Những quốc gia đầu tiên xuất hiện ở Lưỡng Hà , Ai Cập cổ đại và châu thổ sông Ấn Độ vào cuối thiên niên kỷ thứ 4 và đầu thiên niên kỷ thứ ba TCN.. Ngoại trừ duy nhất là trường hợp Văn mi
Trang 1T liÖu phôc vô bµi 4, 5:
Các biên giới vạch ra các quốc gia - một ví dụ cụ thể là Vạn Lý Trường Thành , trải dài hơn 6700 km, và lần đầu tiên được xây dựng vào Thế kỷ thứ
3 TCN để bảo vệ khỏi những kẻ chinh phục du mục từ phía bắc Nó đã được xây dựng lại và phát triển thêm nhiều lần.
Bài chi tiết: Quốc gia
Nông nghiệp dẫn tới nhiều thay đổi lớn Nó cho phép một xã hội đông đúc hơn rất nhiều, và nó tự tổ chức mình vào trong những quốc gia Đã có nhiều định nghĩa được sử dụng cho thuật nghữ "quốc gia" Max Weber và Norbert Elias định nghĩa quốc gia là một tổ chức những người có một độc quyền về
sự sử dụng hợp pháp vũ lực trong một vùng địa lý riêng biệt.
Những quốc gia đầu tiên xuất hiện ở Lưỡng Hà , Ai Cập cổ đại và châu thổ sông Ấn Độ vào cuối thiên niên kỷ thứ 4 và đầu thiên niên kỷ thứ ba TCN
Ở Lưỡng Hà , có nhiều thành bang Ai Cập cổ đại khởi đầu là một quốc gia không có các thành phố, nhưng nhanh chóng sau đó các thành phố xuất hiện.
Trang 2Một quốc gia cần một quân đội để thực hiện việc sử dụng vũ lực hợp pháp Một quân đội cần một bộ máy quan liêu để duy trì nó Ngoại trừ duy nhất là trường hợp Văn minh châu thổ sông Ấn Độ vì thiếu bằng chứng về một lực lượng quân sự.
Các quốc gia đã xuất hiện ở Trung Quốc vào cuối thiên niên kỷ thứ ba đầu thiên niên kỷ thứ hai TCN Các cuộc chiến tranh lớn nổ ra giữa các quốc gia
ở Trung Đông Hiệp ước Kadesh, một trong những hiệp ước hòa bình đầu tiên, được ký kết giữa người Hittites và Ai Cập cổ đại kh.1275 TCN Các đế chế lớn bắt đầu chinh phục các vùng xung quanh vốn được cai trị bởi các bộ lạc, như Persia (thế kỷ thứ 6 TCN), Đế chế Maurya (thế kỷ thứ 4 TCN),
Trung Quốc (thế kỷ thứ 3 TCN), và Đế chế La Mã (thế kỷ thứ 1 TCN).
Bản đồ thế giới năm khoảng 1200 sau công nguyên
Đụng độ giữa các đế chế diễn ra vào thế kỷ thứ 8, khi Khalifah của Arabia (cai trị từ Tây Ban Nha đến Iran ) và nhà Đường bên Trung Quốc (cai trị từ
Trang 3Triều Tiên ) đã đánh nhau trong hàng thập kỷ để giành quyền kiểm soát
Trung Á Đế chế rộng lớn nhất là Đế chế Mông Cổ vào thế kỷ thứ 13 Lúc
ấy, đa số người dân ở Châu Âu, Châu Á, Bắc Phi đều thuộc vào các quốc gia Cũng có các quốc gia ở Mexico và tây Nam Mỹ Các quốc gia tiếp tục kiểm soát ngày càng nhiều vùng lãnh thổ và dân chúng trên thế giới; vùng đất cuối cùng chưa có quốc gia bị các quốc gia chia sẻ với nhau theo Hiệp ước Berlin năm (1878).
Vasco da Gama đi thuyền đến Ấn Độ để mang về gia vị vào cuối thế kỷ 15
đầu thế kỷ 16
Trang 4Nông nghiệp cũng tạo nên và cho phép sự tích trữ lương thực thặng dư có thể dùng để cung cấp cho những người không dính dáng trực tiếp tới việc sản xuất lương thực Sự phát triển của nông nghiệp cho phép sự xuất hiện của những thành phố đầu tiên Chúng là những trung tâm của quốc gia và hầu như không tự mình sản xuất ra lương thực Các thành phố là những kẻ
ăn bám và được cung cấp lương thực từ những vùng nông thôn xung quanh, nhưng trái lại nó cung cấp sự bảo vệ quân sự ở nhiều mức độ khác nhau.
Sự phát triển của các thành phố dẫn tới cái được gọi là văn minh : đầu tiên Văn minh Sumerian ở hạ Lưỡng Hà (3500 TCN), tiếp theo là Văn minh Ai Cập dọc sông Nin (3300 TCN) và Nền văn minh Harappan ở châu thổ sông
Ấn (3300 TCN) Đã có bằng chứng về những thành phố phức tạp với những mức độ xã hội cao và nền kinh tế phát triển Tuy nhiên, những nền văn minh này khá khác biệt so với nhau bởi vì chúng hầu như có nguồn gốc độc lập Chính ở thời gian này chữ viết và thương mại ở tầm rộng bắt đầu xuất hiện.
Tại Trung Quốc , những xã hội tiền thành thị có thể đã phát triển từ 2500 TCN, nhưng triều đình đầu tiên được khảo cổ học xác định là nhà Thương Thiên niên kỷ thứ 2 TCN chứng kiến sự nổi lên của nền văn minh ở Crete , lục địa Hy Lạp và trung tâm Thổ Nhĩ Kỳ Ở Châu Mỹ, các nền văn minh như Maya, Moche và Nazca nổi lên ở Mesoamerica và Peru vào cuối thiên niên kỷ thứ 1 TCN Những đồng tiền xu đã được sử dụng ở Lydia.
Những con đường thương mại tầm xa xuất hiện lần đầu thiên niên kỷ thứ 3 TCN, khi những người Sumerians ở Lưỡng Hà buôn bán với nền văn minh Harappan ở châu thổ sông Ấn Những con đường thương mại cũng xuất hiện
ở phía đông Địa Trung Hải vào thiên niên kỷ thứ 4 TCN Con đường tơ lụa
giữa Trung Quốc và Syria bắt đầu từ thiên niên kỷ thứ 2 TCN Các thành phố ở Trung Á và Ba Tư là nơi ngã ba đường của những con đường thương mại đó Các nền văn minhPhoenician và Hy Lạp đã lập ra các đế chế ở lưu vực Địa Trung Hải vào thế kỷ thứ 1 TCN dựa trên thương mại Người Ả rập thống trị các con đường thương mại ở Biển Ấn Độ, Đông Á , và Sahara vào cuối thiên niên kỷ thứ 1 và đầu thiên niên kỷ thứ 2 Những người Ả Rập và
Do Thái cũng thống trị thương mại ở Địa Trung Hải vào cuối thiên niên kỷ thứ 1 Người Ý chiếm vai trò này vào đầu thiên niên kỷ thứ 2.
Các thành phố Flemish và Đức nằm ở trung tâm các con đường thương mại
ở Bắc Âu vào đầu thiên niên kỷ thứ 2 Ở mọi vùng, các thành phố chính phát triển ở những ngã ba đường dọc theo những con đường thương mại.
Trang 5T liệu phuc vụ bài 6: Văn hoá cổ đại
7 kỡ quan thế giới mới
Vào thứ bảy, ngày 7 thỏng 7 năm 2007, lỳc 7 giờ 7 phỳt (theo giờ GMT), 7 kỡ quan thế giới mới đó được cụng bố.
Nhà du hành vũ trụ Mỹ Neil Armstrong, người đầu tiờn đặt chõn lờn mặt trăng, được vinh dự xướng tờn 7 kỳ quan thế giới mới (xếp theo bảng chữ cỏi Anh):
- Thành cổ Chichen-itza, của người Maya, Mexico.
-Tượng Chỳa cứu thế, thành phố Rio De Janeiro, Brazil.
-Vạn lý trường thành, Trung Quốc.
-Phế tớch Machu Picchu, Peru
Trang 6-Thành cổ Petra, Jordan
-Đại hý trường Colosseum, thành phố Rome, Ý.
-Lăng Taj Mahal, Ấn Độ.
1/Machu Picchu của Peru.
-Là một thành phố bằng đá với những ngôi đền dài.
-Nằm trên dốc núi hình yên ngựa.
-Năm 191, nhà thám hiểm xứ Yale, Hiram Bingham phát hiện ra nó.
Lễ công bố kết quả được tổ chức hoành tráng tại Estadio da Luz (sân vận động ánh sáng) ở Lisbon, thủ đô Bồ Đào Nha, lúc quá nửa đêm thứ sáu tuần rồi Theo ban tổ chức, buổi lễ được trực tiếp truyền hình ở 170 nước, thu hút khoảng 1,6 tỉ khán giả.
Trang 82/ Christ Redeemer ,tượng chúa Jesus của Brazil.
3/ Kim tự tháp Chichen Itza của Mexico.
Trang 9Theo các nhà tổ chức của New7Wonders, có tất cả khoảng 100 triệu người tham gia bầu chọn qua internet và tin nhắn điện thoại 7 kỳ quan thế giới mới đã đánh bại 14
“ứng cử viên”, trong đó có Tháp Eiffel, Đảo phục sinh, Tượng nữ thần Tự do, Thành
cổ Athens, Điện Kremlin và Nhà hát opera Sydney.
Kim tự tháp Giza, kiến trúc duy nhất còn tồn tại của 7 kỳ quan thế giới cổ đại, vẫn được giữ nguyên “danh hiệu” song song cùng với 7 kỳ quan mới của thế giới.
Chiến dịch bình chọn 7 kỳ quan mới của thế giới được nhà thám hiểm người Thuỵ Sỹ Bernard Weber phát động vào năm 1999 Ban đầu có gần 200 đề cử, đến đầu năm
2006, danh sách còn 21 "ứng cử viên" Tuy nhiên, các nhà tổ chức thú nhận rằng không có cách nào để ngăn người tham gia bình chọn bầu hơn 1 lần cho kỳ quan của
Trang 10Đấu trường La Mã, Vạn lý trường thành, Machu Picchu, Taj Mahal và Petra là những
“ứng cử viên” chiếm vị trí dẫn đầu ngay từ tháng 1 năm 2006 Tượng chúa Jesus của Brazil nhận được số phiếu bình chọn tăng vọt trong thời gian gần đây.
4/Vạn Lý Trường Thành - The Great wall of China.
-Khởi công từ thời Tần Thủy Hoàng.
-Được xây dựng qua nhiều thời đại(2 thiên niên kỷ).
-Dài 7200 km.
5/ Tòa thánh Petra, Jordan.
Trang 116/Đấu trường La Mã - The Roman Colloseum , Ý
-Tên gọi của công trình này ở thời La Mã cổ đại là Đấu trường Flavius.
-Là 1 khối liến trúc có tiết diện hình elip với trục dài 188m & trục ngắn 156m Bờ tường đấu trường được xây cao tới 50m tính từ mặt đất Hơn 100.000 m3 đá tuff vôi ( travertine) hơn 300 tấn kim loại được dùng để xây nên đấu trường.
-Đấu trường được khởi công chỉ ít lâu sau khi hoàng đế Vespasianus đăng quang ( năm 70 ) & được khánh thành bởi hoàng đế Titus ( năm 80 ).
-Hơn 5000 con sư tử và 2000 đấu sĩ đã bị giết chết cho những cuộc vui của giới quý tộc La Mã tại đấu trường này.
-Bức tượng khổng lồ bằng đồng mạ vàng dựng ngay cạnh đấu trường là bức tượng (Colossus of Nero) do điêu khắc gia Hy Lạp Zenodoros làm Ban đầu nó được dựng như tượng của Nero, sau khi bạo chúa này mất đi nó được sửa đổi thành tượng thần mặt trời.
Trang 127/Đền Tác Ma Ha - The Taj Mahal , India.
-Là lăng mộ,kết hợp kiến trúc Ấn-Hồi.
-Do vua Sha Jahan (1582-1666) cho xây để tưởng nhớ đến hoàng hậu yêu quý của ông là Mumtaj Arjumand-Banu- Begam (1592-1631), bà mất lúc sinh vị hoàng tử thứ mười bốn.
-Khởi công 1632,hoàn thành 1649.
Trang 14T liệu phục vụ bài: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trng ( năm 40)
Lợc đồ khởi nghĩa Hai Bà Trng
Trang 16Theo sách Văn minh Đại Việt của Nguyễn Duy Hinh [3] căn cứ các thần phả thì Lý Bí không phải là thế hệ thứ 7 mà là thế hệ thứ 11 của họ Lý từ khi sang Việt Nam Khoảng cách 11 thế hệ trong 5 thế kỷ hợp lý hơn là 7 thế hệ trong 5 thế kỷ Theo đó, đời thứ 7 là
Lý Hàm lấy bà Ma thị là người Việt, sinh ra Lý Thanh Lý Thanh phục vụ dưới quyền thứ
sử Giao châu là Đàn Hòa Chi nhà Lưu Tống thời Nam Bắc Triều (Trung Quốc) Lý Thanh sinh ra Lý Hoa, Lý Hoa sinh ra Lý Cạnh Lý Cạnh sinh ra Lý Thiên Bảo và Lý Bí.Tuy nhiên, nguồn tài liệu khác lại ghi cha Lý Bí là Lý Toản, trưởng bộ lạc, mẹ là Lê Thị Oánh người Ái Châu (Thanh Hoá)
2 Tuổi trẻ
Lý Bí sinh ngày 12 tháng 9 năm Quý Mùi (17-10-503) Từ nhỏ, Lý Bí đã tỏ ra là một cậu
bé thông minh, sớm hiểu biết Khi Lý Bí 5 tuổi thì cha mất; 7 tuổi thì mẹ qua đời Ông đến ở với chú ruột Một hôm, có một vị Pháp tổ thiền sư đi ngang qua, trông thấy Lý Bí khôi ngô, tuấn tú liền xin Lý Bí đem về chùa nuôi dạy Sau hơn 10 năm rèn sách chuyên cần, lại được vị thiền sư gia công chỉ bảo nên Lý Bí trở thành người học rộng, hiểu sâu, ítngười sánh kịp Nhờ có tài văn võ kiêm toàn, Lý Bí được tôn lên làm thủ lĩnh địa
phương
Lý Bí đã từng ra làm quan cho nhà Lương, nhưng do bất bình với các quan lại đô hộ tàn
ác, nên ông bỏ quan, về quê, chiêu binh mãi mã chống lại chính quyền đô hộ Tù trưởng
ở Chu Diên (Hải Dương) là Triệu Túc cùng con là Triệu Quang Phục phục tài đức của ông nên đã đem quân nhập với đạo quân của ông
3.Đuổi quân Lương, dựng nước Vạn Xuân
Năm 541, thứ sử Giao Châu Tiêu Tư hà khắc tàn bạo nên mất lòng người Lúc ấy lại có giặc Lâm Ấp quấy phá ở phía Nam Nhân dân Giao Châu rất khổ cực Lý Nam Đế làm quan cho chính quyền đô hộ nhưng không hài lòng, nên bỏ về quê, chiêu mộ nghĩa quân
Trang 17Tinh Thiều, một người giỏi từ chương, từng đến kinh đô nhà Lương xin được chọn làm quan, nhưng chỉ cho chức "gác cổng thành", nên bỏ về Giao Châu theo Lý Nam Đế Lúc bấy giờ ông làm chức giám quân ở châu Cửu Đức (huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh ngày nay), liên kết với hào kiệt mấy châu, đều hưởng ứng.
Triệu Túc, tù trưởng ở Chu Diên (có lẽ là Phả Lại, tỉnh Hải Dương ngày nay), phục tài đức của Lý Nam Đế, nên đã dẫn quân theo
Quân của Lý Nam Đế đánh Tiêu Tư thua chạy về Quảng Châu và chiếm lấy Long Biên
Tháng 12 năm 542, vua Lương sai Tôn Quýnh, Lư Tử Hùng sang đàn áp Thứ sử Quảng Châu là Hoán (theo Trần thư là Tiêu Ánh) không cho, Tiêu Tư cũng thúc giục Tử Hùng
đi đến Hợp Phố, 10 phần chết đến 6-7 phần, quân tan rã
Năm 543, tháng 4, vua Lâm Ấp xâm chiếm quận Nhật Nam, Lý Nam Đế sai Phạm Tu
đánh tan địch ở Cửu Đức
Năm 544, tháng giêng, ông tự xưng là Nam Việt Đế, lên ngôi, đặt niên hiệu là Thiên Đức
(đức trời), lập trăm quan, đặt tên nước là Vạn Xuân thể hiện mong muốn rằng xã tắc
truyền đến muôn đời Đóng đô ở Ô Diên (nay là xã Hạ Mỗ, Đan Phượng, Hà Nội) Dựng
làm thái phó, Tinh Thiều đứng đầu ban văn, Phạm Tu đứng đầu ban võ
4 Chạy về động Khuất L·o
Năm 545, tháng 6, nhà Lương cho Dương Thiêu (Thiệu hay Phiêu) làm thứ sử Giao Châu, Trần Bá Tiên[4] làm tư mã, đem quân xâm lấn, lại sai thứ sử Định Châu là Tiêu Bột hội với bọn Thiêu ở Giang Tây (theo Trần thư và Thông giám là Tây Giang, thuộc Quế Lâm) Trần Bá Tiên đem quân đi trước Khi quân của Bá Tiên đến Giao Châu, Lý Nam
Đế đem 3 vạn quân ra chống cự, bị thua ở Chu Diên, lại thua ở cửa sông Tô Lịch, tướng Tinh Thiều tử trận Ông chạy về thành Gia Ninh (xã Gia Ninh, huyện Vĩnh Lạc tỉnh VĩnhPhúc ngày nay) Quân Lương đuổi theo vây đánh
Tháng giêng năm 546, Trần Bá Tiên đánh lấy được thành Gia Ninh, tướng Phạm Tu tử trận Lý Nam Đế chạy vào đất người Lạo ở Tân Xương Quân Lương đóng ở cửa sông Gia Ninh Tháng 8, ông đem 2 vạn quân từ trong đất Lạo ra đóng ở hồ Điển Triệt (xã Tứ Yên, huyện Lập Thạch, tỉnh Phú Thọ), đóng nhiều thuyền đậu chật cả mặt hồ Quân Lương sợ, cứ đóng lại ở cửa hồ không dám tiến vào Đêm hôm ấy nước sông lên mạnh, dâng cao 7 thước, tràn đổ vào hồ Bá Tiên đem quân theo dòng nước tiến trước vào QuânVạn Xuân không phòng bị, vì thế tan vỡ, phải lui giữ ở trong động Khuất Lạo, ông ủy cho con thái phó Triệu Túc là tả tướng là Triệu Quang Phục giữ việc nước, điều quân đi đánh Bá Tiên
Năm 548, ngày 20 (ngày Tân Hợi) tháng 3 (tức ngày 13-4 dương lịch), Lý Nam Đế ở động Khuất Lạo lâu ngày bị nhiễm lam chướng, ốm qua đời Ông ở ngôi được 5 năm (544-548), thọ 46 tuổi
Trang 18Theo sách "Việt Nam văn minh sử" của Lê Văn Siêu dẫn một số nguồn tài liệu cổ, Lý Nam
Đế ở lâu ngày trong động, vì nhiễm lam chướng nên bị mù hai mắt Vì vậy đời sau đến ngày giỗ thường phải xướng tên các đồ lễ để vua nghe thấy Lại cũng theo tài liệu này, cóthuyết cho rằng không phải Lý Nam Đế ốm chết mà vua bị người Lạo làm phản giết hại Tướng Lý Phục Man[5] cũng mất theo vua vì nạn này
Ngày nay ở trung tâm Hà Nội có phố mang tên Lý Nam Đế
[
Trang 19T liÖu phôc vô bµi:Khëi nghÜa Lý BÝ Níc V¹n Xu©n.(tiÕp)
Triệu Việt Vương
Triệu Việt Vương
Tên húy Triệu Quang Phục Sinh
Mất 571 Trị vì 548 - 570
Triệu Việt Vương (chữ Hán: 趙越王) tên thật là Triệu Quang Phục (趙光復), là con
Triệu Túc, người huyện Chu Diên, uy tráng dũng liệt, theo Lý Nam Đế đi đánh dẹp có công, được trao chức tả tướng quân Lý Nam Đế mất, ông xưng vương, sau khi đánh tan quân nhà Lương năm 550, đóng đô ở Long Biên, sau dời sang Vũ Ninh (huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh ngày nay) Năm 571, ông bị quân của Lý Phật Tử đánh úp và thua trận Ông tự tử ở cửa sông Đáy, kết thúc triều đại Triệu Việt Vương
lâu dài Bá Tiên không đánh được Người trong nước gọi là Dạ Trạch Vương (夜澤王)
Bãi ấy gọi là "bãi Tự Nhiên", đầm ấy là "đầm Nhất Dạ", ngày nay vẫn còn tên gọi cũ
Trang 20Năm 550, Trần Bá Tiên mưu tính cầm cự lâu ngày để làm cho quân của ông lương hết, quân mệt mỏi thì có thể phá được Gặp lúc nhà Lương có loạn Hầu Cảnh, gọi Trần Bá Tiên về (sau này Trần Bá Tiên cướp ngôi vua của nhà Lương năm 557.), ủy cho tì tướng
là Dương Sàn ở lại Ông tung quân ra đánh Sàn chống cự, thua chết Quân Lương tan vỡ chạy về Bắc Ông vào thành Long Biên ở
Anh của Lý Nam Đế là Lý Thiên Bảo, ở đất của người Di Lạo, xưng là Đào Lang Vương,lập nước gọi là nước Dã Năng Trước đó, khi Lý Nam Đế tránh ở động Khuất Lạo, Thiên Bảo cùng với tướng người trong họ là Lý Phật Tử đem 3 vạn người vào Cửu Chân Trần
Bá Tiên đuổi theo đánh, Lý Thiên Bảo thua, thu nhặt quân còn sót được vạn người chạy sang đất người Di Lạo ở Ai Lao, thấy động Dã Năng ở đầu nguôn Đào Giang, đất phẳng rộng màu mỡ có thể ở được, mới đắp thành để ở, nhân tên đất ấy mà đặt quốc hiệu Đến bây giờ quân chúng tôn làm chúa, xưng là Đào Lang Vương
Năm 555, Đào Lang Vương mất ở nước Dã Năng, không có con nối, quân chúng suy tôn
Lý Phật Tử lên nối ngôi, thống lĩnh quân chúng
Năm 557, Lý Phật Tử đem quân xuống miền Đông đánh nhau với quân của Triệu Việt Vương ở huyện Thái Bình, năm lần giáp trận, chưa phân thắng bại, mà quân của Lý Phật
Tử luôn thua, ngờ là ông có thuật lạ, bèn xin giảng hòa Ông nghĩ rằng Lý Phật Tử là người trong họ của Lý Nam Đế, không nỡ cự tuyệt, bèn chia địa giới ở bãi Quân Thần (nay là hai xã Thượng Cát, Hạ Cát ở huyện Từ Liêm, Hà Nội) cho ở phía tây của nước,
Lý Phật Tử dời đến thành Ô Diên (nay là xã Hạ Mỗ, huyện Từ Liêm, xã ấy nay có đền thờ thần Bát Lang, tức là đền thờ Nhã Lang) Lý Phật Tử có con trai là Nhã Lang, xin lấy con gái của ông là Cảo Nương Ông bằng lòng, kết thành thông gia Ông yêu quý Cảo Nương, cho Nhã Lang ở gửi rể Triệu Quang Phục quá tin vào sức mạnh quân sự của mình, mất cảnh giác nên đã bị suy yếu đáng kể Nhã Lang ở rể, thực chất là để hoạt động
Tử phụ lời thề, đem quân đánh Ông yếu thế không thể chống được, bèn đem con gái chạy về phía nam, tìm nơi đất hiểm để ẩn náu, nhưng đến đâu cũng bị quân của Lý Phật
Tử đuổi theo sát gót Ông cưỡi ngựa chạy đến cửa biển Đại Nha, bị nước chắn, than rằng:
"Ta hết đường rồi!", bèn nhảy xuống biển Họ Triệu mất nước
2.Truyền thuyết
Trong sử sách cổ đại có nói rằng nguyên nhân được thua của ông là do được và mất mũ đâu mâu móng rồng Thực ra, đó chỉ là huyền thoại Chuyện kể như sau:
Năm 549, ông ở trong đầm thấy quân Lương không lui, mới đốt hương cầu đảo, khẩn
thiết kinh cáo với trời đất thần kỳ, thế rồi có điềm lành được mũ đâu mâu móng rồng
dùng để đánh giặc Từ đó quân thanh lừng lẫy, đến đâu không ai địch nổi (tục truyền rằngthần nhân trong đầm là Chử Đồng Tử bấy giờ cưỡi rồng vàng từ trên trời xuống, rút móng rồng trao cho ông, bảo gài lên mũ đâu mâu mà đánh giặc) Năm 557, con gái của Triệu Quang Phục lấy con trai của Lý Phật Tử là Nhã Lang Năm 570, Nhã Lang nói với
vợ rằng: "Trước hai vua cha chúng ta cừu thù với nhau, nay là thông gia, chẳng cũng hay lắm ư? Nhưng cha nàng có thuật gì mà có thể làm lui được quân của cha tôi?" Cảo