Nền kinh tế ở nước ta hiện nay là một nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước.. Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội ch
Khái ni ệm và đặ c trung c ủa kinh t ế vĩ mô
1 Kinh tế vĩ mô a Khái niệm về kinh tế vĩ mô
Kinh tế vĩ mô là lĩnh vực của kinh tế học nghiên cứu hoạt động tổng thể của nền kinh tế Phân tích kinh tế vĩ mô tập trung vào cơ chế vận hành của nền kinh tế, xác định các yếu tố chiến lược ảnh hưởng đến thu nhập, sản lượng quốc dân, mức sử dụng lao động và giá cả, cũng như sự biến động của chúng.
Kinh tế học vĩ mô, hay kinh tế tầm lớn, là phân ngành nghiên cứu đặc điểm, cấu trúc và hành vi của nền kinh tế tổng thể Khác với kinh tế học vi mô, tập trung vào hành vi của cá nhân và doanh nghiệp, kinh tế học vĩ mô phân tích các chỉ số như GDP, tỷ lệ thất nghiệp và chỉ số giá cả để hiểu rõ hơn về hoạt động của nền kinh tế Các đối tượng nghiên cứu của kinh tế học vĩ mô bao gồm các yếu tố tác động đến nền kinh tế và các chính sách kinh tế vĩ mô nhằm thúc đẩy tăng trưởng và ổn định kinh tế.
Lạm phát là sự gia tăng lũy tiến của chi phí hàng hóa và dịch vụ bình quân trong nền kinh tế theo thời gian
Tốc độ tăng trưởng kinh tế
Tốc độ tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là tỷ lệ phần trăm thay đổi trong chi phí đầu ra của hàng hóa và dịch vụ tại một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định so với giai đoạn trước đó.
Mức giá là sự biến động của giá cả đối với hàng hoá và dịch vụ trong nền kinh tế Nó không chỉ liên quan đến chi phí của hàng hóa và dịch vụ mà còn bao gồm cả giá trị của các tài sản bảo mật.
Tổng sản phẩm trong nước (GDP)
Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là chỉ số định lượng phản ánh giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ hoàn chỉnh được sản xuất trong một khoảng thời gian cụ thể.
Thu nhập quốc dân là tổng số tiền được tạo ra trong một quốc gia
Mức độ thất nghiệp là tỷ lệ phần trăm của lực lượng lao động không có việc làm trong một quốc gia cụ thể.
2 Yếu tố kinh tế vĩ mô trong kinh tế học
*Các yếu tố kinh tế vĩ mô tích cực
Các yếu tố kinh tế vĩ mô tích cực, như việc giảm giá nhiên liệu ở Hoa Kỳ, có thể thúc đẩy tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế Khi người tiêu dùng mua sắm nhiều hơn, doanh thu của các nhà cung cấp trong nước và quốc tế cũng tăng theo Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho nền kinh tế mà còn có thể làm tăng giá cổ phiếu nhờ vào lợi nhuận gia tăng.
Các yếu tố kinh tế vĩ mô tích cực, như sự gia tăng nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ, thúc đẩy sự ổn định và mở rộng kinh tế trong một quốc gia hoặc nhóm quốc gia Sự phát triển này, chẳng hạn như giảm giá, tạo ra lợi ích cho các nhà cung cấp sản phẩm trong và ngoài nước thông qua việc tăng doanh thu nhờ lưu lượng khách hàng gia tăng Kết quả là, lợi nhuận cao hơn sẽ dẫn đến sự gia tăng giá cổ phiếu trên quy mô lớn hơn.
*Các yếu tố kinh tế vĩ mô trung lập
Một số chuyển dịch kinh tế có thể không mang tính chất tích cực hay tiêu cực, mà ảnh hưởng của chúng phụ thuộc vào mục đích của hành động, như quy định thương mại xuyên biên giới Bản chất của hành động, ví dụ như việc thực hiện hoặc ngừng lệnh cấm vận thương mại, sẽ dẫn đến những hậu quả khác nhau tùy thuộc vào quốc gia bị ảnh hưởng và các mục tiêu đằng sau hành động đó.
*Các yếu tố kinh tế vĩ mô tiêu cực
Các yếu tố kinh tế vĩ mô tiêu cực có thể gây nguy hiểm cho nền kinh tế quốc gia và quốc tế, bao gồm sự không chắc chắn chính trị do xung đột và sự phân phối lại nguồn lực Những sự kiện thảm khốc không lường trước, như cuộc khủng hoảng kinh tế Hoa Kỳ năm 2008, đã tạo ra hiệu ứng gợn sóng toàn cầu, dẫn đến yêu cầu bảo toàn vốn chặt chẽ hơn cho các ngân hàng Ngoài ra, đại dịch toàn cầu như Covid-19 và thiên tai như bão, động đất, lũ lụt, và cháy rừng cũng là những yếu tố quan trọng trong bối cảnh kinh tế vĩ mô tiêu cực.
*Chu kỳ các yếu tố kinh tế vĩ mô
Nền kinh tế thường trải qua chu kỳ vĩ mô, nơi sự thịnh vượng có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tích cực, dẫn đến nhu cầu tăng cao và giá cả tăng lên Tuy nhiên, khi các hộ gia đình bắt đầu chi tiêu hạn chế hơn, cung có thể vượt quá cầu, khiến giá cả giảm xuống Sự giảm giá này có thể kích thích thêm sự thịnh vượng, tạo ra một chu kỳ mới cho sự thay đổi cung và cầu trong nền kinh tế.
Yếu tố kinh tế vĩ mô là những sự kiện tài khóa, tự nhiên hoặc địa chính trị có tác động lớn đến nền kinh tế khu vực hoặc quốc gia Nghiên cứu về mối quan hệ giữa các yếu tố này là một lĩnh vực quan trọng trong kinh tế vĩ mô Các ví dụ điển hình về yếu tố kinh tế vĩ mô bao gồm kết quả kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát.
Đặc điểm nền kinh tế Việt Nam
1.Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa a Khái niệm về kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế trong đó các quyết định về sản xuất hàng hóa, phương thức sản xuất và đối tượng tiêu thụ được xác định thông qua cơ chế thị trường Các mối quan hệ kinh tế chủ yếu diễn ra thông qua hoạt động mua bán.
Kinh tế thị trường là một hệ thống vận hành kinh tế mà trong đó thị trường đóng vai trò trung tâm, dựa trên lợi ích kinh tế và nguyên tắc cung cầu Phương thức mua bán là cơ chế chính điều tiết hoạt động kinh tế, đồng thời Nhà nước cũng có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và hỗ trợ nền kinh tế.
Nền kinh tế Việt Nam hiện nay là một nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, với sự quản lý chặt chẽ từ Nhà nước Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa kết hợp giữa tự do kinh doanh và các chính sách nhằm đảm bảo công bằng xã hội và phát triển bền vững.
Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩađược chính thức sử dụng trong các văn kiện Đại hội IX (tháng 4 2001) của Đảng; theo đó, -
Đảng và Nhà nước ta nhất quán thực hiện chính sách phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường, dưới sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đại hội XII của Đảng đã khẳng định rằng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoạt động đồng bộ theo quy luật kinh tế thị trường, đồng thời đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển Đây là một bước đột phá quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng, hướng tới một nền kinh tế hiện đại và hội nhập quốc tế, với sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, đã tồn tại quan điểm đối lập giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản, dẫn đến việc phủ nhận hoàn toàn những thành tựu của chủ nghĩa tư bản, bao gồm cả kinh tế thị trường Tuy nhiên, cần nhận thức rằng xã hội cộng sản không thể hoàn toàn thiếu vắng những yếu tố từ xã hội tư bản, mà thực tế đã có những tiền đề quan trọng cho sự hình thành một hình thái kinh tế – xã hội mới Một trong những tiền đề đó là sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, nhờ vào sự gia tăng đáng kể của lực lượng sản xuất.
Chính V.I Lê-nin cũng đã sớm nhận ra sai lầm nóng vội khi đề ra và thực hiện Chính sách cộng sản thời chiếnnên đã kịp thời sửa chữa sai lầm ấy bằng cách đề raChính sách kinh tế mới(NEP) để nước Nga chấp nhận phát triển nền sản xuất hàng hóa nhiều thành phần và bước đầu đi vào nền kinh tế thị trường Về điều này, V.I Lê-nin đã khẳng định mạnh mẽ rằng, “chúng ta không hình dung một thứ chủ nghĩa xã hội nào khác hơn là chủ nghĩa xã hội dựa trên cơ sở tất cả những bài học mà nền văn minh lớn của chủ nghĩa tư bản đã thu được”
Việc chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, quan liêu sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là lựa chọn phù hợp với xu thế toàn cầu hiện đại Mục tiêu của chúng ta là xây dựng một nền kinh tế vì con người, tôn trọng quy luật thị trường và khuyến khích cạnh tranh để phát triển sản xuất Đồng thời, nền kinh tế này cần tạo ra lực lượng sản xuất phát triển, trong đó con người vừa là động lực vừa là mục tiêu Nền kinh tế thị trường phải tuân theo các nguyên tắc xã hội chủ nghĩa về quyền sở hữu và cách thức phân phối kết quả lao động Đảng và Nhà nước sẽ điều hành nền kinh tế chủ yếu qua cơ chế thị trường nhưng vẫn chú trọng quản lý và điều tiết của Nhà nước, đảm bảo phân phối công bằng và không bỏ lại ai phía sau, tạo định hướng quan trọng cho phát triển xã hội chủ nghĩa.
Mục tiêu của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Điều này nhằm giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất và nâng cao đời sống nhân dân thông qua việc xóa đói, giảm nghèo, khuyến khích mọi người vươn lên làm giàu chính đáng và hỗ trợ nhau thoát nghèo Mục tiêu này nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế thị trường phải vì con người, đảm bảo mọi người đều được hưởng thụ thành quả của sự phát triển.
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tồn tại nhiều hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế đa dạng Theo quan điểm tại Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, hiện nay có bốn thành phần kinh tế chính: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Mỗi thành phần kinh tế đều chịu ảnh hưởng từ các quy luật kinh tế riêng, dẫn đến sự khác biệt và thậm chí xung đột giữa chúng, tạo ra nhiều hướng phát triển cho nền kinh tế thị trường Việt Nam Dù có tư duy đột phá coi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng và khuyến khích đầu tư vào các tập đoàn nhà nước, nhưng kinh tế tư nhân vẫn gặp phải tình trạng tự phát, chạy theo lợi nhuận, gây ra những hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng đến lợi ích chung của xã hội.
Nhà nước cần áp dụng nhiều biện pháp để ngăn chặn các khuynh hướng tự phát và hiện tượng tiêu cực, nhằm đảm bảo sự phát triển của các thành phần kinh tế đi đúng hướng theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là đại diện cho đa số nhân dân trong xã hội, có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi và lợi ích của nhân dân.
Quản lý nền kinh tế hiệu quả yêu cầu áp dụng pháp luật, chiến lược, kế hoạch và chính sách đồng thời kết hợp với cơ chế thị trường Việc sử dụng các hình thức kinh tế và phương pháp quản lý kinh tế thị trường sẽ giúp kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy tính tích cực và khắc phục những tiêu cực do cơ chế thị trường mang lại, nhằm bảo vệ lợi ích của nhân dân và xã hội.
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thúc đẩy đa dạng hóa hình thức phân phối, chủ yếu dựa trên kết quả lao động và hiệu quả kinh tế Chế độ phân phối này cũng xem xét mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác, cùng với phúc lợi xã hội Cơ chế này không chỉ tạo động lực cho các chủ thể kinh tế nâng cao hiệu quả hoạt động, sản xuất và kinh doanh, mà còn góp phần hạn chế bất công xã hội.
Do sự không đồng đều trong trình độ của lực lượng sản xuất, nhiều hình thức sở hữu và thành phần kinh tế đã hình thành, dẫn đến việc cần thiết phải có sự đa dạng trong quan hệ phân phối.
THỰC TRẠNG CỦA VAI TRÒ QUẢN LÝ KINH TẾ VĨ MÔ ĐỐ I V I N N KINH T VI T NAM 10 ỚỀẾỆ I B i c nh kinh tố ả ế thế gi ới và trong nướ c
Hạn chế, khó khăn
Trong ba tháng đầu năm 2023, kinh tế – xã hội Việt Nam diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động phức tạp và bất ổn Mặc dù vậy, các bộ, ngành và địa phương đã nỗ lực xây dựng kế hoạch hành động để triển khai đồng bộ các giải pháp, nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng.
Trong quý I năm nay, GDP tăng trưởng đạt 3,32% so với cùng kỳ năm trước Khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản ghi nhận mức tăng 2,52%, đóng góp 8,85% vào tổng mức tăng trưởng Ngược lại, khu vực công nghiệp và xây dựng giảm 0,4%, dẫn đến mức giảm 4,76% Trong khi đó, khu vực dịch vụ tăng trưởng mạnh mẽ với mức 6,79%, đóng góp 95,91% vào sự tăng trưởng chung.
Sản lượng cây lâu năm, sản phẩm chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản trong quý I năm 2023 đều tăng so với cùng kỳ năm trước Chỉ số sản xuất công nghiệp của một số ngành cấp 2 cũng ghi nhận sự tăng trưởng Chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa và quảng bá du lịch Việt Nam ra thế giới đã phát huy hiệu quả, góp phần vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của một số ngành dịch vụ trong quý I năm 2023.
Trong quý I năm 2023, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của Việt Nam tăng 13,9%, trong khi vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cũng ghi nhận mức tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước, và lạm phát được kiểm soát ở mức hợp lý Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chi phí thức ăn chăn nuôi tăng cao, gây nguy cơ thua lỗ cho người nuôi, cùng với sự suy giảm trong sản xuất của một số ngành công nghiệp chủ lực do chi phí sản xuất đầu vào tăng và số lượng đơn đặt hàng giảm.
Trong quý I năm 2023, doanh nghiệp đối mặt với nhiều khó khăn trong sản xuất kinh doanh do chi phí đầu vào tăng cao và đơn hàng giảm sút Sự gia tăng giá nguyên vật liệu, cước vận tải và chi phí logistics đã làm tăng chi phí sản xuất, đồng thời tạo ra áp lực lạm phát và rủi ro cho ổn định kinh tế vĩ mô Mặc dù mức tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chưa cao, nhưng vẫn là một kết quả tích cực trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực và thế giới đang gặp khó khăn, cho thấy hiệu quả của chính sách quản lý và điều hành của Chính phủ.
Tăng lãi suất gây áp lực lên tỷ giá đồng nội tệ Việt Nam, buộc Ngân hàng Nhà nước phải điều chỉnh chính sách để ổn định tỷ giá Sự gia tăng lãi suất làm cho đồng USD tăng giá, kéo theo giá nhiên liệu và hàng hóa khác cũng tăng, khiến doanh nghiệp Việt Nam phải nhập khẩu nguyên liệu và năng lượng với chi phí cao Hơn nữa, lãi suất cao làm giảm khả năng vay vốn của doanh nghiệp, dẫn đến khả năng phục hồi yếu kém.
Khi Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất, giá trị đồng USD sẽ tăng lên, dẫn đến sự giảm giá của đồng Việt Nam (VND) Sự gia tăng giá trị USD so với VND làm tăng tỷ giá giữa hai đồng tiền này, gây ra bất ổn trên thị trường ngoại hối.
Suy giảm kinh tế toàn cầu có thể dẫn đến giảm lượng kiều hối gửi về Việt Nam, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế quốc gia Điều này sẽ tác động đến nguồn cung ngoại tệ và làm giảm dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.
Khi kinh tế thế giới suy giảm, nhu cầu giảm đã dẫn đến việc giảm đơn hàng xuất khẩu của Việt Nam, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu Kết quả quý I/2023 cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 154,27 tỷ USD, giảm 13,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu giảm 11,9% và nhập khẩu giảm 14,7% Sự sụt giảm này đã tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất trong nước, đặc biệt là các ngành có tỷ trọng xuất khẩu lớn như dệt may, da giày và sản xuất linh kiện điện tử.
Trước những thách thức của kinh tế toàn cầu, Việt Nam cần củng cố nền tảng kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế Đồng thời, việc đa dạng hóa thị trường và ngành hàng xuất khẩu là rất quan trọng để giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống và khuyến khích tiêu dùng nội địa.
Cần tiếp tục thực hiện hiệu quả Chương trình Phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư công và áp dụng chính sách tài khóa tập trung hỗ trợ người dân, doanh nghiệp nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào và thúc đẩy sản xuất Đồng thời, cần thực hiện chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, giảm lãi suất huy động và cho vay, giữ ổn định tỷ giá, đảm bảo hệ thống ngân hàng hoạt động an toàn và ổn định.
Trong năm 2023, lạm phát tại Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn từ giá nguyên vật liệu đầu vào toàn cầu đang ở mức cao Là một quốc gia nhập khẩu nhiều nguyên liệu phục vụ sản xuất, Việt Nam phải đối mặt với việc nhập khẩu lạm phát, dẫn đến tăng chi phí và giá thành sản phẩm, gây áp lực cho doanh nghiệp Thêm vào đó, sự gia tăng giá đô la Mỹ càng làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, từ đó đẩy giá hàng hóa tiêu dùng trong nước lên cao hơn.
Vào các tháng cuối năm và dịp lễ, Tết, giá lương thực, thực phẩm, đồ uống, may mặc, thiết bị và đồ dùng gia đình thường có xu hướng tăng Bên cạnh đó, thiên tai và dịch bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến giá lương thực, thực phẩm ở một số địa phương, từ đó tác động làm tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Việc điều chỉnh giá dịch vụ do nhà nước quản lý, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế và giáo dục, sẽ ảnh hưởng đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong năm 2023.
Nhiều yếu tố hỗ trợ kiểm soát lạm phát trong nước, bao gồm chính sách tiền tệ linh hoạt và thận trọng nhằm đảm bảo ổn định vĩ mô Dự báo giá xăng dầu sẽ duy trì ở mức thấp hơn so với năm trước.