng sớm hoặc buổi tối, khi nhiệt ñộ thấp

trống ñể sử dụng khi cần thiết như chuyển cá giống hay ñổi lưới cho lồng nuôi khi bị tắc nước do sinh vật bám Thông qua việc ñổi lồng giúp phân cỡ và ñiều chỉnh mật ñộ nuôi

- Các loại thức ăn:

+ Cá tạp, thức ăn chế biến, thức ăn tổng hợp Cá tạp băm nhỏ vừa cỡ mồi của cá + Thức ăn chế biến gồm 70% cá tạp pha trộn với 30% cám, phụ phẩm nông nghiệp, có thể trộn thêm vitamin và khoáng chất ñể tăng sức ñề kháng cho cá

+ Thức ăn công nghiệp: Thức ăn có những ưu ñiểm như hàm lượng các chất dinh dưỡng ñầy ñủ và ổn ñịnh, dễ bảo quản

- Khẩu phần ăn cho cá chẽm dao ñộng từ 2 – 8 % khối lượng thân /ngày tuỳ vào kích cỡ của cá Hai tháng ñầu: ăn 2 lần /ngày (vào buổi sáng - chiều), các tháng sau: ăn 1lần /ngày (buổi sáng)

- Trong quá trình cung cấp thức ăn hằng ngày cho cá nuôi, căn cứ vào tình trạng sức khỏe và biểu hiện ăn mồi của cá, lượng thức ăn sẽ ñược người nuôi cung cấp với số lượng ñầy ñủ Hạn chế thức ăn thừa, nâng cao giá thành sản xuất và ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng ñến tình trạng cuộc sống và sức khỏe của con người

- Theo dõi mức ñộ ăn của cá ñể ñiều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp, ñiều này rất dể quan sát vì cá chẽm ăn tập trung một chỗ khi ñã no chúng sẽ tản ra xa do ñó có thể tính toán ñược lượng thức ăn cần thiết cho cá

2.5 Quản lý, vệ sinh lồng

Do luôn luôn ngập nước, lồng có thể bị phá hại bởi các ñộng vật thủy sinh như cua,rái cá,… lưới lồng còn là nơi dễ bị kín và lắng ñọng phù sa và bị các sinh vạt bám nên ñịnh kỳ 7 – 10 ngày/1lần, dùng bàn chải chà rửa sạch lưới lồng

Thay lưới lồng: ñịnh kỳ 1 tháng/1 lần, kéo lưới cũ lên chà rửa, phơi nắng, sửa chữa, sau ñó thay lại Mục ñích: loại bỏ sinh vật bám, các chất thải, thức ăn thừa, làm cho nước lưu thông qua lồng dễ dàng, bổ sung hàm lượng oxy cho cá

Nếu ñiều kiện môi trường thay ñổi theo chiều hướng xấu, ñặc biệt là vào mùa mưa thì có kế hoạch di chuyển lồng ñến vị trí khác

2.6 Thu hoạch

Sau thời gian nuôi 6-8 tháng khi cá ñạt cỡ thương phẩm, tiến hành thu hoạch Nâng ñáy lưới lồng lên gần mặt nước, dồn cá về một bên, dùng vợt vớt cá cho vào thuyền thông thủy, vận chuyển cá sống ñến nơi tiêu thụ./