tài liệu ôn tập những kiến thức về tác phẩm Vợ chồng A Phủ, một số dạng đề thường gặp và hướng dẫn học sinh làm đề, xác định các luận điểm, viết mở bài, thân bài, kết bài. Học sinh sẽ có cái nhìn tổng thể về kiến thức và các dạng đề liên quan, bao gồm cả các dạng đề cơ bản, các dạng đề nâng cao
Trang 1TRÊN ĐẦU NÚI, CÁC NƯƠNG NGÔ… NGÀY ĐÊM THỔI SÁO ĐI THEO MỊ
2.2 Nội dung:
a Tổng quát nhân vật Mị.
- Trước khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra:
+ Mị là cô gái người Mông trẻ trung, hồn nhiên, có tài thổi sáo thổi lá cũng hay như thổi sáo, có biết bao nhiêu người mê.
+ Mị đã từng yêu, từng được yêu, luôn khao khát đi theo tiếng gọi của tình yêu
+ Hiếu thảo, chăm chỉ, ý thức được giá trị cuộc sống tự do nên sẵn sàng làm nương ngô trả nợthay cho bố
- Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra: bị “cúng trình ma” nhà thống lí, làm con dâu gạt nợ, bị bóc lột sức lao động, “không bằng con trâu con ngựa”, “đàn bà trong cái nhà này chỉ biết vùi đầu vào công việc”, bị đày đọa nơi địa ngục trần gian, bị đánh, bị phạt, bị trói, …
- Dù chịu nhiều bất hạnh, đau khổ nhưng Mị là người có phẩm chất tốt đẹp, có sức sống tiềm tàng,khao khát tự do, nhất là trong đêm tình mùa xuân…
b Phân tích nội dung, nghệ thuật vẻ đẹp của đoạn trích:
b.1 Vẻ đẹp trong đêm tình mùa xuân
- Những bức tranh thiên nhiên có vẻ đẹp riêng của miền núi Tây Bắc, đặc biệt là cảnh mùa xuân trênvùng núi cao, được Tô Hoài miêu tả bằng những rung cảm thiết tha của hồi ức
+ Tết của đồng bào miền núi Tây Bắc là sự cộng hưởng của vẻ đẹp đất trời và niềm vui thu hoạch
mùa màng: Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho.
+ Cái tết ở Hồng Ngài năm ấy đến vào lúc thời tiết khắc nghiệt, gió thổi và rét rất dữ dội nhưngkhông ngăn nổi những sắc màu rực rỡ của thiên nhiên, không ngăn nổi cái rạo rực của lòng người Cảbản làng sáng bừng trong sắc vàng, đó là màu vàng của ngô, lúa, của trái bí đỏ, của cỏ gianh cùng với
những sắc màu rực rỡ của những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ.
+ Ngoài sắc màu, bức tranh xuân vùng miền núi Tây Bắc còn rộn rã với thanh âm Đó là âm thanhcủa tiếng khèn, của tiếng nói cười của trẻ con, tiếng chó sủa xa xa và đặc biệt hơn cả là tiếng sáo Nhàvăn Tô Hoài rất dụng công trong mô tả tiếng sáo bởi tiếng sáo mùa xuân được xem như linh hồn củađời sống tinh thần nhân dân vùng Tây Bắc Tiếng sáo là sự mã hóa vẻ đẹp tâm hồn nhân dân Tây Bắc,
là phương tiện giao tiếp của đồng bào nơi đây “Anh ném pao, em không bắt Em không yêu, quả pao rơi rồi”.
b.2 Vẻ đẹp của bức tranh sinh hoạt
- Vẻ đẹp của bức tranh sinh hoạt, phong tục miền núi, đặc biệt là cảnh ngày tết của người Mèo, quangòi bút của Tô Hoài, thực sự có sức say lòng người
Trang 2+ Đoạn trích giúp chúng ta ít nhiều có thể hình dung về phong tục đón Tết của người Mèo(H’Mông): người Mèo đón Tết khi vụ mùa gặt hái đã xong; mọi người thường tập trung ở một khônggian thoáng, rộng, thường là mỏm đất phẳng ở đầu làng để thổi khèn, thổi sáo, đánh quay, ném còn.
+ Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi Từ láy lấp ló gợi âm thanh tiếng sáo
lúc ẩn lúc hiện Thanh âm ấy tạo không gian mênh mông, được nhà văn miêu tả từ xa đến gần, là biểuhiện của sinh hoạt mang nét đặc trưng của con người Tây Bắc Đây cũng là dịp để các chàng trai cô gáitrẻ kiếm tìm người yêu, người tâm đầu ý hợp với mình Mùa xuân là mùa của hò hẹn, mùa của tình yêu,của hạnh phúc Giữa khung cảnh thiên nhiên thơ mộng, quyến rũ và say mê, nổi bật con người Tây Bắc
đa tình, nghệ sĩ
+ Nhà văn tập trung tả lễ hội diễn ra ở Hồng Ngài vào mùa xuân, trong đó phần Hội được nhấnmạnh hơn cả Trong đêm tình mùa xuân, ông tả Hội trước: Ở mỗi đầu làng đều có một mỏm đất phẳnglàm cái sân chơi chung ngày Tết Trai gái, trẻ con ra sân chơi ấy tụ tập đánh pao, đánh quay, thổi sáo,thổi khèn và nhảy.Về dung lượng, chỉ có ba câu văn tả trực tiếp Lễ cúng ma ngày Tết diễn ra trongkhông gian nhà thống lý: Cả nhà thống lí Pá Tra vừa ăn xong bữa cơm Tết cúng ma Xung quanh,chiêng đánh ầm ĩ, người ốp đồng vẫn còn nhảy lên xuống, run bần bật Vừa hết bữa cơm lại tiếp ngaybữa rượu bên bếp lửa Hai đoạn văn gần nhau, tự nó toát lên cái nhìn so sánh của tác giả và khơi gợi ý
so sánh ở người đọc Nhìn ở góc độ vật chất, đó là thế giới của nghèo và giàu; nhìn ở góc độ địa vị, đó
là thế giới của dân dã và chức sắc; nhìn ở góc độ phong tục, đó là thế giới của bên vui chơi và bên thờcúng; nhìn từ góc độ tuổi tác, bên thường gắn với trẻ, bên gắn với già; nhìn từ tính chất của hoạt độngthì một bên trần tục và một bên linh thiêng Nhìn từ thân phận Mị, thế giới trần tục ở ngoài kia trởthành thế giới của tự do – thế giới Mị khao khát, thế giới linh thiêng ở trong này biến thành thế giới củagiam cầm – thế giới Mị muốn chối bỏ
b.3 Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt của nhân vật Mị
- Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt của nhân vật Mị được miêu tả tinh tế, xúc động
+ Trước cảnh tưng bừng ấy, cứ tưởng Mị nào có biết xuân là gì? Nhưng thật bất ngờ, những đêmtình mùa xuân ở Hồng Ngài đã làm cho tâm hồn Mị hồi sinh trở lại Có thể nói, tâm trạng và hành độngcủa Mị đã được Tô Hoài thể hiện một cách tinh tế và xúc động
+ Tâm hồn Mị tha thiết bổi hổi khi nghe tiếng sáo từ đầu núi vọng lại Mị đã ngồi nhẩm thầm bài hátcủa người đang thổi sáo Sau bao nhiêu ngày câm lặng, có lẽ đây là lần đầu tiên người con dâu gạt nợ
này đã khẽ hát, dù chỉ là nhẩm thầm Mị nhẩm thầm (không phải là “hát thầm”), tức là khẽ khàng nhắc
lại theo sự hồi tưởng, thậm chí không liền mạch, lúc nhớ lúc quên lời bài hát của người đang thổi Có lẽtrước đây Mị cũng đã từng thổi sáo hoặc hát bài này rồi Giờ nghe tiếng sáo ngoài đầu núi vọng lại, lúc
ẩn lúc hiện, trong Mị đã thức dậy điều gì đó quen thuộc, lâu nay bị lãng quên
+ Mị lén lấy hũ rượu uống ực từng bát Cách uống khiến người đọc cảm nhận dường như không
phải Mị đang uống rượu mà là uống từng bát cay đắng, uất hận vào lòng Những cay đắng, uất hận đóchất chồng và cứ bị dồn đẩy, nghẹn đắng trong lòng Mị
+ Men rượu đã làm cô hồi tưởng về ngày trước Tiếng sáo gọi bạn tình văng vẳng trong tai Mị Baonhiêu kỉ niệm đẹp thời con gái đã sống dậy trong lòng Mị: cô thổi sáo giỏi và có bao nhiêu người mê, ngày
Trang 3đêm thổi sáo đi theo Hồi tưởng lại mùa xuân tươi đẹp thời con gái, điều đó cho thấy Mị đã được thức tỉnh.Khát vọng sống như ngọn lửa đã bừng sáng tâm hồn Mị
- Đoạn miêu tả giàu tính nhạc thơ, trữ tình gợi cảm Âm điệu câu văn êm ả, ngắn và đậm phong vị Tây
Bắc (kiểu cách nói năng của người miền núi: nương ngô, nương lúa đã gặt xong, lúa ngô…)
- Đi sâu vào khai thác diễn biến tâm lí nhân vật Mị rất tự nhiên, chân thực và sâu sắc thông qua hànhđộng và tâm trạng, chủ yếu thể hiện nội tâm tinh tế, xúc động
CHẤT THƠ
- Chất thơ trong sáng tác của Tô Hoài hiện lên trước hết qua hình ảnh thiên nhiên vời vợi với những núinon, nương rẫy, sương giăng… không thể lẫn được với một nơi nào trên đất nước ta Những chi tiếtmiêu tả thiên nhiên đan xen, hoà quyện trong lời kể của câu chuyện
- Đoạn trích cũng miêu tả rất tinh tế một phong tục rất đẹp, rất thơ của đồng bào vùng cao là lễ hội mùaxuân tràn ngập màu sắc và âm thanh, ấn tượng nhất về màu sắc là vẻ đẹp của váy hoa, của âm thanh làtiếng sáo
- Nét đặc sắc nhất của chất thơ biểu hiện ở tâm hồn nhân vật Mị Ẩn sâu trong tâm hồn Mị, một cô gái
tưởng chừng như héo hắt, sống một cuộc đời lầm lũi đến bao giờ chết thì thôi ấy, có ai ngờ, vẫn le lói
những đốm lửa của khát vọng tự do, của tình yêu cuộc sống
- Ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn với hàng loạt các âm thanh, các hình ảnh gợi hình, gợi cảm rất nênthơ và đậm màu sắc
- Chất thơ trong văn xuôi của Tô Hoài được tạo nên bởi sự kết hợp nhuần nhuyễn cái khí sắc lãng mạnvới bút pháp trữ tình cùng cái duyên mượt mà của một văn phong điêu luyện
- Bên cạnh nghệ thuật sử dụng ngôn từ, Tô Hoài còn để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc bởikhả năng diễn đạt tài tình những rung động sâu xa, tinh tế trong thế giới đa cung bậc và muôn vàn sắcthái của tình cảm
–> Ý nghĩa: Chất thơ trong đoạn trích không những bộc lộ tài năng nghệ thuật của nhà văn Tô Hoài màcòn thể hiện tình yêu thiên nhiên và tấm lòng nhân đạo của ông với con người Tây Bắc, góp phần làmsáng tỏ cảm hứng lãng mạn cách mạng của văn xuôi Việt Nam 1945-1975
NGÀY TẾT, MỊ CŨNG UỐNG RƯỢU…BAY NGOÀI ĐƯỜNG
2.2 Nội dung:
b Vẻ đẹp của nhân vật Mị trong đoạn trích
Trang 4- Những yếu tố ngoại cảnh tác động tới sự hồi sinh của Mị:
+ Cảnh Hồng Ngài bắt đầu vào xuân: cỏ gianh vàng ửng, gió rét dữ dội…; Cảnh các làng Mèo đỏ với những chiếc váy hoa đem phơi ở các mỏm đá, tiếng trẻ con nô đùa trước sân
+ Đặc biệt là âm thanh tiếng sáo ở đầu núi rủ bạn đi chơi…
- Tiếng sáo đã dẫn đến hành động Mị “nổi loạn”
+ Mị lén lấy hủ rượu uống ực từng bát một, uống như nuốt cay đắng, phẩn uất vào lòng.
+ Cách uống rượu của Mị chứa đựng sự phản kháng, Mị uống rượu như nuốt hờn, nuốt tủi, néngiận vào lòng, Mị uống rượu như muốn dồn men say của rượu để dịu đi những nuối tiếc khát khao, đaukhổ, phẫn uất Mị uống rượu mà như uống những cay đắng của phần đời đã qua và những khát khaocủa phần đời chưa tới
+ Men rượu và hơi xuân khiến người đàn bà không còn liên hệ gì với cuộc sống, không còn liên hệ gì
với quá khứ nay bỗng “lịm mặt ngồi đấy nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước”
+ Mị bồng bềnh về với nỗi khát khao của hạnh phúc, yêu thương có lẽ vẫn là tiếng sáo Mị nghetiếng sáo gọi bạn yêu ngoài đường, tiếng sáo vọng lại thiết tha bồi hồi
-> Người đàn bà lâu nay dửng dưng, âm thầm giờ đây đã thoát khỏi trạng thái vô cảm, thờ ơ Mị không
chỉ nghe tiếng sáo, Mị còn hình dung ra: “Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi”.
Mị cảm nhận được sắc thái thiết tha, bồi hổi của tiếng sáo, nhận ra sự rạo rực, đắm say của người thổisáo, thậm chí Mị còn ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi, bằng cách ấy Mị đã trở về với quákhứ
=> Tiếng sáo đã làm thức tỉnh con người tâm linh trong Mị Mị nhớ lại kỉ niệm đẹp ngày xưa, uốngrượu bên bếp và thổi sáo, Mị thấy phơi phới trở lại, đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước
- Tiềm thức nhắc nhở Mị vẫn là một con người, Mị vẫn có quyền sống của một con người Mị ý thức được
Mị vẫn trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ, Mị muốn đi chơi Tiếng sáo đã đưa Mị từ cõi quên về cõi nhớ, đã dìu hồn
Mị trở về với nỗi khao khát, yêu thương
- Sự vượt khỏi hoàn cảnh của Mị diễn ra không hề đơn điệu, dễ dàng Tô Hoài đã rất tinh khi đặt nhânvật Mị vào sự giao tranh giữa một bên là sức sống tiềm tàng, một bên là ý thức về thân phận Ngòi bútcủa nhà văn như hóa thân vào nhân vật, để nâng niu, để trân trọng những giấc mơ tình tứ của conngười, đồng thời lại rất tỉnh táo, khách quan khi phân tích, mổ xẻ những ngóc ngách sâu kín của tâmlinh con người Cho nên, bên cạnh cái năng nổ, khát khao, náo nức về sự tái sinh thì ở Mị vẫn còn lolắng, day dứt, tủi hờn về thân phận: lòng phơi phới mà vẫn theo quán tính, Mị bước vào buồng, ngồixuống giường, trông ra cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trắng trắng Hình ảnh cái buồng kín chỉ có một cửa sổ,
một lỗ vuông bằng bàn tay cứ trở đi trở lại trong tác phẩm Nó trở thành một nỗi ám ảnh, day dứt người
đọc Khát vọng sống như ngọn lửa bùng cháy bao nhiêu thì Mị lại phẫn uất bấy nhiêu Phẫn uất và đau
khổ cho thân phận và số phận trớ trêu đầy bi kịch Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử và Mị lại không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau Không thể cam chịu mãi
kiếp nô lệ, kiếp làm dâu gạt nợ nên Mị đã muốn ăn lá ngón cho chết ngay Mị muốn chết để không phảiđối diện với thực tại, không phải nhớ lại quá khứ cùng với những ước mơ khao khát của mình Sau baonhiêu năm ở lâu trong cái khổ, Mị đã quen khổ rồi Nay Mị đã thoát ra khỏi tình trạng lầm lũi, vô cảm
để cảm nhận nỗi đau đớn, tủi cực của mình Nhận thức ấy chua xót đến mức Mị không thể tiếp tục kiếpsống đau đớn, nô lệ, thậm chí cô lại muốn chết để thoát khỏi cuộc sống đầy đọa, đau khổ ở nhà thống lí
Pá Tra Hiện tại Mị đau đớn ê chề, tủi nhục, Mị muốn chết “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ
Trang 5ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa” Mị muốn phản kháng lại hoàn cảnh, không chấp nhận
cuộc sống trâu ngựa này nữa Đó là khi sức sống tiềm tàng đã được đánh thức
- Ý thức về cái chết lại xuất hiện, nhưng lần này nó có ý nghĩa khác Uất ức, nước mắt Mị ứa ra khi
tiếng sáo gọi bạn tình vẫn lửng lơ bay ngoài đường Tiếng sáo của tình yêu tuổi trẻ lại thôi thúc Mị, dìu
hồn Mị theo những đám chơi Khát vọng sống mãnh liệt được đẩy lên đến cao độ bởi sự trỗi dậy củasức sống tiềm tàng.Tâm hồn Mị diễn biến rất phức tạp trong quá trình thức tỉnh, nổi loạn Mị đang sốngtrong nghịch lí giữa thân phận con dâu gạt nợ và niềm vui phơi phới muốn đi chơi Tết
2.3 Nghệ thuật
- Diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân của Mị được nhà văn khéo léo thểhiện bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tự nhiên, ngôn ngữ biểu cảm, đặc biệt; là nghệ thuật miêu tả,phân tích tâm lí nhân vật Tất cả đã làm nổi bật vẻ đẹp của sức sống tiềm tàng mãnh liệt của Mị
=> Đoạn văn miêu tả tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân thể hiện sức sống tiềm
ẩn trong Mị và tài năng miêu tả tâm lí nhân vật của Tô Hoài Thông qua đây, nhà văn khám phá, trântrọng, ngợi ca những khao khát tình yêu, hạnh phúc của con người, thể hiện niềm tin vào sức sống củacon người không bị hủy diệt Đồng thời lên án những thế lực tàn bạo chà đạp lên cuộc sống con người
Chính điều đó đã đem đến cho Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài những giá trị nhân đạo sâu sắc
SỰ TINH TẾ CỦA TÁC GIẢ
- Sự hồi sinh của tâm hồn nhân vật Mị được tác giả miêu tả tinh tế, phù hợp với tính cách của cô Nhàvăn sử dụng khá nhiều những yếu tố bên ngoài tác động vào nhân vật, được miêu tả rất tự nhiên nhưmùa xuân, tiếng sáo gọi bạn tình, bữa tiệc đón năm mới tất cả đã hoá thành những tiếng gọi đánh thứcnỗi căm ghét bất công và tàn bạo cùng ý thức phản kháng lại cường quyền, đánh thức cả niềm khaokhát một cuộc sống tự do, hoang dã và hồn nhiên vẫn được bảo lưu đâu đó trong dòng máu truyền lại từlối sống của tổ tiên du mục xa xưa, làm sống dậy sức sống ẩn tàng trong cơ thể trẻ trung và tâm hồnvốn ham sống của Mị Người đọc không thể không dừng lại, suy ngẫm và chia sẻ cảm xúc với những
hành động của nhân vật Mị xuất phát từ những thôi thúc của nội tâm như các chi tiết:“Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát” trong một trạng thái thật khác thường Rượu làm cơ thể và đầu óc Mị say,
nhưng tâm hồn cô thì từ phút ấy, đã tỉnh lại sau bao tháng ngày câm nín, mụ mị vì sự đày đoạ Cái cáchuống rượu một hơi, một ực như thế, khiến người ta nghĩ: người uống rượu ấy đang thực sự phẫn nộ Vàngười ta cũng có thể nghĩ: cô ấy uống như thể đang uống đắng cay của cái phần đời đã qua, như thểđang uống cái khao khát của phần đời chưa tới Mị với cõi lòng đã phơi phới trở lại và cái ý nghĩ lạ
lùng mà rất chân thực: Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nghịch lí trên cho thấy: khi niềm khao khát sống hồi sinh, tự nó bỗng trở thành một mãnh
lực không ngờ, xung đột gay gắt, quyết một mất một còn với cái trạng thái vô nghĩa lí của thực tại Sởtrường phân tích tâm lí cho phép ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí mật của đời sống nội tâm, pháthiện nét đẹp và nét riêng của tính cách
- Với trang văn trong đoạn trích đầy ắp chất thơ và tấm lòng nhân hậu, một tài năng phân tích tâm línhân vật bậc thầy, Tô Hoài đã khám phá diễn tả chiều sâu tâm hồn cùng những biến thái thăng trầmgấp khúc tuần tự và đột biết trong tâm trạng Mị Chính sức sống tiềm tàng và mãnh liệt của người con
Trang 6gái Mèo xinh đẹp đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc và góp phần không nhỏ vào sựthành công của tác phẩm.
TRONG BÓNG TỐI, MỊ ĐỨNG IM LẶNG NHƯ KHÔNG BIẾT MÌNH ĐANG BỊ TRÓI… TỪNG MẢNH THỊT
2.2 Nội dung:
- Sơ lược về cảnh ngộ của Mị trước khi bị trói trong đêm tình mùa xuân:
+ Mị là một cô gái trẻ đẹp, yêu đời, chăm chỉ lao động, nhà nghèo và rất hiếu thảo
+ Do món nợ truyền kiếp của cha mẹ, Mị phải làm dâu gạt nợ cho thống lí Pá Tra, sống cuộc đờitrâu ngựa khổ đau
+ Nhưng tận đáy sâu tâm hồn câm lặng ấy vẫn le lói tia lửa sống, chỉ chờ dịp là bùng lên mạnh mẽ
Dịp ấy đã đến trong đêm tình mùa xuân phơi phới mà tiếng sáo gọi bạn đầu làng đã làm xao động lòng
người phụ nữ trẻ
+ Khi mùa xuân về, như quy luật vạn vật hồi sinh, sức trẻ trong Mị bừng trỗi dậy Mị khêu đèn lêncho bừng sáng căn buồng của mình, lén lấy hũ rượu uống ực từng bát Mị bổi hổi nghe tiếng sáo Mịvẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi
+ Trông thấy Mị, A Sử bước lại, nắm Mị, lấy thắt lưng trói hai tay Mị Nó xách cả một thúng sợiđay ra trói Mị đứng vào cột nhà Tóc Mị xõa xuống, A Sử quấn luôn tóc lên cột làm cho Mị không cúi,không nghiêng đầu được nữa
- Diễn tả tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tối khi bị A Sử trói, không cho đi chơi xuân:
+ Trong bóng tối, Mị đứng im lặng, như không biết mình đang bị trói Hơi rượi còn nồng nàn,
Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi: Mị như quên hẳn mình đang
bị trói, quên những đau đớn về thể xác, Mị vẫn thả hồn theo những cuộc chơi, những tiếng sáo gọi bạntình tha thiết, tiếng sáo không chỉ vang vọng trong không gian mà còn tồn tại trong chính tâm hồn Mị.Ngay cả khi cô bị trói đứng thì âm thanh của tiếng sáo như ma lực làm bùng cháy trong Mị niềm khaokhát yêu, khao khát sống
+ Mị vùng bước đi Nhưng tay chân đau không cựa được: Tiếng sáo của những đôi lứa yêu nhau
và của cả những người lỡ duyên đã có sự tác động lớn lao tới tâm hồn Mị Nó thôi thúc Mị, khiến Mị
vùng bước đi, quên thực tại đau khổ trước mắt Chi tiết Mị vùng bước đi đã minh chứng được sức sống
mãnh liệt trong tâm hồn Mị Tâm hồn ấy đang đến với tự do, đang tràn trề nỗi yêu đương của tuổi trẻ
Nhưng cũng chính lúc này, khi vùng bước đi theo tiếng sáo, sợi dây trói thắt vào tay chân đau không cựa được, Mị mới trở lại với hiện thực phũ phàng, nghiệt ngã Lòng Mị đau đớn, thổn thức nghĩ mình
không bằng con ngựa
+ Tiếng sáo tượng trưng cho tình yêu, hạnh phúc đột ngột biến mất, Mị không nghe thấy tiếng sáo nữa, Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa, tiếng chân ngựa đạp vào vách, nhai cỏ, gãi chân là những âm thanh của thực tại, đưa Mị trở lại với sự liên tưởng đau đớn bởi kiếp sống không bằng con ngựa của
mình Sau bao nhiêu năm tháng, Mị đã tỉnh táo nhận ra thân phận trâu ngựa của mình, đã thổn thức khi
Trang 7thấy mình không bằng con ngựa nhà thống lí Hình ảnh so sánh con người với con vật cứ day dứt, trở
đi trở lại trong tác phẩm Khi về làm vợ A Sử chắc chắn nhiều lần Mị đã bị hắn đánh đập, hành hạ.Nhưng có lẽ đây là lần đầu tiên Mị thổn thức nghĩ không bằng con ngựa Bởi những lần trước Mị nghĩmình cũng là con trâu, con ngựa thì đó là ý nghĩ của con người cam chịu, quen khổ Còn giờ đây, nó làcái thổn thức của tâm hồn bị vùi dập
+ Dù đã trở lại với thực tại tàn nhẫn, suốt đêm mùa xuân ấy, quá khứ vẫn nồng nàn tha thiết trong nỗi nhớ của Mị với hơi rượu toả, tiếng sáo dập dờn, tiếng chó sủa xa xa Đêm khuya là lúc trai
đến bên vách làm hiệu rủ người yêu dỡ vách ra rừng chơi Mị nín khóc, Mị lại bồi hồi
+ Mị phải sống trong sự giằng xé giữa khao khát cháy bỏng, hiện tại tàn nhẫn Tâm trạng Mịđồng hiện giữa quá khứ, hiện tại, chập chờn giữa tỉnh và mê Trong đêm tình mùa xuân này, Mị đã thứctỉnh để nhận ra những bất hạnh, những cay đắng trong thân phận trâu ngựa của mình Khi nhận ra thìcảm nhận về sự khổ ải sẽ càng thấm thìa Từ nay, có lẽ Mị sẽ không thể yên ổn với những suy nghĩbuông xuôi, cam chịu của mình Khát vọng tình yêu, khát vọng hạnh phúc, khát vọng tuổi trẻ đã hồisinh nhưng cũng đã bị vùi dập Và nó đang chờ ngọn gió để thổi bùng lên
+ Mị bàng hoàng tỉnh Không một tiếng động Mị thương những người đàn bà khốn khổ savào nhà quan Cô Mị của ngày xưa - một người sống như đang chết, sống trong cảm giác chờ đợi sựgiải thoát từ cái chết, giờ đây lại biết xót thương cho người khác, biết sợ hãi trước cái chết
+ Mị thấy sợ khi nhớ tới từng có người đàn bà cũng bị đánh, bị trói đã chết đứng chính căn buồng
này Mị sợ quá, Mị cựa quậy như để chứng minh mình vẫn còn sống Mị sợ chết vì ám ảnh bởi bóng ma
của thần quyền Mị sợ chết cũng chứng tỏ Mị khao khát sống Chết lúc này là chết oan uổng Chính tiếngsáo, tiếng gọi tình yêu đã giúp Mị nhận ra sự sống đáng quý: phải sống để được yêu, được đón nhận hạnhphúc tuổi trẻ… Một khi biết sợ chết thì người ta càng thêm yêu cuộc sống Mị cũng vậy
=> Như vậy rõ ràng là cường quyền và thần quyền tàn bạo không thể dập tắt nổi khát vọng hạnh phúc,tình yêu nơi Mị Cuộc nổi loạn tuy không thành công nhưng nó đã cho người đọc thấy sức sống mãnhliệt tiềm tàng trong những người nông dân tưởng chừng như nhỏ bé, khốn khổ nhất
2.3 Nghệ thuật
- Bút pháp miêu tả tâm lí sắc sảo, tinh tế
- Cách dẫn dắt tình tiết khéo léo, tự nhiên
- Giọng trần thuật của tác giả hòa vào những độc thoại nội tâm của nhân vật tạo nên ngôn ngữ nửa trựctiếp đặc sắc
- Ngôn ngữ kể chuyện tinh tế, mang đậm màu sắc miền núi
CÁI NHÌN VỀ NGƯỜI NÔNG DÂN
- Nhà văn nhìn người nông dân Tây Bắc dưới ách thống trị của bọn chúa đất miền núi đã bị chà đạp tànnhẫn từ thể xác đến tinh thần Nhưng trong chiều sâu tâm hồn của họ vẫn có sức sống tiềm tàng mãnhliệt của khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc, tình yêu và khát vọng tự do Tuy sống trong thân phậntrâu ngựa, bị đoạ đày giữa địa ngục trần gian nhưng họ không bao giờ chịu đầu hàng số phận, mà vẫn
Trang 8tìm cách vượt ngục tinh thần, tâm hồn được hồi sinh Đó còn là cái nhìn lạc quan, tin tưởng vào sứcmạnh của người nông dân trong tư tưởng tiến bộ của nhà văn cách mạng Tô Hoài.
- Các nhìn mới mẻ, tin yêu về người nông dân cho thấy tài năng quan sát, miêu tả thiên nhiên, phongtục tập quán, đặc biệt khả năng diễn tả quá trình phát triển tính cách nhân vật hợp lí, tự nhiên, phong
phú, phức tạp mà sâu sắc, phù hợp với quy luật phép biện chứng tâm hồn của nhà văn-người có duyên
nợ với mảnh đất và con người Tây Bắc
NHỮNG ĐÊM MÙA ĐÔNG TRÊN NÚI CAO… MỊ PHẢNG PHẤT NGHĨ VẬY
a Hoàn cảnh Mị gặp A Phủ
- Giới thiệu sơ lược về Mị:
- Giới thiệu sơ lược về A Phủ
- Hai con người đau khổ không hẹn mà gặp nhau tại nhà thống lí Pá Tra trong đêm đông nơi núi cao
lạnh lẽo
b Diễn biến tâm lí và hành động của Mị
- Mị có thói quen thức sưởi lửa suốt đêm- đêm mùa đông trên núi cao dài và buồn.
+ Nếu không có bếp lửa kia thì Mị đến chết héo Mỗi đêm, Mị dậy ra thổi lửa hơ tay, hơ lưng, không biết bao nhiêu lần: Từ chỉ thời gian mỗi đêm, không biết bao nhiêu lần: gợi thói quen lặp đi lặp lại như một bản năng, ăn vào vô thức Đó là bản năng tìm tới hơi ấm, ánh sáng Mị chỉ biết, chỉ còn ở với ngọn lửa: điệp từ “chỉ” diễn tả nét nghĩa tồn tại ít ỏi Trong văn hóa nhân loại, ngọn lửa thường là
vật biểu trưng cho ánh sáng, sự sống Ở đây, ngọn lửa ngầm ẩn sự hiện hữu tuy tối thiểu nhưng daidẳng của sức sống trong Mị
+A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước: Từ vẫn tiếp tục nhấn mạnh niềm khát sống bền bỉ Hình tượng ngọn lửa là nguồn sáng- nguồn
ấm-nguồn sống duy nhất đồng thời tiềm sâu sức sống dai dẳng, bền bỉ, bất chấp của Mị
+ Lúc đầu, Mị có trạng thái thản nhiên đáng sợ Sau sự nổi loạn ở đêm tình mùa xuân khôngthành, Mị đã bị cường quyền, thần quyền nhà thống lý Pá Tra vùi dập, chà đạp, để bị rơi vào trạng thái
tê liệt còn đáng sợ hơn cả trước đây Điều đó thể hiện trong cách Mị nhìn A Phủ bị trói đứng
++ Mị trơ lì tê liệt đến mức vẫn thản nhiên thổi lửa, hơ tay Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi Ba chữ cũng thế thôi tách riêng thành một nhịp, lời văn nửa trực tiếp đã tái
hiện chính xác thái độ lạnh lùng của nhân vật Nghĩa là cô không chỉ khước từ quyền sống của chínhmình mà còn không quan tâm đến cả sự sống của đồng loại
++ Tuy có lúc A Sử đi chơi đêm về, ngứa tay ngứa chân, “đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp”, nhưng đêm sau Mị vẫn gan lì, lặng lẽ phản kháng, tiếp tục ra sưởi lửa như đêm trước Bởi lẽ ngọn lửa đã là người bạn, là cứu cánh của Mị - “Mị chỉ biết chỉ còn ở với ngọn lửa” Đó là thái độ thản nhiên
đáng sợ vì không có tình đồng loại Vì:
+++ Cảnh người bị trói đến chết không phải là hiếm hoi ở nhà thống lí
Trang 9+++ Cuộc sống bao năm làm con rùa lùi lũi trong xó cửa đã tạo cho Mị một sức ì,một quán tính cam chịu, nhẫn nhục quá lớn
+++ Mị đã chịu đựng quá nhiều đau khổ về thể xác lẫn tinh thần nên cô đã trởnên chai sần vô cảm, khả năng cảm thông, chia sẻ với cảnh ngộ khốn cùng của người khác ở Mị gầnnhư bị tê liệt Mị chẳng khác gì “tảng đá”
- Những dòng nước mắt của A Phủ làm Mị có nhu cầu được hi sinh:
+ Nguyên nhân quan trọng nhất đã tác động đến tâm lý của Mị để từ sự chai sạn vô cảm đã sốngdậy những cảm xúc mãnh liệt, đã bừng dậy khát vọng tự do đó chính là dòng nước mắt của A Phủ
Dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen của A Phủ đã tác động mạnh đến tâm lý của
Mị, đưa cô từ cõi quên trở về với cõi nhớ Mị nhớ lại đêm năm trước mình cũng bị A Sử trói đứng nhưvậy, nước mắt chảy xuống mà không thể lau đi được Chính việc sống lại những kí ức đó đã khiến Mịnhận thấy sự đồng cảm, đồng cảnh giữa mình và A Phủ, để từ lòng thương mình, cô đã thương người
và cuối cùng là hành động cứu người
+ Tô Hoài đã khéo léo dùng cách trần thuật nửa trực tiếp để cho người đọc thấy rõ cảm xúc của
Mị: Trời ơi nó bắt trói đứng người ta đến chết Dạng thức cảm thán đã cho thấy Mị không còn thờ ơ,
vô cảm với đồng loại mà trong tâm hồn cô đã dấy lên một tình thương yêu mãnh liệt Tâm lí này chothấy phẩm chất nhân hậu tiềm ẩn trong tâm hồn người phụ nữ cùng khổ
+ Cùng với lòng thương người, Mị đã nhận ra bản chất tàn ác, vô nhân đạo của cha con nhà thống
lý: chúng nó thật độc ác Từ chỗ cúi đầu chấp nhận tất cả những đau đớn đọa đày ở nhà thống lý đến
chỗ cảm nhận được điều này là một bước tiến trong nhận thức và tình cảm của nhân vật Mị đã thể hiệnthái độ phản kháng, không còn chấp nhận sự áp chế của thần quyền và cường quyền nữa
+ Mị nhận thấy sự khác biệt giữa mình và A Phủ Vì tin là mình đã bị ma nhà thống lý Pá Tra nhậnmặt nên cô ý thức được sự ràng buộc của đời mình, chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi Còn với A
Phủ, Mị nhận rõ sự bất công: Người kia việc gì mà phải chết? Ý thức rõ được hậu quả khi một ngày kia A
Phủ trốn được rồi thì mình sẽ bị trói và chết bên cái cọc ấy nhưng Mị không thấy sợ Dù không nói ra mộtcách rõ ràng nhưng những suy nghĩ của Mị đã cho thấy cô chấp nhận cái chết về phía mình để tìm cách cho
A Phủ được sống Đến đây có thể thấy lòng thương người đã lớn tới mức Mị quên đi sự sống của bản thân
đế đối lấy sự sống cho người khác Tâm lý này đã ánh lên vẻ đẹp cao thượng vị tha trong tâm hồn Mị
- Đánh giá ý nghĩa:
+ Qua diễn biến tâm lí của nhân vật Mị, nhà văn Tô Hoài muốn khẳng định: bạo lực không thể đèbẹp, hủy diệt khát vọng sống, khát vọng tự do, hạnh phúc Chỉ có điều là để có được sự sống, tự do,hạnh phúc, con người đã phải trải qua nhiều tủi nhục, đắng cay
+ Tái hiện nhân vật Mị trong thế cùng A Phủ đối đầu với bọn lang đạo, địa chủ miền núi Tây Bắc,
Tô Hoài đã lên án giai cấp thống trị bất nhân được thực dân Pháp bảo trợ đã chà đạp lên quyến sống,quyền hạnh phúc của những người dân lương thiện miền núi Tây Bắc Đồng thời, Tô Hoài cũng đãđồng cảm, xót thương sâu sắc trước những nỗi đau tê buốt, xé lòng; đặc biệt là ngợi ca những phẩmchất tốt đẹp, sức sống diệu kì của những kiếp nông nô lầm than, tủi nhục - trong mọi cảnh ngộ, họ luôn
Trang 10luôn tìm cách vươn lên bằng khát vọng tự do, hạnh phúc, bằng sức mạnh yêu thương và sự dẫn đườngchỉ lối của cách mạng sau này
2.3 Nghệ thuật
- Khả năng miêu tả tâm lý nhân vật sâu sắc, đi sâu khai thác diễn biến tâm trạng của nhân vật;
- Ngôn từ độc đáo, giàu ý nghĩa, giọng văn đầy chất thơ;
- Cách miêu tả rất cụ thể, thủ pháp tăng tiến; nhịp văn thúc bách, nhanh, gấp; lời văn nửa trực tiếp…
NHẬN XÉT TÌNH CẢM CỦA NHÀ VĂN TÔ HOÀI
- Đồng cảm với nỗi khổ đau mà con người phải gánh chịu (đồng cảm với thân phận làm dâu gạt nợ của
Mị khi nhớ lại bị A Sử chà đạp; nỗi đau của A Phủ khi bị trói vào cây cọc để thế mạng con hổ)
- Phát hiện ra tinh thần phản kháng của con người bị áp bức (từ vô cảm, Mị đã đồng cảm với ngườiđồng cảnh ngộ; từ suy nghĩ đúng sẽ có hành động đúng)
- Tấm lòng nhà văn dành cho đồng bào miền núi thật sâu nặng, nghĩa tình, xét đến cùng đó chính là tấmlòng nhân đạo của người nghệ sĩ dành cho đất và người Tây Bắc
Thân bài:
* Giới thiệu về nhân vật Mị
* Phân tích tâm trạng và hành động của nhân vật Mị trong đoạn trích
- Hành động uống rượu bất thường và tâm trạng đắm chìm trong quá khứ, sống với quá khứ + Hành động Mị “uống ực từng bát” rượu như đang nuốt tất cả những nỗi cay đắng, tủi cực vào bên
trong Uống để quên nhưng lại nhớ, uống để trôi đi nhưng lại lắng đọng bao nhiêu cảm xúc “Ngày tết… từng bát”
+ Tâm trạng đắm chìm trong quá khứ, sống với quá khứ, một quá khứ huy hoàng, rực rỡ: “Nhưng
lòng Mị…… đi theo Mị”
(Tài năng – Thổi sáo giỏi, thổi lá cũng hay như thổi sáo; sắc đẹp - Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị;hương tình yêu nồng nàn)
=>Âm thanh tiếng sáo và men rượu đã tác động rất lớn đến tâm trạng của nhân vật Mị, làm cho Mị như
ý thức được mình đang sống giữa hai thế giới: quá khứ và hiện tại; tỉnh và say; hạnh phúc và bi kịch
- Hành động âm thầm lặng lẽ và tâm trạng phấn chấn, phơi phới, vui sướng đột ngột “Rượu đã
tan từ lúc nào… Mị muốn đi chơi.”
+ Hành động: từ từ bước vào buồng, ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông… thể hiện sự bấtlực đầy ngan ngán, chán chường, tuyệt vọng
+ Tâm trạng : thấy phơi phới, đột nhiên vui sướng, nhận ra mình còn trẻ và muốn đi chơi dấu hiệu của
sự hồi sinh trong tâm hồn của Mị
- Ý nghĩ tiêu cực và sự đan xen giữa thực tại đầy cay đắng với khát vọng sống mãnh liệt “Huống
chi… quả pao rơi rồi…”
Trang 11+Nhận thức hoàn cảnh thực tại phủ phàng, caycđắng: hôn nhân không tình yêu “không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau”
+ Ý nghĩ tiêu cực để thoát khỏi bất hạnh: ăn lá ngón tự tử
+Sống với âm thanh tiếng sáo
=>Mị khao khát tình yêu, tự do Khao khát ấy chưa bao giờ bị dập tắt Sức sống ấy như hòn than phủđầy tro bụi, có cơ hội sẽ bùng cháy mạnh mẽ
ĐÊM TÌNH MÙA XUÂN
- Giới thiệu về nhân vật Mị và cuộc sống của Mị khi làm dâu trong nhà thống lí Pá Tra.
-Vẻ đẹp của nhân vật Mị trong đoạn trích
+ Âm thanh tiếng sáo ở đầu núi rủ bạn đi chơi dẫn đến hành động Mị “nổi loạn”:" Mị lén lấy hũ rượu uống ực từng bát"-> Cách uống rượu của Mị chứa đựng sự phản kháng, Mị uống rượu như nuốt hờn,
nuốt tủi, nén giận vào lòng, Mị uống rượu như muốn dồn men say của rượu để dịu đi những nuối tiếckhát khao, đau khổ, phẫn uất đã qua và để khao khát của phần đời chưa tới
+ Men rượu và hơi xuân khiến người đàn bà không còn liên hệ gì với cuộc sống, không còn liên hệ gì
với quá khứ nay bỗng “lịm mặt ngồi đấy nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước.
+Tiềm thức nhắc nhở Mị vẫn là một con người, Mị vẫn có quyền sống của một con người Mị ý thức
được Mị vẫn trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi".
+ Mị bước vào buồng, ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trắng trắng Khát vọngsống như ngọn lửa bùng cháy bao nhiêu thì Mị lại phẫn uất bấy nhiêu Phẫn uất và đau khổ cho thân
phận và số phận trớ trêu đầy bi kịch Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử
và Mị lại không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau
+ Không thể cam chịu mãi kiếp nô lệ, kiếp làm dâu gạt nợ nên Mị đã muốn ăn lá ngón cho chết ngay
Mị muốn phản kháng lại hoàn cảnh, không chấp nhận cuộc sống trâu ngựa này nữa Đó là khi sức sốngtiềm tàng đã được đánh thức
+ Ý thức về cái chết lại xuất hiện, nhưng lần này nó có ý nghĩa khác Uất ức, nước mắt Mị ứa ra khi
tiếng sáo gọi bạn tình vẫn lửng lơ bay ngoài đường Tiếng sáo của tình yêu tuổi trẻ lại thôi thúc Mị, dìu
hồn Mị theo những đám chơi Khát vọng sống mãnh liệt được đẩy lên đến cao độ bởi sự trỗi dậy củasức sống tiềm tàng Tâm hồn Mị diễn biến rất phức tạp trong quá trình thức tỉnh, nổi loạn Mị đangsống trong nghịch lí giữa thân phận con dâu gạt nợ và niềm vui phơi phới muốn đi chơi Tết
+ Đánh giá: Đoạn văn miêu tả tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân thể hiện sứcsống tiềm ẩn trong Mị Thông qua đây, nhà văn khám phá, trân trọng, ngợi ca những khao khát tìnhyêu, hạnh phúc của con người, thể hiện niềm tin vào sức sống của con người không bị hủy diệt Đồng
thời lên án những thế lực tàn bạo chà đạp lên cuộc sống con người Chính điều đó đã đem đến cho Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài những giá trị nhân đạo sâu sắc.
b.Về nghệ thuật: Diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân được nhà văn khéoléo thể hiện bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tự nhiên, ngôn ngữ biểu cảm, đặc biệt; là nghệ thuậtmiêu tả, phân tích tâm lí nhân vật Tất cả đã làm nổi bật vẻ đẹp của sức sống tiềm tàng mãnh liệt của
Mị
Trang 123.2.3 Nhận xét sự tinh tế khi diễn tả sự hồi sinh trong tâm hồn nhân vật Mị của nhà văn Tô Hoài.
-Sự hồi sinh của tâm hồn nhân vật Mị được tác giả miêu tả tinh tế, phù hợp với tính cách của cô.Nhà văn sử dụng khá nhiều những yếu tố bên ngoài tác động vào nhân vật, được miêu tả rất tự nhiênnhư mùa xuân, tiếng sáo gọi bạn tình
- Sở trường phân tích tâm lí cho phép ngòi bút tác giả lách sâu vào những bí mật của đời sống nộitâm, phát hiện nét đẹp và nét riêng của tính cách
-Với trang văn trong đoạn trích đầy ắp chất thơ và tấm lòng nhân hậu, một tài năng phân tích tâm
lí nhân vật bậc thầy, Tô Hoài đã khám phá, diễn tả chiều sâu tâm hồn cùng những biến thái thăngtrầm ,gấp khúc ,tuần tự và đột biết trong tâm trạng Mị Chính sức sống tiềm tàng và mãnh liệt củangười con gái Mèo xinh đẹp đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc và góp phần không nhỏvào sự thành
- VĐNL: Đoạn văn đã giới thiệu được số phận bất hạnh của Mị khi bị bắt về làm dâu gạt nợ Từ đó,
chúng ta thấy được tài năng của nhà văn Tô Hoài trong nghệ thuật kể chuyện
1 Khái quát:
2 Phân tích:
a Luận điểm 1: Giới thiệu về nhân vật Mị (xuất hiện của Mị)
+ Mị âm thầm sống lẻ loi, lẫn vào những vật vô tri, vô giác: bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa
+ Mị hoàn toàn tương phản đối lập với nhà thống lí Pá Tra: Mị (cúi mặt buồn rười rượi ) + liệt kê với công việc của Mị thường làm >< liệt kê về địa vị và quyền thế của gia đình nhà thống lí “nhiều
nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện” => báo hiệu một cuộc đời không bằng phẳng, một số phận
nhiều ẩn ức và một bi kịch của cõi nhân thế nơi miền núi cao.
=> Giọng kẻ êm, đẹp như ru => thế giới TB hiện ra xa xăm kì diệu, thoang thoảng màu sắc hương
vị cổ tích => thôi thúc người đọc đi tìm hiểu về số phận và cuộc đời của Mị.
b Luận điểm 2: Hoàn cảnh gia đình Mị:
+ Cha Mị lấy mẹ Mị không có đủ tiền cưới nên phải đến vay nhà thống lí => mỗi năm đem nộp lãi một
nương ngô => vợ chồng về già chưa trả hết nợ, vợ chết cũng chưa trả hết nợ => món nợ đeo đẳng suốt
cuộc đời cha mẹ Mị => gia đình đã nghèo lại còn nghèo hơn Cái nghèo này đến tự phong tục hôn nhân + vay nặng lãi => kéo còng lưng cha mẹ Mị, đổ ập lên đầu cô => Liên hệ với anh Pha trong
“Bước đường cùng” (Nguyễn Công Hoan) => tay trắng, dồn vào đường cùng vì món nợ lãi.
c Luận điểm 3: Vẻ đẹp của Mị
+ Xinh đẹp, có tài thổi sáo, thổi lá cũng hay như thổi sáo, có biết bao người say mê thổi sáo đi theo
Mị Vì xinh đẹp và tài năng nên Mị đã được rất nhiều người theo đuổi => trai đứng nhẵn vách đầu
buồng Mị Tuy nhiên, Mị đã lựa chọn cho mình một tình yêu đích thực => đó là những ngày tháng
hạnh phúc Mị được sống trong tình yêu, tự do.
+ Khi nghe tin gia đình nhà thống lí muốn bắt mình về trừ nợ, Mị đã cầu xin cha “Nay con đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu.” => Mị
không ham giàu sang phú quý, sẵn sàng lao động, không quản ngại gian khó để trả nợ Câu nói này còn cho thấy Mị sẵn sàng chấp nhận sống cuộc đời gian khổ để được hưởng tình yêu, tự do, hạnh phúc => Một cô gái có ý thức đích thực về một cuộc sống thực sự, sống phải có tình yêu và hạnh phúc.
Trang 13=> Mị là một hình tượng đẹp của người thiếu nữ TB Ở Mị toát lên cái đẹp vừa tự nhiên, giản dị, vừa phóng khoáng, thẳm sâu như thiên nhiên núi rừng => Mị như một đóa hoa Hơ Mông trên đỉnh núi TB => cô xứng đáng được hưởng tự do, hạnh phúc.
d Luận điểm 4: Mị bị bắt về làm dâu gạt nợ.
- Nguyên nhân:
+ Do món nợ chung thân của cha mẹ Mị
+ Sự lừa gạt của gia đình nhà thống lí đối với một cô gái ngây thơ, trong sáng “Mị sờ một ngón thấy
có đeo nhẫn Người yêu của Mị cũng thường đeo nhẫn ngón tay ấy” => Mị đã bị sập bẫy và bị bắt về
làm dâu gạt nợ
> mùa xuân, cuộc đời của Mị mới bắt đầu được sống trong những ngày đầu của thanh xuân, tình yêu, hạnh phúc.
Nỗi đau khổ, cay đắng như bị nhân lên, nhất là đối với Mị, một cô gái trẻ trung, yêu đời.
- Sáng hôm sau Mị mới biết ở nhà thống Pá Trá, lập tức chúng đã cho con ma xó về nhận mặt “tiếng
nhạc sinh tiền cúng mà đương rập rờn nhảy múa” => Mị bị ràng buộc bởi phong tục hôn nhân, bị
trói buộc bởi thần quyền và bị giam hãm của cường quyền => trong đầu cô đã bị đeo ba chiếc vòng
kim cô => như thứ bùa chú khó có thể thoát ra => cương tỏa cuộc đời, giam hãm tuổi thanh xuân =>
chi phối đến suy nghĩ và hành động của Mị
=> chỉ vì món nợ mà Mị đã phải hi sinh tình yêu, cuộc đời từ tươi đẹp sang những ngày héo tàn,
giống như bông hoa đang chúm chím nở đã bị chà đạp phũ phàng
- Liên hệ: Thúy Kiều = vì thằng bán tơ khốn nạn => bán mình chuộc cha và em => chịu 15 gió bụi với
“Thanh lâu hai lượt và thanh y hai lần” => TK cũng phải hi sinh tình yêu, hạnh phúc để bán mình chuộc cha và em Cô đã đặt chữ hiếu lên trước chữ tình TK có quyền chủ động lựa chọn theo cách riêng mình Nhưng Mị có có quyền được lựa chọn dù cô khao khát cuốc nương làm ngô để giả nợ.
e Tiểu kết Đoạn văn ngắn nhưng đã khái quát cuộc đời Mị với những bi kịch đau thương MỊ có được tài năng, nhân phẩm tốt đẹp nhưng không được hưởng hạnh phúc Qua đoạn văn, ta cũng thấy được sự bạo tàn, trắng trợn của cha con nhà thống lí Pá Tra Bọn chúng đã lợi dụng đồng tiền, thần quyền để bóc lột, hủy hoại cuộc đời của những người dân nghèo.
3 Đánh giá:
a Về nội dung: Đoạn trích đã hé mở về bi kịch cuộc đời Mị cũng như hé lộ nguyên nhân Mị lúc nào
cũng cúi mặt buồn rười rượi Đây là lát cắt đầu tiên rất nhỏ về cuộc đời của Mị, nhưng đoạn trích đã
giống như một thứ rượu khai vị đủ để kích thích độc giả tìm hiểu về cuộc đời của Mị trong chuỗi ngày làm dâu gạt nợ.
b Về nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật Mị và A Phủ với những tính cách, tâm lí phức tạp…
- Nghệ thuật trần thuật linh hoạt: kể đan xen tả; ngòi bút miêu tả thiên nhiên, những sinh hoạt gắn vớiphong tục, tập quán rất chân thật góp phần giải thích tính cách, tâm hồn nhân vật
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, giàu tính tạo hình, biểu cảm
=> Tác phẩm xứng đáng là một trong những sáng tác văn xuôi tiêu biểu của văn học thời kỳ kháng
chiến chống Pháp
c Lí luận văn học:
Nhà văn Sê – khốp từng khẳng định: Nhà văn chân chính là phải nhân đạo từ trong cốt tủy Quảđúng như vậy, văn là người, cho nên con người như thế nào thì văn chương cũng vậy Cho nên nhà vănchân chính phải đứng trong lao khổ cuộc đời để đón những vang vọng cuộc đời Chính vì thế, văn họcphải hướng tới cuộc sống, phải khơi gợi được những tình cảm nhân văn cao đẹp, đánh thức được lòngtrắc ẩn đang ngủ sâu trong trái tim mỗi người đọc Văn chương phải giúp ta người hơn Từ những điềutrên, ta có thể khẳng định nhà văn Tô Hoài đã hoàn thành sứ mệnh của một nhà văn chân chính khi tạo
ra những trang viết chan chứa giá trị nhân đạo
Trang 144 Lệnh phụ: Nhận xét về nghệ thuật kể chuyện của nhà văn Tô Hoài.
Bước 1: Khái niệm: Cách nhà văn lựa chọn ngôi kể, thủ pháp, phương thức được sử dụng trong quá trình trần thuật Nghệ thuật kể chuyện còn được xác định trong việc xây dựng kết cấu không gian và thời gian của câu chuyện Mỗi yếu tố của nghệ thuật kể chuyện đều có vai trò làm nên sức hấp dẫn khác nhau của câu chuyện.
Bước 2: Biểu hiện trong tác phẩm hoặc đoạn trích
+ Sử dụng ngôi kể thứ ba => khách quan, chân thực => giấu mặt đứng ngoài quan sát biết hết mọichuyện => linh động, hấp dẫn hơn
+ Phương thức biểu đạt: chính là tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm => lôi cuốn, hấp dẫn hơn =>trang đời của Mị dần dần được hé mở
+ Tác giả đã sử dụng thủ pháp đối lập khi đặt Mị trong sự tương phản với gia đình nhà thống lí Pá Tra;trong khát vọng hạnh phúc với hành động bạo tàn của thống lí => khắc họa bản chất tàn bạo của bọnthống trị miền núi và số phận bất hạnh của người lao động miền núi
+ Không gian câu chuyện: Tây Bắc xa xôi, huyền bí; thời gian: đảo lộn không tuân theo trật tự tuyếntính => tạo nên sự hấp dẫn, kích thích trí tò mò từ người đọc
Bước 3: Đánh giá ý nghĩa của lệnh phụ đó đối với tác phẩm.
- Qua nghệ thuật kể chuyện ta thấy được tài năng Tô Hoài => linh hoạt, trần thuật sinh động giúp cho
câu chuyện có sức hút hơn Đồng thời với nghệ thuật kể chuyện này tác giả đã thể hiện được ý đồ nghệthuật của mình trong việc tư tưởng của chuyện => nghệ thuật kể chuyện có vai trò quan trọng quyếtđịnh cho sự thành bại của câu chuyện Mỗi nhà văn lại có một cách kể chuyện riêng để làm nên
“thương hiệu” của mình
Đề 2: Cảm nhận của anh/chị về đoạn văn sau: “Sáng hôm sau, Mị mới biết mình đang ngồi trong
nhà thống lí Pá Tra Họ nhốt Mị vào buồng … Mĩ nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy
mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi” Từ đó, nhận xét về giá trị hiện thực hiện của đoạn trích
B Thân bài
a Luận điểm 1: Mị bị bắt về làm dâu gạt nợ.
- Nguyên nhân:
+ Do món nợ chung thân của cha mẹ Mị
+ Sự lừa gạt của gia đình nhà thống lí đối với một cô gái ngây thơ, trong sáng “Mị sờ một ngón thấy
có đeo nhẫn Người yêu của Mị cũng thường đeo nhẫn ngón tay ấy” => Mị đã bị sập bẫy và bị bắt về
làm dâu gạt nợ
+ Sáng hôm sau Mị mới biết ở nhà thống Pá Trá, lập tức chúng đã cho con ma xó về nhận mặt “tiếng
nhạc sinh tiền cúng mà đương rập rờn nhảy múa” => Mị bị ràng buộc bởi phong tục hôn nhân, bị trói buộc bởi thần quyền và bị giam hãm của cường quyền => trong đầu cô đã bị đeo ba chiếc vòng
kim cô => như thứ bùa chú khó có thể thoát ra => cương tỏa cuộc đời, giam hãm tuổi thanh xuân =>
chi phối đến suy nghĩ và hành động của Mị
=> chỉ vì món nợ mà Mị đã phải hi sinh tình yêu, cuộc đời từ tươi đẹp sang những ngày héo tàn,
giống như bông hoa đang chúm chím nở đã bị chà đạp phũ phàng Thấy được tình cảnh đáng thương
của con gái, cha Mị chỉ còn thốt lên cay đắng “Chao ôi! Thế là cha mẹ ăn bạc của nhà giàu từ kiếp trước, bây giờ người ta bắt bán con trừ nợ Không thể làm thế nào khác được rồi” => câu văn lời của
nhân vật và của người kể chuyện hòa làm một => nỗi cay đắng của người cha và cũng chính là nỗi cay
đắng của nhà văn Tô Hoài trong thực trạng đau đớn, xót xa như vậy
- Liên hệ: Thúy Kiều = vì thằng bán tơ khốn nạn => bán mình chuộc cha và em => chịu 15 gió bụi với
“Thanh lâu hai lượt và thanh y hai lần”
b Luận điểm 2: Sự phản kháng của Mị trong những ngày đầu
- Mi bị bắt về làm dâu gạt nợ nghĩa là cô phải hi sinh tình yêu, tự do, hạnh phúc để trả món nợ hôn nhân từ đời cha mẹ để lại Đối với một người có lòng ham sống yêu đời khao khát tự do như Mị cô
Trang 15không thể chấp nhận sự thật, cuộc hôn nhân cay đắng phũ phàng như vậy Đau đớn cho thân phận của
mình, Mị chỉ còn biết khóc “hàng mấy tháng đêm nào Mị cũng khóc” Đó là giọt nước mắt đau khổ
mặn chát của một người con gái đã bị tước đoạt tình yêu, hạnh phúc Mị khóc âm thầm trong nỗi đau của riêng mình mà không có ai thương xót, an ủi, dỗ dành, đồng cảm, sẻ chia Cô hoàn toàn đơn độc => Chao ôi, hạnh phúc của Mị ngắn như một ngày nắng, như một bóng câu qua cửa sổ.
- Liên hệ: Thúy Kiều: Lòng riêng riêng những bàng hoàng
Dầu chong trắng đĩa lệ tràn thấm khăn.
- Mị đã quyết định tìm đến cái chết để chấm dứt kiếp đời tủi cực đắng cay => đây là lựa chọn duy nhất của Mị để giải thoát cho bản thân mình Bởi Mị bị trói buộc bởi phong tục hôn nhân, thần
quyền và cường quyền nên cô không còn có cách lựa chọn nào khác => nhưng vì thương cha nên Mị
không đành lòng chết, cô hiểu ra những chua xót mà cha cô lường trước “Mày chết nhưng nợ tao vẫn còn, quan lại bắt tao trả nợ” Vì thương cha nên Mị không đành chết => dũng cảm quay về nhà thống
lí Pá Tra chấp nhận cuộc đời nô lệ
=> Thật phũ phàng biết bao: Mị muốn sống không được, chết cũng không xong.
c Luận điểm 3: Mị cam chịu chấp nhận kiếp đời nô lệ:
- Quay về nhà thống lí Pá Tra là quay về hang hùm miệng cọp, quay về địa ngục trần gian Ở nhà chồng không có tình thương, ko có tình yêu chỉ có những ông chủ độc ác dã man
+ Sống trong hoàn cảnh ấy, Mị đã bị tê liệt cả lòng ham sống yêu đời lẫn tinh thần phản kháng “bố MỊ chết nhưng MỊ cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” => MỊ quen khổ rồi nghe thật xót xa, đớn đau làm sao? Còn đâu một cô Mị của lòng ham sống
yêu đời? Nào đâu còn cô Mị sẵn sàng ăn lá ngón để tự tử, để chấm dứt kiếp đời nhục nhã? Giờ đây là
MỊ của buông xuôi, cam chịu chấp nhận Đau đớn, chua xót biết bao!?? Nếu như TK bị Sở Khanh và
Tú Bà lập mưu vào tròng để bắt nàng phải tiếp khác nàng chơi, Kiều đã đau đớn trong cảnh nhục nhãkhi thân xác bị chà đạp, trở thành vật mua vui cho người khác:
Mặt sao dày gió dạn sương
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân?
Nhưng trong nỗi đau đoạn trường đó, Kiều vẫn là Kiều, vẫn ý thức được nỗi đau của bản thân,
khao khát tiếng nói tri kỷ “Vui là vui gượng kẻo là/Ai tri âm đó mặn mà với ai?” thì ở đây cô Mị lại
hoàn toàn câm lặng Nỗi đau và khổ đã chất chồng không còn đủ sức tê đi tái lại, nó đã chai dại và làm băng giá cả hồn người để người ta buông xuôi chấp nhận Mị quen khổ rồi Ôi sao đớn đau đến
vậy??!
- Mị bị biến thành công cụ lao động, bị vắt kiệt sức lao động “MỊ cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa… tước thành sợi” => tác giả sử dụng phép liệt kê: hái thuốc phiện, giặt đay, xe đay, bẻ bắp, hái củi, bung ngô + cấu trúc câu văn trùng điệp “nhớ đi nhớ lại” “giốn nhau, tiếp nhau” “mỗi năm mỗi mùa” “làm đi làm lại” “giặt đay xe đay”, cùng với câu văn dài tới 7 dòng => Tô Hoài đã nhấn mạnh
công việc chồng chất cao ngất như núi, dài dằng dặc tựa miền biển xa mà MỊ phải đối diện Đã vậy,
chúng bóc lột tàn tệ không cho Mị nghỉ tay dù làm bất cứ việc gì cũng cầm bó đay tước thành sợi Nếunhư con ngựa con trâu còn được nghỉ ngơi nhai cỏ gãi chân, còn MỊ thì phải vùi đầu vào việc Nếu như
cỗ máy còn có lúc nghỉ ngơi, còn đàn bà con gái nhà thống lí thì làm quần quật cả ngày lẫn đêm
=> nhà thống lí là những chủ nô => bóc lột hết sức có thể những nô lệ => MỊ là một ví dụ điển hình Thế mới thấy thân phận “dâu gạt nợ” thật mỉa mai chua chát biết chừng nào.
- Đó đâu phải là thân phận con dâu, mà là thân trâu, thân ngựa đó thôi Sự đối xử thật tàn nhẫn, dã
man của gia đình nhà thống lí khiến cho Mị mất hết ý thức về bản thân Mị là người, một con người mà
giờ đây cô không nhận ra điều đó, cô nghĩ mình là con trâu, con ngưa, con ngựa thì chỉ biết làm việc,
ngựa biết ăn cỏ => Hình ảnh so sánh phũ phàng nhưng chính xác, từ trâu ngựa được lặp lại nhiều
lần => ý niệm thân phận trâu ngựa đã ăn sâu vào tiềm thức của MỊ => gia đình nhà thống lí thật
độc ác, chúng như một “hội thánh” thôi miên, phù phép cuộc đời con người thành kiếp trâu ngựa =>
Trang 16chúng đã “thành công mĩ mãn” trong quá trình vật hóa con người => tận cùng của tội ác, của nhân quyền => tận cùng của nỗi đau thân phận con người.
- Mị bị giam hãm trong một căn buồng có lỗ cửa sổ vuông bé bằng bàn tay => ngục thất tinh thần giam hãm tuổi thanh xuân của Mị, cô như một tù nhân, một người tù khổ sai, một tù nhân với
bản án chung thân ở chốn địa ngục trần gian này Ở trong căn buồng ấy, Mị như con rùa lùi lũi nuôi trong xó cửa” => Hình ảnh so sánh lột tả được hết dáng điệu, tâm hồn và tính cách của MỊ => một cô
Mị chậm chạp, câm lặng? Một cô MỊ sống âm thầm, sống như đã chết?
=> Nooc – Ru - Man nói: “Cái chết không đáng sợ, điều đáng sợ nhất là con người ta chết khi đang còn sống” Nhà tù thống lí đã thành công giam cầm, tù hãm cuộc đời con người ta rồi sao? Thật đáng
sợ biết bao! Và cũng đáng thương biết bao
=> Mị đã bị mất ý niệm về thời gian, mất cảm giác về cuộc sống “không biết sương hay nắng”
nghĩa là không biết sáng sớm hay trưa hoặc chiều tối Trong vô vàn lời ca than thân xưa nay khiếnngười đọc day dứt khôn nguôi về thân phận con người:
Thương thay thân phận con rùa
Xuống sông đội đá, lên chùa đội bia
Hay :
Thương thay lũ kiến tí ti
Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi
Còn lời than thân nào đau đớn và chua chát lớn hơn một cuộc đời đắng ngắt, mặn chát như cuộc đời MỊhay không?
d Tiểu kết: Nói tóm lại, khi về làm dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra, Mị đã bị đọa đầy về thể xác và tinh
thần, nỗi khổ của thân phận nô lệ => Mị thực sự đã bị vùi sâu dưới đáy xã hội, đã bị tước đoạt quyềnsống, quyền làm người Mị đã phải sống những chuỗi ngày tủi cực với muôn đắng ngàn cay
3, Đánh giá:
a Đánh giá về nội dung:
- Đặc sắc của đoạn trích là nhà văn Tô Hoài đã miêu tả rất chân thật bằng sự thấu hiểu của nhà văn đã từng gắn bó với những thân phận đau khổ nơi miền xa Trang văn như một thước phim
tư liêu quý báu giúp người đọc hiểu hơn nỗi đau của người dân miền núi dưới chế độ cũ.
- Ý nghĩa: Qua chuỗi ngày bi thảm của Mị khi làm dâu gạt nợ nhà thống lí, nhà văn Tô Hoài không chỉ
gián tiếp tố cáo sự áp bức bóc lột của bọn địa chủ phong kiến miền núi mà còn nói lên một sự thật đauxót: Dưới ách thống trị của cường quyền bạo lực và thần quyền hủ tục, người lao động miền núi TB bịchà đạp một cách tàn nhẫn về tinh thần đến mức tê liệt cảm giác về sự sống, mất dần ý niệm về cuộcđời; họ bị hủy diệt ý thức sống của con người
b Về nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật Mị và A Phủ với những tính cách, tâm lí phức tạp…
- Nghệ thuật trần thuật linh hoạt: kể đan xen tả; ngòi bút miêu tả thiên nhiên, những sinh hoạt gắn với
phong tục, tập quán rất chân thật góp phần giải thích tính cách, tâm hồn nhân vật
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, giàu tính tạo hình, biểu cảm.
=> Tác phẩm xứng đáng là một trong những sáng tác văn xuôi tiêu biểu của văn học thời kỳ kháng
chiến chống Pháp
c Lí luận văn học:
- Nhà văn Sê – khốp từng khẳng định: Nhà văn chân chính là phải nhân đạo từ trong cốt tủy Quả đúng
như vậy, văn là người, cho nên con người như thế nào thì văn chương cũng vậy Cho nên nhà văn chânchính phải đứng trong lao khổ cuộc đời để đón những vang vọng cuộc đời Chính vì thế, văn học phảihướng tới cuộc sống, phải khơi gợi được những tình cảm nhân văn cao đẹp, đánh thức được lòng trắc
ẩn đang ngủ sâu trong trái tim mỗi người đọc Văn chương phải giúp ta người hơn Từ những điều trên,
Trang 17ta có thể khẳng định nhà văn Tô Hoài đã hoàn thành sứ mệnh của một nhà văn chân chính khi tạo ranhững trang viết chan chứa giá trị nhân đạo.
4 Lệnh phụ
a Khái niệm: Giá trị hiện thực là gì?
b Biểu hiện: Giá trị hiện thực trong đoạn trích
c Ý nghĩa:
- Góp phần tạo nên giá trị hiện thực sâu sắc và giá trị nhân đạo cao cả
- Giúp cho độc giả có cái nhìn đầy đủ nhất về số phận người dân miền núi
- Giá trị hiện thực là gốc rễ làm cho tác phẩm xanh mãi với thời gian, nói như cố Thủ tướng Phạm VănĐồng: “Thoát li khỏi đời sống, nghệ thuật nhất định sẽ khô héo” Hay nói cách khác, không đi sâu từhiện thực đời sống, thì các tác phẩm văn học khó có thể chạm đến trái tim bạn đọc để khơi gợi nhữngtình cảm nhân văn cao đẹp
Đề 3: Cảm nhận của anh/chị về đoạn trích sau: “Nhưng trong các làng Mèo Đỏ, những chiếc váy
hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ … Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi
ngày Tết.” Từ đó, nhận xét về chất thơ trong đoạn văn.
GỢI Ý GIẢI ĐỀ:
A, MB:
- Dẫn dắt vấn đề
- Nêu VĐNL: Sức sống tiềm tàng mãnh liệt của Mị trong đêm tình mùa xuân Từ đó, ta thấy được
sự thành công của tác phẩm từ một giọng văn bàng bạc chất thơ.
- Khung cảnh và không khí ngày Tết:
+ những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ
+ Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân trước nhà.
+ Tiếng sáo gọi bạn tình
+ Bữa cơm Tết cúng ma
Tiếng sáo là tác nhân quan trọng nhất vì: thứ nhất nó là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với
người Mèo mỗi khi Tết đến xuân về; thứ hai nó là biểu tượng của tình yêu, tự do và hạnh phúc; thứ batiếng sáo gắn liền với quá khứ tươi đẹp của Mị => nó như ngọn gió xuyên qua hàng rào giá lạnh, dễvọng vào miền sâu thẳm trong trái tim, tâm hồn Mị để thổi bùng lên sức sống tiềm tàng mãnh liệt
Chính vì lẽ đó, trong đêm tình mùa xuân, tiếng sáo được nhà văn Tô Hoài đã dụng công miêu tả rất đặc
sắc như là một trong những điểm nhấn quan trọng trong đoạn trích Đồng thời tiếng sao cũng góp phần
tạo nên một giọng văn bàng bạc chất thơ
b, Luận điểm 2: Những hành động của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân.
+ Mị nhẩm theo lời bài hát:
+ Mị lén lấy hũ rượu uống ực từng bát
Rượu và tiếng sáo đã kết hợp với nhau dìu Mị trở về với quá khứ tươi đẹp
c, Luận điểm 3: Diễn biến tâm trạng và sự hồi sinh trong nhận thức, tâm hồn:
Trang 18+ Mị nhớ lại quá khứ: ngày trước, Mị thổi sáo giỏi…Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như
thổi sáo Có biết bao nhiêu người ngày đêm thổi sáo đi theo Mị => Điều đầu tiên Mị nhớ là về quá khứ
tươi đẹp; cũng giống như Chí Phèo sau khi nghe thấy tiếng chim hót, tiếng anh chài thuyền gõ mái đuổi
cá, tiếng của người đi chợ thì việc đầu tiên Chí nhớ đến là quá khứ “Hình như đã có một thời hắn aoước có một gia đình nho nhỏ chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải” => Có thể nói, ngay sau khi tỉnhrượu, như cùng một lúc, giấc mơ lương thiện sống lại trong lòng Chí => giấc mơ lương thiện chưa baogiờ lụi tắt trong lòng Chí Mị cũng vậy, sau bao năm tháng bị đọa đày kiếp ngựa trâu, bị vùi sâu dướiđáy xã hội, nhưng ngọn lửa của lòng ham sống, yêu đời, khao khát tự do trong lòng Mị chưa bao giờ lụitắt Khi có điều kiện, Mị đã sống toàn tâm, toàn ý, toàn trí, toàn hồn với quá khứ tươi đẹp Ngóng vọng
về quá khứ đẹp tươi ấy, cũng giống như An và Liên trong Hai đứa trẻ đêm nào cũng cố thức để chờđoàn tàu từ Hà Nội đi qua ga xép Cẩm Giàng về Hải Phòng => bởi đó là đoàn tàu trở kí ức Cho nên cóthể nói, Mị sống trọn vẹn trong quá khư tươi đẹp nghĩa là Mị khao khát được sống một cuộc sống có tự
do, tình yêu và hạnh phúc Quá khứ như có một ma lực đặc biệt thôi miên MỊ, khiến Mị quên đi hết
thực tại xung quanh “người đi chơi đã vãn cả Mị không biết, Mị vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà.” =>
Mị như một người mộng du trở về quá khứ.
+ Mị nhận thức về thực tại: Mị lại trông ra cái lỗ vuông bé bằng bàn tay mờ mờ trăng trắng => ngục
thất tinh thần, địa ngục trần gian giam hãm tuổi thanh xuân của Mị, nếu như xưa kia, trông ra cái lỗ
vuông ấy Mị chỉ có ý nghĩ “mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi”; nhưng giờ đây, ngay cả khi trông qua cái lỗ vuông ấy Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng những đêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ, Mị muốn đi chơi.
Từ Mị đứng ở đầu câu đã diễn tả một cô Mị chủ động và đang trỗi dậy mạnh mẽ những khát khao dang dở từ thuở xa xưa Quá khứ đã tiếp thêm sức mạnh, tiếp đà hồi sinh trong hiện tại Đề rồi
từ một cô gái lùi lũi như con rùa nuôi trong xó của lâu ngày Mị đã trở lại là chính mình Mị đã có sựhồi sinh về mặt nhận thức; tâm hồn Nếu như xưa kia, Mị chỉ nghĩ mình là con trâu con ngựa thì giờđây Mị đã nhận ra mình là một con người, thậm chí nhận thức rất rõ về bản thân, Mị còn trẻ lắm, Mịcòn trẻ Càng nhận thức được điều đó, Mị lại càng mong muốn được đi chơi, bởi đi chơi là đi theo tiếnggọi của tự do, của lòng khát sống một cuộc sống có ý nghĩa Tiết tấu câu văn nhanh, lòng ham sống, yêu đời đã thực sự hồi sinh, dâng trào cuồn cuộn như những đợt sóng
d Luận điểm 4: Tiểu kết.
- Mị chính là một cô gái có sức sống tiềm tàng, mãnh liệt
- Lòng ham sống, yêu đời, khao khát tự do, hạnh phúc của Mị không bao giờ bị tiêu diệt bởi bất cứ thếlực tàn bạo nào
3 Đánh giá:
a Nội dung:
- Nét đặc sắc của đoạn văn là khi miêu tả diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân, nhà văn
đã nhiều lần miêu tả tiếng sáo: khi ở ngoài đầu núi lấp ló tiếng sáo vọng lại, thiết tha bổi hổi; lúc thì tai
Mị văng vằng tiếng sáo gọi bạn đầu làng Tiếng sao của hiện tại đã đánh thức tiếng sáo của quá khứ.Tiếng sáo từ ngoại cảnh đã vọng vào sâu thẳm bên trong tâm hồn MỊ hòa vào tiếng lòng của Mị Tiếngsáo đã từng là tiếng lòng say đắm trong quá khư hạnh phúc của Mị
Phần cuối đoạn trích, ngôn ngữ nhân vật và ngôn ngữ tác giả như hòa làm một Niềm vui sướng tronglòng Mị đột nhiên trào dâng hay đó cũng chính là lòng vui sướng của tác giả khi thấy nhân vật củamình đang tỉnh thức thoát khỏi kiếp đời của một con rùa lũi lũi nuôi trong xó cửa lâu ngày? Phải làngười rất nhân đạo, có niềm tin mãnh liệt vào vẻ đẹp của người dân lao động miền núi bị đọa đày đaukhổ, tác giả Tô Hoài mới có những trang viết chan chứa giá trị nhân đạo như vậy
Tài năng miêu tả tâm lí nhân vật xuất sắc của nhà văn Tô Hoài khi miêu tả quá trình hồi sinh của Mị =>Góp phần làm nổi bật tư tưởng chủ đề của truyện: Người dân lao động miền núi dù có bị tước đoạt