VỚI THỂ BỆNH THỰC NHIỆT Chứng trạng Đại tiện phân khô táo, toàn thân có cảm giác nóng bức, hay cáu giận, mặt đỏ, bụng trướng đau, tiểu tiện sẻn đỏ, môi khô miệng khát, thích uống nước
Trang 1Dược thiện phòng chống táo
bón
Khi bị táo bón, chúng ta hay dùng các đồ ăn thức uống có tính
“mát” và “nhuận” như khoai lang, đu đủ, chuối tiêu, thanh long Tuy nhiên theo y học cổ truyền, táo bón có nhiều thể bệnh khác nhau
và vì vậy việc trị liệu cũng có nhiều điểm khác biệt Muốn phòng
chống táo bón một cách hữu hiệu, cần tuân thủ triệt để nguyên tắc
“biện chứng luận trị” của y học cổ truyền, nghĩa là phải căn cứ vào chứng trạng cụ thể mà lựa chọn và sử dụng các món ăn - bài thuốc (dược thiện) thật phù hợp Bài viết này xin được giới thiệu một số ví
dụ điển hình để độc giả có thể tham khảo và vận dụng khi cần thiết
VỚI THỂ BỆNH THỰC NHIỆT
Chứng trạng
Đại tiện phân khô táo, toàn thân có cảm giác nóng bức, hay cáu giận, mặt đỏ, bụng trướng đau, tiểu tiện sẻn đỏ, môi khô miệng khát, thích uống nước mát, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng khô, mạch hoạt sác
Món ăn bài thuốc
Bài 1: Củ cải trắng 100g, mật ong lượng vừa đủ Củ cải rửa sạch, giã nát, ép lấy nước cốt rồi hòa với mật ong uống trong ngày (nếu có máy ép thì càng tốt) Công dụng: thanh nhiệt thông tiện
Bài 2: Quyết minh tử 10g, cà dái dê tím 2 quả Sắc quyết minh tử lấy nước; Cà dái dê tím rửa sạch, thái miếng, đem rán qua với dầu thực vật rồi nấu với dịch chiết quyết minh tử cho thật chín, chế thêm gia vị, ăn trong ngày Công dụng: thanh nhiệt thông tiện
Bài 3: Măng non tươi 100g, rau cần tây 100g Măng rửa sạch, luộc qua, thái miếng; Rau cần rửa sạch, cắt đoạn, chần qua nước sôi; Hai thứ đem
Trang 2xào với dầu thực vật và gia vị vừa đủ, dùng làm rau ăn hàng ngày Công dụng: thanh nhiệt thông tiện
VỚI THỂ BỆNH KHÍ TRỆ
Chứng trạng
Đại tiện khó khăn, ợ hơi liên tục, ngực bụng đầy chướng, ấm ách khó chịu, ăn kém chậm tiêu, có lúc đau bụng, miệng khô họng khát, chất lưỡi hồng, rêu trắng mỏng, mạch huyền
Món ăn bài thuốc
Bài 1: Mộc hương 5g, binh lang 5g, gạo tẻ 100g, đường phèn vừa đủ Sắc kỹ mộc hương và binh lang, lấy nước bỏ bã rồi cho gạo tẻ vào ninh thành cháo, chế thêm đường phèn, chia ăn vài lần trong ngày Công
dụng: thuận khí hành trệ, thông tiện
Bài 2: Mộc hương 10g, giáng hương 5g, hải sâm 10g, đại tràng lợn 1 đoạn Hải sâm rửa sạch thái miếng, đại tràng lợn rửa sạch, thái nhỏ; Cho mộc hương và giáng hương vào túi vải, buộc kín miệng; Tất cả cho vào nồi nấu nhừ, chế đủ gia vị, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: hành khí, dưỡng huyết, thông trệ
Bài 3: Chỉ thực 10g, củ cải trắng và tôm nõn vừa đủ Sắc kỹ chỉ thực lấy nước bỏ bã, củ cải trắng thái miếng và tôm nõn cho vào dịch chiết chỉ thực nấu nhừ, chế thêm gia vị, dùng làm canh ăn hàng ngày Công dụng: thuận khí thông tiện
VỚI THỂ BỆNH KHÍ HƯ
Chứng trạng
Đại tiện khó khăn dù phân không khô cứng, toàn trạng mệt mỏi, hay có cảm giác khó thở, dễ vã mồ hôi, ăn kém chậm tiêu, sắc mặt trắng nhợt, đại tiện lỏng hoặc nát, miệng nhạt, chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch hư nhược
Trang 3Món ăn bài thuốc
Bài 1: Hỏa ma nhân 10g, vừng 5g, bột hạt dẻ 50g, bột ngô 50g Hỏa ma nhân và vừng sao thơm tán bột, đem nấu với bột hạt dẻ và bột ngô thành dạng cháo loãng, chế thêm một chút đường đỏ, dùng làm đồ điểm tâm Công dụng: bổ khí, nhuận tràng, thông tiện
Bài2: Hoàng kỳ 300g, mộc hương 45g, mật ong lượng vừa đủ Sắc kỹ hoàng kỳ và mộc hương 2 lần lấy nước cốt, cô thật đặc rồi cho thêm mật ong vào cô tiếp một lát là được, để nguội, đựng trong lọ thủy tinh để dùng dần Mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 thìa canh Công dụng: bổ khí hành khí, nhuận tràng thông tiện
Bài 3: Hoàng kỳ 10g, tô tử 50g, hỏa ma nhân 50g, gạo tẻ 250g Sắc kỹ hoàng kỳ, tô tử và hỏa ma nhân lấy nước nấu với gạo tẻ thành cháo, chia
ăn vài lần trong ngày Công dụng: ích khí nhuận tràng
Bài 4: Nhân sâm 5-10g, vừng đen 15g, đường trắng lượng vừa đủ Vừng đen sao thơm tán bột, sắc kỹ nhân sâm lấy nước bỏ bã rồi cho vừng và đường trắng vào nấu thành dạng cháo loãng, ăn trong ngày Công dụng: ích khí nhuận tràng, tư dưỡng can thận
Bài 5: Hạnh nhân 60g, vừng đen 500g, đường trắng 250g, mật ong 250g Hạnh nhân giã nát, vừng đen sao thơm tán bột, hai thứ cho vào bát, trộn với mật ong và đường trắng, đem hấp cách thủy cho chín, mỗi ngày ăn 2 lần, mỗi lần 1 thìa canh Công dụng: ích khí nhuận tràng
VỚI THỂ BỆNH HUYẾT HƯ
Chứng trạng:
Đại tiện táo, sắc mặt nhợt nhạt, hay hoa mắt chóng mặt, trí nhớ giảm sút,
dễ hồi hộp trống ngực, chất lưỡi nhợt, mạch tế nhược, thường trong tình trạng thiếu máu
Món ăn - bài thuốc
Trang 4Bài 1: Chuối tiêu chín 500g, vừng đen 25g Vừng đen rang thơm, giã vụn, ăn chuối chấm vừng đen, chia làm
3 lần trong ngày Công dụng: dưỡng âm thanh nhiệt, nhuận tràng thông tiện
Bài 2: Quả dâu chín (tang thầm) 500g, sinh địa 200g, mật ong lượng vừa đủ Sắc kỹ tang thầm và sinh địa 2 lần, lấy hai nước hợp lại, cô nhỏ lửa cho thành dạng cao đặc, chế thêm mật ong, đun sôi một lát là được, để nguội, đựng trong lọ kín dùng dần, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 thìa canh Công dụng: dưỡng âm thanh nhiệt, nhuận tràng thông tiện
Bài 3: Tùng tử nhân 50g, hạch đào nhân 50g, mật ong 500ml Tùng tử nhân và hạch đào nhân bỏ vỏ, sao khô, tán bột rồi hòa với mật ong, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 2 thìa canh Công dụng: dưỡng âm nhuận
tràng
Bài 4: Tùng tử nhân 20g, gạo tẻ 60g Đem tùng tử nhân tán vụn rồi ninh với gạo thành cháo, chia ăn vài lần trong ngày Công dụng: dưỡng âm, nhuận tràng
VỚI THỂ BỆNH DƯƠNG HƯ
Chứng trạng
Đại tiện khó khăn, sắc mặt nhợt nhạt, chân tay lạnh, sợ lạnh thích ấm, hay đau bụng và lưng do lạnh, lưng đau gối mỏi, tai ù tai điếc, có thể có liệt dương di tinh, tiểu tiện trong dài, miệng nhạt, chất lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng ướt, mạch trầm trì
Món ăn - bài thuốc
Bài 1: Nhục thung dung 30g, thận dê 1 cặp Thận dê làm sạch, thái
mỏng; Sắc nhục thung dung lấy nước bỏ bã rồi cho thận dê vào, đun sôi một lát là được, chế đủ hành, gừng tươi thái chỉ và gia vị vừa đủ, ăn nóng Công dụng: ôn dương thông tiện
Trang 5Bài 2: Tỏa dương 15g, đường đỏ lượng vừa đủ Sắc kỹ tỏa dương lấy nước bỏ bã, chế thêm đường đỏ, chia uống 2 lần trong ngày Công dụng:
ôn dương nhuận tràng, thông tiện
Bài 3: Tỏa dương 5g, nhục thung dung 5g, thịt dê 50g, bột mì 200g Sắc
kỹ tỏa dương và nhục thung dung, lấy nước bỏ bã rồi nhào với bột mì thật nhuyễn, cán mỏng, cắt thành sợi, nấu với thịt dê, chế đủ gia vị, dùng làm đồ điểm tâm hàng ngày Công dụng: ôn dương thông tiện
Bài 4: Hạnh nhân 15g, đương quy 15g, phổi lợn 250g Phổi lợn rửa sạch, thái miếng, chần qua nước sôi rồi đem nấu với hạnh nhân và đương quy cho chín, chế đủ gia vị, ăn nóng Công dụng: ôn thông khai bí