Các công trình vĩ đại

Các chuyên gia không thống nhất ý kiến với nhau liệu nguồn chiếu sáng này có cố ý hay không, nếu đúng thế, việc định hướng mặt đá ban đầu phải cân nhắc kỹ lưỡng trong khâu chọn địa điểm

Các công trình vĩ đạiĐền lớn Abu Simbel

Ngôi đền lớn Ramesses II ở Abu Simbel, Ai Cập là một trong những công trình ấn tượng và được mọi người biết đến nhất trong số tất cả các công trình kiến trúc lớn.

Đền lớn Abu Simbel.

Ngoài các vách tường ở sân trong, bên ngoài và một ngôi nhà thờ mặt trời nhỏ, toàn bộ ngôi đền đều được tạc từ đá rắn Nhờ vào sự hẻo lánh và vững chãi, ngôi đền được bảo quản tốt, bất chấpnước trong đập Aswan dâng cao Chiếm cả mặt tiền là bốn pho tượng khổng lồ của nhà vua, cao khoảng 22 m trong khi lối vào giữa các tượng dẫn đến một loạt các phòng trong khoét sâu vào trong vách đá

và chánh phi Nefertari của vua Ramesses

Ngôi đền nằm ở Nubia - Bên kia biên giới truyền thống ở miền nam Ai Cập nhưng nằm lọt trong khu vực do Ai Cập kiểm soát và quản lý hành chánh vào lúc ấy Người ta chọn địa điểm này vì mặt đá không có vết nứt, thuộc loại sa thạch tốt, thích hợp cho việc xây dựng đền trong hang đá

hướng về mặt trời mọc, hai lần trong năm, vào tháng hai và tháng mười, ánh sáng mặt trời chiếu thẳng vào điện thờ bên trong, rọi sáng các pho tượng thờ ở vách sau Các chuyên gia không thống nhất ý kiến với nhau liệu nguồn chiếu sáng này có cố ý hay không, nếu đúng thế, việc định hướng mặt đá ban đầu phải cân nhắc kỹ lưỡng trong khâu chọn địa điểm xây dựng.

Hầu như chúng ta không có chứng cứ nào thành văn liên quan đến việc xây dựng đền, nhưng một vài thông tin thu thập được tại địa điểm là đền phải được quy hoạch chi tiết, kích thước phòng và vị trí cột được tiến hành trước vì sẽ khó chỉnh sửa sai lầm Thợ cắt đá phải tạc các pho tượng khổng lồ ở dạng thô theo kích thước của những người phác họa, khéo sâu vào bên trong giống như cách làm ở lăng mộ trong thung lũng các vì vua Cần đến một tốp gồm nhiều điêu khắc gia lành nghề để đẽo gọt phần mặt tiền và tạo dáng hoàn chỉnh cho các pho tượng Bên trong đền, tốp khác sẽ đẽo gọt vách, trát vữa để phủ kín các vết nứt trên đá Kế đến vẽ các họa tiết tranh trí trên các bề mặt đã chuẩn bị do những bậc thầy về phác họa đảm nhận, trong khi các điêu khắc gia chạm trổ trước khi bổ sung những nét chấm phá cuối cùng bằng sơn có màu sáng Phần lớn việc chạm trổ tác phẩm chạm nổi thực ra chỉ ở mức thô, nhưng sự sống động của phong cảnh khiến người ta chú ý

Trùng tu và bảo tồn

Hầu hết hư hỏng nhìn thấy ở đền có vẻ diễn ra không lâu sau khi đền hoàn tất Phần trên của photượng khổng lồ thứ hai bị đổ sụp trong một trận động đất xảy ra sau khi đền hoàn tất khoảng 10 năm và chưa hề được trùng tu Nhiều hư hoảng khác không đáng kể xảy ra cũng trong trận động đất ấy đã được các quan chức của nhà vua sửa chữa, có thể nhìn thấy phần phục hồi này bên dưới cách tay của pho tượng khổng lồ thứ ba và bên trong đền

Trong thập niên 1960, Abu Simbel trở thánh vật trưng bày trong chiến dịch UNESCO nhằm giải cứu ngôi đền ở Nunia khỏi mối đe dọa do công trình xây dựng đập Aswan gây ra Từ năm 1964 đến 1968 cả hai ngôi đền Abu Simbel được tháo dỡ và lắp ráp lại trên độ cao 65m so với địa điểmban đầu Khi người ta chạm trổ đền từ đá rắn, họ phải cắt đá thành từng phiến dễ cầm: Đền lớn được cắt thành 807 tảng đá khổng lồ, mỗi tảng nặng trung bình 20 tấn Những tảng này được lắp ráp trên một khung sườn bằng bê - tông cốt thép bên trong một ngọn núi nhân tạo với chi phí khoảng 40 triệu USD

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Hải đăng Alexandria

Các họa tiết trên đá thu hút nhờ

sự sống động.

Đây là một trong số Bảy kỳ quan thế giới cổ đại, nhằm hướng dẫn tàu bè vào cảng

Alexandria an toàn Người ta cho rằng phải mất 15 năm mới xây dựng xong hải đăng và tiêu tốn một số tiền khổng lồ 800 talents (đơn vị tiền cổ xưa).

Hải đăng Alexandria.

Hải đăng xây dựng dưới thời vua Ptolemy I, khánh thành khoảng năm 283 TCN dưới thời vua Ptolemy II Ngoại trừ Kim tự tháp ở Giza, hải đăng là công trình cao nhất trong thế giới cổ đại.Hải đăng đặt ngay lối vào cảng Alexandria, ngay vị trí hiện nay là một pháo đài Arập xây dựng vàothời Trung cổ, pháo đài Qait Bey Tháp trung tâm của pháo đài có lẽ được xây dựng trên nền móng của Hải đăng, vì thế có thể phỏng theo sơ đồ mặt bằng và kích thước của Hải đăng Phần lớn nguyên vật liệu để xây pháo đài đều lấy từ Hải đăng Tuy nhiên, việc tái tạo chính xác nguyên bản thật vô cùng khó khăn, mặc dù có nhiều hình ảnh Hải đăng dưới dạng biểu đồ trên các đồng tiền, đồ khảm và các mô tả thành văn thời cổ đại Người ta cũng cho rằng ngọn tháp đổ nát ở Abusir cũng mô phỏng theo hình dáng của Hải đăng Đây là tất cả những gì người ta biết được vềHải đăng cho đến năm 1960, khi ấy một thợ lặn Ai Cập phát hiện những tảng đá và pho tượng khổng lồ nằm dưới đáy biển quanh pháo đài Qait Bey Người ta cho rằng những khối đá và pho tượng này thuộc về Hải đăng đổ nát, hiện được một toán bao gồm các thợ lặn và nhà khảo cổ nghiên cứu

Xây dựng thành 3 bậc, người ta nghĩ Hải đăng phải có chiều cao khoảng 135 m Bậc dưới cùng theo sơ đồ hình vuông, gồm nhiều phòng cho bộ phận canh gác hải đăng thường trực, gia súc và lương thực Lối vào được tôn cao, đi vào bằng con đường dốc bắt đầu từ phần nền bao quanh tháp Bên trong bậc hình vuông thấp hơn là một vách tường bên trong để đỡ các phần trên của

Hải đăng, đến được phần trên này bằng con đường dốc xoáy trôn ốc bên trong Bậc ở giữa có hình bát giác, phía trên bậc này là phần hình tròn có tượng thần Zeus nổi bật.

Xây dựng Hải đăng

Chúng ta có thể nghiên cứu đôi chút về cấu trúc Hải đăng Hải đăng xây dựng bằng đá trắng, hầuhết đều là đá vôi trắng ở địa phương chứ không phải đá cẩm thạch như mọi người thường nghĩ

Có lẽ đá granite được sử dụng ở những nơi thích hợp cần phải có loại đá chắc chắn hơn đá vôi trắng, có thể chịu đựng tải trọng lớn hơn ở phần chân tháp và phía trên ô cửa Nhiều tảng đá hiệnnay còn nằm dưới đáy biển đều là đá granite, một số tảng nặng đến 75 tấn

Alexandria là một bộ phận trong thế giới Hy Lạp, xét theo kiểu dáng, Hải đăng có vẻ là một công trình Hy Lạp hơn là Ai Cập, mặc dù đội công tác dưới nước của Pháp xác định vị trí của rất nhiều pho tượng Ai Cập ở vùng lân cận Các tượng Ptolemy và hoàng hậu khổng lồ đều nằm bên ngoài hải đăng

Việc dựng những tảng đá vào đúng vị trí trong một công trình cao như thế đòi hỏi phải thật khéo léo, bằng kỹ thuật xây dựng Hy Lạp, bao gồm các cần cẩu tinh vi và thiết bị nâng, có lẽ đã được những người thợ xây áp dụng Thế nhưng, cũng có thể phần lớn các tảng đá dùng để zây dựng tầng phía trên được đẩy lên bằng các đường dốc trôn ốc bên trong công trình

Ngay cả vị trí ngọn lửa thắp sáng hải đăng cũng chưa xác định: có thể nằm ở trên đỉnh, bên dưới hay dọc theo tượng thần Zeus Nhiên liệu có lẽ chất lên lưng động vật thồ, vận chuyển lên phía trên bằng đường dốc trôn ốc, sau đó kéo lên đỉnh bằng thiết bị nâng Có thể sử dụng một số loại gương phản xạ để phóng đại và hướng ánh sáng phát ra từ ngọn lửa nhưng chưa có bằng chứng

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Lăng Halicarnassus

Pháo đài Qait Bey.

Ngôi mộ cổ khổng lồ với diện tích hơn 1.000 m2 do Hoàng hậu Artimise xây dựng cho phu quân Mausolos - Vua xứ Caria Nó nằm bên bờ biển tây nam Thổ Nhĩ Kỳ và nhằm cất giữ những gì còn lại của Mausolus.

Ngôi mộ đồ sộ của ông hoàn tất sau khi ông mất năm 353 TCN Đây đúng nghĩa là một công trìnhtưởng niệm, vượt xa tất cả các ngôi mộ khác cùng thời về kích thước và tầm vóc: chiều cao gần

45 m, chiếm một diện tích hơn 1.216 m2 Mặc dù hiện nay những gì còn lại của ngôi mộ không nhiều, nhưng người ta biết được ít nhiều về công trình này qua các ghi chép lịch sử và khai quật khảo cổ

Lăng Halicarnassus.

Lăng hầu như vuông góc theo sơ đồ, các cạnh hướng Đông và Tây dài hơn các cạnh hướng Bắc

và Nam một ít Lăng nằm trên một bậc đài vòng có kích thước 38x32 m, phía trên bậc đài vòng là dãy cột Ionic bao quanh tất cả bốn mặt, một kim tự tháp gồm 24 bậc thang nằm trên đỉnh của toàn bộ công trình Đá vôi trắng và đá cẩm thạch trắng dùng để ốp mặt tiền, trong khi phần lõi làmbằng đá núi lửa màu xanh lục Một hệ thống gồm các ống thoát nước và hành lang ngầm giúp cho công trình luôn khô ráo và vững chãi Quanh lăng là tường thành bao bọc chiếm một diện tích2,5 hécta, có cổng vào ở hướng Đông

Năm trong số những điêu khắc gia cừ khôi nhất của Hy Lạp được trưng dụng để trang trí Lăng: Scopas, Bryaxis, Leochares, Timotheos và Praxiteles Bốn người, mỗi người chịu trách nhiệm trang trí một mặt của lăng, trong khi người thứ năm đảm trách việc thực hiện hiện tượng chiếc xe ngựa tứ mã kéo khổng lồ đặt trên đỉnh kim tự tháp bậc thang Hai trụ ngạch chạy liên tục quanh các mặt của lăng mộ, một mô tả trận đấu giữa người Lapith và Centaur, trụ còn lại mô tả trận

chiến giữa người Hy Lạp và Amazon, trong khi các hình người và sư tử không có giá đỡ, có kích thước bằng người thật hay to hơn, đặt trên các bệ bằng đá vôi màu xanh da trời.

Chúng ta không hề biết gì về lăng cho đến khi nó bị sụp đổ (có lẽ do động đất), thậm chí một số quả quyết lăng chưa hề xây dựng hoàn tất Tất cả thông tin về địa điểm lăng đã bị thất lạc vào thế

kỷ 15 khi các kỵ sĩ của Thánh John tràn vào, đốt đá cẩm thạch để làm vữa vôi và dùng đá công trình để gia cố thành trì của họ ở Bodrum Chính họ là những người đặt chân đến phòng để thi hài Mausolus nằm dưới đáy của công trình vào năm 1522, thật không may, tài sản trong lăng bị cướp mất, một ít chi tiết được ghi lại

Xây dựng lăng

Ngôi mộ đạt đến chiều cao 45 m, trong đó các dãy cột chiếm gần bằng 1/3 tổng chiều cao lăng Chiều cao của phần kim tự tháp có thể là 6,8 m, trong khi nhóm tượng xe ngựa được giả định có chiều cao ấn tượng 6 m - gấp khoảng hai lần kích thước thật Như vậy phần chiều cao còn lại chobục đài vòng sẽ là 20,2 m

Chỉ riêng bục đài vòng cũng cần đến khoảng 24.563 m3 đá phải khai thác, đẽo gọt, vận chuyển

và đặt đúng vị trí, riêng phần nham thạch màu xanh lục sử dụng trong nội thất được khai thác tại chỗ trong khi phân tích cho thấy các loại đá khác đến từ những nguồn khác nhau ở rất xa Đá cẩm thạch làm trụ ngạch Amazon lấy từ đảo Kos, trong khi trụ ngạch của xe ngựa có lẽ loại đá cẩm thạch Phrygy nằm sâu trong nội địa vùng Afyon Việc thu nhập nguyên liệu từ nhiều địa điểm khác nhau cho thấy Mausolus giữ vai trò quan trọng về uy thế chính trị trong vùng

Các cuộc khai quật được tiến hành vào thế kỷ 19, trong thập niên 1960 và 1970 đã khôi phục sơ

đồ mặt bằng của Lăng và cho thấy Lăng được xây dựng bằng cách nào Người ta chọn một nghĩađịa làm địa điểm, san lấp mặt bằng, khoét và lấp đầy các hành lang, phòng ốc để tạo ra một gối tựa rắn Các tảng đá nham thạch ở địa phương dài đến cả mét để làm phần móng và lõi của bục đài vòng Dùng các que kim loại để kẹp chặt các tảng đá kề nhau để kết khối và đỡ tường, đồng thời được gia cố thêm bằng các chốt kim loại liên kết các khối đá ở các lớp đá khác nhau Dãy cột

và kim tự tháp cũng được lên kế hoạch cùng lúc, mỗi cột trong dáy cột cách nhau 3 m sao cho có tổng cộng 36 cột Ionic Phía trên cột, các kẹp kim loại lại dùng để liên kết các khối đá trang trí đầucột

Chứng cứ khảo cổ không nhiều và sự mơ hồ, khó hiểu trong các ghi chép thời cổ đại về Lăng thậtkhó xác định bằng cách nào người ta đã đưa đá lên cao trong thi công Phải dùng cầu để định vị các khúc đá ngắn lấp cột phía trên bục đài vòng để tính kích thước và độ cao dựng thẳng đá Mộtkhi đã đúng vị trí, dùng các chốt gỗ cố định các khúc đá ngắn lắp cột để liên kết và giữ chặt đá

Các khối đá ở bục đài vòng có thể được dựng thẳng theo cách tương tự, có thể bằng dây thừng buộc quanh các đầu có mấu lồi rồi sau đó đẽo gọt mấu lồi này khi đá đã đặt đúng vị trí Việc đưa

đá lên để xây dựng kim tự tháp có lẽ còn khó khăn hơn, vì khi dùng bất cứ dụng cụ nào tính độ bền theo tỷ lệ không những kích thước tảng đá, mà còn tính đến độ cao để dựng đá đứng thẳng, khoảng 32-39 m

Việc nâng và lắp trang trí điêu khắc cũng là một vấn đề, nếu không nói là khó khăn hơn Nhấc bổng một tảng đá thường sợ đá bị gãy, rạn và khi đưa các tác phẩm điêu khắc tinh xảo, các chi rất dễ gãy Đối với các tác phẩm to bằng hay to hơn kích thước người thật, công việc đòi hỏi phải hoạch định vô cùng cẩn trọng

Lăng chính là kho tàng đầy ắp các tác phẩm trang hoàng, nhất là tác phẩm điêu khắc không có giá đỡ, khiến Lăng được liệt vào hạng Bảy kỳ quan thế giới cổ đại Vô số mảnh vụn còn sót lại, một số mảnh vụn có dấu vết của màu sơn: đỏ-nâu sơn trên tóc, râu: đỏ, xanh da trời và tía trên trang phục và

áo choàng Tượng sư tử bao quanh gờ mái cũng được sơn màu nâu vàng nhạt Thế nhưng tất cả tác phẩm điêu khắc không giá đỡ được lắp đặt như thế nào vẫn còn là vấn đề gây nhiều tranh cãi Một số cho rằng muốn lắp dễ phải tạo bậc thang ở bục đài vòng, tạo ra các gỡ để tựa các bức tượng Số khác căn cứ vào tư liệu ghi chép thời cổ cho rằng không cần sử dụng bục đàivòng hình bậc thang, nhưng cuối cùng người cổ đại vẫn thành công trong việc lắp đặt các tượng Ngay cả số người tán thành giải pháp dùng bục đài vòng hình bậc thang cũng không nhất trí về

số lượng các bậc

Chúng ta căn cứ vào chính các phòng trong lăng mộ: một căn phòng hình chữ nhật xây dựng trong phần đáy của công trình, có nhiều bậc thang dẫn xuống, gần đó là các cửa ra vào bằng đá cẩm thạch đồ sộ Chỉ có một khối đá hình vuông to lớn nằm bên trong lối vào, có nhiều lỗ và khe

để đóng chốt, lúc đầu dùng để định vị tảng đá Trong phòng này, vào năm 1522, các kỵ sĩ của Thánh John bắt gặp một bình đựng hài cốt hay quan tài Thế nhưng, khi họ trở lại vào ngày hôm sau, quan tài đã bị vỡ ra, vương vãi các vật nhỏ hình tròn và mảnh vụn từ trang phục bằng vàng Trong các cuộc khai quật gần đây, người ta chỉ tìm thấy một ít vật nhỏ hình tròn như thế Đây là tất cả những gì chúng ta biết được về cách mai táng ban đầu

Tại sao một công trình tưởng niệm công phu như thế lại xây dựng dành cho một nhà cai trị xứ Caria? Môn khoa học chính trị có thể đưa ra lời đáp Mausolus ham muốn thành lập một đế quốc Caria, thống nhất người Hy Lạp và các dân tộc khác, ngôi mộ của ông biểu tượng hóa tham vọng thống nhất bằng việc kết hợp các đặc điểm kiến trúc Hy Lạp, Lycia và Ai Cập Một trong số nhữngTác phẩm điêu khắc trong

lăng.

nét mới của Lăng là gom kiến trúc và tác phẩm điêu khắc lại thành một mối quan hệ mới, tạo thế quân bình giữa hai thế lực có tiếng vang trong nhiều giai đoạn tiếp theo sau Mausolus cũng xây dựng một loại tính bất tử qua lăng mộ, mô phỏng nhiều (trên phạm vi nhỏ) các công trình tưởng niệm Hy-La, và cung cấp từ “mausoleum” cho chúng ta và hiện nay chúng ta vẫn còn dùng để gọi các công trình lăng mộ đồ sộ.

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Vườn treo Babylon

Kỳ quan thế giới này được NebuchADnezzar xây dựng vào khoảng năm 605-562 TCN Ông coi đó như một món quà dành cho người vợ, một người đã trưởng thành trong vùng đất

quanh Media, khao khát cảnh núi rừng hùng vĩ.

Vườn treo Babylon.

Những đường rãnh hùng vĩ cùng các vòi phun nước theo phong cách boroque treo lơ lửng trên các mái vòm đan xen nhau, điều tuyệt diệu trong phong cách núi rừng của đất nước Iran được chuyển về vùng đồng bằng Mesopotamia ảm đạm - Vườn treo Babylon kết hợp trình độ bậc thầy

về kỹ thuật với giấc mộng trữ tình Không như Bảy kỳ quan nguyên thuỷ khác, Vườn treo là một công trình không chỉ dành cho vinh quang mà cho tình yêu - một tình nhân tuyệt vời do một quân vương xây dựng để thỏa lòng nhớ nhung người vợ ở quê nhà Đây là một câu chuyện thật quyến

rũ, nhưng có phải là ảo tưởng không? Có phải NebuchADnezzar và Amyitis đã sánh bước bên nhau tản bộ dọc theo những lối đi đầy bóng mát này? Đây có phải là nơi Alexander Đại đế đã chếttrong khi cố gắng một cách tuyệt vọng để làm giảm cơn sốt rét đang hành hạ?

Mô tả thời cổ đại

Sử gia có uy tín, người đầu tiên đề cập đến vườn treo là Berossus, một người dân thành Babylon

đã viết về vườn treo vào khoảng năm 270 TCN Ông kể rằng, NebuchADnezzar (605-562 TCN) xây một cung điện mới trong 15 ngày, nền móng bằng đá hay các bãi đất có hình bậc thang tựa như phong cảnh núi rừng Theo lời Berossus, cây cối được trồng tại đây, cái được gọi là vườn treo, nhằm làm vui lòng một vị hoàng hậu

Câu chuyện này không có gì phải ngờ vực Các đồng minh thời cổ đại thường được chính thức công nhận bằng một đám cưới hoàng tộc và chính điều này chắc hẳn NebuchADnezzar đã kết hôn cùng một công chúa xứ Ba Tư (Iran) Một trong số những thành tích của NebuchADnezzar, theo Berossus biết, mô tả cung điện mới của nhà vua như sau: cung điện cao như núi, một phần xây dựng bằng đá, nghe nói chỉ trong 15 ngày là hoàn tất Không nêu cụ thể một khu vườn nào

cả, nhưng các cung điện chỉ chăm sóc có một khu vườn

Người Hy Lạp về sau bổ sung thêm nhiều chi tiết Một giả thuyết kể rằng khu vườn rộng 120 m2, chiều cao của bức tường thành cao khoảng 25

m Khu vườn có bãi đất tạo hình bậc thang như một nhà hát, với các công trình nhỏ hòa quyện bên trong Phần nền xây nhiều vách tường, mỗi vách rộng khoảng 7 m và cách nhau 3 m, để đỡ các dầm bằng đá Phía trên dầm là ba lớp riêng biệt - sậy đặt trong lớp nhựa đường, hai lớp đá xây bằng gạch, và lớp vỏ ngoài cùng làm bằng chì Đất trong khu vườn đặt ở trên cùng, nước tưới cây lấy từ các cỗ máy ngụy trang hút nước từ con sông chảy bên dưới

Một giả thuyết thứ hai cho rằng, có đến 20 vách tường chống Một giả thuyết thứ ba lại kể khu vườn nằm trên các mái cong dạng vòm xây bằng gạch và nhựa đường: các đinh vít kiểu

Archimede nằm dọc theo cầu thang cung cấp nước Một mô tả khác cho rằng có một công trình phụ gồm các cột bằng đá đỡ các dầm bằng gỗ: dầm làm bằng thân cây cọ Thay vì bị mục rữa, đãmang chất bổ đến nuôi dưỡng rễ cây trồng trong khu vực treo ở phía trên, toàn bộ khuôn viên được tưới tiêu bằng một hệ thống gồm các vòi phun nước và máng dẫn thiết kế thật tài tình

Khu vườn ở đâu?

Vì có những mô tả trái ngược nhau, một số tỏ ra ngờ vực liệu vườn treo có thật hay không Tuy không có một đề cập đến bất cứ đặc điểm kiến trúc nào, ngoại trừ các thân cây không bị mục rữa,quả đáng ngạc nhiên Du khách Hy Lạp chắc hẳn đã chứng kiến việc đưa cây cối lên cao, và chúng ta có thể tìm kiếm những gì còn lại trong đống đổ nát hiện tại theo cách hợp pháp Nhưng Cổng vườn treo Babylon.

thật không may, các cung điện ở Babylon đã bị những người háo hức tận dụng những viên gạch nung tráng lệ tàn phá hàng ngàn năm trước Ngày nay chỉ còn lại phần nền móng mà thôi.

Những người thám hiểm ban đầu tìm kiếm các khu vườn trong Cung điện mùa hè trên cao, diện tích khoảng 180 m2, cùng với việc kết hợp các giếng nước công phu, nhưng vẫn không đủ không gian dành cho các bãi đất hình bậc thang và cây cối Một nhà khảo cổ đã xác định vị trí của khu vườn nằm phía trên một số mái cong dạng vòm mà ông phát hiện nằm ở Cung điện phía Nam, lạimột lần nữa cũng có các giếng nước, cái mái dạng vòm còn là nền móng của một khu vực hành chánh, cũng có thể là một nhà lao

Bất kỳ ai tìm kiếm mặt bằng tầng trệt thuộc khu vực cung điện sẽ nhận thấy các cung điện phía Bắc và phía Nam nằm bên sườn hướng Bắc và Tây, gắn với Euphrates, bằng các công trình nào trong số này cũng đều có các khu vườn tạo hình bậc thang, có lẽ gây ấn tượng nhất là công trình phụ phía Tây Phần bao quanh này, có diện tích khoảng 190 x 80 m, với các tường ngoài rộng khoảng 20 m, làm bằng gạch đặt trong lớp nhựa đường Có nhiều căn phòng ở đầu phía Bắc, trong khi ở đầu phía Nam có một góc hình vuông, có lẽ cầu thang đặt trong một góc Trong công trình độc đáo này, có thể người ta đã tạo hình một khu vườn hình vuông, gần bằng với kích thướcyêu cầu, với các ngôi nhà nghỉ trong mùa hè cùng một khu núi non bộ tạo hình bậc thang

Nhưng vấn đề này chỉ được giải quyết qua những cuộc khai quật gần đây hoặc bằng một số tư liệu chưa tìm thấy từ thời vương triều Nebuchadnezzar Cho đến lúc này, chúng ta có thể hình dung Vườn treo có các mái dạng vòm và vòi nước hoặc bằng bất cứ hình ảnh nào trong trí tưởng tượng

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Tượng người khổng lồ thành Rhodes

Trong số Bảy kỳ quan thế giới cổ đại, có lẽ chúng ta biết về tượng người khổng lồ thành Rhodes ít nhất Không hề có nhân chứng nào

kể lại bức tượng có hình thù ra sao khi nó còn hiện hữu, và khác với nhiều bức tượng cổ điển khác, không hề có bản sao thứ hai.

Ngay cả địa điểm chính xác của bức tượng vẫn còn tranh cãi Có phải tượng đặt ngay lối ra vào hải cảng? Theo thông lệ người ta thường dựng tượng trên bục đài vòng ngay hải cảng nhằm tạo ấn tượng đối với giới thuỷthủ vào cảng, nhưng số khác lại lập luận bức tượng khổng lồ đặt ở cách mép nước rất xa, ngay trên đỉnh Street of Knights, nơi một ngôi trường Thổ Nhĩ Kỳ tọa lạc hiện nay Tuy nhiên, chúng ta biết chính xác Bức tượng khổng lồ được tạc bằng chất liệu gì, nhờ vào nhà văn cổ đại Philo thành Byzantium Quả thật, đây chính là một thành tựu kỹ thuật trong việc đúc khuôn một tượng đồng khổng lồ có chiều cao hơn 33 m - các ngón tay của tượng thậm chí còn lớn cả hầu hết các pho tượng khác cùng thời - vì thế tượng được liệt vào hạng Bảy kỳ quan

Về bản chất, Bức tượng khổng lồ là công trình ngỏ lời tạ ơn thần mặt trời Helios - vị thần bảo hộ thành Rhodes - đã có công giúp thành phố thoát khỏi cuộc bao vây của Demetrius “Poliorcetes”, vua Syria, năm 305 trước Công Nguyên Tên ông ta có nghĩa là “Người bao vây”, nhưng ở thành Rhodes ông ta gặp phải địch thủ Khi rút quân khỏi hòn đảo, ông từ bỏ các phương tiện bao vây của mình, sau đó người dân thành Rhodes đem bán ngay, lấy tiền xây dựng công trình

Công trình giao phó cho Chares, có lẽ là người thiết kế pho tượng, phần đầu tượng đội vầng hào quang, cùng các tia lửa nhọn tỏa ra, mái tóc dợn sóng như thể đang bay trong gió Đây chính là những điểm đặc trưng của thần mặt trời Tượng người khổng lồ có lẽ có khuôn mặt tròn trĩnh, gầnnhư dịu dàng, đôi môi hé mở, trong các mô tả về thần mặt trời Helios, tìm thấy trên các đồng tiền trong thời kỳ này Lấp lánh dưới ánh mặt trời, vươn cao hơn các dinh thự trong thành phố, bức tượng không thể không tạo được ấn tượng đối với cư dân thành Rhodes lẫn du khách nước ngoài

Tượng người khổng lồ

thành Rhodes.

Xây dựng tượng Người khổng lồ

Toàn cảnh thành Rhodes.

Chỉ riêng kích thước của tượng Người khổng lồ, cũng không thể cho rằng thân tượng và tứ chi được đúc riêng biệt rồi lắp vào nhau sau đó Philo thuật rằng, thay vì Chares đổ khuôn tượng tại chỗ, ông lại đúc từng phần Công trình khởi công năm 294 trước Công Nguyên, bắt đầu là bàn chân, được đổ khuôn trước tiên, kế đến đặt vào vị trí trên nền làm bằng đá cẩm thạch trắng Giai đoạn tiếp theo - hai cẳng chân - được đổ khuôn cho liên lạc với bàn chân, cũng sử dụng các khuôn được chuẩn bị và điêu khắc cẩn thận Thế là tượng Người khổng lồ đứng được, đúc khuôn

từ bộ phận này đến bộ phận khác Bức tượng rỗng ruột, bên trong được gia cố bằng khung sắt với các xà ngang theo phương nằm ngang cùng nhiều tảng đá có trọng lượng lớn

Khi công trình tiếp tục về phía trên, người ta đắp cao thêm ụ đất, tạo ra một giàn giáo cho những người thợ thủ công có chỗ đứng để làm khuôn, đúc bộ phận kế tiếp Thực ra Chares chưa hề thấy công trình nào như thế cho đến phần cuối cùng của bức tượng được đặt ngay vào vị trí, và chỉ khi ụ đất đắp được thu dọn thì người ta mới chiêm ngưỡng được toàn bộ tượng Người khổng

lồ cùng với tất cả ánh hào quang

Khối lượng đồng cần để đúc tượng có lẽ đã ngốn hết kho dự trữ đồng và thiếc trên đảo, nhưng Rhodes là một trung tâm thương mại quan trọng, các nguồn tiếp tế có lẽ nhập khẩu bằng đường biển Thật khó có đủ lượng đồng theo yêu cầu, và điều này cũng là lý do giải thích tại sao tượng Người khổng lồ chỉ đúc được từ 2 đến 2,5 m mỗi năm Một lý do khác là thời gian cần thiết để làmtan chảy và đúc đồng, xây dựng và tôn cao ụ đất đắp, cũng như xây dựng bức tượng

Muốn một pho tượng cao như thế chịu đựng các lực tác động của gió và thời tiết, nhất thiết phải

có hình trụ Hai tay phải buông thõng kẹp sát vào thân hay giơ thẳng về phía trên, do trọng lượng

và kích thước như thế sẽ không vững chãi khi được tạo hình ở các tư thế khác Chúng ta cũng

gạt bỏ ý kiến cho rằng tượng đứng giang chân ở ngay lối vào cảng, vì ở tư thế này, phải có

khoảng cách giữa hai chân hơn 120 m, quan điểm này đơn thuần là sự tưởng tượng của những người hành hương trong thế kỷ 15 Thật phi lý, căn cứ vào tin đồn, thì tượng Người khổng lồ chỉ tồn tại trên thực tế chưa được 50 năm, tượng hoàn công năm 282 trước Công Nguyên, bị động đất làm sụp đổ năm 226 trước Công Nguyên Chính đống đổ nát trở thành một địa điểm du lịch, cho đến khi được một thương gia người Syria dùng xe bò chở đi vào thế kỷ 7 sau Công Nguyên

(Theo 70 kỳ quan cổ đại thế giới)

Tượng thần Zeus ở Olympia

Pheidias thể hiện bức tượng thần Zeus đang ngồi, nhưng phần đầu của tượng gần như đụng sát trần nhà đến mức có ấn tượng rằng, nếu thần Zeus đứng lên, có thể sẽ đội cả mái đền Công

trình này là một trong 7 kỳ quan thế giới cổ đại.

Khoảng năm 437 tr.CN, Pheidias, vì lý do chính trị phải rời Athens để sống lưu vong Ông đến Olympia theo yêu cầu của hội đồng xây dựng đền thờ Zeus Trước đó, ông đã hoàn thành bức tượng bằng ngà và vàng nổi tiếng Athena ở điện Pantheon và một bức tượng nữ thần khác cũng đẹp mắt không kém, cao gần 10 m (33ft) ở Acropolis

Nhiệm vụ của Pheidias ở Olympia là thiết kế và dựng lên một hình ảnh để sùng bái thần Zeus đặt bên trong đền Doric Kết quả thật phi thường: ông phác thảo một bức tượng bằng ngà và vàng cao 13m (43ft) đặt trên một phần đế bằng đá cẩm thạch cao 1 m (3,3ft) Toàn bộ công trình lấp kín

cả đầu phía tây của ngôi đền một kỳ công nếu xét về nguyên liệu chế tác và diện tích mặt bằng chỉ có thể thưởng lãm khi đứng cách xa vì những tấm bình phong có hình vẽ bao quanh phần đế che khuất tầm nhìn

-Pheidias thể hiện tư thế thần Zeus đang ngồi trên ngai vàng, phóng đại tối đa kích thước bức tượng trong không gian: nếu tượng được tạc theo tư thế đứng, có thể sẽ đạt đến chiều cao hơn 18m (59ft) Bên tay phải Zeus đang cầm tượng thần Victory có cánh biểu tượng cho chiến thắng trong các kỳ Thế vận Olympic, bên tay trái là vương trượng trang trí bằng kim loại biểu thị vị trí tối cao của Zeus trong tư cách là vua của các vị thần Một con chim đại bàng đậu trên vương trượng,chính là biểu tượng của thần Zeus Toàn thân tượng Zeus hoàn toàn được chế tác bằng chất liệu ngà, trong khi áo và dép của tượng được làm bằng vàng Nhiều họa tiết động vật và hoa huệ tay tinh xảo được khắc vào y phục của bức tượng, trên phần đầu tượng trang điểm bằng vòng hoa ôliu Khối lượng toàn thân bức tượng được đặt trên ngai vàng làm bằng gỗ mun và ngà rất công phu - một công trình khác không kém phần tráng lệ nằm bên phải bức tượng, chạm trổ các nhân

Tượng thần Zeus.

vật thần thoại, phong cảnh, trang điểm thêm bằng đá quý và vàng Bàn chân tượng đặt trên một ghế lớn để chân, phía trước ghế là một chiếc hồ nhỏ bằng đá cẩm thạch đen dùng để hứng nước dầu ôliu rưới khắp bức tượng, có lẽ đề làm cho ngà không bị rạn.

Hình ảnh những nguyên liệu xây dựng trước đây ở

Olympia.

Mặc dù không có công trình nào của Pheidias còn lưu giữ cho đến nay, nhưng rõ ràng ông có khảnăng thực hiện công trình điêu khắc to hơn người thật, tinh xảo, hoàn mỹ trong chất liệu ngà Tuy nhiên, ông chưa hề, hay bất kỳ ai khác cũng thực hiện một công trình bằng chất liệu ngà với kích thước đồ sộ như thế, cho đến khi ông thực hiện tượng Athena cho điện Parthenon Kỹ thuật không phải dễ, đòi hỏi nhiều kỹ năng trong chế tác kim loại, gỗ cũng như ngà

Bên trong thần tượng thần Zeus ở Olympia

Có khoảng 780 m3 (27.545ft3) gỗ lấy từ địa phương để làm thân tượng, sau đó mới gắn ngà Bêntrong có lẽ cũng gần bằng chiều cao bức tượng, được làm từng bộ phận rồi ghép lại trong đền thờ Gần như không thể di chuyển thân tượng ra vào đền như một đơn vị riêng lẻ Gỗ tạo hình chỉ

ở mức độ không đáng kể, trong khi phần cơ bắp được đổ khuôn cẩn thận bằng ngà và kim loại.Xưởng của Pheidias nằm bên ngoài điện thờ, ở phía đông ngôi đền, chính Pheidas đã bố trí và thực hiện nhiều bộ phận của bức tượng ngay đây Bản thân ông có lẽ đã chỉ đạo thực hiện và chịu trách nhiệm các chi tiết tinh xảo khi đổ khuôn và chạm trổ, trong khi những người khác giám sát công tác cung ứng và vận chuyển nguyên liệu Cùng lúc, những nhà điêu khắc khác tham gia vào việc chuẩn bị nguyên liệu và lõi gỗ, cố định các tấm ngà và vàng, cũng hỗ trợ Pheidias

Tạo dáng nguyên liệu

Người ta thường cho rằng ngà voi được cắt ra và gắn vào lõi gỗ, nhưng chi tiết trong bức tượng

thần Zeus của Pheidias cho thấy hệ thống cơ bắp thể hiện rất sinh động ở phần ngực, có thể họ

đã áp dụng một số kỹ thuật chế tác ngà khác tinh xảo hơn Việc sản xuất đồ gỗ trong thời cổ đại, điều Pheidias vốn rất quen thuộc, đã giúp chúng ta lần ra manh mối Những người làm đồ gỗ đều biết cách có được các tấm ngà mỏng và to hơn bằng việc bung hơn là cắt ngang Không những việc bao phủ một diện tích lớn hơn bằng những tấm ngà này dễ hơn, độ dày của chúng sẽ giúp việc đổ khuôn ngà dễ hơn một khi được làm mềm Nhiều nguồn tư liệu thời cổ ghi lại các phươngpháp và vật liệu khác nhau trong việc làm mềm và tạo dáng bằng ngà, như lửa, bia, giấm và nấu với quả mandrake, có lẽ Pheidias đã áp dụng những cách này Một khi đã làm mềm, các tấm ngà mịn sẽ hình thành ngai vàng trong khi các tấm khác ép vào các khuôn đất nung để tạo hình phần thịt Sau đó, mỗi chi tiết ngà hoàn chỉnh được vận chuyển vào đền, lắp vào phần lõi gỗ bằng đinh tán, các tấm ngà còn ướt sẽ tự động kết dính với nhau

Phần áo ngoài và giày của tượng được làm bằng vàng, cũng như bức tượng thần Victory trên tay phải của thần Zeus và các chi tiết khác thuộc phần ngai vàng Người ta áp dụng nhiều kỹ thuật đểchế tác chất liệu vàng Muốn trang trí các chi tiết thuộc tấm lớn ở phần ngai vàng có lẽ phải đập mỏng để tạo dáng Tuy nhiên, khuôn dùng để tạo hình các chi tiết khác, chẳng hạn như các con

sư tử bằng vàng khối nằm ở hai bên ghế để chân, và phần xếp nếp của áo choàng bức tượng thần Zeus Vàng tan chảy ở nhiệt độ rất cao rồi đổ vào khuôn dưới dạng chất lỏng Đất sét nung được phát hiện trong việc gia công các chi tiết xếp nếp áo

Vì thế toàn bộ công trình được chế tạo từng chi tiết một, cho đến khâu trau chuốt ngà và đánh bóng vàng được thực hiện sau cùng Kết quả hình thành một kỳ quan thật tuyệt vời khiến những người cổ đại phải kinh ngạc và ghi chép cảm tưởng qua tác phẩm của Strabo, Cicero,

Callimachus và Pausanias…

Càng về cuối thế kỷ 4 sau CN, tín đồ Cơ Đốc cấm đoán tất cả mọi sự sùng bái ngoại giáo khác Điện thờ ở Olympia không còn sử dụng và các kỳ thi Thế vận Olympic cũng không được tổ chức nữa Tuy nhiên tượng thần Zeus ở Olympia vẫn còn sức thu hút mọi người đến mức người ta di dời bức tượng về Constantinople (Istanbul) Năm 462 sau CN, một trận hỏa hoạn khủng khiếp đã tàn phá thành phố và thiêu hủy bức tượng Bức tượng thần Zeus ở Olympia không hề có bản sao

- tất cả những gì chúng ta biết được về bức tượng là qua sự mô tả trong các ghi chép thời cổ đại

và bản vẽ phác ở các đồng tiền thời xưa

(Theo 70 kỳ quan trong thế giới cổ đại)

Đền thờ nữ thần Artemiss ở Ephesus

Nghệ thuật Hy Lạp và sự giàu có của châu Á đã kết hợp tạo dựng nên một công trình kiến trúc thần thánh và nguy nga Đền thờ nữ thần Artemiss nằm trong số Bảy kỳ quan bởi tính tráng lệ về kiến trúc và kích thước khác thường.

Đền thờ này lớn hơn điện Parthenon rất nhiều, đây là một trong số những ngôi đền đồ sộ nhất do người Hy Lạp cổ đại xây dựng từ trước đến nay Tọa lạc gần Ephesus bên bờ biển Ionia thuộc Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay, cả hai ngôi đền và thành phố đều trở nên thịnh vượng do số người hành hương đến viếng ngôi đền tráng lệ này, là nơi thờ tượng vị nữ thầnhuyền bí (“Nữ thần đi săn của người Ephesia”), thường được đồng nhất với vị nữ thần Hy Lạp Artemis, trong thực tế được xem như là vị thần của người Anatolia thời cổ đại

Đền thờ nữ thần Artemis không những là một trong số những ngôi đền Hy Lạp đồ sộ nhất, mà còn là một trong những công trình được xây dựng toàn bằng đá cẩm thạch lâu đời nhất Đền được xây dựng ở địa điểm gồm các ngôi đền xây dựng đầu tiên vào khoảng năm 550 TCN với sựgiúp đỡ tài chính của Croesus, một vị vua nổi tiếng giàu có thuộc vương quốc Lydia lân cận Thế nhưng, vào năm 356 TCN, công trình kiến trúc nguy nga này bị một kẻ mắc chứng cuồng nhằm muốn tên tuổi của mình bất tử, đã phóng hỏa thiêu huỷ Trong vòng vài thập niên sau, người ta dựng tại địa điểm cũ ngôi đền mới, theo hình dáng của ngôi đền ban đầu

Ngôi đền mới trùng tu vẫn còn tồn tại dưới thời kỳ La Mã, khi ấy nhà văn La Mã đã ngạc nhiên trước kích thước và việc xây dựng ngôi đền Ba cửa sổ lớn được trổ thẳng xuyên qua mái, cửa

sổ ở giữa tạo ra một khoang hở giúp những người viếng đền có thể nhìn thấy vị nữ thần Artemis trên bàn thờ Chính bàn thờ cũng là một công trình có dãy cột thật tráng lệ ở bên phía, đặt ở phía trước ngôi đền

Tượng nữ thần Hy Lạp

Artemiss.

Đền thờ nữ thần Artemiss.

Đền nguyên thuỷ có kích thước 55 x 110 m tính ở bậc thang phía trên, ba phía là một dãy cột gồmhai hàng bao quanh, một chiếc cổng có mái che với hàng cột sâu phía trước lối ra vào Khi ngôi đền được trùng tu vào thế kỷ 4 TCN, thì nền móng của một số kiến trúc thượng tầng của ngôi đềnnguyên thuỷ được tận dụng, nhưng ngày nay chỉ cao khỏi mặt đất khoảng 2m, tấm móng được một hàng cầu thang bao quanh Ba mươi sáu cột nằm ở phía trước lối ra vào đều trang trí bằng các tác phẩm chạm nổi, một đặc điểm khác thường đối với các ngôi đền Hy Lạp, chính bản thân các cột đều chạm trổ từ 40 đến 48 đường rãnh máng khoét sâu ở thân cột Quanh ngôi đền phía trên các cây cột, có một trụ ngạch, trong khi các máng xối đều chạm hình đầu sư tử Với khoảng cách giữa các cột không có trụ đỡ thường vượt quá 6,5 m, bao gồm các tảng đá dài đến 8,75 m, công trình đã buộc những người thợ xây thể hiện khả năng cao nhất của mình

Tục truyền rằng công trình này do kiến trúc sư Chersiphron đảm nhận, sau này ông nghĩ đến chuyện tự vẫn khi đối mặt trước vấn đề nâng cao rầm đỡ ở lối ra vào Chắc chắn những người thợ xây Hy Lạp đã sử dụng cần cẩu vào năm 515 TCN, nhưng phần lớn các tảng đá trong đền thờ nữ thần Artemiss đều khá nặng Việc đưa số đá tảng này lên cao không phải là vấn đề duy nhất - Chersiphron phải đảm bảo rằng những tảng đá dùng để trang trí đỉnh cột phải đặt đúng vị trí Muốn thế, ông đã xây dựng một đường dốc làm bằng các bao cát, cao hơn vị trí muốn lắp đặt một ít Khi kéo tảng đá lên đường dốc, người ta tháo phần đáy bao để cát chảy ra sao cho mặt phẳng của đường dốc lún xuống dần cho đến khi tảng đá được đặt đúng vị trí yêu cầu

Đá cẩm thạch dùng trong công trình được lấy từ mỏ đá cách công trường 11 km (7 dặm), khoảng cách khá xa khiến việc vận chuyển những tảng đá nặng đến 40 tấn trở thành một thử thách Lẽ đương nhiên xe bò không để đảm đương nổi trọng lượng này, nhưng Chersiphron nghĩ ra một phương pháp thay thế thật tài tình: khối đá hình lăng trụ dùng để lắp cột được các chốt ở tâm giữ

cố định trong một khung bằng gỗ sao cho chúng có thể quay vòng như những chiếc xe lu khổng

lồ chuyển động bằng sức kéo nhiều con bò Ý tưởng này do con trai của Chersiphron là

Metagenes đề xuất, sao cho các tảng đá trang trí đầu cột vuông góc có thể di chuyển theo cách tương tự, mỗi đầu cột đều bọc trong bánh xe bằng gỗ khổng lồ.

Vì thế chính cái khó đã ló cái khôn, kích thước đáng kinh ngạc của ngôi đền và các tảng đá sử dụng trong công trình đòi hỏi những kỹ thuật mới trong vận chuyển và dựng đá đứng thẳng Trongkhi phương pháp của Chersiphron chưa từng áp dụng ở nơi khác, thì ngôi đền đồ sộ này quả thật

là chứng cứ cho sự khéo léo, tài tình của ông Nhưng tiếc thay, chỉ một phần rất ít của công trình còn tồn tại cho đến nay, người ta chỉ bảo quản được bục đài vòng của đền vừa khai quật và một cột đền duy nhất được gia cố bằng bê tông

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Chiếc thuyền Noah cứu loài người qua trận hồng thuỷ?

Câu chuyện trận đại hồng thuỷ trong Kinh thánh nhận chìm cả thế giới

được thuật lại trong sách Sáng thê Khi Chúa quyết định phá huỷ tác

phẩm của mình do tội lỗi con người, chỉ mình Noah là được cứu sống

vì ông có đạo đức.

Chúa đã hướng dẫn ông chi tiết về cách đóng thuyền (thường gọi là Ark), có

lẽ giống như một căn nhà dài với mái có hình đầu hồi, nhiều phòng nhỏ Khi trời bắt đầu mưa, Noah cùng gia đình xuống thuyền, với các cặp đại diện các loài sinh vật

Trời tiếp tục mưa cho đến khi toàn bộ mặt đất bị ngập nước, nhưng cuối cùng mưa cũng tạnh và nước bắt đầu rút Thuyền lớn đến vùng núi Ararat, Noah thả chim để xem khi rời thuyền có an toàn hay không Ban đầu ông thả một con quạ, và hơn ba lần như thế, ông mới thả chim bồ câu Khi chim bồ câu cuối cùng không trở về, Noah biết rằng mặt đất đã khô ráo, thế là tất cả có thể lên bờ Khi đặt chân lên mặt đất khô ráo, việc làm đầu tiên của ông là cúng tế Chúa chấp nhận điều này, quyết định không bao giờ đọa đày thế giới vì tội lỗi con người Người lập một giao ước với Noah và ra lệnh “Hãy sinh sôi nảy nở để trám đầy mặt đất” (Genesis 9:1) Con người có lẽ đã chăm nom mọi sinh vật trên trái đất, như một dấu hiệu biểu hiện cho lời giao ước này, Chúa đặt chiếc cầu vồng trên bầu trời

Việc truy tìm chiếc thuyền Noah

Từ thời cổ đại con người đã tìm kiếm đỉnh núi này hay đỉnh núi khác nơi thuyền Noah neo đậu Vào thời cổ đại, nhiều đoàn thám hiểm lên đường tìm kiếm tàn tích của thuyền, họ chọn vô số cácNoah cùng gia đình dựng

thuyền cứu người.

dãy núi để thám hiểm ở vùng Cận Đông Trong số này là Pir Omar Gudrun, thời xưa gọi là núi Nisir, nằm gần Kirkuk ở Iraq (Mesopotamia cổ đại), phía đông quê hương của người Assyria cổ ở dãy Zagros Vùng được nhiều người chọn thám hiểm khác nằm trong dãy Taurus, phía đông hồ Van ở Armenia Vào thời đế quốc Assyria (khoảng các thế kỷ 9 - thế kỷ 7 tr.CN) vùng này là vương quốc Urartu (lưu ý sự giống nhau với tên Ararat trong Kinh Thánh) Thỉnh thoảng núi Massis, đỉnh cao nhất trong dãy này, là nơi nhiều đoàn thám hiểm đến tìm kiếm vị trí thuyền Noah Người ta cũng tìm kiếm biết bao dãy núi của người Kurd ở phía đông nam hồ Van nhưng chưa hề tìm được lời đáp Điều này không gì phải ngạc nhiên, vì câu chuyện Noah trong sách Sáng chế không hề hiểu theo sự thật lịch sử mà thực ra mang tính thần thoại Câu chuyện bảo toàn một hình ảnh giản dị, tự nhiên ban đầu của Chúa khi ấy vẫn còn trò chuyện trực tiếp với người sùng bái mình Quả thật, Người được mô tả như một Đấng duy nhất có mọi quyền lực, nhưng dù sao cũng mang đặc tính của con người, thực ra không có gì khác các vị thần của nhiều dân tộc Cận Đông khác vào thời ấy.

Tìm kiếm biểu hiện của trận Hồng Thuỷ

Người ta thường nói rõ truyền thuyết về một trận Đại hồng thuỷ và vị anh hùng còn sống sót đã mang sự sống mới đến địa cầu giống như trong nhiều truyện thần thoại từ Nam Mỹ đến Úc - Á, từĐịa Trung Hải đến Mesopotamia

Vị anh hùng người Hy Lạp trong trận Hồng thuỷ có tên là Deucalion Như Noah, ông cùng người

vợ đóng một chiếc thuyền lớn, chở động vật trên thuyền, căng buồm để tránh sự huỷ diệt Ở Mesopotamia cổ đại, vị anh hùng trong trận Hồng thuỷ lại thuộc vào các giai đoạn khác có tên Ziusudra, Atrahasis và Ut-Napishtim

Chính truyền thuyết này của người Mesopotamia giống với câu chuyện Noah trong Kinh Thánh Hebrew nhất Năm 1873, George Smith ở Viện bảo tàng Anh xuất bản trường ca Gilgamesh, một

vị vua huyền thoại của xứ Uruk, cùng với vợ mình là Enkidu, thực hiện nhiều cuộc phiêu lưu Lúc Enkidu mất, Gilgamesh quẫn trí, lên đường tìm bí ẩn đời sống vĩnh cửu của tổ tiên Ut-Napishtim,

đã sống sót qua trận Hồng thuỷ Nhà vua, cùng với vị tổ tiên này và vợ mình được các vị thần banphát trường sinh bất tử Về một số chi tiết, câu chuyện về Ut-Napishtim rất giống với truyện kể về Noah và thuyền Noah trong Kinh Thánh, chỉ khác ở điểm có nhiều vị thần

Trong những năm 1920, nhà khảo cổ học người Anh Leonard Wooley khai quật ở Ur, thành phố ởmiền nam Mesopotamia vốn là nơi sinh tổ phụ của dân Do Thái trong Kinh Thánh - Abraham Woolley khuấy động dư luận khi đánh điện tín về London cho biết ông đã tìm thấy chứng cứ trận Hồng thuỷ ở Ur Thật không may, ông không có cơ hội, và các nhà khảo cổ sau này cũng thế, khai

quật các địa điểm khác thuộc đồng bằng phía nam Mesopotamia Những gì họ phát hiện là các vỉa bùn sâu nằm dưới nước, chứng tỏ cư dân sống không liên tục qua các loại đồ gốm, phần mộ

và dinh thự, tìm thấy ở phía trên và phía dưới mực nước “hồng thuỷ” Các vỉa bùn này thật ra giớihạn khu vực đặc trưng của sự định cư và không hề bao quanh toàn bộ địa điểm Có thể đây không phải là trận Hồng thuỷ, nhưng chắc chắn đây là chứng cứ của một trận lụt ở địa phương

do sông Tigris và Euphrates gây ra, vốn là những sông lớn của Xứ Sumer và Akkad

Tất cả thành phố của Mesopotamia tất yếu phải nằm ven một trong những sông này hay trên các nhánh sông phụ, sông mang sự sống đến người định cư nhưng cũng đe dọa lũ lụt Nếu ở thượnglưu thuộc Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, nơi có nạn lụt lớn khác thường, hay có lẽ tuyết trên núi tan quá nhanh, thì sau đó các sông lớn nhanh chóng biến thành dòng chảy cuồn cuộn, phá vỡ bờ và gây thiệt hại nghiêm trọng trên các khu vực tương đối nhỏ Điều này dễ xảy ra hơn ở các sông nhánh,sông chảy chậm băng qua vùng đồng bằng phù sa qua các bờ đê (lòng sông nâng lên) cao hơn các cánh đồng phì nhiêu Chứng cứ bị lũ lụt chỉ xảy ra trong những trường hợp này Ngày nay, ở miền nam, phần lớn địa điểm thời cổ đại hiện nằm trong sa mạc, vì dòng chảy của sông qua thời gian đã bị nhiều lần làm cho chuyển hướng trong khu vực châu thổ

Giới khảo cổ và sử gia trong nhiều năm giả định rằng Hồng thuỷ của Noah là một ký ức dân gian

về một trận lụt như thế, thậm chí có thể là một thảm hoạ khác thường Ký ức ấy vẫn còn hằn sâu trong thị tộc của Abraham trong cuộc hành trình dài từ Ur đến Canaan, tạo thêm hương vị thờ mộtthần rõ rệt ở vùng quê hương mới của họ Truyền thuyết khẩu truyền làm nền tảng cho truyện kể thành văn trong sách Sáng thế có thể đã tồn tại dai dẳng với sự tham phần của những người khéo kể chuyện qua nhiều thế kỷ, và điều rõ ràng tính không nhất quán trong chính nội dung Kinh Thánh nên những nguồn truyền thuyết này cũng không khớp nhau từng chi tiết

(Theo 70 bí ẩn lớn của thế giới cổ đại)

Kim tự tháp Giza

Khi đến gần những công trình đồ sộ này, hình dáng góc cạnh và độ nghiêng của chúng làm tan biến dáng vẻ về độ cao và đánh lừa đôi mắt… nhưng ngay khi bắt đầu đo những sản phẩm mỹ thuật khổng lồ bằng thước tỷ lệ quen thuộc, chúng lại phục hồi tất cả vẻ bao

la của mình.

Kim tự tháp Giza.

Trong số Bảy kỳ quan thế giới cổ đại, chỉ có các Kim tự tháp Giza là còn tồn tại Mặc dù đã bị mất

đi rất nhiều lớp vỏ bọc bằng đá vôi trắng, cùng các đền thờ bao quanh đã bị đổ nát, nhưng chính kích thước của những công trình hùng vĩ này vẫn khiến du khách phải sửng sốt Công trình vươn lên như một trong số những thành tựu đáng ngạc nhiên nhất trong lịch sử, nhưng thậm chí ngay

cả hiện nay các phương pháp được những thợ xây cổ đại áp dụng vẫn còn là vấn đề nhiều tranh cãi

Thực tế có hơn 80 Kim tự tháp ở Ai Cập, được xây dựng trong khoảng thời gian hơn 100 năm, nhưng các Kim tự tháp ở Giza là lớn nhất và được bảo quản tốt nhất nhờ vào tính chắc chắn của công trình Kim tự tháp Giza do ba vị vua thuộc vương triều thứ tư xây dựng: Khufu (còn gọi là Cheops), Khafre (Chephren) và Menkaure (Mycerinus) Kim tự tháp Khufu (khoảng 2551-228 tr.CN) lớn nhất và còn được gọi là Kim tự tháp lớn Với hơn 4.000 năm tuổi, đây là công trình được xây dựng cao nhất trên thế giới

Ý nghĩa

Các kim tự tháp Ai Cập thuộc Cổ hay Trung vương triều đều là thượng tầng kiến trúc của các lăng

mộ hoàng gia Sự chắc chắn và đồ sộ của công trình nhằm mục đích bảo vệ thi hài của nhà vua, nhưng việc chọn lựa hình dáng kim tự tháp phải có sự nghiên cứu biểu tượng đáng kể Kim tự

tháp nhằm mục đích giúp nhà vua thăng thiên, hình dáng thường được giải thích như một đoạn đường dốc hướng lên bầu trời Kim tự tháp cũng liên kết với các gò đất nguyên thủy hình thành

do sự xáo trộn các khối nước vào thời điểm xây dựng Ngoài ra, hình dáng kim tự tháp có thể là biểu tượng mặt trời, tượng trưng cho các tia nắng mặt trời chiếu chếch ở dạng rắn nổi lên, đôi khinhìn thấy tia nắng chiếu xuyên qua mây Dù sự giải thích hình dáng như thế nào, điều rõ ràng là người Ai Cập đã cố gắng xây dựng công trình cao nhất có thể, một khối lượng lớn gồm công trìnhbằng đá xây dựng theo hình kim tự tháp có lẽ là phương pháp thành công nhất để đạt đến ước vọng này

Bản thân kim tự tháp chỉ là một bộ phận trong tổ hợp chôn cất hoàng gia Mỗi kim tự tháp đều tọalạc trong một vùng đất, bao quanh là khu đền tang lễ nằm ở cạnh phía Tây, cũng có một ngôi đền trong thung lũng gần con sông nối liền với ngôi đền phía thượng lưu bằng bờ đất đắp cao chạy dài trang trí bằng những tác phẩm chạm nổi Bờ đất đắp cao ở kim tự tháp Khufu vẫn còn khi Herodotus tham quan Giza vào thế kỷ 5 tr.CN Theo ông quan sát, hầu hết các trang trí chạm trổ trên các vách đều gây ấn tượng cũng như chính bản thân kim tự tháp

Mặt bằng bố cục và chuẩn bị địa điểm xây dựng

Điều quan trọng là phải chọn địa điểm xây dựng thích hợp Vùng cao nguyên Giza được chọn do

vị trí tầm nhìn bao quát hướng về thung lũng sông Nile và nằm ở bờ Tây - phía Tây thường đi đôi với mặt trời lặn và cái chết Ngoài ra, dãy đá vôi trắng tạo ra một nền móng vững chắc chịu đựng trọng lượng đồ sộ của công trình và cũng là nguồn nguyên liệu thừa thãi trong việc xây dựng các phần lõi rắn chắc

Kế đến là chuẩn bị địa điểm xây dựng Công việc bắt đầu bằng việc phác thảo sơ bộ, san lấp mặt bằng, hình thành một chân đứng chắc chắn, chẳng hạn như san lấp theo góc vuông và dây dọi, nhưng có thể đạt đến mức độ chính xác đáng ngạc nhiên: mặt bằng lối đi quanh kim tự tháp Khufu chỉ dao động 2 cm (khoảng 0,78 inch) Mặc dù khu vực quanh vùng cạnh đáy kim tự tháp được giảm xuống để tạo ra một nền móng bằng phẳng, nhưng đá tự nhiên bên trong thông số vẫn giữ nguyên để hình thành một phần lõi rắn trong công trình xây dựng bằng đá ở lớp phía dưới

Khi chuẩn bị xong địa điểm, các nhà khảo sát bắt đầu bố trí một góc vuông chính xác để làm cạnhđáy kim tự tháp Mỗi kim tự tháp được sắp thẳng hàng sao cho các cạnh hướng về bốn phương chính Đầu tiên, hoặc là cạnh hướng Đông hay cạnh hướng Tây được sắp thẳng hàng với hướng Bắc bằng cách quan sát các vì sao ở đường chân trời Thêm một lần nữa, những người thợ xây

Ai Cập rất chính xác: các cạnh của kim tự tháp lớn chỉ lệch khỏi hướng chính Bắc trung bình

khoảng 3 phút trong một độ Khi một cạnh được sắp thẳng hàng, các cạnh khác được xây dựng căn cứ theo cạnh vừa sắp thẳng hàng về mặt hình học và được đánh dấu trên lối đi.

Trong những năm gần đây, có nhiều nỗ lực có ý nghĩa trong việc nghiên cứu mặt bằng bố cục theo đường chéo của ba kim tự tháp quan trọng Giza Điều không chắc chắn rằng, có bất cứ quy hoạch tổng thể cơ bản nào trong việc xây dựng, vì các kim tự tháp xây dựng ở những thời gian khác nhau và dự án riêng biệt Vả lại, các vùng đất bao quanh kim tự tháp không liên kết với nhaunhư người ta vẫn tưởng đã có quy hoạch tổng thể Mặt bằng bố cục theo đường chéo góc là kết quả trực tiếp trong tiến trình xây dựng, các kim tự tháp được gióng thẳng hàng theo hướng chính Bắc, vì thế mỗi kim tự tháp được xây dựng chếch theo rìa cao nguyên và bị công trình có trước cản lại nhằm giữ cho ngay hàng, không cản tầm quan sát các ngôi sao phương Bắc để gióng hàng cho chính xác

Khai thác, vận chuyển đá

Đá tảng sử dụng làm lõi trong Kim tự tháp lớn được khai thác từ mỏ đá nằm ở phía Nam kim tự tháp, cũng cùng phương pháp áp dụng để đào đường hào quanh tượng Nhân sư Thế nhưng, những người thợ xây xácđịnh chất lượng đá vôi trắng ở địa phương quá kém đến mức không thể làm lớp vỏ bọc ngoài, vì thế phải vận chuyển đá vôi trắng mịn vượt sống

ở Tura đến cảng nằm ở ven cao nguyên Bình quân mỗi tảng đá sử dụngtrong kim tự tháp cân nặng 2,5 tấn, mặc dù người ta đã làm giảm kích thước hướng về phần đỉnh của tảng đá Ngoài ra, đá granite được vận chuyển từ Aswan, cách địa điểm xây dựng 935 km (580 dặm) về phía Nam Để gióng thẳng hàng với phòng chôn cất và tạo ra các nút chặn không thể xâm nhập vào các hành lang bên trong để làm nản chí những tên ăn trộm mộ Đá granite cũng được sử dụng ở lớp đá thấp nhất trong lớp

vỏ bọc kim tự tháp Khafre, và ít nhất có trong 16 lớp đá dưới đáy kim tự tháp Menkaure

Khi đến cảng, các tảng đá được chất lên các thanh trượt bằng gỗ, kéo bằng dây thừng đến cạnh đáy kim tự tháp Số lượng các toán nhân công kéo một tảng đá thay đổi tùy theo trọng lượng của tảng đá Một trong những tuyến đường vận chuyển dẫn đến kim tự tháp thuộc thời trung vương triều nằm ở Lisht đã được khai quật Người ta phát hiện có nhiều thanh gỗ phẳng đặt trên đường lăn gỗ nằm trên lớp đất bùn cứng: một con đường như thế sẽ giảm lực ma sát đáng kể và tăng khối lượng chất hàng lên các thanh trượt

Trái với suy nghĩ của nhiều người, các kim tự tháp không phải do nô lệ, mà do lao dộng đến tuổi

đi lính, tham dự Ít nhất một số trong lực lượng lao động này thường trực, nhưng phần nhiều là

Đá tảng được dùng làm lõi

trong tháp.

lao động thời vụ: có lẽ mùa hè số nhân công tập trung đông nhát vì lũ sông Nile hàng năm cản trởviệc thi công Ngoài những người trực tiếp xây dựng kim tự tháp, còn có một hệ thống cung ứng khổng lồ khác để tiếp lương thực cho công nhân Theo các hướng tính gần đây, kim tự tháp Khufu đã sử dụng một lực lượng 20.000-30.000 lao động, và số này làm nhà ở gần công trường.

đá nhỏ rải trên mặt đường lấp đầy các khu mỏ đá ở Khufu có thể xem là phần còn lại Chứng cứ

từ những địa điểm khác đưa ra giả thuyết người ta đã sử dụng nhiều loại đường dốc khác nhau

Có thể gạt bỏ một số vì lý do thực tiễn: không đủ không gian để làm một con đường dốc thẳng dẫn đến đỉnh kim tự tháp trong khi đường dốc hình xoắn ốc có lẽ sẽ che khuất các góc bên trong kim tự tháp, dẫn đến việc sai lệch trong khi thi công

Dường như có những giải pháp khác nhau để dựng các tảng đá trên cao được áp dụng khi việc thi công đang tiến triển Có khoảng 96% thể tích của một kim tự tháp nằm dưới 2/3 phần đáy, trong khi thi công các lớp đá phía dưới, người ta tạo ra nhiều đường dốc nhỏ để đảm bảo mang được nhiều đá lên các tầng đang thi công Đối với phần đỉnh kim tự tháp, số lượng đá sẽ chậm hơn vì việc đưa đá lên cao càng khó hơn, và ngay tại đỉnh, phải có nhiều cải tiếng đáng kể mới dựng và định vị được các tảng đá

Mỗi tảng đá được tạo hình khi di chuyển đến vị trí sau cùng sao cho chúng

vừa khít với các tảng đá bên cạnh: các tảng đá làm vỏ bọc của kim tự tháp

lớn được lắp khít khao đến mức không thể để lọt lưới dao vào khe hở

Người ta dùng chất vữa thạch cao để trám bất cứ khe hở nào và cũng sử

dụng như dầu bôi trơn giúp cho việc định vị các tảng đá được thuận tiện

Dường như các tảng đá đặt ở góc đều được lắp và đẽo gọt khi bắt đầu thi

công mỗi lớp đá để bảo đảm mỗi lớp đá đều gióng thẳng hàng

Người ta đo các đường chéo góc để kiểm tra công trình có vuông góc hay không, trong khi ngắm các góc để tránh bị xoắn góc

Bố cục bên trong kim tự tháp

Mỗi tảng đá được tạo hình để vừa khít các tảng bên cạnh.

Kim tự tháp của Khufu mang nét độc đáo về tính phức tạp trong việc sắp xếp bên trong Có ba phòng trong: phòng thấp nhất được tạo thành từ lớp đá bên dưới kim tự tháp trong khi hai phòng phía trên được xây dựng bên trong kim tự tháp Phòng của nhà vua hoàn toàn nằm thẳng hàng với đá granite đó ở Aswan, bên trong có cả quan tài đá cũng bằng cùng loại đá này Phía trên phòng của nhà vua là năm phòng giải trí, bên trên lợp mái với các dầm granite rất to, thiết kế để làm chệch trọng lượng của kim tự tháp ra khỏi trần nhà của phòng chôn cất, trong Hành lang lớn dẫn đến Phòng của nhà vua, đầu cuối cùng được đỡ bằng rầm chìa Những thân cột hẹp khoảng

20 cm (8 inch) vuông dẫn từ hai phòng phía trên và sắp thẳng hàng dưới về chòm sao Orion, và các ngôi sao ở đường chân trời, giúp cho “linh hồn của nhà vua băng hà đi đến các vì sao này Giới kiến trúc sư cũng nghĩ ra khung lưới sắt công phu và cơ chế nút chặn để bịt kín các hành lang vào, nhưng sau này các tên trộm đã đào đường hầm quanh hệ thống

Các phòng bên trong kim tự tháp Khafre và Menkaure nằm phía dưới mặt đất, được đào từ lớp

đá nền Kim tự tháp Khafre chỉ có hai phòng đơn giản với trần nhà đóng kín, trong khi kim tự tháp Menkaure có một dãy các phòng và lối đi tuy nhỏ nhưng phức tạp hơn, một trong số này có trang trí

Hoàn tất kim tự tháp

Trong khi các cạnh của những tảng đá bao được đẽo gọt tạo hình khi lắp đặt, thì mặt ngoài của tảng đá vẫn chưa trau chuốt cho đến khi hoàn tất kim tự tháp: đá dư bảo vệ lớp bọc trong khi thi công các tầng phía trên Công việc trau chuốt sau cùng diễn ra theo trình tự từ trên đỉnh xuống Lúc nhân công di chuyển từ các cạnh của kim tự tháp xuống, thì các đường dốc xây dựng được tháo giàn dần Phần lớn lớp vỏ bao bằng đá granite thuộc lớp đá phía dưới kim tự tháp Menkaurekhông được trau chuốt trong khi thi công đều bị hủy bỏ, vẫn còn nhìn thấy nhiều phần lồi trên các tảng đá

Ngoài đường hầm kim tự tháp Giza, phần lớn vẫn còn nguyên vẹn cho đến thời Trung cổ, lúc ấy việc khai thác đá đều theo hệ thống Yêu cầu cần phải có đá vôi trắng mịn cho các công trình ở Cairo, người ta nhận thấy việc di chuyển các tảng đá làm lớp vỏ từ kim tự tháp còn dễ hơn việc khai thác nguyên liệu mới nhiều May thay, một phần nhỏ các lớp đá bao trên đỉnh kim tự tháp Khafre vẫn còn, tạo ra sự thoáng hiện trêu người so với diện mạo nguyên thủy

Việc thám hiểm và vẽ bản đồ cao nguyên Giza đã được tiến hành từ thế kỷ 17 và hiện nay vẫn đang tiếp tục Người ta tiến hành nhiều cuộc quan sát và khai quật tỉ mỉ nhằm tìm kiếm thông tin

về cách xây dựng và con người đã tham gia xây dựng các công trình phi thường này

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Khai thác đá

Cột tháp chạm trổ từ các tảng đá rất cứng Đá granite Aswan là loại đá phổ biến nhất để làm cột tháp Loại granite có màu hồng và đỏ được chuộng hơn vì màu sắc gợi sự liên tưởng đến mặt trời Có nguồn thông tin cho rằng một cột tháp dang dở được bảo tồn trong một mỏ đá ở Aswan Tháp này có niên đại từ thời vua Tuthmois III (1479-1425 TCN), nếu hoàn tất, sẽ nặng khoảng

1150 tấn Vì tảng đá nguyên khối đã bị nứt trong khi khai thác nên bị bỏ đi, và hiện là chứng cứ rõràng về phương pháp dùng để chạm trổ đá

Granite là loại đá rất cứng, không thể cắt bằng công cụ kim loại, vì thế phải dùng đến loại công cụchày vồ bằng đá dolererite hình quả banh, dùng để nghiền đá thạch anh thành bột Phác thảo cột tháp được đánh dấu trên bề mặt đá, còn đá xung quanh được nện nhỏ Người ta đào một hào đủ rộng để một người làm việc trong khoảng trống, và đủ sâu để cắt bên dưới cột tháp Khoảng 150 người làm việc cùng lúc để nện đá trong đường hào Cột tháp được tách ra từ phần chân bằng đòn bẩy, kích lên phía trên mặt bằng gồm các tảng đá xung quanh sử dụng các thanh chống, sau

đó khéo đặt lên một thanh trượt gỗ để vận chuyển

mặt đất bằng phẳng, thì một nhóm khoảng 1.000 người mới kéo nổi mỗi cột tháp nặng đến 320 tấn của Hatshepsut Lúc cột tháp kéo đến bờ sông, chuyển sang xà lan để về phía hạ lưu, phải cần nhiều kỹ năng Pliny, vào thế kỷ 1 đã mô tả phương pháp chở cột tháp bằng xà lan theo thông

lệ cổ truyền của người Ai Cập Theo ông, phải kéo xà lan vào trong kênh gần mỏ đá, rồi chất đầy

đá có trọng lượng nặng hơn cột tháp Cột tháp kéo vào vị trí đặt ngang qua kênh, dỡ hết đá dưới

xà lan cho đến khi xà lan chịu được trọng lượng của cột tháp ở ngay giữa Sau đó có thể xoay cộttháp cho đến khi nằm dọc theo đường tâm của xà lan

Một tác phẩm chạm nổi ở đền Hatshepsut ở Deir el Bahri cho thấy một cặp cột tháp đang được vận chuyển đến Karna Cả hai cột đều chất lên một sà lan, đặt trở đầu Điều này đảm bảo trọng lượng được phân bố tương đối đều với phần nặng nhất của cột tháp nằm ngay giữa Nếu sự mô

tả tương đối chính xác, sà lan phải có chiều dài hơn 100 m và phải đủ rộng mới ổn định Một sà lan to như thế chắc khó điều khiển: có đến bốn bánh lái ở phần đuôi, mỗi bánh lái do một tài côngđiều khiển, và nhiều thuyền mái chèo sắp thành hàng để kéo

Đà tiến của sà lan phải nhờ dòng nước chảy, số thuyền kéo chỉ cần lo việc điều khiển và định hướng sà lan chứ không phải kéo thật sự Khi sà lan đến nơi, nó được đưa vào ụ, dỡ hàng, rồi kéo cột tháp về nơi đã định

Hoàn thiện

Người Ai Cập thích hoàn thiện các công trình sau khi lắp dựng hơn Thế nhưng cột tháp

Tuthmosis III ở Karnak lại được trang trí chứ không dựng thẳng Có thể đây là trường hợp ngoại

lệ Cột tháp đánh thật bóng (dùng đá mài và bột thạch anh mịn), sau đó một người phác hoạ vẽ hình trang trí lên bề mặt, một điêu khắc gia có tay nghề dùng công cụ đá để chạm trổ Sau cùng, một mũ kim loại được bịt lên đỉnh cột tháp, nện mạnh vào các rãnh trên hình trang trí đắp nổi Mũ bịt bằng vàng và bạc này làm cho cột tháp sáng với ánh sáng mặt trời phản chiếu nhìn thấy từ xa

Dựng cột tháp

Chúng ta không có hình vẽ hay chứng cứ thành văn để chứng minh người Ai Cập điều khiển việc dựng cột tháp như thế nào, ngoài một hình vẽ nhỏ tượng trưng một vị vua dựng cột tháp nhỏ xíu bằng cách kéo dây thừng thắt vòng xung quanh Có hai giả thuyết được nhiều người ủng hộ về phương pháp của người Ai Cập Trước tiên kéo phần chân cột đến một đường dốc nghiêng, kế đến lật ngược một đầu khi nằm ở một góc có thể kéo thẳng đứng bằng đây thừng Có thể lấp cát

để kiểm soát độ nghiêng của phần cột tháp Giả thuyết thứ hai cho rằng cột tháp được đặt khéo trên mặt đất cho đến khi chân cột tựa vào đường rãnh ở bệ cột, sau đó dùng đòn bẩy và thanh

chống gỗ để kích đầu phía trên cho đến khi góc đủ lớn để kéo cột tháp đứng thẳng bằng dây thừng Mặc dù phương pháp thứ hai này nghe có vẻ nguy hiểm và khó khăn nhưng cả hai đường rãnh trong bệ cột của cột tháp được bảo tồn và việc định vị một số cột tháp từ từ ở phần chân chothấy người Ai Cập chắc chắn áp dụng phương pháp này.

Lịch sử sau này

Vấn đề vận chuyển và dựng thẳng cột tháp Ai Cập không kết thúc cùng với nền văn minh Ai Cập Hình dạng dễ phân biệt và sự liên kết biểu tượng cổ đại khiến chúng được các vị hoàng đế La Mãngưỡng mộ Augustus đã đưa về Rome các cột tháp đầu tiên vào khoảng thập kỷ đầu của thế kỷ

I Các nhà cai trị sau này lại chở thêm nhiều cột khác để thêm vào bộ sưu tập ngày càng nhiều của Rome Sau này một số cột được tìm thấy từ các đống đổ nát của thành Rome cổ đại, các Đức Giáo hoàng dựng lại từ thế kỷ 16 đến 18 như một phần trong chương trình tái thiết đô thị Vào thế kỷ 19, có thêm ba cột tháp nữa lấy đi khỏi Ai Cập rồi được dựng ở Paris, London và NewYork Ngày nay, 13 cột tháp Ai Cập vẫn đứng vững ở Rome, trong khi ở Ai Cập chỉ còn 4

(Theo 70 kỳ quan cổ đại trên thế giới)

Đập Marib phía nam Ảrập

Hiếm có mưa trong vùng phía Nam Ảrập, nhưng mỗi lần có mưa thì xối xả, nước xói mòn các sườn núi, đổ vào đồng bằng như một cơn lũ ngắn ngày đột ngột Trong hàng ngàn năm, dân

cư trong vùng đều cố gắng giữ lại lượng nước này Công phu nhất trong các phương pháp mà họ nghĩ ra là đập Marib ở miền

Hình ảnh đập Marib.

Từ đá đến bê-tông

Từ năm 1000 đến 500 TCN, khi các thành phố ở nam Ảrập phát

triển, nhiều kỹ sư ở Marib phát triển hay mô phỏng kỹ thuật xây đá

có thể sánh với kỹ thuật của những đối tác thương mại ở Ai Cập và

Palestine Người ta chọn đá vôi đặc để xây đập, các tảng đá nặng

một, hai tấn được chuyển vào đúng trên các đường đất đắp Sau đó

ghép các tảng đá với nhau không cần vữa bằng cách gọt đẽo từng

tảng Công việc thúc bách bằng cách xây dựng vách ngăn theo từng

phần, từ góc của mỗi phần hướng về tâm, ngay điểm nào mà tảng

đá tạo dáng hình nêm thật vừa vặn được chèn vào từ phía trên của mỗi lớp xây Các vách này bao quanh một lõi bằng đá gạch vụn không chắc

Thế nhưng sau này, những người đắp đập mô phỏng kỹ thuật hiệu quả và kinh tế hơn Cải tiến quan trọng là việc sử dụng vữa và xi- măng kết hợp với đá núi lửa, loại đá vốn rất nhiều ở địa phương, trong khi có tính kháng nước cao Lõi trở thành một khối bê-tông thật hiệu quả, được các tường ngăn giữ chặt với nhau và liên kết với các tường phủ ngoài bằng viên gạch nhô ra, lớn hơn phần thân phía sau, có chức năng như các chốt để bảo vệ bề mặt lõi Không phải vấn đề nghiêm trọng nếu đá bên trong dùng để phủ mặt đập và cống, mặc dù các mối nối thường được các má kẹp bằng sắt gia cố

Phát triển không thể xác nhận được

Những gì con đập đạt được là tưới thâm canh gần 100 km2 (38,6 dặm vuông), nuôi sống số dân đến 50.000 người, nhưng đòi hỏi phải duy tu Vào các thế kỷ đầu, Marib dần dần mất đi quyền lựcchính trị, việc tập hợp nhân công sửa chữa các lỗ thủng lớn trở nên khó khăn Cùng lúc, đập tư liệu kể lại vỡ đập từ năm 500 đến 600 Trận lụt lớn nhất lần sau cùng xảy ra dưới thời

Muhammad, khoảng năm 610, được kinh Koran ghi lại Lý do lỗ thủng ở đập quá lớn

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Những hình ảnh còn lại của đập

Marib.

Pháo đài Masada cổ đại

Là một vết đá lộ, đỉnh bằng cao nằm trong vùng hoang vắng, Masada nhìn xuống bờ phía Tây của Biển chết Pháo đài tự nhiên đẹp mắt này có một lịch sử kỳ lạ, trắc trở Herod đại đế (374 TCN) biến nó thành một nơi ẩn náu hầu như không thể đánh chiếm để che chắn một cung điện nguy nga.

Herod cảm thấy bất an là có lý do Có nhiều kẻ muốn tranh đoạt ngai vàng, khi vừa lên ngôi, ông bị Cleopatra đe doạ Vốn là nữ hoàng Ai Cập, bà được một viên tướng La Mã quyền thế Mark Antony yêu mến và có mưu đồ thôn tính lãnh thổ của ông

Trong vùng đất của Masada, có nhiều nhà kho và công thự to lớn bên trong, nhưng việc cung cấpnước là một vấn đề Vốn là một nhà kiến tạo đầy tham vọng, Herod hành động bằng nghị lực cá nhân Người ta xây đập chắn hai dòng suối chảy theo mùa trong các ngọn đồi phía sau Masada

và các kênh dẫn đục thủng từ trong vách đá ra ngoài bên cạnh suối Cống dẫn nước lấp đi

khoảng cách giữa đồi và pháo đài, mang nước đến một loạt các bể chứa đục từ đá với tổng dung cần mưa trong một vài tiếng, những bể này đều chứa đầy nước, và nhiều bể khác để chứa phần nước thừa khi mưa lớn Nếu đối phương cắt đứt cống dẫn nước, vẫn còn đủ nước uống trong thời gian rất dài

Cận cảnh hình ảnh pháo đài Masada.

Cung điện bám vào vách đá

Pháo đài Masada.

Hơn cả một thách đố, nhưng cũng mang tính quyết định, là việc xây dựng một cung điện nơi nhà vua có thể sinh sống theo phong cách quen thuộc của một đế vương Chỉ có vị trí này mang tính riêng tư, một mức độ an toàn đặc biệt và cũng là một môi trường tương đối mát mẻ, rợp bóng mátcùng với phong cảnh tuyệt vời Pháo đài nằm trên đỉnh thẳng đứng ở phía Bắc của khối đá Herod, một phần khoét đá, phần khác xây dựng các tường ngăn đồ sộ tựa vào các phần nhô ra trên vách đá bên dưới, tạo ra một loạt dải bậc thang rồi xây dựng một cung điện ba tầng Các công trình khác nhau được liên kết bằng 120 bậc thang chìm Toàn bộ cấu trúc sau cùng trang trí rất nhiều đồ khảm và tranh vẽ trên tường, các bộ phận kiến trúc và đồ khảm đều trát vữa, sơn phết hay mạ vàng.

Bao vây

Sau khi Herod mất, Judaca trở thành một tỉnh của La Mã, vào năm 66, nơi này nổi loạn Masada

bị một nhóm người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan chiếm đóng, năm 72, đây là pháo đài sau cùng của cuộc nổi dậy Người La Mã xây tường dài 3,5 km bao vây Masada để ngăn không cho đối phương trốn thoát, nhưng họ không muốn cuộc bao vây kéo dài Vào năm sau họ xây dựng một đường dốc để tấn công

Bắt đầu từ điểm thích hợp gần nhất ở bên ngoài tường thành, xây dựng trên một vết đá tự nhiên, quân La Mã xây dựng một đường dốc dài 200 m, đạt đến độ cao 100 m, trong tình trạng bị xói mòn, hiện nay vẫn còn rộng 200 m Ván khuôn để giữ đất nằm ngay vị trí Trên đỉnh dựng một tấm móng bằng đá, cao thêm 25 m nữa, trên tấm móng mới xây thêm một tháp canh bọc sắt cao

30 m Việc làm đường tiến hành dưới làn tên mũi đạn không dứt của bên phòng thủ Sử gia Josephus mô tả công việc của các binh sĩ La Mã, nhưng người La Mã còn có hàng ngàn tù binh chiến tranh tham gia xây dựng, chúng ta có thể hình dung phần lớn số tù binh này bị cưỡng bức xây dựng đường dốc và bị chôn vùi bên dưới con đường

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Cống dẫn nước La Mã - sự biểu hiện thanh thế

Có lẽ không có công trình nào về kỹ thuật thủy lợi trong thế giới cổ đại có thể sánh với cống dẫn La Mã Nước cần thiết cho sự sống, nhu cầu nước vô cùng cấp bách ở vùng Địa Trung Hải với mùa hè thường kéo dài, nóng và khô Nhưng các cống dẫn ở đây còn là sự biểu trưng

của quyền lực.

Khi quy mô định cư tương đối ít, nước lấy từ các con suối, giếng địa phương cũng như các bể nước ngầm là đủ thoả mãn nhu cầu, sự phát triển các trung tâm đô thị lại khiến nhu cầu về nước càng tăng, ít nhất từ thế kỷ 5 TCN , một số thành phố Hy Lạp đều dùng nước lấy từ các suối ở xa rồi truyền qua cống dẫn Cống dẫn nước lâu đời nhất ở Rome có niên đại 312 TCN, có thể lấy cảm hứng từ các công trình phục vụ công cộng quan trọng của giới thống trị Hy Lạp đương đại

Khoảng giữa thế kỷ 1, Rome có 9 cống dẫn nước, là chủ đề của một chuyên luận chi tiết do cơ quan chấp chính tối cao cũng như thành viên trong Viện nguyên lão lỗi lạc của Rome Sextus Julius Frontinus biên soạn trong tư cách người đứng đầu thuỷ cục Sau này người ta chỉ xây thêmhai cống dẫn nước, nâng tổng số lên đến hơn 450 km

Tuy nhiên, người ta cũng ước tính thành phố Rome thời cổ đại có lượng nước cung cấp tính theo đầu người còn nhiều hơn thành Rome ngày nay, mặc dù người ta vẫn tranh cãi nhau về con số này, nhưng điều chắc chắn không phải xây dựng cống dẫn nước để cung cấp nước uống cho số dân thành Rome, mà còn dùng cho mục đích khác Một lượng nước dùng để tưới các nông trại trồng rau bên ngoài thành phố, mục đích công nghiệp như chuồi và hồ vải, nhưng số lượng các nhà tắm công cộng đang gia tăng cũng cần đến một lượng nước không nhỏ Vì cá nhân phải bỏ tiền ra mới được nối vào đường ống cái nhưng phải xin phép Viện nguyên lão La Mã, nước dẫn theo đường ống vào nhà được xem là sự xa hoa, và sự phô bày các vòi phun và bể bơi như một vấn đề tiêu thụ dễ thấy Ở những nơi khác trong đế quốc, cống dẫn nước là biểu tượng thanh thế,thường do các mạnh thường quân giàu có bảo trợ, đôi khi liên kết với các công trình xây dựng một loạt các nhà tắm mới Nhà tắm cũng trang trí bằng các vòi phun đẹp mắt ở những nơi cống dẫn đi vào thành phố như một cách quảng cáo vị trí xã hội và tính hào phóng của vị mạnh thườngHình ảnh cống dẫn nước La

Mã.

Công nghệ xây cống dẫn nước

Hầu như mọi cống dẫn nước thời cổ đại đều là hệ thống trọng lực đơn

giản Bằng việc đảm bảo rằng nguồn phải nằm cao hơn thành phố cần cấp

nước, và nghĩ ra cách để cống dẫn luôn duy trì một độ dốc hướng về bên

dưới đồng nhất, nước sẽ chảy từ điểm này đến điểm khác chỉ bằng trọng

lực Cho đến khi nước chảy đến thành phố, thông thường phải đi qua một

kênh dẫn hình chữ nhật lót lớp xi măng không thấm nước làm bằng vôi và

đất nung Kênh dẫn được che kín để giữ nước được sạch, nhưng không

hàn kín theo áp suất như hệ thống cấp nước hiện đại Độ nghiêng phải duy

trì càng thấp càng tốt để ngăn không cho nước xói mòn đáy kênh dẫn,

nhưng phải đủ cao để duy trì dòng chảy

Ngoạn mục không kém là phần còn lại của các công trình phụ uốn vòm dài nhưng ở các cống dẫnvào thành Rome, vẫn còn nhìn thấy băng qua vùng đồng bằng Campagna Các mái vòm dùng để giảm bớt số lượng xây dựng và giúp cho giao thông dễ dàng nơi cống dẫn băng đồng hay khu dân cư Đối với các cống dẫn nước, điều hoàn toàn thông thường khi có dạng mái vòm ở đường nhánh sau cùng, vì nhiều thành phố cổ đại được xây dựng trên đồi, các kênh dẫn phải đủ cao để duy trì cột nước Kết quả là các công trình ấn tượng như cống dẫn nước ba tầng Segovia, Tây Ban Nha

Cách khác để vượt thung lũng khi thung lũng quá sâu là phải dùng cầu, bằng cách này một hệ thống áp suất khép kín dưới dạng một siphon lõm Ở đây nước được chuyển vào một bộ ống dẫngiữa bể chứa trên cạnh cao hơn, xuống phía dưới băng qua thung lũng trên một cầu hẹp, rồi lại qua thung lũng trên một cầu hẹp, rồi lại chảy lên trên do áp suất của chính nó đến chảy lên trên

do áp suất của chính nó đến mọt bể chứa hơi thấp hơn ở cạnh bên kia, sau đó chức năng thông thường của cống dẫn được khôi phục

Nơi cống dẫn nước đi vào thành phố, có một bể phân phối chia nước qua nhiều đường cống cái, với các cửa cống điều tiết lượng cấp nước sao cho có thể đóng từng khu vực một để sửa chữa Ống dẫn thường làm bằng chì nhưng cũng có loại đất nung hay đặc biệt ở vùng Tây Bắc các tỉnh,làm bằng gỗ, lót bên dưới đường đi hay mặt đường lát đá, tải nước dưới áp suất của hệ thống khép kín Ở Pompeli, nước phân phối đến các bể chứa nằm trên đỉnh tháp ngăn tình trạng áp suất quá cao trong hệ thống Có thể theo lời nhà văn kiêm kiến trúc sư La Mã Vitruvius giả định, các ống phân phối nhỏ hơn được bố trí sao cho trong thời điểm khan hiếm, trước tiên cúp nước

Tháp đá giảm lượng bùn.

dành cho cá nhân, kế đến là các nhà tắm và công thự, chỉ để lại các vòi nước công cộng luôn có sẵn nước, không một hộ nào ở Pompeli lại cao hơn vòi phun dưới phố hơn 50 m để cho toàn bộ dân cư đô thị đều có nguồn nước sạch để dùng.

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Nhà tắm lớn Mohenjo-daro

Là một trong những công trình nổi bật nhất, nhà tắm lớn Mohenjo - daro do nền văn minh sông Ấn để lại Toạ lạc giữa vùng đất hoang nửa khô hạn thuộc tỉnh Sindh ở Pakistan, công trình là một kỳ quan độc đáo về kỹ thuật quy hoạch và thủy lợi

có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 3 TCN.

Một thời, nền văn minh sông Ấn chiếm diện tích hơn 1.000.000 km2,

và cũng là văn minh Thời kỳ đồ đồng lớn nhất thế giới, với nhiều thành phố phát triển mạnh từ năm 2500 đến 2000 TCN, có các mối quan hệ thương mại với các thành phố Mesopotamia ở phía Tây Mohenjo-daro, hay "gò đất người chết", vốn là thành phố lớn nhất thuộc nền văn minh sông Ấn, nằm gần các con sông lớn để được phù sa bồi đắp qua các trận lụt hàng năm và thuận tiện trong vận tải đường sông, nhưng cũng có khoảng cách an toàn đểtránh những đe doạ của sự ngập nước

Mohenjo-daro ngày nay gồm hai gò, thành phố bên dưới và thành trì Thành phố bên dưới hình thành một trung tâm định cư, với một hệ thống đường sá chia nhà thành khu vực Các công trình

đồ sộ, kể cả Nhà tắm lớn, bao quanh gò đất xây thành ở phía Tây

Gần trung tâm gò đất xây thành là một phức hợp xây gạch bùn Ở cạnh nam của công trình có hai ô cửa đi vào tiền sảnh hẹp ngó ra một sân trong hình chữ nhật có hàng cột, bên trong là Nhà tắm lớn Ở cạnh đông, tám phòng nền gạch ở bên hông dãy cột một số trang bị máng dẫn nước

Ở phía bắc, các khoảng trống dẫn vào sân trong có dãy cột đỡ trần ở một góc của khu phức hợp, một cầu thanh dẫn lên phía trên cho thấy lúc đầu vốn là tầng trên Toàn bộ cách bố trí có vẻ dùng cho lễ hội trang trọng hay hành lễ

Nhà tắm lớn hay chính các bể chứa không thấm nước có thể tích 12x7 m Đổ đầy nước vào bể chứa quả là một công việc khó khăn, vì phải kéo nước từ các giếng lớn nằm ở mặt trong những phòng nhỏ phía đông, bể có thể tháo cạn bằng các ống dẫn có tay đỡ, một người có thể chui qua được ống dẫn này Sự có mặt của một bể chứa như thế với dung tích 160 m3, đặt trên một bục đài vòng xây bằng gạch bùn cao 12m ngay giữa vùng đất hoang nửa khô hạn, khiến Nhà tắm lớn Quang cảnh nhà tắm ở Mohenjo -

daro.

Mohenjo-daro là một công trình thực sự kỳ lạ.

Đá, gỗ rất hiếm, hầu như không có ở vùng đồng bằng ngập lũ của sông Ấn Kết quả, người ta xâydựng nhà tắm lớn hầu như toàn bằng gạch, với các phòng chiều ngang qua chưa đến 4m, chiều dài tối đa của gỗ có sẵn Tường không thấm nước của Nhà tắm lớn gồm ba lớp Lớp ngoài cùng

là một bức tường gạch, gia cố bằng nhiều trụ tường để chịu áp lực nước, cách ly với lớp bao bằng gạch phía trong bằng một lớp nhựa đường không thấm nước dày 3 cm Các bậc thang rộngdẫn xuống nhà tắm ở hai đầu, trên mặt bậc thang lót gỗ đặt trong nhựa đường Giếng cung cấp nước có hình trụ, xây gạch theo kiểu hình nêm cho phép phần thân giếng chịu được áp lực ở độ sâu 15m Ống dẫn cũng xây bằng gạch, với mái vòm có tay đỡ bằng gạch

Hệ thống chữ viết sông Ấn, nhận dạng lần đầu năm 1922, nhưng đến nay vẫn chưa được giải

mã Người ta biết rất ít về tổ chức xã hội hay các tín ngưỡng sông Ấn Chức năng của thành Mohenjo-daro, cùng các công trình nằm trên đỉnh, cũng chưa sáng tỏ Thế nhưng tính chất khác thường của nhà tắm lớn và sự hiện diện của một khối lượng nước như thế trên đỉnh một bậc đài vòng xây cao, làm nổi bật tầm quan trọng của công trình Ngoài ra, các phòng tắm đèo có hầu hếttrong từng ngôi nhà ở thành phố bên dưới, có khoảng hơn 700 giếng và hệ thống tháo nước phức tạp, chúng ta kết luận rằng điều này không chỉ là niền tự hào công dân đơn thuần Ý nghĩa của nước ở Mohenjo-daro khiến người ta có nhiều liên tưởng về vai trò của nước trong các truyền thống tôn giáo quan trọng trong khu vực hiệnnay Nước vừa quý giá vừa để tẩy uế - một năng lượng quan trọng đối với sự sống và sự chết

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Pháo đài Van - thành trì kiên cố

Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia và Iran ngày nay cùng hội tụ trong một phong cảnh đẹp kỳ lạ: đồng bằng, thung lũng hẹp cùng nhiều dãy núi cao và các pháo đài hùng vĩ Và một trong những công trình ấn tượng nhất là thành Van của vương quốc Urartu.

Từ năm 850 đến 600 TCN, vùng này là quê hương của vương quốc Van hay Urartu đầy quyền uy Với nhiều pháo đài dùng để kiểm soát

cả vùng là phong cảnh ngoạn mục nhất của thế giới hiện đại Trong thời hoàng kim, các tường thành xây bằng gạch trát vữa, đế tường xây bằng đá đồ sộ với nhiều lỗ châu mai trắng bóng, cách xa nhiều dặm đã đập vào tầm đứng dùng để quan sát trong hình hài uy nghi đáng sợ - một nhà văn thời cổ đại so sánh những pháo đài như các vì sao trên bầu trời Thành Van, công trình

ấn tượng nhất nhìn xuống thủ đô Tushpa của vương quốc Urartu

Không nơi nào dốc đứng hơn

Người Urartu lợi dụng địa hình tự nhiên, xây dựng pháo đài ngay trên đỉnh đồi để nhìn bao quát các trung tâm dân cư chính Một số đồi dài và hẹp thật bất tiện không thể làm vật ngăn chặn được Thành Van là một minh hoạ tuyệt vời: thành xây trên dải núi có cạnh dốc đứng kéo dài hơn

1 km, nhưng hầu hết đều rộng chỉ 50 m, với chiều rộng tối đa khoảng 125 m Ở nơi khác, pháo đài của người Urartu cách biệt với dải núi kề cận bằng một chiến hào khoét vào đá rộng 10 m.Đôi lúc tường thành có các công trình phụ xây bằng các tảng đá khổng lỗ đặt trực tiếp lên nền đất

tự nhiên, nhưng lúc đầu việc xây dựng tường thành bắt phải khoét đá dọc theo phần rìa của vết

đá lộ Đá khoét thành một loạt bậc thang, cao đến 1 m, trên đó xây phần móng tường Công việc thực hiện bằng cuốc chim, búa tạ, nguồn nhân lực lấy từ số tù binh chiến tranh rất đông

Một số pháo đài bao quanh cung điện và đền đài, trong khi số khác có vẻ có chức năng chính là các trung tâm hành chính và gồm nhiều nhà kho trữ nông sản, thóc lúa, trái cây, thịt, dầu, rượu Các công trình bên trong đặt ở các cao trình khác nhau trên dải đất bậc thang khoét vào đá hay tấm móng nhân tạo Các đạo quân Assyria chiếm giữ số lượng lúa mạch và lúa mì đáng kinh Toàn cảnh Pháo đài Van.

ngạc: một pháo đài có mặt bằng chứa đến 5.000 tấn Chất lỏng như dầu và rượu trữ trong các vạigốm, mỗi vại dung tích 1.000 lít, một nhóm các nhà kho có khoảng 400 vại như thế Chúng ta vẫn còn ấn tượng trước một vương quốc tổ chức thật chặt chẽ Và có lẽ tính chất đa dạng của cư dântrong vùng cho thấy hệ thống các pháo đài này được xây dựng để kiểm soát nội bộ hơn là chống ngoại xâm.

Kiểm soát gắt gao

Rất nhiều câu khắc trên đá liệt kê các cuộc xâm chiếm và công trình phục vụ công cuộc của giới cầm quyền Urartu Vẫn còn một vài tư liệu khác, nhưng không có ghi chép nào đầy đủ về sự suy tàn Sau cùng, càng về cuối thế kỷ 7 TCN, vương quốc bị tan rã, lúc ấy nhiều bộ tộc du mục như Scythian từ thảo nguyên phía bắc cướp phá phần lớn vùng Cận Đông Về sau Urartu trở thành một bộ phận thuộc đế quốc Ba Tư Sau này, pháo đài bị cướp phá và hoang phế, nhưng nền móng bằng đá vẫn còn nhìn thấy Chính phần móng này cho đến nay vẫn còn giữ vững các tườngthành thời Trung cổ ở thành Van

(Theo 70 kỳ quan cổ đại trên thế giới)

Tháp lớn Sanchi

Sanchi là một trong những khu phức hợp kiến trúc Phật giáo không có giá đỡ ở Nam Á được bảo tồn tốt nhất Sự đa dạng của các tháp, đền, tu viện và cột chống đều quy tụ ở đây, trên đỉnh một dãy sa thạch biệt lập ở miền trung Ấn Độ, từ thế kỷ 3 TCN Nhưng nổi

bật hơn cả là Tháp lớn cao 16,5 m.

Tháp lớn Sanchi.

Quanh chân tháp là lối đi hành lễ có rào chắn bằng đá Ở các hướng chính sừng sững bốn cổng

ra vào trang trọng, được trang trí bằng các phù điêu mô tả phong cảnh trích từ cuộc đời của Đức

Phật, từ những lần sinh ra trước kia của Đức Phật và từ lịch sử sơ khai của Phật giáo Mái bát úpcủa tháp nhô lên khỏi đế tường với dạng bán cầu cụt và đường chéo dài 36,6 m nổi lên bằng một rào chắn hình vuông bằng đá bao quanh ba chiếc ô đá.

Khối lượng của tháp và phần chạm trổ trên cổng ra vào, rào chắn tạo ra sự tương phản rất ấn tượng Nhưng ấn tượng ban đầu có lẽ còn mạnh hơn Mái bát úp và đế tường được phủ bằng lớp

bê tông đá vôi trắng, rào chắn và các cổng ra vào đều quét một màu đỏ trong mờ Bề mặt của tháp được phủ vòng hoa và các ô trên đỉnh mạ vàng

Ngôi tháp hoàng đế

Ngôi tháp ngày nay là kết quả của nhiều thế kỷ xây dựng và tô điểm Tháp lớn do hoàng đế ngườiMauryan, Asoka (272-235 TCN) xây dựng giữa thế kỷ 3 TCN Công trình bằng gạch đầu tiên chỉ bằng một nửa kích thước của ngôi tháp hiện tại, có lẽ trong chứa hài cốt của Đức Phật Asoka cũng nâng cột tưởng niệm cao 13 m làm bằng sa thạch bóng loáng kế bên tháp và khắc câu đề tặng lên cột, một sắc lệnh cấm ly giáo trong giới luật đạo Phật Người ta nghĩ rằng tháp của Asoka

đã bị hư hỏng vào thời nhà cai trị đầu tiên tiếp theo sau vương triều Sunga, Pushyamitra

(184-148 TCN), nhưng sau đó được trùng tu và mở rộng dưới thời con trai của ông, Agnimitra, hay người kế vị Agnimitra, Vasujyeshtha Một trăm năm sau, người ta thêm vào các cổng trong thời gian trị vì của Satavahana, Satakarni II (50-25 TCN) Trái với nền tảng hoàng gia trong các giai đoạn sau, được tiến hành không những bởi một vị vua mà bằng hàng trăm cá nhân - sư sãi, ni

cô, thương nhân, chủ ngân hàng, thợ xây

Xây dựng tháp Sanchi

Tháp gạch ban đầu của Asoka là nơi thiêng liêng đến mức những người thợ xây không thể đập

bỏ khi xây dựng công trình mới Họ cắt tấm móng phía dưới qua dãy nhà trên khu đất cao

Mauryan, rồi xây dựng một vòm bát úp mới bằng công trình xây theo phương nằm ngang không đều trên một phần lõi dày gồm sỏi, xây đế tường và các chi tiết khác riêng biệt trên các tấm móngnông

Cột chống nặng 40 tấn của Asokan khai thác từ mỏ đá ở Chunar trên sông Hằng và dùng bè để chuyển đến con sông gần đó Nhưng sau này, vật liệu được khai thác tại chỗ Lớp bọc bằng sa thạch lấy từ dãy núi có tháp Sanchi Rào chắn làm bằng sa thạch mịn hơn lấy từ lớp đất đá mặt gần đó, các cổng trang trọng lấy từ lớp đất đá mặt cách Udayagiri 6,4 km

Sự khai thác đá cần phải làm giảm sụt lún dọc theo đường đứt gãy, lấp nước đầy đường này và đốt lửa phía trên Các tảng đá tổng hợp được đẽo gọt thô bằng búa nhọn và dụng cụ móc, chạm

trổ trang trí bằng đục thép và giũa trước khi dùng cát sông trà nhuyễn Trong khi lớp bao đặt trongcác lớp xây khô nằm ngang, thì những chi tiết rào chắn dùng mối nối kiểu ghép mộng, một kỹ thuật trong nghề mộc Thậm chí rầm ngang cũng tạo dáng hình hột đậu mô phỏng tre.

Ước đoán ban đầu cho thấy phải mất hơn cả trăm năm mới xây dựng xong tháp, nhưng ngày nayngười ta nghĩ thời gian xây dựng phải nhanh hơn 5-6 năm Tuy nhiên, đây là một thành tựu kỹ thuật đáng kể

Tháp là một trong những dạng lâu đời nhất trong các công trình kiến trúc của Phật giáo Ban đầu, tháp được xây ở những địa điểm khác nhau bên trên phần tro hoả táng của Đức Phật (khoảng 563-483 TCN) Nhiều gò đất xây gạch, đất hay đá, trở thành những nơi thờ phụng vì quyền lợi của riêng một vài người trong vương triều Asoka Nhiều người cho rằng tháp lớn ở Sanchi được xây dựng trên di cốt của chính Đức Phật, vì các tháp nhỏ hơn (Tháp 2 và 3) chứa hài cốt các môn

đồ của Người và những người kế vị Tháp lớn vẫn là tâm điểm đền thờ Phật giáo trong gần 1400 năm cho đến khi địa điểm này bị bỏ để cỏ mọc thành rừng

(Theo 70 kỳ quan thế giới cổ đại)

Bí mật tượng nhân sư

Qua nhiều thế kỷ, bí mật tượng Nhân sư (Sphinx với mặt người, thân

sư tử) tại cao nguyên Giza, Ai Cập, vẫn chưa ai tìm được câu trả lời thỏa đáng Mới đây, nhà Ai Cập học Vassil Dobrev thuộc Viện khảo cổ Pháp tại Cairo đã vén màn bí mật cho bức tượng, sau 20 năm dày

công nghiên cứu.

Từ lâu, người ta cho rằng chính vua Khafre thuộc Triều đại thứ 4 (người xây một kim tự tháp nằm sau tượng Nhân sư) đã xây nên bức tượng có mặt giống hình ảnh mình Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Dobrev tin rằng, bức tượng vốn được thực hiện cách đây hơn 4.500 năm, được xây dựng theo lệnh của vua Djedefre, anh em cùng cha khác mẹ Khafre và là con của Khufu, vị vua xây Kim tự tháp lớn nhất Giza

Sau khi vua Khufu qua đời, người dân Ai Cập cổ vì buồn sầu đã xây nhiều kim tự tháp trong suốt mấy thập niên Dobrev lập luận rằng, vua Djedefre, người kế vị Khufu, đã xây tượng nhân sư có mặt giống vua cha, đồng hóa vua cha với thần mặt trời Ra, nhằm cổ động thần dân luôn kính trọng triều đại mình Dobrev khẳng định, tượng Nhân sư được vua Djedefre xây dựng sau khi vuacha Khufu qua đời

(Theo Tuổi Trẻ)

Nhà tắm ở thành Rome tráng lệ

Vào thế kỷ 4, một du khách thời cổ đại đặt chân đến Rome đã phải kinh ngạc trước “các nhà tắm xây dựng như cả một tỉnh thành” Nhà tắm La Mã được công nhận như một trong những kỳ quan của thành phố, và nó gắn liền với tên của hoàng đế Caracalla.

Marcus Aurelius Antoninus, thường gọi là Caracalla, chỉ trị vì ngắn ngủi

từ năm 211 cho đến khi ông bị ám sát năm 217 Ông bị nhân dân căm ghét vì tính độc ác, nhất là việc ông giết chết người em trai và cũng là người đồng thừa kế Thế nhưng ông để lại hai công trình vẫn còn tồn tại: Đó là việc ban bố tư cách công dân La Mã cho toàn bộ những người đàn ông tự do sống trong đế quốc và các nhà tắm đáng kinh ngạc ở thành Rome mang tên ông

Tượng nhân sư hình mặt

người.

Nhà tắm Caracalla.