Dược thiện cho bệnh nhân sau phẫu thuật Sau phẫu thuật, đặc biệt là các cuộc mổ lớn và vừa, người bệnh thường lâm vào tình trạng suy nhược thần kinh, suy nhược cơ thể bởi nhiều lý do như
Trang 1Dược thiện cho bệnh nhân sau phẫu thuật
Sau phẫu thuật, đặc biệt là các cuộc mổ lớn và vừa, người bệnh thường lâm vào tình trạng suy nhược thần kinh, suy nhược cơ thể bởi nhiều lý do như: mất máu và tiêu hao năng lượng quá nhiều; công năng các tạng phủ, đặc biệt là hệ thống tỳ vị hay bị rối loạn làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiêu hóa thức ăn và hấp thu các chất dinh dưỡng; ngoài ra tình trạng nhiễm khuẩn, trạng thái căng thẳng thần kinh do đau đớn và mất ngủ cũng góp phần quan trọng tạo nên sự suy nhược
Sau mổ, ngoài thuốc men và dịch thể các loại, việc nuôi dưỡng người bệnh bằng ăn uống
có ý nghĩa hết sức quan trọng Tuy nhiên, vấn đề là cần lựa chọn thức ăn gì và cách thức
sử dụng như thế nào cho phù hợp và đạt được hiệu quả cao
Trong y học cổ truyền, có một phương thức nuôi dưỡng bệnh nhân sau mổ rất độc đáo,
đó là các món ăn - bài thuốc (dược thiện) Dựa trên cơ sở “biện chứng luận trị” đối với từng người bệnh, với cấu trúc phối hợp hài hòa giữa thực phẩm và dược phẩm, biện pháp này không những cung cấp năng lượng và các chất dinh dưỡng cho cơ thể người bệnh mà còn có tác dụng hỗ trợ tích cực cho trị liệu Dưới đây xin được giới thiệu một số công thức điển hình để độc giả có thể tham khảo và vận dụng
Với các trường hợp suy nhược và thiếu
máu
Bài 1: Hoàng kỳ 12g, thịt gà 25g, gạo tẻ
50g, gia vị vừa đủ Hoàng kỳ rửa sạch,
sắc kỹ 2 lần bỏ bã lấy nước; thịt gà rửa
sạch, thái chỉ; hai thứ đem ninh với gạo
thành cháo, cho thêm gia vị, ăn nóng
Công dụng: ích khí cố biểu, ôn trung bổ
hư, giúp cho cơ thể nâng cao năng lực
miễn dịch và làm tăng khả năng tạo máu
Bài 2: Bột nhân sâm 3g, gạo tẻ 50g, thịt
lợn nạc 25g, gia vị vừa đủ Thịt lợn rửa sạch, thái chỉ, đem ninh với gạo thành cháo, khi
Cháo gà
Trang 2chín cho bột nhân sâm và gia vị vừa đủ, ăn nóng Công dụng: đại bổ nguyên khí, bổ tỳ ích phế, sinh tân dịch và an thần, làm tăng sức đề kháng của cơ thể và giúp tủy xương tăng sinh hồng cầu
Bài 3: Kỷ tử 12g, đại táo 5 quả, trứng gà 2 quả, đường trắng lượng vừa đủ Đại táo rửa sạch, bỏ hạt, đem sắc kỹ cùng với kỷ tử, khi được đập trứng gà vào quấy đều, chế thêm một chút đường trắng, ăn nóng Công dụng: bổ hư nhược, ích khí huyết, kiện tỳ vị, dưỡng can thận, dùng rất tốt cho những bệnh nhân thiếu máu sau phẫu thuật
Bài 4: Hoàng kỳ 12g, chim cút 2 con, một ít rượu vang và gia vị vừa đủ Chim cút làm thịt, bỏ lông và nội tạng, rửa sạch; hoàng kỳ thái phiến cho vào trong bụng chim cùng với gia vị rồi đem hấp cách thủy, ăn nóng Công dụng: ích khí bổ tỳ, tư bổ ngũ tạng, dùng rất tốt cho những người bệnh thiếu máu và suy nhược cơ thể
Bài 5: Đông trùng hạ thảo 5g, gà ác một con (nặng chừng 500g), hành, gừng tươi và gia
vị vừa đủ Gà ác làm thịt, bỏ lông và nội tạng, rửa sạch, chặt miếng, ướp gia vị rồi đem hầm nhừ với đông trùng hạ thảo, khi chín chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: bổ phế ích thận, bổ huyết dưỡng huyết
Với trường hợp mệt mỏi, chán ăn
Thông thường sau khi trải qua một cuộc phẫu thuật, người bệnh thường có cảm giác chán
ăn, mệt mỏi do nhiều nguyên nhân khác nhau hoặc vì phẫu thuật trực tiếp ở đường tiêu hóa hoặc vì đau đớn và căng thẳng thần kinh hoặc có rối loạn thứ phát công năng các tạng phủ Theo dinh dưỡng học cổ truyền, nguyên tắc chung là phải ăn nhẹ, chia ăn nhiều lần trong ngày, thức ăn phải dễ tiêu và ấm áp Có thể áp dụng một số món dược thiện sau đây:
Trang 3Bài 1: Bột kê nội kim 1g, trứng gà nửa quả, gạo tẻ 25g, gia vị vừa đủ Gạo vo sạch cho vào nồi ninh thành cháo rồi đập trứng quấy đều, cho bột kê nội kim vào, chế đủ gia vị, ăn nóng Công dụng: kiện tỳ vị, tiêu tích trệ, kích thích tiêu hóa, dùng thích hợp cho những bệnh nhân chán ăn, bụng đầy trướng, chậm tiêu
Bài 2: Cá diếc một con, sa nhân 0,5g, hành, gừng tươi và gia vị vừa đủ Sa nhân tán bột; cá diếc làm sạch, bỏ nội tạng, rán qua rồi đem kho với một lượng nước vừa đủ cùng với bột sa nhân, khi chín chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: tiêu thực khai vị, hành khí hóa thấp, ôn vị chỉ nôn nấc
Bài 3: Hồng táo 10 quả, vỏ quýt tươi 10g hoặc trần bì 5g Hồng táo rửa sạch, bỏ hạt, cho cùng vỏ quýt vào hãm với nước sôi trong bình kín, sau chừng 20 phút thì dùng được, uống thay trà trong ngày Công dụng: kiện tỳ tiêu thực, dùng làm đồ giải khát để kích thích tiêu hóa
Bài 4: Sơn tra 10g, gạo tẻ 50g Sơn tra sao cho đến khi vỏ ngoài vàng sẫm rồi đem sắc kỹ lấy nước bỏ bã, dùng nước sắc này ninh với gạo thành cháo, chế thêm muối hoặc đường
đỏ, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: kiện tỳ tiêu thực, dùng cho bệnh nhân chán ăn, đầy bụng, chậm tiêu Những người bị viêm loét dạ dày - tá tràng không được dùng bài này
Với trường hợp mất ngủ, căng thẳng thần kinh
Bài 1: Tim lợn một quả nhỏ, nhân sâm 5g, đương quy 10g Tim lợn làm sạch, bổ đôi, các
vị thuốc thái vụn cho vào bên trong quả tim, chế đủ gia vị rồi đem hấp cách thủy chừng 3 giờ, ăn nóng Công dụng: kiện tỳ dưỡng tâm, bổ huyết an thần, dùng rất tốt cho những bệnh nhân mất ngủ, suy nhược tinh thần nặng sau phẫu thuật
Bài 2: Viễn chí 30g, hạt sen 15g, gạo tẻ 50g Viễn chí bỏ ruột sao thơm, hạt sen đập vụn, hai thứ đem nấu với gạo thành cháo, chế thêm đường đỏ, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: kiện tỳ dưỡng tâm, an thần
Bài 3: Long nhãn tươi 500g, đường trắng 50g Long nhãn bỏ vỏ và hạt cho vào nồi, bỏ đường trắng, đun nhỏ lửa, đảo đều tay cho đến khi long nhãn chuyển màu nâu đen, để
Hoàng kỳ
Trang 4thật nguội rồi cho vào lọ kín dùng dần, mỗi ngày ăn 2 lần, mỗi lần 5 cái long nhãn Công dụng: dưỡng tâm an thần
ThS Hoàng Khánh Toàn