điện giật và sét đánh

Điện thế Điện thế càng cao  dòng điện càng lớn  nguy hiểm càng cao Điện thế thấp dưới 24V hoặc dây điện thoại 65V không gây tử vong Dòng điện sinh hoạt 110 – 220V có thể gây tử vong 

Điện giật & Sét đánh

BS Huỳnh Quang Đại TS.BS Phạm Thị Ngọc Thảo

Bộ Môn HSCCCĐ - ĐHYD TP.HCM

Điện giật

Đại cương

dòng điện đi xuyên qua cơ thể

với điện

nông trên bề mặt da đến tổn thương đa cơ quan và tử vong

Emergency Medicine Manual, 6th Edition > Section 13 Environmental Injuries >

Đại cương

Độ nặng của thương tổn điện giật tùy thuộc:

 AC nguy hiểm hơn DC 3-5 lần (với cùng điện thế và cường độ)

Công thức tính nhiệt lượng do

bỏng điện

P = I 2 Rt trong đó: I = V/R

Dòng ngưỡng nguy hiểm: cường độ dòng điện lớn nhất có thể gây phản xạ co cơ

VD: nam 70kg: # 75mA(DC), 15mA (AC)

2 Cường độ dòng điện

Tác động vật lý ở các mức cường độ khác nhau của dòng điện 50 – 60 Hz

3 Điện thế

Điện thế càng cao  dòng điện càng lớn

 nguy hiểm càng cao

Điện thế thấp dưới 24V hoặc dây điện

thoại (65V) không gây tử vong

Dòng điện sinh hoạt 110 – 220V có thể gây tử vong

 Dòng điện có điện thế càng thấp và tần

số càng cao thì càng ít nguy hiểm

4 Điện trở của cơ thể

Điện trở càng cao thì điện năng chuyển thành nhiệt năng càng lớn

Điện trở của từng loại mô khác nhau do độ

ẩm, nhiệt độ, tính chất vật lý khác nhau

– Da khô, dày  điện trở cao

– Da ướt, mỏng, có vết thương (cắt, tiêm chích…), niêm mạc  điện trở thấp hơn

– Dây thần kinh, mạch máu, cơ: điện trở thấp

4 Điện trở của cơ thể

Điện trở Cơ quan

Thấp Thần kinh, máu, niêm mạc, cơ

Trung bình Da khô

Cao Gân, mô mỡ, xương

rộng ở da nhưng tổn thương các cơ quan nội tạng thì nhẹ hơn và ngược lại

5 Đường dẫn điện

Đường dẫn điện quyết định cơ quan bị tổn thương, loại tổn thương và mức độ chuyển điện năng thành nhiệt năng

– Dòng điện đi từ tay này qua tay kia hay đi từ tay đến chân dễ đi qua tim gây rối loạn nhịp, tổn thương cơ tim

– Dòng điện qua não có thể gây ngừng thở, co giật, liệt

– Dòng điện qua mắt có thể gây đục thủy tinh thể

5 Đường dẫn điện

Với dòng điện (AC) không nên dùng khái niệm

“vào”(entry) và “ra” (exit) mà nên dùng

6 Thời gian tiếp xúc

Thời gian tiếp xúc với dòng điện có điện thế cao càng dài, nhiệt lượng sinh ra càng lớn, tổn

thương mô càng nặng

Cơ chế tổn thương

Tổn thương nguyên phát do điện Thứ phát

do chấn thương khi té ngã hay văng ra khỏi nguồn điện

– Bỏng do nhiệt điện

– Cơ: hoại tử đông

– Mạch máu: tắc mạch, co thắt mạch gây thiếu máu, tổn thương lớp áo trong  có thể gây

xuất huyết muộn hay vỡ mạch

– Thần kinh: tổn thương ngay hoặc chậm sau vài giờ, vài ngày: hoại tử đông, xuất huyết thân

não, phù não, hủy nhiễm sắc thể

Bệnh học

Tim mạch Đột tử (rung thất, vô tâm thu),

Loạn nhịp, bất thường ST-T, Tổn thương cơ tim,

Tụt huyết áp/tăng huyết áp

Thần kinh Rối loạn tri giác (kích động, hôn mê),

Động kinh, Phù não, thiếu oxy não Mất ngôn ngữ, yếu liệt, Rối loạn chức năng tủy sống

Hô hấp Ngưng thở (trung ương hay ngoại biên)

Phù phổi, dập phổi Bỏng đường hô hấp

Sản khoa Sẩy thai, chết thai

Da Bỏng da độ 2 – 4

Mạch máu Tắc mạch, hoại tử đông

DIC

vỡ mạch muộn, phình mạch hội chứng chèn ép khoang

Bệnh học

Thận/ chuyển

hóa

Tổn thương thận cấp Myoglobin niệu,

Nhiễm toan acid lactic, Giảm kali máu, hạ calci máu

Tiêu hóa Thủng, loét do stress,

xuất huyết tiêu hóa, rối loạn chức năng dạ dày ruột

Xương Gãy cột sống kiểu nén

gãy xương

Cơ Hủy cơ, hội chứng vùi lấp

Bệnh học

Mắt Cháy giác mạc

Đục thũy tinh thể muộn, Xuất huyết/ thuyên tắc trong nhãn cầu, Bong võng mạc

Vỡ hốc mắt

Thính giác Điếc, ù tai

Rách màng nhĩ

Bệnh học

Trong trường hợp không rõ ràng, nhưng

dấu hiệu tổn thương da, hay tổn thương

miệng (trẻ em) có thể có ích

Emergency Medicine Manual, 6th Edition > Section 13 Environmental Injuries >

Bỏng do điện giật

Chẩn đoán

Khám lâm sàng, cận lâm sàng tầm soát mọi cơ quan tổn thương

Chú ý tìm những chấn thương, biến dạng ngay cả khi bệnh sử không ghi nhận chấn thương

Technetium pyrophosphate scanning

Emergency Medicine Manual, 6th Edition > Section 13 Environmental Injuries >

Điều trị

Tại hiện trường

Tắt nguồn điện

Tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện

– Sử dụng găng tay cách điện rất nguy hiểm

Hồi sức trước nhập viện: tập trung hồi sức

hô hấp tuần hoàn và cấp cứu chấn thương

– Bất động cột sống nếu nghi ngờ có chân

thương

– Gãy xương và trật khớp: nẹp cố định

– Bỏng: che phủ bằng vải sạch, khô

– Truyền dịch: khởi đầu truyền nhanh 20ml/kg NS

Lưu ý

Điều trị bệnh nhân điện giật tương tự bệnh nhân đa chấn thương, hơn là bệnh nhân bỏng, vì tổn thương mô lan rộng có thể có, mặc dù da bình thường

Điều trị tại cấp cứu

Kiểm soát đường thở, hô hấp, tuần hoàn

Bất động cột sống ờ những bệnh nhân tổn thương cột sống, té ngã, rối loạn tri giác hay có chấn

thương cột sống cổ

Oxy qua mask

Theo dõi liên tục ECG, SpO2, HA, nước tiểu

Lập 2 đường truyền tĩnh mạch ngoại biên lớn

Rung thất, vô tâm thu, nhanh thất  ACLS

protocols

Những rối loạn nhịp khác thường thoáng qua, cần theo dõi

Điều trị tại cấp cứu

Dịch tinh thể truyền tĩnh mạch khoảng 20 –

40 ml/kg trong giờ đầu, có thể cần nhiều hơn nếu có bỏng da kèm theo

Đặt sonde theo dõi nước tiểu

Nếu có ly giải cơ vần cần truyền dịch nhiều

Điều trị tiếp theo

Tổn thương mô sâu và lan rộng: hội chẩn

Ly giải cơ vân

Thể tích nước tiểu, cần đạt 1 – 1.5 ml/kg/h cho đến khi myoglobin niệu âm tính

Truyền dịch, lợi tiểu furosemide, manitol

Thần kinh: rối loạn tri

giác, yếu liệt, đau đầu

Nghi ngờ tâm thần, tự

tử, không rõ nguyên nhân

Mang thai Chấn thương kèm theo cần theo dõi

Bệnh kèm theo

Điều trị ngoại trú

Bệnh nhân không triệu chứng và khám ls bình

thường sau khi tiếp xúc với điện thế thấp có thể

xv không cần xét nghiệm máu

Bệnh nhân bỏng da nhẹ và triệu chứng nhẹ có thể xv nếu ECG bình thường và TPTNT âm tính Cần theo dõi ngoại trú, tái khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng mới như: đục thủy tinh thể muộn, yếu, liệt tiến triển

Sét đánh

Đại cương

một trong bốn thiên tai gây tử vong nhiều nhất

mưa như: nông dân, công nhân xây dựng, vận động viên leo núi, đánh golf dể bị sét đánh trúng

người cùng lúc

Emergency Medicine Manual, 6th Edition > Section 13 Environmental Injuries >

Tần suất sét đánh theo vùng địa lý

Christian HJ, et al: Global frequency and distribution of lightning as observed

from space by the Optical Transient Detector J Geophys Res 108[D1]:4005, 2003

Cơ chế sinh lý

thương, co thắt mạch máu có thể gây NMCT, hội chứng động mạch tủy sống

Chẩn đoán

Chẩn đoán dựa vào bệnh sử, người khác chứng kiến hay bệnh nhân được tìm thấy bất tỉnh hay ngưng tim ở ngoài trời trong điều kiện thời tiết có sét

Thăm khám cần chú ý thần kinh, tồn thương tai, mắt, chấn thương kín, cháy da Đồng tử có thể dãn hay không đều, tuy nhiên không có giá trị tiên lượng

Tổn thương da do sét đánh

Chẩn đoán phân biệt

Nhồi máu não

Xuất huyết nội sọ

Trạng thái động kinh

Chấn thương đầu, cột sống

Điều trị

Những bn bị sét đánh có khả năng sống sót cao dù thời gian ngung thở lâu  ưu tiên hồi sức tích cực

Những bn nhân tổn thương trung bình – nặng nên nhập ICU

Những bn nhẹ nên nhập viện để theo dõi tim mạch và thần kinh

Phụ nữ có thai cần theo dõi sản khoa

Lập đường truyền ngoại biên lớn

Tụt huyết áp cần phải tìm nguyên nhân xuất huyết

Điều trị

Oxy qua mask

Nhanh thất, rung thất hay vô tâm thu  ACLS protocols

Truyền dịch tinh thể duy trì sinh hiệu

Ngừa uốn ván

Chống co giật

Gãy xương trật khớp nên nẹp thích hợp Cắt lọc hoại tử hiếm khi cần