Bạc thau không phải là thần dược Hiện nay, người dân ở nhiều địa phương lân cận đang đổ xô đi săn lùng cây thuốc bạc thau đá tại vùng núi Sập Thoại Sơn - An Giang xem đó là thần dược chữ
Trang 1Bạc thau không phải là thần dược
Hiện nay, người dân ở nhiều địa phương lân cận đang đổ xô đi săn lùng cây thuốc bạc thau đá tại vùng núi Sập (Thoại Sơn - An Giang) xem đó là thần dược chữa bách bệnh, trong đó có tác dụng điều trị ung thư Vậy, bạc thau có phải là thần dược, có tác dụng chữa bách bệnh như lời đồn thổi hay không? Chúng tôi xin giới thiệu bài viết dưới đây của Tiến sĩ Nguyễn Đức Quang để bạn đọc tham khảo
Sự phân bố của cây bạc thau
Bạc thau là tên các cây thuộc chi Argyreia, họ khoai lang hay bìm bìm; gồm các loài sau:
- Bạc thau, thảo bạc, bạc sau, lú lớn, thảo bạc Cây này được ghi trong các sách “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của cố Giáo sư - Tiến sĩ Đỗ Tất Lợi, “Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam” của tập thể các Giáo sư, tiến sĩ của Viện Dược liệu và một số tác giả khác Cây này chỉ có ở vùng núi phía Bắc từ đèo Hải Vân trở ra Bộ phận thường dùng làm thuốc là lá
- Bạc thau hoa đầu Dây leo nhưng cứng hơn, toàn thân có lông màu vàng nâu Lá mọc so
le, phiến lá hình trứng hay gần tròn; hai mặt lá và cuống đều có lông màu nâu Cụm hoa ở nách lá, hoa màu hồng Quả nang màu hồng hay màu vàng nâu Cây mọc ở cả các tỉnh phía Bắc và phía Nam, ở các lùm bụi, vùng núi Hoà Bình, Thái Nguyên, Hà Nội, Đồng Nai, Khánh Hoà Bạc thau hoa đầu được dùng trong dân gian chữa rong kinh, rong huyết, chữa gãy xương và bong gân Ở Vân Nam, làm thuốc thu liễm, trừ ho, chữa sa tử cung, thoát giang, ho nóng, ho suyễn Ở Quảng Tây, làm thuốc trị đòn ngã tổn thương
Trang 2- Bạc thau Malabar: Mới thấy có ở Kom
Tum
- Bạc thau lá mềm: Có từ Quảng Trị trở
vào Lá được làm thuốc đắp mụn nhọt Ở
Giava (Indonexia) dùng rễ kết hợp với
nhiều loài cây khác để chữa đau dạ dày; lá
chữa mụn nhọt
- Bạc thau tím, thảo bạc gân: Cây được
nhập từ Ấn Độ, có ở thành phố Hồ Chí
Minh
- Bạc thau lá tù, bạc thảo: Cây có ở Ninh
Thuận, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng Dân
gian địa phương dùng lá chữa cảm cúm
- Bạc thau xám tro, bạc thau nhóm: Cây có
ở Kom Tum, Đắc Lắc Ở Vân Nam (Trung
Quốc) dùng lá và rễ làm thuốc trị sa tử
cung, thoát giang, ho khan và ngoài thương
xuất huyết
Tính vị, tác dụng của cây bạc thau
Theo các nhà chuyên môn, cây thuốc ở An
Giang đang được khai thác ồ ạt với tên gọi
là bạc thau đá chỉ là tên theo cách gọi của
người dân địa phương (do cây bạc thau ở
đây sống trên những kẽ đá) chứ không có
cây thuốc bạc thau đá
Chúng tôi xin giới thiệu những bộ phận của cây bạc thau được nhiều địa phương sử dụng chữa bệnh:
Cây còn có tên gọi khác như bạc sau, bạch hoa đằng, chấp miên, thảo bạc, pác túi (Tày)
Là loại dây leo bò hoặc cuốn Thân có lông tơ màu trắng bạc, sau nhẵn, vỏ thân màu nâu
Lá nguyên, mọc so le, phiến lá hình bầu dục hay trái xoan, mặt trên nhẵn màu xanh thẫm, mặt dưới có lông dày màu ánh bạc Cụm hoa hình tán mọc ở kẽ lá; đài hoa hình chén có
Cây bạc thau
Hoa bạc thau
Khi phơi khô, lá bạc thau chuyển sang màu
bạc
Trang 3lông màu ánh bạc Quả hình cầu, khi chín có màu đỏ, trong chứa 2 - 4 hạt màu nâu Cây mọc các tỉnh phía Bắc, từ đèo Hải Vân trở ra Mọc ở các bờ bụi, nhất là trên triền đồi núi
đá vôi
Bạc thau vị hơi đắng, tính mát, có tác dụng điều kinh, sát khuẩn, tiêu viêm, giải độc Thường được dùng trong dân gian, làm thuốc chữa bí tiểu tiện, đái ít, rát buốt, nước tiểu đục, kinh nguyệt không đều, rong kinh, bạch đới, mụn nhọt lở ngứa, sốt rét, viêm khí quản cấp và mạn, ho Ở Quảng Tây (Trung Quốc), dùng toàn cây trị ho, viêm thận thuỷ thũng, chân tay yếu mỏi; dùng ngoài trị độc do giang mai
Một số ứng dụng chữa bệnh:
Chữa khí hư, kinh nguyệt không đều: Lá bạc thau 10g, rễ xích đồng nam 10g, vỏ thân mía
tía 10g, rễ cỏ tranh 10g, rễ móc diều 8g, cỏ hàn the 8g, lá huyết dụ 8g Phơi khô Sắc uống
Hoặc: Bạc thau 20g, rau dền gai 15g Sắc uống
Chữa rong kinh, rong huyết:
Bài 1: Lá bạc thau 30 - 40g, rửa sạch, giã nát, thêm ít nước sôi để nguội, vắt lấy nước để
uống Bã đắp lên đỉnh đầu (Nam dược thần hiệu)
Bài 2: Lá bạc thau 20g, ngải cứu 20g, lá bạch đầu ông 20g Giã nát vắt lấy nước để uống
Chữa băng huyết: Lá bạc thau 10g, ngổ trâu 16g, sao vàng Sắc uống trong ngày Dùng
trong 5 - 7 ngày Có thể dùng dạng tươi với liều gấp 3 - 5 lần, rửa sạch, giã nát, thêm nước vắt lấy nước để uống
Chữa mụn nhọt, lở loét: Lá bạc thau 30g, lá xuyên tiêu 30g, lá trầu không 20g, thuốc lào
5g Giã nát, đảo trên chảo cho nóng, đắp vào chỗ lở loét và băng lại Mỗi ngày thay 1 lần Hoặc lá bạc thau khô giã nhỏ mịn, rắc vào vết loét Thuốc có tác dụng ngừng chảy nước vàng
Chữa sưng tấy, ứ huyết: Lá bạc thau 10g, lá quýt rừng 10g Sắc uống
Hoặc: Lá bạc thau tươi 30g, lá xuyên tiêu 30g, lá dây đòn gánh 30g Giã nát Cho vào
chảo, đảo nóng với ít rượu Đắp lên chỗ sưng đau Ngày làm 1 lần
Chữa ho trẻ em: Lá bạc thau 6 - 8g, lá chua me 6 - 8g, lá xương sông 6 - 8 g Giã nát, vắt lấy nước cho uống (có thể thêm ít đường phèn cho dễ uống)
Trang 4Chữa lở ngứa, rôm sảy, ghẻ lở: Lấy lá bạc thau nấu với nước để tắm, rửa
Các cây thuốc trên thường dùng lá để chữa bệnh Việc người dân đang khai thác bừa bãi, đào cả rễ cây để bán cho thương lái đang làm cho loài thuốc quý này đứng trước nguy cơ tuyệt chủng Hiện, kinh nghiệm lấy rễ chữa bệnh chỉ có ở Trung Quốc, Ấn Độ,
Inđônêxia
TS Nguyễn Đức Quang