Chữa khi chưa có bệnh có nghĩa là thấy Can mắc bệnh, biết là Can bệnh sẽ truyền sang Tỳ, cho nên phải làm cho Tỳ khí vững chắc trước tiên.. Cho nên chữa Tỳ lấy thuốc táo để thăng đó là n
Trang 1I. ĐẠI PHÁP ĐIỀU TRỊ
197 Chữa bệnh phải tìm từ bản
“Tố Vấn - Âm Dương ứng tượng đại luận”
198 Hoãn thì trị bản Cấp trị tiêu
Minh – Lý Diên
“Y học nhập môn – Tiêu bản luận”
199 Phải khắc phục cái chủ yếu, trước hết phải tìm ra nguyên nhân
“Tố Vấn – Chí chân yếu đại luận”
200 Chữa bệnh trước tiên phải hiểu bệnh Hiểu bệnh rồi sau mới bàn đến dùng thuốc
Thanh – Dụ Gia Ngôn
“Ngụ ý thảo – Tiên nghị bệnh hậu nghị dược”
201 Thấy bệnh chữa bệnh, điều tối kỵ của thầy thuốc
Minh – Chu Thận Trai Thận Trai di thư – biện chứng luận trị
202 Thấy Đờm chớ chữa đờm Thấy huyết chớ chữa huyết Không
mồ hôi không phát hãn Có nhiệt đừng công nhiệt Suyễn sinh đừng hao khí Tinh chớ sáp tiết Hiểu rõ những điều hay, mới là thầy anh kiệt
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc – Thận vi tiên thiên bản – Tỳ vi hậu thiên bản” dẫn
lời Vương Ứng Chấn
203 Trước hết phải nắm rõ tuế khí, đừng khắc phạt thiên hòa
“Tố Vấn – Ngũ thường chính đại luận”
204 Cẩn thận xét thấy “gián” “thậm”, lấy ý mà điều hòa, “gián” thì dùng kiêm, “thậm” thì dùng một mình
“Tố Vấn – Tiêu bản bệnh truyền luận”
205 Nguyên tắc chữa bệnh, nên biết là chính, nên cân nhắc là nhẹ
Minh – Trương Cảnh Nhạc
Trang 2“Cảnh nhạc toàn thư – Truyền trung lục – Luận trị thiên”
206 Phép phân (chia) để trị ở chỗ xét nặng, nhẹ Phép hợp để trị, cần phân biệt chủ và khách
Thanh - La Hạo
“Y kinh dư luận – Trị bệnh hoãn cấp phân hợp luận”
207 Nghĩ như bệnh thuộc cố tật lại thêm bệnh đột ngọt, nên chữa bệnh đột ngột trước sau hãy chữa cố tật
Đông Hán – Trương Trọng Cản
“Kim quỹ yếu lược – Tạng phủ kinh lạc tiên hậu bệnh mạch chứng
trị”
208 Bị bệnh từ trước rồi sau mới sinh trung mãn, nên chữa tiêu
209 Đại tiểu tiện không lợi nên chữa Tiêu
210 Hãn, mà đừng làm thương
Hạ, mà đừng làm tổn
Ôn, mà đừng làm táo
Hàn, mà đừng làm ngưng
Tiêu, mà đừng phạt
Bổ, mà đừng trệ
Hòa, mà đừng tràn lan
Thổ, mà đừng chậm trễ
Đương đại – Bồ Phụ Chu
“Bồ Phụ Chu y liệu kinh nghiệm – Bát pháp vận dụng”
211 Chữa bệnh chia ba phép sơ trung mạt:
Con đường sơ trị (giai đoạn đầu) theo phép nên mạnh dạn Con đường trung trị (giai đoạn giữa) theo phép vừa mạnh vừa từ
từ hỗ trợ nhau…
Con đường mạt trị (giai đoạn cuối) theo phép nên thong thả từ từ
Nguyên – Vương Hiếu Cổ
Trang 3“Thử sự nan tri – Tam pháp ngũ luận trị “
212 Phàm chữa bệnh tất cả nên làm cho tà có con đường rút lui
Thanh – Chu Học Hải
“Độc y tùy bút – Dụng dược tu sử tà hữu xuất lộ”
213 Chữa khi chưa có bệnh có nghĩa là thấy Can mắc bệnh, biết là Can bệnh sẽ truyền sang Tỳ, cho nên phải làm cho Tỳ khí vững chắc trước tiên
“Nạn kinh – Nạn thứ 77”
214 Thấy Can mắc bệnh, biết là bệnh Can sẽ truyền sang Tỳ, trước phải làm vững chắc Tỳ
Đông Hán – Trương Trọng Cảnh
“Tạng phủ Kinh lạ tiên hậu bệnh mạch chứng”
215 Chữa bệnh cấp tính phải có gan (đởm) và kiến thức Chữa bệnh
mạ tính phải có phương và giữ gìn
Đương đại – Nhạc Mĩ Trung
“Nhạc Mỹ Trung luận y tập”
216 Bệnh cấp mà dùng thuốc hoãn là nuôi kẻ sát nhân
Hoãn bệnh mà dùng thuốc cấp là thúc ép kẻ sát nhân
Tống – Đậu Tài
“Biển Thước tâm thư – Yếu chi hoãn cấp”
217 Bệnh có mới, cấp Mới thì xu thế cấp, điều tị nên trọng tễ Lâu thì xu thế hoãn, điều trị nên dùng thang thuốc nhẹ nhàng
“Thận trai di thu – Nhị thập lục tự nguyên cơ – Hoãn”
218.Con đường khéo sử về sâu, càng phải học kỹ
Thanh – Từ Linh – Thai
“Y học nguyên lưu luận – Danh y bất khả vi luận”
219 Điều lý sau khi mắc bệnh không dễ như khi chữa bệnh
“Ôn bệnh điều biện – Hạ Tiêu Thiên”
Trang 4II. TẠNG PHỦ LUẬN TRỊ
220 Bản của tiên thiên ở thận,
Bản của hậu thiên ở tỳ
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc – Thận vi tiên thiên bản Tỳ vi hậu thiên bản luận”
221 Thủy là nguồn của vạn vật, Thổ là mẹ của vạn vật
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc – Hư lao”
222 Chữa tiên thiên nên tìm các loại thuộc tinh huyết Chữa hậu thiên nên tham khảo các loại các phương về đồ ăn cốc khí
Thanh – Vương Thúc Cao
“ Vương Thúc Cao y án – Hư lao”
223 Chữa căn bản của tiên thiên thì có chia ra thủy và hỏa
Chữa căn bản của hậu thiên thì có chia ra nhọc mệt hay ăn uống
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc - Thận vi tiên thiên bản Tỳ vi hậu thiên bản luận”
224 Điều lý tỳ vị là vương đạo trong nghề y Hạn chế ăn uống là bài thuốc tốt đẩy lùi tật bệnh,
Minh – Phương Quảng
“Đan Khê tâm pháp phụ dư – Y chỉ - Phục cổ yên phương thị phú”
225 Trăm bệnh trong bốn mùa, Vị khí là gốc
“Dịch chẩn Nhất đắc – Dịch chẩn chi chứng – Vị nhiệt bất thực”
226 Vị khí khi đã bại, trăm thứ thuốc cũng khó gỡ
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc – Thận vi tiên thiên bản Tỳ vi hậu thiên bản luận”
227 Sự sống dựa vào hậu thiên, ăn được là quý
Cận đại – Trương Tích Thuần
Trang 5“Y học dung trung tham tây lục – Y phương”
228 Phép chữa bệnh phải lấy cốc khí trước tiên
Kim – Lưu Hoàn Tố
“Tố Vấn ấn bệnh cơ khí nghi bảo mệnh tập – Bản thảo luận quyển
9”
229 Dùng ăn để dẹp ốm đau, dùng tình chí đẩy lui tật bệnh, có thể gọi là thầy giỏi
Đường – Tôn Tư Mạo
“Thiên kim yếu phương – Thực trị tư luận”
230 Tỳ nên thăng mới khỏe, Vị nên giáng mới hòa Thái âm thấp thổ, được dương mới vận động Dương minh dương thổ, được
âm tự yên Vì Tỳ thích cương táo, Vị ưa nhu nhuận
Thanh – Diệp thiên Sỹ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Tỳ Vị” theo nhận xét của Hoa Tụ Vân
231 Kiện Tỳ nên thăng, thông Vị nên giáng Cho nên chữa Tỳ lấy thuốc táo để thăng đó là nói lấy ánh dương để sưởi ấm Chữa Vị lấy thuốc nhuận để giáng, cho nên nói mưa móc cho ngấm dần
Thanh – La Hạo
“Y kinh dư luận – Tục Tỳ Vị luận”
232 Phần dương ở trong Vị ưa thăng phù, nếu hư thì trái lại, hãm xuống dưới làm công việc liễm giáng, sẽ sinh ra khí chèn nén không dễ chịu Phần dương ở trong Thận quý ở sự ngưng giáng, lao (nhọc mệt) thì nổi lên trên, nếu lại làm cho thăng phát thì chân khí tiêu vong đến ngay
Thanh – Trần Tu Viên
“Y học tùng chúng lục – Hư lao”
233 Phàm bệnh điên đảo khá rõ ràng, phải theo Tỳ VỊ mà điều lý
Thanh – Trình Hạnh Hiên
“Y thuật quyển 7” dẫn lời của Chu Thận Trai
234 Chữa bệnh không khỏi, tìm đến Tỳ VỊ mà chữa khỏi rất nhiều
Trang 6Minh – Chu Thận Trai
“Thận Trai di thư – Biện chứng thi trị”
235 Thổ vượng thì kim sinh, không phải bo bo giữ Phế Thủy thăng thì hỏa giáng, đừng tất tưởi ở thanh Tâm
Thanh – Trần Tu Viên
“Y học tùng chúng lục – Hư lao luận” dẫn lời của Lý Trung Tử
236 Vị thuộc dương thổ, nên mát nên nhuận Can là cương tạng nên nhu nên hòa
Thanh – Diệp Thiên Sỹ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Ế cách phiên vị - Tô án”
237 Chữa Can không ưng, nên lấy Dương minh
Thanh – Diệp Thiên Sỹ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Mộc thừa Thổ”
238 Can là tạng cứng cỏi, chức năng sơ tiết, dùng thuốc không nên cứng cỏi mà nên mềm mại, không nên phạt mà nên hòa
Thanh – Lâm Bội Cầm
“Loại chứng trị tài – Can khí can hỏa can phong luận trị”
239 Can thể âm mà dụng Dương
Thanh – Diệp Thiên Sỹ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Can phong” dẫn lời của Hoa Tụ Vân
240 Ất Quý đồng nguyên, Can Thận đồng trị
Minh – Lý Trung Tử
“Y tôn tất độc – Thủy hảo Âm dương luận”
241 Phế là tạng non nớt, là hoa cái toàn thân, nên nhuận không nên táo
Thanh – Tưởng Pháp
“Thần y vựng biên – Khiết củ - Ất canh phương”
242 Phế là tạng non nớt, có thể chữa nhẹ nhàng không được mạnh tay
Trang 7Thanh – Trần Sĩ Đạc
“Thạch thất bí lục - Ức trị pháp”
243 Sáu phủ lấy thông là Bổ
Thanh – Diệp Thiên Sĩ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Mộc thừa thổ - Nhuế án”
244.Chữa Thượng tiêu như lông (không nhẹ thì khong nang lên), chữa Trung tiêu như cái cân (không thăng bằng thì không yên), chữa Hạ tiêu như cái nắm đấm (không nặng thì không chìm)
Thanh – Ngô Cúc Thông
“Ôn bệnh điều biện – Tạp thuyết – Trị bệnh pháp luận”
245 Giỏi bổ Dương, phải từ trong Âm cầu Dương thì Dương được
Âm giúp mà sinh hóa vô cùng
Giỏi bổ Âm, phải từ trong Dương cầu Âm thì Âm được Dương thăng mà suối nguồn không kiệt
Minh – Trương Cảnh Nhạc
“Cảnh nhạc toàn thư – Tân phương bát (trận) lộ - bổ lược”
246 Trong thuốc hồi dương, phải kèm theo thuốc âm Trong thuốc nhiếp âm, cần chiếu cố dương khí
Trang 8Thanh – Diệp Thên Sĩ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Thoát” dẫn lời của Hoa Tụ Vân
247 Dương hư nặng, trước phải hồi dương, sau đó dần dần cho thuốc
bổ âm, đó là vì không có âm thì dương không hóa được
Âm hư nặng, trước pahri bổ âm, sau đó dần dần cho thuốc bổ dương, đó là vì không có dương thì âm không sinh được
Thanh – Vương Tam Tôn
“Y quyền sơ biên”
248 Dương hư hàn nhiều, nên bổ bằng cam ôn mà nên dùng các thuốc thanh nhuận
Âm hư nhiều nhiệt nên bổ bằng cam lương mà các vị cay ráo thì khống được dùng
Minh – Trương Cảnh Nhạc
“Cảnh Nhạc toàn thu – Tân phương bát lộ - Bổ lược”
249 Dùng thuốc Hàn mà vẫn nhiệt thì lấy ở Âm Dùng thuốc nhiệt
mà vẫn hàn thì lất ở Dương
“Tố Vấn – Chí chân yếu đại luận”
250 Ích nguyền của Hỏa để tiêu tan âm ế Mạnh chủ của thủy đế chế dương quang
Đường – Vương Băng
“Tố Vấn chí chân yếu đại luận” chú văn
251 Âm chứng giống như Dương, dùng thuốc thanh thì chết
Dương chứng giống như âm, dùng thuốc ôn chết ngay
Thanh – Cố Tùng Viên
“Cố Tùng Viên y kính – Cách ngôn vậng toản”
252 Âm Dương đều bất túc, nếu bổ dương thì âm kiệt, tư âm thì dương thoát, gặp trường hợp này nên dùng thuốc cam (ngọt)
“Linh khu – chung thủy thiên”
253 Xuân Hạ dưỡng dương Thu Đông dưỡng âm
Trang 9“Tố Vấn – Tứ khí điều thần đại luận”
254 Chữa Âm, không có phép Bổ vội vàng, không uống thuốc lâu thì không hiệu quả
Minh – Mậu Trọng Thuần
“Tiên Tình Trai y học quảng bút ký – Thổ Huyết”
255 Cứu Âm, đừng lập công nhanh chóng
Thanh – Diệp Thiên Sỹ
“Lâm chứng chỉ nam y án – Hư lao”
256 Chữa Tâm không cần thiết đều dùng thuốc nhiệt; Chữa Thận không cần thiết đều dùng thuốc hàn Nhưng làm ích phần dương của Tâm, thuốc hàn cũng dùng được; làm mạnh phần Âm của Thận, thuốc nhiệt cũng có thể dùng được
Đường – Vương Băng
“Tố Vấn – Chí chân yếu đại luận” chú văn