TÁCH THÀNH ĐỘNG MẠCH CHỦ (Kỳ 1) docx

Vị trí tách thành ĐMC hay gặp là ĐMC lên chỗ lồi, vùng cao trên các xoang vành phải và xoang không vành khoảng 1-2 cm, chiếm khoảng 60-65%, ĐMC xuống - chỗ xuất phát ngay dới chỗ xuất ph

TÁCH THÀNH ĐỘNG MẠCH CHỦ

(Kỳ 1)

Tách thành động mạch chủ (ĐMC) là bệnh ít gặp (tỷ lệ hiện mắc khoảng

5-30 ca/triệu ngời/năm), tần suất thay đổi phụ thuộc vào từng quần thể với các yếu tố nguy cơ khác nhau Triệu chứng bệnh thờng đa dạng, dễ nhầm với nhiều bệnh cảnh cấp cứu khác, cần chú ý nghi ngờ mới có thể chẩn đoán và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng gây tử vong Tỷ lệ nam/nữ là 2/1, độ tuổi hay gặp nhất là

từ 60 đến 70 tuổi Tỷ lệ tử vong khoảng 1%/mỗi giờ trong 48 giờ đầu

Vị trí tách thành ĐMC hay gặp là ĐMC lên (chỗ lồi, vùng cao trên các xoang vành phải và xoang không vành khoảng 1-2 cm, chiếm khoảng 60-65%), ĐMC xuống - chỗ xuất phát (ngay dới chỗ xuất phát của động mạch dới đòn trái, 20%), quai ĐMC (10%), còn lại ở ĐMC bụng do những vùng này phải căng giãn nhiều nhất dới áp lực cao trong kỳ tâm thu hoặc là điểm nối (xung yếu) giữa những vùng cố định và di động của ĐMC

I Phân loại: Tách thành ĐMC có thể theo nhiều kiểu:

A Phân loại kinh điển: theo hai kiểu DeBakey và Stanford Tách thành

ĐMC hay gặp nhất ở đoạn ĐMC lên sau đó là vùng lân cận với dây chằng động mạch

1 Phân loại theo DeBakey có 3 týp:

a Týp I: thơng tổn cả ĐMC lên và ĐMC xuống

β Týp II: thơng tổn chỉ ở ĐMC lên

c Týp III: thơng tổn chỉ ở đoạn ĐMC xuống

2 Phân loại theo Stanford gồm 2 kiểu:

a Týp A: tổn thơng đoạn ĐMC lên cho dù khởi phát ở bất kỳ đoạn ĐMC nào

β Týp Β: thơng tổn ĐMC đoạn xa kể từ chỗ xuất phát của nhánh động mạch dới đòn trái

Tuy nhiên có khi không thể phân định rõ týp chẳng hạn nếu tách thành ĐMC chỉ ở quai ĐMC cạnh vùng xuất phát động mạch dới đòn trái gần với gốc ĐMC mà không có kèm đoạn ĐMC lên Vì thế, có thể chia theo vị trí tách thành hai loại: tách thành ĐMC đoạn gần (tính từ gốc ĐMC lên đến chỗ xuất phát của động mạch dới đòn trái) và đoạn xa (từ đó trở đi)

Hình 9-1 Phân loại tách thành ĐMC theo DeBakey và Stanford

3 Phân loại theo vị trí giải phẫu, tùy vào đoạn tổn thơng

4 Phân loại theo thời gian bị bệnh:

a Cấp tính: thời gian kể từ khi khởi phát Ê 2 tuần

β Mạn tính: thời gian > 2 tuần, khoảng một phần ba số bệnh nhân thuộc nhóm mạn tính

Tỷ lệ tử vong tăng dần lên trong vòng 2 tuần lễ đầu tiên, đạt cực đại vào khoảng 75-80%, tạo ra một ngỡng tự nhiên về diễn biến bệnh

5 Phân loại của Svensson: mới đề xuất gần đây, nhờ kỹ thuật chẩn đoán

hình ảnh mới, là:

a Tách thành ĐMC kinh điển do nội mạc bị tách ra chia ĐMC thành hai lòng giả và thật, có hoặc không thông với nhau qua các vết rách nội mạc, chênh lệch áp lực giữa hai vùng chỉ từ 15-25 mmHg nên lòng giả có khuynh hớng phồng

lên theo thời gian, tạo ra phình mạch, lóc rộng, thậm chí vỡ ra

Hình 9-2 Phân loại tách thành ĐMC theo Svensson

β Huyết khối hoặc chảy máu trong thành ĐMC thờng do đứt các mạch nuôi ĐMC gây xuất huyết/huyết khối trong thành ĐMC, làm thành ĐMC dày lên, tiến triển thành loại 1, vỡ ra hoặc khỏi hẳn với 2 týp khác biệt theo căn nguyên: hoại tử lớp giữa thành nang Erdheim-Gsell hoặc tạo mảng xơ vữa - với loại này không thể chẩn đoán đợc khi chụp mạch mà phải dùng các phơng pháp chẩn đoán khác

c Tách thành ĐMC khu trú gây phồng thành ĐMC: không thể chẩn

đoán trên lâm sàng, song phát hiện đợc dới hình ảnh khối phồng khi chụp mạch hoặc chụp cắt lớp mạch máu

d Loét và nứt mảng xơ vữa ĐMC: thờng gặp ở ĐMC bụng tuy cũng thấy

ở ĐMC ngực, các mảng xơ vữa loét có thể tiến triển thành tách thành ĐMC kinh điển hoặc vỡ bung mảng xơ vữa, gây bệnh cảnh tắc mạch do cholesterol

e Tách thành ĐMC do chấn thơng hoặc do thủ thuật, can thiệp trong lòng mạch, có thể tiến triển thành loại 1 hoặc 2, thậm chí vỡ ra

6 Đờng kính vòng van ĐMC ở ngời trởng thành bình thờng là 2,6 ± 0,3 cm

ở nam, 2,3 ± 0,2 cm ở nữ; đối với ĐMC lên tơng ứng ở hai giới là 2,9 ± 0,3 và 2,6

± 0,3 cm Đờng kính ĐMC lên bình thờng tối đa là 2,1 cm/m2 da, lớn hơn là giãn

và nếu > 4 cm đợc coi là túi phình Đối với ĐMC xuống, giá trị bình thờng là 1,6 cm/m2, nếu > 3 cm đợc coi là phình dạng túi Độ dày thành ĐMC bình thờng là <

4mm Đờng kính lòng ĐMC sẽ tăng dần theo tuổi khoảng 1-2 mm/10 năm, mức

độ tăng càng lớn khi đờng kính lòng mạch càng tăng