Phần thứ hai - Chương 4

Hơn thế, ông ta thật có tài ba của một nhà truyền đạo.Giọng nói uyển chuyển và phong cách dễ thu hút lòng người như đá namchâm, đó là những điều thường làm cho ông thành công ở bất kỳ nơ

Ethel Lilian Voynich

vụ khanh Tòa thánh La mã để thay Lam-bơ-ru-tri-ni mà mọi người đềucăm ghét, đã nâng sự hân hoan lên đến cực điểm Và Mông-ta-ne-li chính

là người có năng lực duy trì tâm trạng hân hoan đó Đời tư liêm khiết củaông ta là một hiện tượng ít có trong hàng giáo phẩm cao cấp của giáo hội

La mã Do dó, Mông-ta-ne-li đã thu hút được nhiều cảm tình của dânchúng vì xưa nay dân chúng vẫn cho rằng gian lận, tham nhũng và dâm ôđen tối là những đặc điểm hầu như không thể thiếu được của các giáo sĩ

cao cấp Hơn thế, ông ta thật có tài ba của một nhà truyền đạo.

Giọng nói uyển chuyển và phong cách dễ thu hút lòng người như đá namchâm, đó là những điều thường làm cho ông thành công ở bất kỳ nơi nàp

và vào lúc nào

Cũng như mọi lần, lần này Grat-xi-mi hết sức xoay xở để mời được bậc tàidanh mới tới ấy Nhưng điều đó không phải dễ : đối với mọi lời mời củaGrat-xi-ni, Mông-ta-ne-li từ chối rất lich thiệp mà kiên quyết, lấy cớ kém

sức khỏe và bận việc

Một buổi sớm chủ nhật lạnh trời và chói nắng, Mac-ti-ni cùng Giêma đi

qua quảng trường Xi-nhô-ri-a Mac-ti-ni khinh miệt nói :

- Vợ chồng lão Grat-xi-ni thật là những con vật tạp thực, bạ cái gì cũngnuốt Chị có thấy họ cúi rạp đầu trước xe ngựa của Hồng y giáo chủkhông ? Bất kể ai họ cũng vơ cả, miễn là kẻ đó nổi tiếng Từ thủa bé đếngiờ thật tôi chưa thấy ai hám danh như thế Mới dạo tháng tám đón Ruồitrâu nay lại rước Mông-ta-ne-li Chắc là đức cha phổng mũi lắm về sự quantâm đó Mà tất cả bè lũ đầu cơ cũng chia ngọt sẻ bùi với đức cha về sự

quan tâm này

Mác-ti-ni và Giêma vừa đi nghe Mông-ta-ne-li giảng đạo ở nhà thờ Ngôinhà thờ lớn này chật ních những người háo hức được nghe nhà truyền đạonổi tiếng giảng thuyết đến nỗi Mac-ti-ni sợ Giêma nhức đầu phải khuyênchị bỏ buổi lễ ra về trước khi kết thúc Sau một tuần lễ mưa rả rích, hômnay mới có một buổi sáng nắng đẹp Mac-ti-ni bèn rủ Giêma đi Xanh Ni-

cô-lô dạo chơi trên những sường đồi xanh tốt

- Không Chị trả lời Nếu anh có thì giờ thì tôi xin đi, nhưng không đi vềphía ấy được đâu Ta đi theo đường bờ sông Ác-nô đi vì khi Mông-ta-ne-li

trở về ông ta sẽ qua đó Cũng như Grat-xi-ni tôi muốn chiêm ngưỡng bậc

tài danh ấy

- Nhưng chị vừa trông thấy Mông-ta-ne-li kia mà !

- Mới đằng xa thôi Trong nhà thờ đông quá mà lúc ông ta đến thì chúng

ta lại đứng phía sau ông ta Bây giờ ta tới đứng gần cầu chắc thấy rõ được

Chắc anh biết là ông ta tạm nghỉ ở bờ sông Ác-nô

- Nhưng tại sao bỗng dưng chị lại muốn nhìn mặt Mông-ta-ne-li ? Có bao

giờ chị chú ý đến những nhà truyền đạo nổi tiếng đâu ?

- Giờ đây tôi cũng vẫn không để ý đến những nhà truyền đạo, mà chỉ chú ýtới bản thân con người Tôi muốn xem từ lần gặp cuối cùng đến nay ông ta

có khác đi nhiều không ?

- Lần đầu ấy là bao giờ ?

- Sau khi Ac-tơ chết hai ngày

Mac-ti-ni bàng hoàng nhìn Giê-ma Hai người đã ra tới đường bờ sông.Đôi mắt Giê-ma thẫn thờ nhìn xuống nước Vẻ mặt chị làm Mac-ti-ni

hoảng hốt

Một lát sau anh nói :

- Giê-ma, Giê-ma thân yêu ! Có lẽ nào câu chuyện thê thảm ấy vẫn cứ suốt

đời ám ảnh Giê-ma ? Tuổi mười bảy ai mà chẳng lỡ lầm

Tay vịn vào cầu thang, mắt nhìn xuống dòng sông, chị mệt mỏi đáp :

- Nhưng không phải ai mười bảy tuổi cũng đều giết chết người bạn tốt nhất

ngước mắt nhìn anh rồi run run nói tiếp :

- Thôi, Xê-da, ta đi nữa đi Đứng đây lạnh lắm

Họ lẳng lặng bước qua cầu và rẽ sang theo bờ sông Vài phút sau Giêma lại

nói :

- Sao con người ấy có giọng nói êm đẹp đến thế ! Trong giọng nói của ông

ta có một cái gì đó mà tôi chưa từng nghe thấy trong giọng nói của một ai.Tôi cho rằng ông ta có sức truyền cảm mạnh như vậy quá nửa là nhờ bí

quyết ấy

Cho là đã đến lúc có thể làm Giêma quên được những kỷ niệm khủng

khiếp qua dòng sông gợi lên, Mac-ti-ni liền nói tiếp :

- Phải, giọng nói thật tuyệt trần ! Ngoài giọng nói ấy, ông ta còn là một nhàtruyền đạo giỏi nhất trong số các nhà truyền đạo mà tôi được nghe giảng.Nhưng tôi nghĩ bó quyết hấp dẫn của ông ấy còn sâu xa hơn nữa Lối sốngcủa ông ta khác hẳn mọi giáo sĩ cao cấp khác Có lẽ trừ Giáo hoàng ra thìtrong toàn Giáo hội Ý khó lòng tìm được một Giáo sĩ cao cấp nào có thanhdanh như vậy Còn nhớ dạo năm ngoái khi đi Rô-ma-nha, tôi đã có dịp quađịa phận của Mông-ta-ne-li Trời mưa tầm tã mà những người dân miền núivẫn cứ kiên trì chầu trực để được thấy mặt ông ta hoặc sờ vào áo ông ta

Họ tôn thờ Mông-ta-ne-li như thánh Và điều đó không phải chuyệnthường là vì ở Rô-ma-nha cứ thấy ai mặc áo chức giáo sĩ là người ta ghétthậm tệ Tôi có hỏi một bác nông dân già, một người buôn lậu điển hình

mà tôi chưa từng thấy trong đời rằng hình như dân ở đây hình như rất trungthành với đức giám mục thì người ấy trả lời : " Chúng tôi không ưa cha cốđâu vì họ đều là những kẻ gian dối Nhưng chúng tôi yêu ngài Mông-ta-ne-

li vì ngài không lừa dối chúng tôi bao giờ và ngài rất công minh chính

Giêma lên tiếng hầu như để nhủ mình chứ không phải để nói với

Mac-ti-ni :

- Lạ thật ! Không biết ông ta có biết dân chúng nghĩ gì về ông ta không

- Chắc là biết Sao ? Chị cho là không phải như thế ư ?

- Vâng, không phải thế

- Tại sao chị biết ?

- Chính ông ta nói với tôi

- Ông ta ? Mông-ta-ne-li ấy ư ? Giêma, chị nói sao ?Chị vuốt mớ tóc lòa xòa trên trán và ngoảnh lại phía Mac-ti-ni Họ lại dừngbước Mac-ti-ni tì tay vào lan can còn Giêma thì lấy dù chậm rãi vẽ hình

lên trên nền đường

- Xê-da, tôi với anh quen nhau đã bao năm ròng mà tôi chưa bao giờ kể

chuyện Ac-tơ cho anh biết cả

Mac-ti-ni vội vã ngắt lời :

- Mà cũng không cần kể nữa Giêma thân yêu Tôi biết cả rồi

- Giô-va-ni kể cho anh nghe ư ?

- Phải Lúc anh ấy hấp hối Một đêm không lâu trước khi Giô va ni chết, tôingồi bên giường anh có kể cho tôi nghe về Actơ Giêma thân yêu, đã trótrồi thì tôi phải nói hết sự thật để Giêma rõ Anh ấy bảo tôi rằng chị luôn

âm thầm vấn vương về câu chuyện bi thảm ấy Anh ấy nhờ tôi đến với chịnhư một người bạn để giúp chị tránh khỏi những ý nghĩ nặng nề Tôi đã hếtsức cố gắng mặc dù công việc của tôi hình như không có hiệu quả

Ngước nhìn Mac ti ni trong giây lát, chị êm ái trả lời :

- Tôi biết Nếu khong có tình bạn của anh thì tôi còn đau khổ biết bao

nhiêu Còn về giáo chủ Mông-ta-ne-li thì lúc ấy Giô-va-ni không nói gì

Họ quay trở lại chiếc cầu mà lát nữa xe của Hồng y giáo chủ sẽ đi qua Mắt

không rời khỏi mặt nước Giêma bắt đầu kể :

- Lúc ấy Mông-ta-ne-li còn là một cha cố và là giám đốc trường dòng ởthành Pi-dơ Ông ta thường dạy triết học cho Ac-tơ và khi Ac-tơ vào đạihọc ông ta vẫn tiếp tục giúp đỡ Hai người yêu thương nhau như một cặptình nhân chứ không phải là thầy trò nữa Ac-tơ sùng bái cả bất cứ nơi nàoMông-ta-ne-li đi qua Tôi còn nhớ một hôm Ac-tơ nói với tôi rằng nếu mất

đi padre thì Ac-tơ sẽ nhảy xuống biển mà chết Ac-tơ thường gọi ne-li là padre Còn chuyện tên mật thám anh biết rồi Đến ngày hôm saucha tôi và họ hàng nhà Bớc-tơn tức là mấy người anh cùng cha khác mẹ hếtsức đáng ghét của Ác-tơ đều ra cửa biển Đac-xen-na để mò tìm xác Còntôi thì tôi ngồi một mình trong phòng nghĩ những việc do chính tay mình

Mông-ta-gây ra

Giê-ma im lặng một lát rồi kể tiếp :

- Đến tận khuya cha tôi vào nói với tôi : " Giê-ma con xuống nhà dưới đi,

có người đến tìm gặp con" Chúng tôi xuống phòng khách Một anh bạnhọc và là người trong tổ tôi, ngồi đợi ở đó Mặt tái mét, anh ta run run kểcho tôi nghe bức thư thứ hai của Giô-va-ni, trong đó kể lại tất cả những gì

mà ông già coi ngục đã nói với anh em phạm nhân về tên cố đạo Các-đi làngười trước kia dụ dỗ Ác-tơ xưng tội Tôi còn nhớ người bạn học ấy nóivới tôi rằng : " Dù sao chúng ta cũng còn được một chút an ủi là : bây giờchúng ta biết rằng Ac-tơ không có lỗi gì cả" Cha tôi nắm lấy tay tôi, hếtlòng khuyên nhủ Lúc ấy cha tôi vẫn chưa biết chuyện tôi tát Ac-tơ Tôi trở

về phòng suốt đêm không ngủ Đến sáng cha tôi và họ hàng nhà Bớc-tơnlại ra bến Mọi người vẫn còn hy vọng tìm xác Ac-tơ - Nhưng hình như

không tìm thấy phải không ?

- Không tìm thấy Chắc sóng cuốn ra khơi mất rồi Tôi đang ngồi trongphòng bỗng có chị người làm vào báo cho biết vừa rồi có một vị cố đạo tớinhà, thấy cha nói tôi ra bến thì ông đi thẳng Đoán là Mông-ta-ne-li, tôi liềnchạy theo lối sau, đuổi kịp ông ngay ở cổng vườn.Khi tôi gọi : " ChaMông-ta-ne-li con muốn nói chuyện với cha" thì ông ta đứng lại, lặng lẽnhìn tôi Trời ơi, Xê-da, nếu anh trông thấy mặt ông ta lúc ấy ! Nét mặt ấy

cứ hiện ra trước mắt tôi mấy tháng ròng ! Tôi nói với Mông-ta-ne-li : " Con

là con bác sĩ Uơ-ren Con đến để nói với cha rằng chính con đã giết chếtAc-tơ" Tôi thú nhận tất cả mọi điều còn ông ta thì cứ đứng trơ trơ nhưtượng đá mà nghe tôi nói Khi tôi dứt lời ông ta an ủi : " Cứ yên tâm, con

ạ ! Không phải con giết tơ đâu mà chính là cha đây Cha đã lừa dối

Ac-tơ và điều đó Ac-Ac-tơ đã biết" Nói xong ông ta quay gót bước nhanh ra khỏi

vườn, không nói thêm một lời nào nữa

- Rồi sau thế nào hở chị ?

- Sau tôi cũng không biết ông ta ra sao nữa Chỉ nghe nói ngay tối hôm đóông ngất đi ở ngoài phố cách bến không xa rồi người ta đưa ông ta vào mộtcăn nhà gần đấy Ngoài ra tôi không biết gì thêm Cha tôi thật hết lòng đối

với tôi Khi tôi kể lại mọi việc thì cha tôi liền bỏ cả công việc đưa tôi vềAnh để khỏi vương vấn tới chuyện xưa Cha tôi sợ tôi cũng nhảy xuốngbiển tự tử nốt và hình như đã có lần tôi xuýt nhảy xuống biển thật Nhưngsau khi biết cha tôi mắc bệnh ung thư thì tôi phải trấn tĩnh lại vì ngoài tôi rakhông còn ai săn sóc cha tôi Sau khi cha tôi mất đi, chỉ còn lại tôi với mấyđứa em trai nhỏ Trong lúc anh cả tôi chưa đưa chúng về nuôi được thìmình tôi phải cáng đáng Sau Giô-va-ni tới, Xê-da ạ Buổi đầu chúng tôithật rất ngại gặp nhau bởi vì giữa chúng tôi là cả một kỷ niệm ghê gớm.Giô-va-ni thường ân hận cay đắng rằng chính anh cũng có lỗi nặng vì anh

đã viết bức thư trong tù gửi ra Nhưng tôi nghĩ chính nỗi đau khổ chung đã

làm chúng tôi gần nhau

Mac-ti-ni mỉm cười, lắc đầu nói :

- Có lẽ về phía chị thì như thế đấy, nhưng còn Giô-va-ni thì đã quyết tâmngay từ buổi đầu gặp gỡ với chị rồi Tôi còn nhớ sau chuyến đầu tiên đi Li-voóc-nô trở về Milan, suốt ngày anh ấy nhắc đến chị, nói rất nhiều về mộtthiếu nữ người Anh tên là Giê-ma làm cho tôi nhức cả đầu Tôi còn nhớhình như lúc ấy tôi ghét chị lắm Kìa, Hồng y giáo chủ đến rồi !Chiếc xe ngựa ruổi qua cầu và dừng bánh trước một ngôi nhà lớn ven sông.Mông-ta-ne-li ngồi, ngả lưng vào gối tựa Chắc hẳn ông ta rất mệt vàkhông để ý tới đám đông đang hớn hở xúm xít cạnh cửa để ngóng nhìn mặtông Niềm xúc động ngời lên trên bộ mặt đó trong nhà thờ, nay đã tắt đi vàgiờ đây, dưới ánh mặt trời vẻ lo âu và mệt mỏi hiện ra rõ nét Khi Mông-ta-

ne-libước ra khỏi xe và bước lên bậc cửa với dáng đi nặng nhọc, lờ đờ của tuổigià mệt mỏi lại đau tim, thì Giê-ma trở gót, từ từ đi ra cầu Cái nhìn mờ mịt

và tuyệt vọng của Mông-ta-ne-li dường như thoáng phản ánh trên mặt chị.

Mac-ti-ni lặng lẽ đi bên cạnh

Giê-ma lại phân vân sau giây lát im lặng :

- Tôi nghĩ mãi không biết ông ta lừa dối Ác-tơ điều gì ? Và đôi lúc tôi

nghĩ

- Nghĩ sao hở chị ?

- Phải, thật là một điều hết sức kỳ lạ Tại sao hai người trông giống nhau

một cách lạ lùng

- Hai người nào nhỉ ?

- Ác-tơ và Mông-ta-ne-li Mà cũng không chỉ riêng tôi nhận thấy điều đó.Hơn nữa, những người trong gia đình nhà ấy có một cái gì bí ẩn lắm BàBớc-tơn, mẹ Ác-tơ, là một trong những người đàn bà hiền dịu nhất mà tôitừng quen biết Cũng một khuôn mặt thanh tú như Ác-tơ và có lẽ cả tínhnết cũng không khác gì nhau Nhưng lúc nào bà cũng có vẻ sợ sệt như một

kẻ tội phạm bị bắt quả tang Đứa con dâu của người vợ trước đối với bàthật còn tệ hơn cả người đối với chó Còn chính Ác-tơ thì cũng chẳnggiống như những người anh hèn nhát của mình chút nào Lúc nhỏ thì dĩnhiên nhiều cái chỉ thoáng qua, nhưng sau khi nghĩ lại tôi luôn luôn ngờ

rằng Ác-tơ không phải là người họ Bớc-tơn

Cố nghĩ ra lời an ủi Giê-ma, Mac-ti-ni nói :

- Cũng có thể là Ác-tơ biết chuyện gì của mẹ nên đi tới quyết định tự tử

chứ không phải vì câu chuyện lừa gạt của Các-đi

Nhưng Giê-ma lắc đầu :

- Xê-da, nếu anh nhìn thấy vẻ mặt Ác-tơ sau khi tôi tát Ác-tơ thì anh sẽchẳng nói như vậy Sự phỏng đoán về Mông-ta-ne-li có lẽ đúng, có thể như

thế lắm Nhưng cái gì tôi đã làm thì trót làm mất rồi.

Họ im lặng bước trong mấy phút

Cuối cùng, Mac-ti-ni nói :

- Giê-ma thân yêu, nếu như trên thế gian này chúng ta có một phép lạ nào

có thể xóa bỏ được cái đã trót làm thì mới nên vấn vương về sai lầm cũ.Nhưng nếu không thì thôi, cứ để cho người chết chôn vùi những gì đã chết.Câu chuyện ấy thật khủng khiếp Nhưng, dù sao người bạn trẻ đáng thương

ấy đã được giải thoát rồi và có lẽ lại may mắn hơn bao kẻ hiện nay cònngồi trong tù hoặc đang rên siết nơi đầy ải xa xăm Đấy, chính đó mới lànhững người chúng ta nên nghĩ tới Chúng ta không có quyền để cho lòngmình tan nát chỉ vì xót thương cho những người đã chết Chắc chị nhớ câunói của thi sĩ Sê-li mà chị hằng ưa thích : " Cái gì đã qua là thuộc về cáichết, còn tương lai là của ta" Chị hãy nắm lấy tương lai Trong khi tươnglai còn thuộc về chị thì chị không nên tập trung suy nghĩ về những cái xaxưa để gây hại cho mình, mà nên nghĩ tới cái gì hiện nay mình có thể làm

được để giúp cho tương lai

Say sưa với câu nói của mình, Mac-ti-ni nắm lấy tay Giê-ma Nhưng khinghe thấy một giọng nói mềm mại, lạnh lùng và uốn éo ở đằng sau thì anh

vội buông tay ra

Giọng nói đó kéo dài và se sẽ như lời nói thầm

- Hồng y giáo chủ Mông-ta ta-ne-li hiển nhiên có đủ tất cả những đức tínhnhư ông vừa nói, thưa ông bác sĩ rất đáng kính của tôi ơi ! Thực ra đối vớithế giới này, ông ấy thật quá tốt nữa ấy chứ ! Vì vậy cần phải tống tiễn ông

ấy sang thế giới khác một cách cung kính hơn Tôi tin rằng ở nơi đó ông tacũng sẽ oanh liệt chẳng kém gì ở đây Ở thế giới đó chắc là chẳng chẳng

thiếu gì những con ma cũ chưa chưa hề trông thấy những của hiếm như

vị Hồng y giáo chủ có lương tâm của chúng ta Mà ma quỷ lại rất ưa sự

mới lạ

Liền đó vang lên giọng nói của bác sĩ Ri-cac-đô Trong giọng ấy lộ ra một

vẻ bực tức không nén nổi :

- Sao ông biết điều đó ?

- Dạ thưa ông tôi đọc ở Kinh thánh ra ạ Nếu tin vào sách Phúc âm thì đếncon ma đáng kính nhất cũng thích làm những chuyện gán ghép cừ khôi Màlương tâm và Hồng y giáo giáo chủ theo tôi, thì đó là một sự gán ghép rất

kỳ khôi đến khó mà nuốt cho trôi, chẳng khác gì đem tôm trộn với mật À !Ông Mac-ti-ni và bà Bô-la ! Hôm nay trời đẹp sau trận mưa, có phải không

ạ ? Các vị cũng có nghe Xa-vô-ra-nô-la mới giảng đạo đấy chứ ?( Xa-vô-ra-nô-la Gi-rô-la-mô (1452-1498) :một nhà truyền đạo nổi tiếng ởPhơ-lô-răng-xơ Ông thường vạch tội những hành vi xấu xa của Giáo hội

và nhà cầm quyền nên đã bị xử tử vì tội theo tà giáo) Mac-ti-ni quay ngoắt lại Ruồi trâu miệng ngậm xì gà, ve áo cài một bônghoa tươi đang giơ bàn tay gầy gò nhưng đeo găng rất lịch sự cho anh bắt.Giờ đây, khi ánh dương nhảy nhót trên đôi giày bóng lộn và từ mặt nướcánh lên bộ mặt tươi cười của Ruồi trâu thì Mac-ti-ni thấy Ruồi trâu khôngđến nỗi què quặt, mà lại chững chạc hơn bao giờ hết Họ bắt tay nhau :người thì vồn vã, kẻ thì lầm lì Giữa lúc ấy Ri-cac-đô bỗng kêu lên :

- Bà Bô-la, bà mệt hay sao !Mặt Giê-ma lấp lánh dưới vành mũ nên đã tái lại càng thêm tái nhợt đi, dải

mũ buộc dưới cổ rõ ràng phập phồng cùng một nhịp với trái tim đập thon

thót

Chị nói một cách yếu ớt :

- Xin phép các ông tôi muốn về nhà

Họ gọi một chiếc xe đến, Mac-ti-ni theo xe đưa chị lại nhà Khi Ruồi trâucúi xuống gỡ chiếc áo choàng của Giê-ma vướng vào bánh xe, anh độtnhiên ngước mắt nhìn chị Và Macti-ni thấy chị co rúm người lại, nét mặt

khủng khiếp

Xe vừa chuyển bánh, Mac-ti-ni liền dùng tiếng Anh hỏi chị :

- Sao thế, Giê-ma ? Thằng khốn kiếp ấy nói gì với chị thế ?

- Không, có nói gì đâu Không phải tại ông ấy đâu Tôi tôi sợ đấy thôi !

- Chị sợ gì ?

- Phải ! Hình như tôi thấy

Giê-ma lấy tay che mắt, và Mac-ti-ni lặng lẽ đợi chị hồi tỉnh lại Cuối cùngnét mặt Giê-ma đã trở lại tự nhiên Quay về phía Mac-ti-ni, chị nói với một

giọng bình thường :

- Ý anh nói rất đúng Nhìn về quá khứ thê thảm thật không ích gì Nó làmcho cân não suy nhược và đưa đến những ảo tưởng hết sức kỳ dị Thôi từnay đừng nhắc tới chuyện ấy nữa Xê-da ạ, kẻo cứ gặp ai tôi cũng lại thấygiống như Ác-tơ Thật đúng là một ảo tưởng, một cơn ác mộng giữa banngày Anh có biết không, lúc nãy khi con người đáng ghét ấy tới tôi tưởng

chừng như trông thấy Ác-tơ hết: Chương 4,