CÁCH KÊ ĐƠN THUỐC (Kỳ 5) pot

SỰ PHỐI NGŨ CÁC VỊ THUỐC TRONG MỘT ĐƠN THUỐC Mục đích của sự phối ngũ các vị thuốc là để tăng tác dụng, tăng hiệu quả các vị chủ dược, để giảm tác dụng phụ, giảm độc tính các vị thuốc n

CÁCH KÊ ĐƠN THUỐC

(Kỳ 5)

III SỰ PHỐI NGŨ CÁC VỊ THUỐC TRONG MỘT ĐƠN THUỐC

Mục đích của sự phối ngũ các vị thuốc là để tăng tác dụng, tăng hiệu quả các vị chủ dược, để giảm tác dụng phụ, giảm độc tính các vị thuốc nhất là chủ dược và sau cùng là để tránh làm mất hiệu quả thuốc hoặc làm tăng độc tính hơn

Có những loại phối ngũ sau

- Tương tu: hai vị thuốc có cùng tác dụng hỗ trợ kết quả cho nhau Ví dụ:

Ma hoàng và Quế chi cùng tính vị cay ấm, cùng tính năng phát tán phong hàn (Ma hoàng thang) làm ra mồ hôi

- Tương sử: hai vị thuốc trở lên, tác dụng có khi khác nhau, một thứ chính, một thứ phụ, dùng để nâng cao hiệu quả chữa bệnh Ví dụ: trong bài Ma hoàng thang có Ma hoàng và Hạnh nhân, Ma hoàng là phát tán phong hàn để tuyên thông

Phế khí; Hạnh nhân chữa ho, trừ đờm cũng để tuyên thông Phế khí Cả hai cùng phối hợp nhau để chữa hen suyễn

Tương tu và Tương sử được xem như là cách phối hợp để làm hiệu quả điều trị cao hơn (synergique) Thường dùng cho các thuốc làm quân, làm thần

- Tương úy: là sử dụng một loại thuốc để làm giảm tác dụng phụ của một vị thuốc khác

Lưu hoàng úy Phác tiên

Thủy ngân úy Phê sương

Lang độc úy Mật đà tăng

Ba đậu úy Khiên ngưu

Đinh hương úy Uất kim

Nha tiêu úy Tam lăng

Ô đầu úy Tê giác

Nhâm sâm úy Ngũ linh chi

Nhục quế úy Xích thạch chi

- Tương sát: là sử dụng một loại thuốc để làm giảm độc tính của một số vị thuốc khác Ví dụ Đậu xanh với Ba đậu

Tương úy và Tương sát thường dùng cho các thuốc làm Tá dược hoặc Sứ dược Ví dụ Cam thảo bắc trong bài Ma hoàng thang

- Tương ố: việc sử dụng một loại thuốc này sẽ làm mất tác dụng của một số thuốc khác Ví dụ Hoàng cầm dùng chung với Sinh khương

- Tương phản: sử dụng một số thuốc sẽ làm tăng độc tính một vị thuốc khác Ví dụ ô đầu dùng chung với Bán hạ

Tương ố và Tương phản thường để nói lên sự cấm kỵ trong khi kê đơn, trong đó Tương ố là chất đối kháng (antagonist)

IV SỰ CẤM KỴ TRONG KHI DÙNG THUỐC

1 Trong khi có thai cấm dùng:

- Ba đậu (tả hạ)

- Khiên ngưu, Đại kích, Thương lục (trục thủy)

- Tam thất (hoạt huyết)

- Sạ hương (phá khí)

- Nga truật, Thủy điệt, Manh trùng (phá huyết)

2 Trong khi có thai, thận trọng khi dùng:

- Đào nhân, Hồng hoa (hoạt huyết)

- Bán hạ, Đại hoàng (tả hạ)

- Chỉ thực (phá khí)

- Phụ tử, Can khương, Nhục quế (đại nhiệt)

3 Các vị thuốc tương phản với nhau:

- Cam thảo bắc phản Cam toại, Nguyên hoa, Hải tảo

- Ô đầu phản Bối mẫu, Bán hạ, Bạch cập, Bạch liễm

- Lê lô phản Sâm, Tế tân, Bạch thược

4 Cấm kỵ trong khi uống thuốc:

- Cam thảo bắc, Hoàng liên, Cát cánh, Ô mai kiêng thịt lợn

- Bạc hà kiêng Ba ba

- Phục linh kiêng dấm

- Dùng các thuốc ôn trung trừ hàn kiêng đồ ăn sống lạnh

- Dùng các thuốc kiện Tỳ tiêu đạo kiêng chất béo, tanh, nhờn

- Dùng các thuốc an thần định chí kiêng chất kích thích