Kiến thức Qua bài giảng, học sinh cần: - Thấy đợc mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm ngời, học để viết và làm, học để góp phần làm cho đất nớc hng thịnh, đồng thời t
Trang 1Ngày soạn: 06/3/2010
Ngày giảng: 08/3/2010
Lớp giảng: 8C, trờng THCS Thị Trấn
Giáo viên: Nguyễn Thị Kim Dung, trờng THCS Văn An
Bài 25
Tiết 101 Văn bản Bàn luận về phép học
( Trích: Luận học pháp)
Nguyễn Thiếp
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
Qua bài giảng, học sinh cần:
- Thấy đợc mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm ngời, học để viết và làm, học để góp phần làm cho đất nớc hng thịnh, đồng thời thấy đợc tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi
- Nhận thức đợc phơng pháp học tập đúng, kết hợp học với hành Học tập cách lập luận của tác giả, biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định
- Nắm đợc đặc điểm của thể văn tấu: Là lời của thần dân tâu lên vua chúa để trình bàýaự
việc, ý kiến, đề nghị Tấu có thể viết bằng văn xuôi, văn vần, văn biền ngẫu.
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng nhận diện thể văn tấu.
- Rèn kĩ năng cảm thụ văn nghị luận
3 Thái độ:
Giáo dục ý thức học tốt để cống hiến sức mình góp phần làm hng thịnh đất nớc
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên: SGK, SGV, STK, giáo án, bảng phụ
2 Học sinh: SGK, soạn bài
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học:
1 ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
Trang 2? Giờ trớc các em đợc học văn bản Nớc Đại Việt ta, hãy đứng tại chỗ và cho biết giá trị nội
dung, nghệ thuật của văn bản Nớc Đại Việt ta?
* Yêu cầu: Học sinh nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:
+ Nội dung: Đoạn trích có ý nghĩa nh bản tuyên ngôn độc lập: Nớc ta là nớc có nền văn hiến lâu đời, có lãnh thổ riêng, phong tục riêng, có chủ quyền, có truyền thống lịch sử; kẻ xâm
l-ợc là phản nhân nghĩa, nhất định thất bại
+ Nghệ thuật: Cách lập luận chặt chẽ, chứng cứ hùng hồn
3 Dạy bài mới: Giới thiệu bài: (1’)
Nh các em đã biết Nguyễn Thiếp là ngời học rộng hiểu sâu từng đỗ đạt làm quan dới triều Lê nhng sau đó từ quan về dạy học Quang Trung mấy lần viết th mời ông cộng tác với thái độ rất chân tình nên cuối cùng Nguyễn Thiếp cũng giúp triều Tây Sơn góp phần phân xây dựng đất nớc về mặt chính trị Bàn luận về phép học là một trong những văn bản quan
trọng của Nguyễn Thiếp gửi vua Qung Trung Nội dung vă bản đó ra sao , hôm nay cô trò ta
sẽ cùng tìm hiểu
Giáo viên viết đề bài lên bảng
? Dựa vào chú thích *, em hãy
nêu những nét cơ bản về tác
giả Nguyễn Thiếp?
- Nguyễn Thiếp (1723-1804),
tự là Khải Xuyên, hiệu là Lạp Phong C Sĩ, ngời đơng thời gọi là La Sơn Phu Tử
- Quê : La Sơn (nay là huyện
Đức Thọ) - Hà Tĩnh
- Là ngời "thiên t sáng suốt, học rộng hiểu sâu", đã từng
đỗ đạt, làm quan dới triều Lê nhng sau đó từ quan về dạy học
I Đọc, tìm hiểu chung
(14’)
1 Tác giả (2’)
SGK
Trang 3- Về tác giả Nguyễn Thiếp,
SGK của các em đã trình bày
khá đầy đủ Các em sẽ học
phần tác giả trong SGK.
? Em biết gì về văn bản Bàn
luận về phép học?
? Em biết gì về thể tấu?
- Cùng dạng với loại văn th
này còn có nghị, biểu, khải, sớ
Tấu có thể viết bằng văn xuôi,
văn vần, văn biền ngẫu
- Các em cần phân biệt với tấu
trong nghệ thuật hiện đại là
một loại hình kể chuyện, biểu
diễn trớc công chúng, thờng có
ý nghĩa thời sự, mang yếu tố
vui, hài hớc.
? Em biết gì về nội dung toàn
bài tấu mà Nguyễn Thiếp gửi
vua Quang Trung?
- Nguyễn Thiếp một là bàn về
quân đức (đức của vua):
- Trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung tháng 8 năm 1791
- Tấu là một loại văn th của
bề tôi, thần dân gửi lên vua chúa để trình bày sự việc, ý kiến, đề nghị
- Bài tấu bàn về 3 điều mà theo ông bậc đế vơng nên biết: quân đức (đức của vua), dân tâm (lòng của dân), học pháp (phép học).
2 Tác phẩm (3’)
- Trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung tháng 8 năm 1791
Trang 4thêm tài , bởi sự học mà có” “
gốc nớc, gốc vững nớc mới
(phép học): nội dung nh đoạn
trích giảng Qua bài tấu có thể
thấy đợc tấm lòng yêu nớc và
nhân cách chính trực của La
Sơn Phu Tử.
- Giọng đọc: chân tình bày tỏ
thiệt hơn, vừa tự tin vừa khiêm
tốn, kính cẩn, nghiêm trang,
chậm rãi.
- GV đọc từ đầu “ điều tệ
hại ấy”
- Gọi học sinh đọc tiếp đến hết
? Nhận xét phần đọc của bạn?
- GV chính xác
? Giải nghĩa các từ: thất
truyền, tam cơng, ngũ thờng?
- Các chú thích khác chúng ta
sẽ tìm hiểu trong khi đọc –
hiểu văn bản.
? Hãy chỉ ra bố cục của văn
bản?
- Nghe
- Đọc
- Nhận xét
- Giải nghĩa dựa vào phần chú giải
+ Đoạn 1: Bàn về mục đích của việc học
+ Đoạn 2, 3: Bàn về cách học
3 Đọc, hiểu chú thích (5’)
- Đọc
- Hiểu chú thích
4 Bố cục (3’)
3 phần :
- Phần 1 : từ đầu ‘‘điều
tệ hại ấy’’ : Bàn về mục
đích của việc học
Trang 5- Phần còn lại của văn bản thể
hiện thái độ của Nguyễn Thiếp
đối với nhà vua Trong qúa
trình phân tích văn bản ta sẽ
đi sâu vào ba phần nh trong
phần bố cục đã chia.
? Dựa vào phần chuẩn bị bài ở
nhà hãy xác định phơng thức
biểu đạt chính của văn bản ?
- Chuyển ý: Với một văn bản
mà ý nghĩa của nó còn đến
ngày nay thì chúng ta cần đọc
hiểu nh
em sẽ chuyển sang phần thứ 2.
- GV định hớng đọc hiểu–
theo bố cục vừa chia.
- GV treo bảng phụ phần 1 lên
bảng
? Nhắc lại nội dung của phần
1?
? Chú ý vào câu đầu của phần
1, cho biết tác giả đã sử dụng
+ Đoạn 4 : Tác dụng của phép học
- Nghị luận
- Thái độ thành kính của Nguyễn Thiếp khi tấu là biểu hiện của phơng thức biểu cảm
- Nghe, xác định định hớng
đọc – hiểu
- Quan sát bảng phụ
- Nhắc lại nội dung phần 1
- Phần 2 : tiếp ‘‘xin chớ
bỏ qua’’ : Bàn về cách học.
- Phần 3 : tiếp ‘‘thịnh trị’’ : Tác dụng của phép
học
5 Phơng thức biểu đạt
(1’)
- Nghị luận
- Kết hợp : biểu cảm
II Đọc hiểu văn bản– (18’)
1 Bàn về mục đích của việc học (6’)
- Sử dụng câu châm ngôn,
Trang 6biện pháp nghệ thuật gì?
- Tác giả so sánh việc ngọc
đ-ợc mài để trở thành đồ vật với
việc con ngời đi học để trở nên
tốt đẹp hơn, biết cách đối xử
hằng ngày với mọi ngời
? Hãy cho biết ở 3 câu đầu tác
giả nêu khái quát mục đích của
việc học là gì?
-ợng, phức tạp đợc giải thích
ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu đó
là lẽ đối xử hằng ngày giữa
mọi ngời Nh vậy mục đích
chân chính của việc học là để
làm ngời, để học cách đối xử
với mọi ngời xung quanh.
- Đạo học ngày xa mà Nguyễn
Thiếp muốn nói là tam cơng,
ngũ thờng.
? Dựa vào phần chú thích hãy
giải nghĩa các từ: tam cơng,
ngũ thờng ?
? Ngời xa học tam cơng, ngũ
thờng để làm gì?
? ở phần 1 ngoài việc nêu mục
đích của việc học, tác giả còn
phê phán lối học nào?
- So sánh
- Sử dụng câu châm ngôn
- Trả lời
- Giải nghĩa
- Hình thành 5 đức tính của con ngời: nhân, nghĩa, lễ, chí, tín và biết cách ứng xử 3 mối quan hệ gốc trong xã hội phong kiến: vua tôi, cha con,
so sánh
- Mục đích chân chính của việc học là học để làm
ng-ời.
-> Học tập là qui luật tất yếu của con ngời
- Học tam cơng, ngũ thờng
để hình thành đạo đức, nhân cách
Trang 7? Nguyễn Thiếp quan niệm thế
nào là lối học hình thức hòng
cầu danh lợi?
- Cả hai lối học trên đều là lối
học lệch lạc, sai trái.
? Từ đó tác giả chỉ ra tác hại
của lối học lệch lạc, sai trái đó
là gì ?
? Hãy nhận xét về sự liên kết
của các câu văn trong phần 1?
(có chặt chẽ không? ý văn có
mạch lạc không, rõ ràng
không, dễ hiểu không ?)
? Qua đoạn văn bàn về mục
đích học, tác giả đã thể hiện
thái độ gì đối với việc học ?
? Em thấy thái độ với việc học
của Nguyễn Thiếp có đúng đắn
không?
? Thái độ của bản thân em với
chồng vợ
- Trả lời
- Học hình thức: học thuộc lòng câu chữ mà không hiểu nội dung, chỉ có cái danh mà không có thực chất
- Học cầu danh lợi: học để có danh tiếng, đợc trọng vọng,
đợc nhàn nhã, đợc nhiều lợi lộc
- Chúa tầm thờng, thần nịnh hót -> Đảo lộn giá trị con
ng-ời, không có ngời tài - đức, ngời trên kẻ dới đều thích sự chạy chọt, luồn cúi, không có thực chất, dẫn đến cảnh nớc mất nhà tan
- Nhận xét
- Trả lời
- Phê phán lối học hình thức hòng cầu danh lợi
- Tác hại: chúa tầm thờng, thần nịnh hót Nớc mất, nhà tan
-> Những câu văn lập luận liên kết chặt chẽ khiến ý văn mạch lạc, rõ ràng, dễ hiểu
=>Thể hiện thái độ xem th-ờng lối học chuộng hình thức, coi trọng lối học lấy mục đích thành ngời tốt, làm cho đất nớc vững bền
Trang 8việc học nh thế nào (có giống
Nguyễn Thiếp không?)?
- Chuyển ý: Nguyễn Thiếp
xác định mục đích chân chính
của việc học là để học làm
ng-ời, vậy thì ông bàn về cách học
nh thế nào ta sẽ tìm hiểu trong
phần thứ 2.
- GV treo bảng phụ phần 2 lên
bảng
? Khi bàn về cách học, Nguyễn
Thiếp đã đề xuất những ý kiến
nào ?
- Mở thêm trờng, lớp; mở
rộng thành phần ngời học để
đáp ứng nhu cầu học xuất phát
từ tinh thần hiếu học của nhân
dân ta Ngày nay chính sách
khuyến học của Nhà nớc ta đã
tạo điều kiện cho mọi trẻ em
đ-ợc đến trờng, khuyến khích,
tạo điều kiện cho ngời có
nguyện vọng học tập.
? Phép dạy ngày xa theo
Nguyễn Thiếp là gì?
- Ngày nay, hệ thống giáo dục
của nớc ta cũng theo các bậc
- Đó là thái độ đúng đắn, tích cực cần đợc chúng ta phát huy trong việc học ngày nay
- Suy nghĩ, trả lời
- Mở thêm trờng, lớp; mở rộng thành phần ngời học
- Trả lời
2 Bàn về cách học (6’)
- Mở thêm trờng, lớp; mở rộng thành phần ngời học (tạo điều kiện thuận lợi cho ngời đi học)
- Phơng pháp học phải: + Tuần tự từ thấp đến cao + Học rộng, nghĩ sâu, biết tóm lợc những điều cơ bản, cốt yếu nhất
Trang 9học từ thấp đến cao: GD mầm
non, GD tiểu học, GDTH
(THCS, THPT), GD nghề
nghiệp và GD ĐH Việc chú
trọng thực hành trong quá trình
dạy – học ngày nay là căn cứ
để khẳng định rằng hệ thống
phơng pháp học mà Nguyễn
Thiếp đa ra vẫn còn phù hợp
với hiện tại
? Những ý kiến trên đợc nêu ra
nhằm mục đích gì ?
? Trong số những cách học đó,
em tâm đắc với cách học nào ?
Vì sao?
? Khi đề xuất ý kiến về cách
học, Nguyễn Thiếp mong ớc
điều gì?
- Sở dĩ tác giả lại tin rằng phép
học do mình đề xuất có thể tạo
đựơc nhân tài, vững yên đợc
n-ớc nhà vì cách học mở rộng sẽ
phát hiện đợc nhiều nhân tài
và cách học gắn với thực hành
là cách học giúp ngời học hiểu
sâu, hiểu kĩ vấn đề hơn
? Khi đề xuất ý kiến với vua về
việc học của nớc nhà, tác giả
đã dùng những từ ngữ cầu
khiến nh : cúi xin, xin chớ bỏ
- Trả lời
- Tất cả Vì cách học mà Nguyễn Thiếp đa ra mang tính chất đúng đắn, tính chất thực tiễn , h/s chúng ta có thể
áp dụng
- Kẻ nhân tài lập đợc công, nhà nớc nhờ thế mà vững yên
+ Học đi đôi với hành
=> Mở mang sự hiểu biết cho dân chúng
Trang 10qua Những từ ngữ đó cho em
hiểu gì về thái độ của tác giả
với việc học, với vua?
? Nhận xét về cách lập luận
của tác giả trong phần này?
? Thái độ của tác giả trong
phần này là gì?
? Nhắc lại nội dung của phần
3?
? Mục đích học chân chính và
cách học đúng đắn đợc tác giả
gọi là đạo học Theo tác giả,
đạo học thành sẽ có tác dụng
nh thế nào ?
(- Sở dĩ nói đạo học thành lại
sinh ra nhiều ngời tốt vì cách
học chân chính sẽ tạo ra nhiều
ngời học có tài có đức, sẽ
thành nhiều ngời tốt.
- Còn nói triều đình ngay
ngắn liên quan đến đạo học
thành vì đạo học thành thì
không còn lối học hình thức,
không còn hiện tợng chúa tầm
thờng, thần nịnh hót.
Đạo học thành có thể khiến
thiên hạ thịnh trị vì đạo học
thành sẽ tạo ra nhiều ngời biết
trọng lẽ phải, biết ứng dụng
- Chân thành với sự học, tin ở
điều mình tấu trình là đúng
đắn, tin ở sự chấp thuận của vua và giữ đợc đạo vua tôi
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Cách lập luận: từ điều kiện đến kết quả
-> Khẳng định quan điểm, phơng pháp học đúng đắn
3 Tác dụng của phép học
(6’)
- Đạo học thành thì ngời tốt nhiều; ngời tốt nhiều thì triều đình ngay ngắn mà thiên hạ thịnh trị
Trang 11điều học vào công việc, không
còn thói cầu danh lợi hoặc
nịnh thần; khiến việc cai trị
quốc gia sẽ dễ dàng, nớc nhà
sẽ vững vàng ổn định.)
? Nhận xét về cách lập luận
của tác giả?
? Đằng sau các lí lẽ bàn về tác
dụng của phép học, ngời viết
đã thể hiện một thái độ nh thế
nào ?
- GV: T tởng của Nguyễn
Thiếp đa ra ở đây vẫn còn có
giá trị đến ngày nay Đạo học
thành sẽ có sức mạnh cải tạo
con ngời, cải tạo xã hội, thúc
đẩy xã hội phát triển.
? Văn bản có đặc sắc gì về
nghệ thuật ?
? Sử dụng các biện pháp nghệ
thuật đó để nêu lên nội dung
gì?
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Cách lập luận chặt chẽ
- Đề cao tác dụng của việc học chân chính, tin tởng ở
đạo học chân chính, kì vọng vào tơng lai đất nớc
III Tổng kết Ghi nhớ– (3’)
1 Nghệ thuật
- Sử dụng câu châm ngôn,
so sánh
- Cách lập luận chặt chẽ
- Văn bản có sự kết hợp giữa phơng thức nghị luận
và biểu cảm
2 Nội dung
Văn bản giúp ta hiểu về mục đích của việc học là
Trang 12- Phần tổng kết trên bảng
chính là nội dung phần ghi
nhớ trong SGK/79, về nhà các
em học thuộc.
- Trả lời học để có tri thức, làm ngời
có đạo đức, có tri thức, góp phần làm hng thịnh đất
n-ớc, chứ không phải để cầu danh lợi Muốn học tốt phải có phơng pháp, học cho rộng nhng phải nắm cho gọn, đặc biệt, học phải
đi đôi với hành
IV Củng cố (3’)
? Qua văn bản Bàn luận về phép học, em hiểu gì về tác giả Nguyễn Thiếp ?
- Nguyễn Thiếp đúng là ngời thiên t sáng suốt, học rộng hiểu sâu; là ngời trí thức yêu nớc, quan tâm đến vận mệnh đất nớc, là ngời trọng chữ, trọng tài.
? Hãy xác định trình tự lập luận của đoạn văn bằng cách hoàn thiện sơ đồ trên bảng ?
Trang 13Mục đích chân chính của
việc học
Phê phán những lệch lạc,
sai trái
ph-ơng pháp đúng đắn
Tác dụng của việc học chân chính
V Dặn dò (1’)
- Học bài, học thuộc ghi nhớ, làm phần luyện tập vào vở bài tập
-Soạn bài: Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm