Hệ sinh thái ( Sinh 9 )

Mục tiêu: Học sinh trình bài được khái niệm hệ sinh thái, chỉ ra được các thành phần của 1 hệ sinh thái?. - Qua đây các em có nhận xét gì: + Mối quan hệ giữa các sinh vật với các nhân t

GIÁO ÁN

I MỤC TIÊU:

1/ Kiến thức:

- HS hiểu được khái niệm hệ sinh thái, nhận biết được hệ sinh thái trong tự nhiên

- HS nắm được chuỗi thức ăn, lưới thức ăn

- Vận dụng giải thích ý nghĩa của biện pháp nông nghiệp nâng cao năng suất cây trồng đang sử dụng rộng rãi hiện nay

2/ Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng quan sát tranh hình nhận biết kiến thức

- Kĩ năng khái quát tổng hợp

- Vận dụng bài học giải thích hiện tượng trong thực tế

3/ Thái độ tình cảm:

- Giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên, ý thức xây dựng mô hình sản xuất

- Tạo thái độ học tập tích cực , chủ động

II/ CHUẨN BỊ:

1/ Học sinh: đọc trước bài ở nhà, trả lời câu hỏi SGK

2/ Giáo viên:

- Tranh hình hệ sinh thái: Rừng nhiệt đới, Savan, rừng ngập mặn

- Tranh một số động vật được cắt rời: Con thỏ, hổ, sư tử, chuột, dê, trâu

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định lớp: (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ: (7 phút)

Thế nào là quần xã sinh vật? Quần xã sinh vật khác với quần thể sinh vật ở đặc điểm nào? Cho ví dụ?

3 Giảng bài mới:

Mở bài: Ta có quần thể hươu, quần thể rắn hổ mang, quần thể chuột… cùng sống

trong một khu rừng thì gọi chúng là gi?

Hoạt động 1: (10 phút) Thế nào là hệ sinh thái?

Mục tiêu: Học sinh trình bài được khái niệm hệ sinh thái, chỉ ra được các thành

phần của 1 hệ sinh thái

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- GV yêu cầu:

+ Đọc thông tin sách giáo khoa.

+Thảo luận 2 phút Trả lời các câu hỏi mục

 SGK tr.150

HS: Trao đổi nhóm thống nhất ý kiến trả lời các câu hỏi

+ Thành phần vô sinh: Đất, nước, nhiệt độ

+ Thành phần hữu sinh: Động vật, thực vật + Lá mục: Thức ăn của vi khuẩn, nấm + Cây rừng: Là thức ăn, nơi ở của động vật

+ Tập hợp các sinh vật nói trên gọi là quần

thể sinh vật hay quần xã sinh vật?

 Giáo viên hoàn thiện lại kiến thức cho

học sinh

- Qua đây các em có nhận xét gì:

+ Mối quan hệ giữa các sinh vật với các

nhân tố vô sinh của môi trường?

+ Mối quan hệ giữa các sinh vật với nhau?

ASMT O2

TV ĐV VSV

H2O CO2

C.khoáng C.VC

Những ý chúng ta phân tích trên đều nói

đến khái niệm hệ sinh thái Vậy thế nào là

một hệ sinh thái?

Hãy chọn ý trả lời đúng:

A Bao gồm các cả thể cùng loài, cùng

sống trong một khu vực nhất định có quan

hệ dinh dưỡng và nơi ở

B Bao gồm các quần xã sinh vật và môi

trường sống của quần xã

C Có các sinh vật luôn luôn tác động lẫn

nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô

sinh của môi trường tạo nên một hệ thống

hoàn chỉnh và tương đối ổn định

D Cả B và C

- Một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm các

thành phần chủ yếu nào?

+ Động vật ăn thực vật, thụ phấn và bón phân cho thực vật

Rừng cháy: Mất nguồn thức ăn, nơi ở, nước, khí hậu thay đổi

Đại diện nhóm trình bày  nhóm khác

bổ sung

+ Quần xã sinh vật

+Môi trường, nhân tố vô sinh đã ảnh hưởng đến đời sống động vật, thực vật, vi sinh vật, đến sự tồn tại và phát triển của chúng + Thực vật sử dụng các chất vô cơ để tổng hợp nên các chất hữu cơ, là thức ăn của động vật Xác động vật, thực vật chết lại được nấm, vi khuẩn, giun đất phân giải thành chất vô cơ trả lại cho môi trường

- Chọn đáp án D

- HS nghiên cứu SGK trả lời: các thành phần của hệ sinh thái

+ Các thành phần vô sinh như đất, đá, nước, thảm mục…

+ Sinh vật sản xuất là thực vật

+ Sinh vật tiêu thụ bao gồm động vật ăn thực vật và động vật ăn thịt

GV hoàn thiện lại kiến thức cho học sinh.

+ Sinh vật phân giải như nấm, vi khuẩn…

Tiểu kết:

I/ Hệ sinh thái:

- Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và khu vực sống của quần xã(sinh cảnh), trong đó các sinh vật luôn tác động lẫn nhau và tác động qua lại với các nhân tố vô sinh của môi trường tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định.

VD: Rứng nhiệt đới

- Một hệ sinh thái hoàn chỉnh có các thành phần chủ yếu sau:

+ Nhân tố vô sinh như đất, đá,nước, thảm mục, không khí…

+ Sinh vật sản xuất là thực vật.

+ Sinh vật tiêu thụ (động vật ăn thực vật và động vật ăn thịt).

+ Sinh vật phân giải (vi khuẩn, nấm…).

Hoạt động 2 (15 phút) Chuỗi thức ăn, lưới thức ăn Mục tiêu:

- Học sinh nêu được định nghĩa chuổi thức ăn và lưới thức ăn, vẽ sơ đồ.

- Chỉ ra được sự trao đổi vật chất và năng lượng trong hệ sinh thái thông qua chuỗi

và lưới thức ăn.

Hoạt đông của giáo viên Hoạt động của học sinh

- GV: để biết được thế nào là chuỗi thức ăn

thì trước tiên ta quan sát hình 50.2 và:

Nhìn theo chiều mũi tên: sinh vật đứng

trước là thức ăn cho sinh vật đứng sau mũi

tên Các em kể tên vài chuỗi thức ăn đơn

giãn?

Cho học sinh làm bài tập mục  tr 152

SGK

 Giáo viên gọi 3 học sinh lên bảng viết ra

chuỗi thức ăn

 Giáo viên chửa và yêu cầu học sinh nắm

được nguyên tắc viết chuỗi thức ăn

- Giáo viên giới thiệu một chuỗi thức ăn

điển hình:

Cây cỏ sâu ăn lá cây cầy đại bàng

vi sinh vật

 Giáo viên phân tích :

+ Cây là sinh vật sản xuất

+ Sâu, Cầy, đại bàng là sinh vật tiêu thụ

HS: quan sát hình 50.2

 Kể tên được một vài chuỗi thức ăn đơn giản

 Học sinh nhìn vào hình 50.2 tìm những mũi tên chỉ vào chuột đó là những thức ăn của chuột và muỗi tên từ chuột đi ra sẽ là con vật ăn thịt chuột

Cây cỏ chuột rắn

 Học sinh lên viết:

các bậc 1,2,3.

+ Sinh vật phân hủy là vi khuẩn

 Giáo viên : Trong chuỗi thức ăn mỗi

sinh vật là một mắt xích, các em có nhận

xét gì về mối quan hệ giữa một mắt xích

với một mắt xích đứng trước và mắt xích

đứng sau trong chuỗi thức ăn?

- Giáo viên giúp học sinh khái quát nội

dung trả lời trên thành mói quan hệ dinh

dưỡng

- Giáo viên: cho học sinh làm bài tập điền

từ vào chỗ chấm trang 152

 Giáo viên đánh giá kết quả của HS và

thông báo đáp án đúng đó là: Đứng trước;

đứng sau

 Giáo viên yêu cầu học sinh: nêu khái

niệm chuỗi thức ăn?

- GV cho HS quan sát hình ảnh 1 tấm lưới

với nhiều mắt xích để HS có khái niệm về

lưới

- GV hỏi:

 Sâu ăn lá cây tham gia vào những chuỗi

thức ăn nào?

 Một chuỗi thức ăn gồm những thành

phần sinh vật nào?

- GV nhận xét ý kiến của HS và khẳng định

lại: Chuỗi thức ăn gồm 3 loại sinh vật, sinh

vật tiêu thụ bậc 1, 2, 3 đều gọi là sinh vật

tiêu thụ

Lưới thức ăn là gì?

GV mở rộng:

+ Chuỗi thức ăn có thể bắt đầu từ thực vật

hay từ sinh vật bị phân giải

+ Sự trao đổi vật chất trong hệ sinh thái tạo

thành chu kì kín nghĩa là:

Thực vật -> Động vật -> Mùn, muối

khoáng -> Thực vật

+ Sự trao đổi năng lượng trong hệ sinh thái

tức là dòng năng lượng trong chuỗi thức ăn

bị tiêu hóa rất nhiều thể hiện qua tháp sinh

thái

Liên hệ:

Trong thực tiễn sản xuất người nông dân có

biện pháp kĩ thuật gì để tận dụng nguồi

 HS trả lời:

+ Sinh vật đứng trước là thức ăn của sinh vật đứng sau

+ Con vật ăn thịt và con mòi

+ Quan hệ thức ăn

- Học sinh dựa vào chuỗi thức ăn tìm từ điền

 Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau.Mỗi loài là một mắt xích, vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích đứng trước, vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau tiêu thụ

HS quan sát lại hình 50.2 tr.151 SGK

Chỉ ra những chuỗi thức ăn có mặt của sâu ăn lá (ít nhất là 5 chuỗi)

Chuỗi thức ăn gồm 3 đến 5 thành phần sinh vật

 HS trình bày ý kiến > HS khác bổ sung

 HS dựa vào kiến thức trả lời

- HS trả lời:

+ Thả nhiều loại cá trong ao

+ Dự trữ thức ăn cho động vật trong mùa khô hạn

thức ăn của sinh vật.

Tiểu kết:

II/ Chuỗi thức ăn và lưới thức ăn

1 chuỗi thức ăn.

Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau.Mỗi loài là một mắt xích, vừa là sinh vật tiêu thụ mắt xích đứng trước, vừa là sinh vật bị mắt xích phía sau tiêu thụ.

2 Lưới thức ăn:

- Lưới thức ăn bao gồm các chuỗi thức ăn có nhiều mắc xích chung.

- Chuỗi thức ăn bao gồm các sinh vật:

+ Sinh vật sản xuất

+ Sinh vật tiêu thụ

+ Sinh vật phân giải

4/ Củng cố kiến thức ( 5 phút )

Có thể dưới hình thức trò chơi: Đi tìm các mắt xích trong chuỗi và lưới thức ăn - GV gọi HS lên chọn các mảnh bìa có hình con vật dán lên bảng và sau đó điền vào mũi tên và lưới thức ăn - Trong thời gian 2 phút HS nào tạo được nhiều chuỗi thức ăn sẽ thắng trong trò chơi 5/ Dặn dò: ( 2 phút )

- Học bài trả lời câu hỏi SGK - Đọc mục “Em có biết?”. - Chuẩn bị cho bài thực hành D RÚT KINH NGHIỆM: ………

………

………

………