Hệ bạch huyết: Không còn bị coi thường doc

Trước đây, hệ thống bạch huyết chỉ được coi là một hệ thống dẫn lưu bình thường không đáng quan tâm, nhưng hiện nay, hệ thống tuần hòan thứ hai của cơ thể này đang nổi lên như là một y

Hệ bạch huyết: Không còn bị

coi thường

Đôi lúc thật khó mà trở thành nhà khoa học Chỉ 5 năm trước,

Mihaela Skobe, một nhà sinh học phân tử hiện đang làm việc tại

Mount Sinai School of Medicine, New York và cộng sự của bà cố

gắng hết sức nhưng không thể công

bố công trình về hệ thống bạch

huyết Các biên tập viên và các

phản biện lại cho rằng vấn đề này không có gì hấp dẫn Rất lịch sự

nhưng thẳng thừng, lá thư từ chối công bố kết quả nghiên cứu của bà

đã được gửi đi từ một tạp chí khoa học “Họ nói rằng những gì trong bài báo điều rất đúng nhưng mà hệ thống bạch huyết không phải là một vấn đề quan trọng”, Skobe kể lại

“Hòan tòan không chút quan tâm”

Thế nhưng tình hình không phải

như thế Trước đây, hệ thống bạch huyết chỉ được coi là một hệ thống dẫn lưu bình thường không đáng

quan tâm, nhưng hiện nay, hệ thống

tuần hòan thứ hai của cơ thể này

đang nổi lên như là một yếu tố

quan trọng trong nhiều bệnh lý từ ung thư cho đến hen suyễn, và nó

là thành phần sống còn của hệ

miễn dịch thông thường Theo như

những kết quả từ những khám phá gần đây, các nhà nghiên cứu đang

cố gắng xem xét và can thiệp vào họat động của hệ bạch huyết nhằm giảm thiểu mức độ di căn của ung thư, tăng cường hiệu quả của

vaccine, hoặc chữa trị một số căn bệnh gây biến dạng và đau nhức ở

hệ bạch huyết này (như bệnh phù hạch)

“Nó đang là một lĩnh vực nóng”,

Michael Detmar, một chuyên gia da liễu và nghiên cứu hệ thống bạch

huyết Harvard Medical School,

Boston, Massachusetts cho biết

Vào lúc này, ông ta nói tiếp, nhiều phòng thí nghiệm đang kích họat

quá trình nghiên cứu từ mạch máu cho đến hệ bạch huyết Dermar là một trong những nhà nghiên

cứu đang tìm cách chứng minh tầm

quan trọng của của hệ bạch trong việc “giúp sức” cho tế bào ung thư

di căn Nhiều nhóm khác đang tìm

kiếm vai trò của hệ bạch huyết

trong những bệnh viêm nhiễm như bệnh hen suyễn hoặc hiện tượng

đào thải cấy ghép “Chúng tôi đang

trong giai đọan đột phá”, Dermar cho biết, “Có cảm giác rằng còn

nhiều thứ lắm để khám phá”

Cũng cần nhắc lại rằng hệ thống

bạch huyết có các mạch với cấu

trúc dạng van điều này cho phép tế bào miễn dịch di chuyển qua lại dễ dàng (xem hình minh họa)

Các bó mạch bí mật

Điều xem có vẻ lạ lùng là trong cơ

thể chúng ta lại tồn tại một cơ quan

mà nó như một vùng đất hoang,

không ai ngó ngàng tới Mạch bạch huyết đơn giản chỉ là hệ thống dẫn

lưu, nhưng chúng lại có những đặc

tính sinh y học khá tinh vi mà

chúng ta chưa biết Mạch bạch

huyết không chỉ thu thập những

dịch sinh học thấm từ dòng máu

vào mô và quay trở lại dòng máu,

mà chúng còn tham gia quá trình

xử lý chất dịch này, cụ thể là nó

chuyển chất dịch tới hạch bạch

huyết nơi đây đang có sẵn các tế

bào miễn dịch (gọi là tế bào đuôi gai dendritic cells), tế bào đuôi gai

sẽ trình diện những mảnh phân tử ngọai lai có trong dịch sinh học này

tới những tế bào khác, kích họat

phản ứng miễn dịch xảy ra

Thật sự là hệ bạch huyết đóng vai trò như một chốt chặn thứ hai đối với hệ tuần hòan từ bao đời nay

Thế nhưng đặc tính này được khám phá lần đầu vào thập niên 1600, và nhanh chóng rơi vào quên lãng mãi đến 1900 và một lần nữa bị người

ta bỏ quên cho mãi đến khỏang 10 năm gần đây

Đầu thập niên 1990, Kari Alitalo, một nhà nghiên cứu ung thư ở Đại học Helsinki, Phần Lan bắt đầu

nghiên cứu những protein tham gia quá trình tạo mạch máu mới

Những protein này, gọi là yếu tố

tăng trưởng nội mạch – vascular

endothelial growth factors gọi tắt

nhanh và mạnh hơn Cũng như các nhà khoa học khác, Alitalo lập luận

rằng nếu những dấu hiệu này hoặc

các thụ thể của chúng bị khóa lại thì mạch máu có thể ngừng tăng

trưởng và tế bào khối u vì thế mà bị

bỏ đói dần dần cho tới chết

Thế nhưng khám phá sau đó của Alito và cộng sự lại khiến cho sự tập trung của ông rời xa khỏi các dấu hiệu tăng trưởng mạch máu và lặn hụp trong mối quan tâm về hệ thống bạch huyết Cụ thể là Alitalo

và cộng sự đã tình cờ tìm thấy một thụ quan VEGF mới và thụ quan này chủ yếu hiện diện ở các tế bào lót bên trong mạch bạch huyết

Mặc dù thụ quan này tương tự với những thụ quan khác của VEGF đã biết, nhưng lạ lùng là cả hai VEGF-

A và VEGF-B đều không tham gia kích họat thụ quan này Vì thế mà quá trình dò tìm dấu hiệu bắt đầu

Những hy vọng lớn

Cuối cùng thì nhóm Alito cũng tìm thấy dấu hiệu, họ khám phá ra rằng

nó chính là một dạng yếu tố tăng trưởng nội bì tương tự với các

VEGF đã biết Họ đặt tên nó

là VEGF-C và thụ quan có tên

là VEGFR-3 Bằng cách tạo ra

dòng chuột di truyền biến đổi có sự biểu hiện VEGF-C vượt mức, họ nhận thấy là các mạch bạch huyết tăng sinh rất mạnh nhưng các mạch

máu thì không Do đó VEGF-C

được coi là một dấu hiệu đầu tiên được khám phá cho thấy họat động của nó có tính đặc hiệu cho hệ

thống bạch huyết

Cùng lúc đó, Marc Achen và

Steven Stacker ở Ludwig Institute for Cancer Research, Melbourne, cũng đang dò tìm các VEGF khác Faxes lặp tức bay từ Melbourne

qua Helsinky và quay trở lại Ngay sau đó, kết quả hợp tác nhanh

chóng nhận diện thêm một dấu hiệu khác cũng họat động dựa trên

VEGFR-3, dấu hiệu này dễ dàng

được đặt tên là VEGF-D

“Quả là lý thú”, Alitalo hào hứng Ông ta và các đồng nghiệp người

Úc hy vọng là những phám của họ

có thể mở ra hướng chữa trị mới

giúp tái tạo các mạch bạch huyết ở

bệnh nhân bị chứng sưng phù hạch – ví dụ sau ca phẫu thuật ung thư

xác định chính xác mô đang được nghiên cứu

Mãi đến năm 1999, khi David

Jackson, một nhà sinh hóa ở

Weatherall Institute of Molecular

Medicine in Oxford, khám phá ra một protein có tên là LYVE-1, lúc này một marker chuyên biệt cho hệ thống bạch huyết xuất hiện giúp

cho quá trình nghiên cứu hệ thống bạch huyết bắt đầu đi vào quỹ đạo

không có ý nghĩa

Đến đây cần lưu ý một điều rằng mặc dù các nhà nghiên cứu đã

nghiên cứu kỹ lưỡng vai trò của

mạch máu trong quá trình di căn

hối u, thế nhưng họ hòan tòan

không biết chút gì về quan hệ giữa

tế bào di căn và hệ thống bạch

huyết Họ vẫn không hiểu là có

phải chính các tế bào khối u đã

“mua chuộc” mạch bạch huyết để

hệ thống này tăng trưởng và trợ

giúp chúng di cư hay là hệ thống bạch huyết lại vô tình “ngờ ngệch”

mà “nối giáo cho giặc”

Nhóm của Alitalo cùng với

Michael Pepper, University of

Geneva Medical Centre, và

Gerhard Christofori, Research

Institute of Molecular Pathology in Vienna, đã cùng nhau tạo ra một

dòng chuột cải biến di truyền phát triển khối u ở tụy và có mức độ

biểu hiện VEGF-C cao bất thường trên cùng cơ quan Nhóm nghiên

cứu thấy rằng các mạch bạch huyết

đã mọc nhanh ở khối u của con vật

Và hơn vậy nữa,mạch bạch huyết

của con vật còn chứa các tế bào

khối u vốn có nguồn gốc từ tuyến tụy

Một nhóm nghiên cứu khác cũng

đã tìm thấy bằng chứng cho thấy

chính hệ thống bạch huyết đã chủ động kích họat cho khối u di căn

Detmar và Skobe đã ghép khối ung thứ vú người, vốn được cải biến

sao cho tạo ra nhiều VEGF-C, vào chuột và kết quả cho thấy rằng

mạch bạch huyết đã lan tỏa trong

khối u được ghép vào Một bằng

chứng khác cũng khẳng địng rằng mạch bạch huyết tăng trưởng đến đâu thì khối u lan tỏa trong hạch bạch huyết đến đó và lan cả vào

phổi

Đến đây một ít nghi vấn được đặt

ra cho rằng quan hệ giữa khối u và

hệ bạch huyết chính là con đường chính để các khối u ung thư rắn sử

dụng để di căn Và liệu các bác sỹ

có thể can thiệp vào mối quan hệ

“ác độc” này hay không? Hòan

tòan có thể Stacker và Achen và

cộng sự từ Melbourne cho thấy

rằng VEGF-D, giống như VEGF-C,

có khả năng kích họat cho mạch

bạch huyết tăng sinh bên trong khối

u cấy ghép trên chuột Nó còn gia tăng mức độ lan tỏa của khối u

trong hạch bạch huyết Nhưng khi VEGF-D bị khóa lại thì quá trình

di căn có thể bị áp chế

Nhóm của Alitalo, cùng lúc đó,

chứng minh rằng chuột cải biến di

truyền mang VEGF-C và VEGF-D

bị khóa lại sẽ khiến cho quá trình

tạo mạch bạch huyết mới không

hình thành, mạch bạch huyết lúc

này co rúm lại Nhóm nghiên cứu sau đó, khóa dấu hiệu VEGF-C và VEGF-D ở chuột, rồi cấy ghép khối

u ung thư vú của người vào cơ thể chúng, kết quả nhận được là mức

độ lan tỏa của khối u giảm đi 2/3 Điều này ngụ ý rằng khi VEGF-C

Bằng chứng cho thấy rằng những khối u ở người cũng có “tính nết” như khối u ở chuột Xem xét một lọai các khối u, người ta nhận thấy khối u nào có mức độ VEGF-C và VEGF-D cao thì chúng rất “khóai”

di căn Điều đó cũng đưa tới một

quy luật tổng quát rằng, nếu có

nhiều mạch bạch huyết trong khối u nghĩa là khối u càng nguy hiểm

Stacker và Achen hy vọng rằng các lọai thuốc thử nghiệm khóa VEGF-

C và VEGF-D sẽ sớm có mặt

Achen còn chỉ ra rằng, một lọai

kháng thể có tên bevacizumab,

hoặc còn có tên Avastin, có tác

dụng kiềm hãm sự tăng trưởng

mạch máu trong quá trình lan tỏa

của khối u đã thực sự giúp bệnh

nhân kéo dài sự sống

Nhưng Alitao cảnh báo rằng những thử nghiệm như thế cần rất nhiều thời gian Một vấn đế, ông ta nói,

đó là quá trình di căn có thể là một quá trình chậm chạp, do đó mà các công ty dược rất thận trọng với

những thử nghiệm tốn nhiều tiền

bạc và thời gian chẳng hạn kéo dài đến 3 năm mới cho kết quả

Thật sự, những kết quả nghiên cứu

đã kể ở trên không phản ánh đầy đủ những hiểu biết của chúng ta về hệ bạcn huyết, nó vẫn còn cất giấu

những bí mật to lớn sau tay áo của

nó Trong vài năm qua, vài nhóm nghiên cứu đã cố gắng dò tìm bằng

chứng để chứng minh liệu có phải

hệ bạch huyết chính là thủ phạm

chính trong những chứng viêm

không mong muốn ở người hay

không? Quá trình viêm tấy đóng

vai trò rất quan trọng trong bệnh

hen suyễn, ở Anh nó khỏang 5 triệu nạn nhân của chứng bệnh này

Dontscho Kerjaschki, một nhà bệnh

lý học ở Medical University of

Vienna, đã và đang nghiên cứu điều

gì xảy ra khi thận cấy ghép bị đào thải Thông thường vùng vỏ thận,

nơi diễn ra quá trình lọc máu, hầu như kô có mạch bạch huyết Nhưng

Kerjaschki tìm thấy là ở 1/3 mẫu

sinh thiết thận cấy ghép số lượng mạch bạch huyết tăng lên đến 50

lần Trong hầu hết trường hợp,

những mẫu sinh thiết đều có nguồn gốc từ các bệnh nhân mắc hiện

tượng “đào thải kinh niên”, là một dạng bệnh lý mà các mảnh cấy

ghép bị hệ thống miễn dịch tấn

công liên tục bất chấp bệnh nhân đã đươc uống thuốc chống đào thảo

ban đầu cho đến khi mô hay cơ

quan cấy ghép bị đào thải hòan

tòan Kerjaschki suy nghĩ rằng hệ

thống mạch bạch huyết tăng sinh bất thường có thể liên quan đến

hiện tượng trên, giả định rằng

chúng mang những tế bào miễn

dịch đến mảnh cấy ghép “Có thể

hệ thống bạch huyết đã dàn dựng tòan bộ cái thảm họa này”, ông ta gợi ý

Ý tưởng cho rằng hệ bạch huyết

“có một trí thông minh khác

thường” bắt nguồn từ khám phá của nhóm Kerjaschki, khi họ tìm thấy một protein có tên là podoplanin Podoplanin đính lên một phân tử

gọi là CCL21 vốn tìm thấy chủ yếu

ở mạch bạch huyết CCL21 là “một

kẻ quyến rũ” mà các tế bào miễn

dịch như tế bào đuôi gai hay đại

thực bào không thể cưỡng lại được

Ở mảnh thật cấy ghép, vốn đang

chứa nhiều tế bào viêm, phức hợp

CCL21 và podoplanin phân rã để phóng thích CCL21 vào mạch và thu hút thêm các dòng tế bào viêm khác

Kẻ chủ mưu

Một bằng chứng kết khác kết tội hệ bạch huyết liên quan đến các phản ứng miễn dịch gây hại đã được

Donald McDonald, một nhà sinh

học hệ mạch, University of

California, San Francisco cung cấp Nhóm của McDonald nghiên cứu

mô hình chuột hen suyễn bằng cách

tiêm vi khuẩn Mycoplasma

pulmonis vào phổi chuột một cách

thường trực, Mycoplasma

pulmonis là vi khuẩn gây nên hiện

tượng màng nhày phổi bị sưng tấy lên, làm thay đổi lớp tế bào lót

thành mạch – là những triệu chứng thường gặp ở người mắc bệnh hen suyễn Kết quả, nhóm của

McDonald thấy rằng khí quản của

chuột bị nhiễm khuẩn Mycoplasma

pulmonis có sự gia tăng bất thường

mạch bạch huyết, đồng thời mạch máu của phổi cũng tăng theo Khi

cho chuột uống kháng sinh thì

mạch máu co rúm lại nhưng phần mạch bạch huyết tăng sinh vượt

mức vẫn … trơ trơ

“Đó là một điều đáng ngạc nhiên”, McDonald thốt lên Ông giả định

rằng những mạch bạch huyết mới

sinh đã giúp cho phổi thực hiện các phản ứng miễn dịch nhanh chóng

và “tàn khốc” với quá trình xâm

nhiễm của vi khuẩn và “chọc tức” quá trình viêm Nhóm tác giả này

hiện đang tìm kiếm dấu hiệu phân

tử liên quan đến cơ chế sinh học nó trên và hy vọng là nó sẽ giúp điều khiển các phản ứng viêm nhiễm để điều trị bệnh hen suyễn

Quay trở lại Helsinki, nơi xuất phát mọi vấn đề, Alitalo hiện nay khá

lạc quan Ông ta hạnh phúc thấy

rằng những câu hỏi cơ bản nhất đã

và đang được trả lời, chẳng hạn làm

thế nào mà tế bào ung thư có thể di

chuyển đến các cơ quan khác thông qua hạch bạch huyết và làm thế

nào mà tế bào ung thư xâm nhập

một cách chính xác và đúng chỗ

vào mạch bạch huyết?

Còn Skobe? Bà ta và cộng sự đang

cố gằng tìm kiếm những phân tử

nào trong mạch bạch huyết liên

quan đến quá trình di căn của tế

bào ung thư Skobe không kể chi

tiết về những gì bà ta đang làm

Nhưng lần nay không như những

kỳ trước, khi bà ta có kết quả để

công bố, Skobe sẽ được các biên

tập viên các tờ tạp chí chuyên

ngành … săn đón