PHÊ BÌNH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TRÊN BÁO CHÍ docx

+ Sinh viên sử dụng được các kỹ năng xây dựng một sản phẩm truyền thông đặc thù: Bài viết giới thiệu và bài viết bình luận phê bình tác phẩm văn học nghệ thuật trên báo chí báo in.. - Gi

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC:

PHÊ BÌNH VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TRÊN BÁO CHÍ

Đại học Quốc gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Khoa Báo chí

Bộ môn: Văn hóa Truyền thông

-

1 Thông tin về giảng viên:

- Họ và tên: Nguyễn Thị Minh Thái

- Chức danh, học hàm, học vị: PGS.TS, giảng viên chính

- Thời gian, địa điểm làm việc: Giảng viên thông báo cho sinh viên vào giờ học đầu tiên của môn học

- Địa chỉ liên hệ: như trên

- Điện thoại: 04.8698090 / 0903254269

- Email: minhthai231@yahoo.com

- Các hướng nghiên cứu chính:

Văn hóa nghệ thuật hiện đại; mối quan hệ truyền thông giữa văn hóa, văn nghệ và truyền thông hiện đại; lý thuyết truyền thông; ứng dụng nghiên cứu văn hóa học, nghệ thuật học vào truyền thông

- Các giảng viên tham gia giảng dạy:

Theo điều hành của Bộ môn Văn hóa - Truyền thông

2 Thông tin chung về môn học:

- Tên môn học: Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí

Tiếng Anh: Art and literature critics

- Mã môn học: JOU2011

- Số tín chỉ: 02

- Môn học: Bắt buộc

- Các môn học tiên quyết: Cơ sở lý luận Báo chí Truyền thông

- Các môn học kế tiếp: Không

- Các yêu cầu đối với môn học: Phương tiện kỹ thuật đầy đủ (máy tính, màn hình, đầu đọc, dựng hình, máy chiếu, các công cụ học tập như giấy khổ lớn, bút màu, thước kẻ), phòng học đầy đủ trang thiết bị

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Nghe giảng lý thuyết: 14 giờ

+ Sinh viên nắm được các nguyên tắc cơ bản trong việc xây dựng các tác phẩm báo chí dành riêng cho lĩnh vực văn hóa văn nghệ

+ Sinh viên biết tổ chức một bài báo trọn vẹn cả về nội dung và hình thức mang

tính đặc thù: bài bình luận tác phẩm văn học

- Kỹ năng:

+ Sinh viên được rèn luyện kỹ năng đọc, nghe, xem và phân tích tác phẩm văn

học nghệ thuật một cách có lý luận và phương pháp

+ Sinh viên sử dụng được các kỹ năng xây dựng một sản phẩm truyền thông đặc thù: Bài viết giới thiệu và bài viết bình luận (phê bình) tác phẩm văn học nghệ thuật trên báo chí (báo in)

- Thái độ, chuyên cần:

+ Sinh viên trau dồi thói quen đọc, hiểu, thưởng thức và phân tích, bình luận + Sinh viên hình thành phương pháp tư duy và phối hợp được hai phương pháp:

tư duy cảm tính và tư duy lý tính

+ Sinh viên học và áp dụng được phương pháp học tập hiện đại: chủ động, độc lập trong sự “tự học” như là phương pháp học đại học tốt nhất hiện nay

+ Sinh viên có một phương pháp tiếp cận văn hóa, văn học nghệ thuật đặc thù cho những người làm báo

+ Sinh viên có những thao tác báo chí đặc thù để tổ chức loại văn bản truyền thông đặc thù (bài phê bình), đồng thời cũng có thể thành thạo thao tác biên tập đặc thù đối với loại văn bản truyền thông này

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học

• Trình bày quá trình ra đời của

môn học Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí

- Giới hạn: môn học chỉ tập trung vào bình luận văn học đối với sinh

• Phân tích cách sáng tạo và tổ chức tác phẩm nghệ thuật của nghệ sỹ và cách thưởng thức của công chúng tiếp nhận

• Phân tích cách

viên

- Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn, đó

là bình luận về các tác phẩm nghệ thuật như: sân khấu, điện ảnh…

thông tin và bình luận của nhà báo

về thế giới nghệ thuật

Nghệ thuật – Tác phẩm nghệ thuật

Văn học – Tác phẩm văn học

Riêng phần nghệ thuật, chú ý hai loại tác phẩm nghệ thuật có cơ

sở văn bản gần với văn bản văn chương, đó là:

tác phẩm vở diễn của sân khấu và tác phẩm phim truyện của điện ảnh

• Phân tích nội hàm và khả năng sử dụng của các thuật ngữ này

• Nêu và lý giải các cách hiểu không chính xác, phiến diện về các thuật ngữ này

Giải thích được từng thuật ngữ chính được dùng chủ yếu liên quan đến môn học cũng như năng lực cảm thụ tác phẩm văn học nghệ thuật và

tổ chức văn bản truyền thông đặc thù (bài bình luận văn học)

• Phân tích được

lý do và những đòi hỏi cần thiết của môn học trong bối cảnh văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại

• Nêu được câu hỏi:

Ngôn ngữ báo chí nào

sẽ được sử dụng trong việc tạo lập bài báo bình luận văn chương?

• Mô tả các kỹ năng được sử dụng

để phát hiện và phân tích vấn đề đặt

ra trong bài bình luận

• Mô tả kỹ thuật

sử dụng tiếng Việt trong loại bài báo này

• Giải thích được,

so sánh được chủ thể bình luận trong những tình huống khác nhau của việc phát hiện được bình luận trong bài báo

• Phân tích được loại ngôn ngữ báo chí nào thích hợp nhất với việc xây dựng này văn bản bình luận văn chương này

Nội dung 5:

Cách tổ chức

bài bình luận

thơ trữ tình

• Nêu được lý luận

về thể loại thơ • Phân tích được cách thưởng thức

thơ trữ tình

• Ứng dụng các lý thuyết về thơ trữ tình và mỹ học tiếp nhận thơ trữ tình để

tổ chức bài bình luận thơ

Phân tích các văn bản bình luận thơ trên báo in và các phong cách viết

• Phân tích được cách thưởng thức truyện ngắn

• Ứng dụng các

lý thuyết về truyện ngắn và mỹ học tiếp nhận truyện ngắn để tổ chức bài bình luận truyện ngắn

• Phân tích các văn bản bình luận truyện ngắn trên báo in và các phong cách viết

• Nêu được lý luận

về thể loại tiểu thuyết • Phân tích được cách thưởng thức

tiểu thuyết

• Ứng dụng các

lý thuyết về tiểu thuyết và mỹ học tiếp nhận tiểu thuyết để tổ chức bài bình luận tiểu thuyết

• Phân tích các văn bản bình luận tiểu thuyết trên báo in và các phong cách viết

• Sản phẩm đáp ứng các nguyên tắc đã học

• Sản phẩm thể hiện được quá trình làm việc nhóm của sinh viên

• Nhóm sinh viên thuyết trình trôi chảy, giàu sức thuyết phục về sản phẩm của nhóm

4 Tóm tắt nội dung môn học:

Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí là môn học cung cấp những lý

luận cơ bản về văn học và nghệ thuật học, đặc biệt là văn học, nghệ thuật của ngôn từ Trên cơ sở đó, người học có thể phát hiện, lý giải được những vấn đề bản chất luôn phát sinh từ thực tiễn phát triển sinh động của đời sống văn học nghệ thuật đương đại và có thể thông tin về những vấn đề này dưới dạng tác

phẩm báo chí, cụ thể là văn bản truyền thông

Riêng đối với sinh viên, yêu cầu chủ yếu là viết được loại bài giới thiệu tác phẩm văn học Còn đối với những sinh viên khá giỏi thì có thể viết được loại bài cao hơn, đó là bài phê bình tác phẩm văn học

5 Nội dung chi tiết môn học:

Nội dung 1 Lý luận chung về tác phẩm văn học nghệ thuật

1.1 Khái quát về thế giới nghệ thuật

1.2 Khái quát về môn học “Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí”

1.3 Phương pháp sáng tạo và tổ chức tác phẩm nghệ thuật của nghệ sỹ

1.4 Mỹ học tiếp nhận tác phẩm nghệ thuật của công chúng

1.5 Cách thông tin, bình luận và định hướng thẩm mỹ của nhà báo về tác phẩm nghệ thuật đối với công chúng

Nội dung 2 Định nghĩa công việc phê bình văn học

2.2 Nội hàm của các thuật ngữ và khả năng sử dụng các thuật ngữ nói trên

2.3 Những cách hiểu không chính xác, phiến diện về các thuật ngữ nói trên

Nội dung 3 Trọng tâm, mục tiêu và lợi ích của phê bình văn học

3.1 Trọng tâm: phát triển năng lực cảm thụ tác phẩm văn học nghệ thuật

3.2 Mục tiêu: phát triển kỹ năng tổ chức bản thảo truyền thông đặc thù

3.4 Lợi ích: tại sao phải học Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí?

Nội dung 4 Chủ thể viết và kỹ thuật viết bình luận

Nguyên tắc số 1: Chủ thể viết bình luận là nhà báo

(chuyên viết bài bình luận văn học, trực thuộc Ban văn hoá - nghệ thuật của các tờ báo)

Nguyên tắc số 2: Kỹ thuật viết bình luận

4.1 Kỹ năng đặt và giải quyết câu hỏi: Vấn đề sẽ được đưa ra bình luận? Loại ngôn ngữ báo chí sẽ được sử dụng?

4.2 Kỹ năng giải thích và so sánh về các đề tài bình luận của chủ thể bình luận trong những tình huống khác nhau

4.3 Kỹ thuật sử dụng lưu loát tiếng Việt và ngôn ngữ báo chí trong bài bình luận

Nội dung 5 Cách viết bài phê bình tác phẩm thơ trữ tình

5.1 Lý luận về thể loại thơ

5.2 Cách thưởng thức thơ trữ tình

5.3 Ứng dụng các lý thuyết về thơ trữ tình và mỹ học tiếp nhận thơ trữ tình để tổ chức bài bình luận

Nội dung 6 Cách viết bài phê bình tác phẩm truyện ngắn

5.1 Lý luận về thể loại truyện ngắn

5.2 Cách thưởng thức truyện ngắn

5.3 Ứng dụng các lý thuyết về truyện ngắn và mỹ học tiếp nhận truyện ngắn để tổ chức bài bình luận

Nội dung 7 Cách viết bài phê bình tác phẩm tiểu thuyết

5.1 Lý luận về thể loại tiểu thuyết

5.2 Cách thưởng thức tiểu thuyết

5.3 Ứng dụng các lý thuyết tiểu thuyết và mỹ học tiếp nhận tiểu thuyết để tổ chức bài bình luận

Nội dung 8 Thuyết trình bài tập nhóm

6 Học liệu

6.1 Học liệu bắt buộc:

1 Đào Duy Anh, Nghiên cứu văn hóa và ngữ văn, Nxb Giáo dục, H., 2005

2 Lại Nguyên Ân (Biên soạn), 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia,

H., 1999

3 Nguyễn Phan Cảnh, Ngôn ngữ thơ, Nxb Văn hóa Thông tin, H., 2003

4 Hoàng Ngọc Hiến, Văn học…gần và xa, Nxb Giáo dục, H., 2003

5 Hoài Thanh, Hoài Chân, Thi nhân Việt Nam, Nxb Văn học, H., 2003

6 Nhiều tác giả, Đổi mới tư duy tiểu thuyết, Nxb Hội nhà văn, H., 2002

7 Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn – Những vấn đề lý thuyết và thực tiễn thể loại,

Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, H., 2000

6.2 Học liệu tham khảo:

8 Lại Nguyên Ân, Sống với văn học cùng thời, Nxb Văn học, H., 1998

9 Trương Đăng Dung, Tác phẩm văn học như là quá trình, Nxb Khoa học xã

hội, H., 2004

10 Đặng Anh Đào, Tài năng và người thưởng thức, Nxb Hội Nhà văn, H., 1994

11 Vũ Quang Hào, Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học Quốc gia, H., 2001

12 Hoàng Ngọc Hiến, Tập bài giảng nghiên cứu văn học, Nxb Giáo dục, H., 1997

13 Phan Ngọc, Cách giải thích văn học bằng ngôn ngữ học, Nxb Trẻ TP HCM,

1995

14 Phạm Xuân Nguyên (Sưu tầm và biên soạn), Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp, Nxb

Văn hoá Thông tin, H., 2001

15 Vương Trí Nhàn, Ngoài trời lại có mưa, Nxb Hội Nhà văn, H., 2003

16 Nguyễn Thị Minh Thái, Đối thoại mới với văn chương (tái bản lần 1), Nxb

Hội Nhà văn, H., 1999.8 Nguyễn Thị Minh Thái

17 Nguyễn Thị Minh Thái, Con mắt xanh, Nxb Thanh niên, H., 2005

18 Nguyễn Thị Minh Thái, Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí, Nxb Đại

học Quốc gia, H., 2006

19 Nguyễn Thị Minh Thái, Sân khấu và tôi (tái bản lần 2), Nxb Sân khấu, H., 2006

20 Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hoá Việt Nam, Nxb TP HCM, 2001

(xuất bản lần 3)

7 Các hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung:

Nội dung

Hình thức tổ chức dạy môn học Tổng số Lên lớp Thực hành Tự học

7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung

Tuần 1 - Nội dung 1: Dẫn nhập môn Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

loại tư duy: tư duy nghệ thuật và tư duy khoa học

- Giải thích tên, khái quát về môn học này và đưa ra những yêu cầu hiểu biết về môn học cho sinh viên

Đọc phần lý thuyết chung về nghệ thuật trong

sách 150 thuật ngữ văn học của

Lại Nguyên Ân

Chú ý các định nghĩa về nghệ thuật, tác phẩm nghệ thuật

- Định nghĩa tác phẩm nghệ thuật (là kết quả của tư duy hình tượng của nghệ sỹ Giải thích sự ra đời của tác phẩm nghệ thuật)

- Giải thích sự khác nhau của ngôn ngữ nghệ thuật trong 7 ngành nghệ thuật chính (đặc biệt chú ý văn học là ngành nghệ thuật cơ bản: nghệ thuật của ngôn từ)

- Sách Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí, trang 11 -

25

- Sách Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí, trang 26 –

31

- Đọc hết các tài liệu được giao

Tuần 2 Nội dung 1: Tiếp nhận tác phẩm nghệ thuật và bình luận

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

sỹ

- Mỹ học tiếp nhận tác phẩm nghệ thuật của công chúng

- Cách thông tin, bình

- Đọc các tài liệu trong danh mục tham khảo do giảng viên cung

cấp (Sách Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí, trang

47)

luận và định hướng thẩm mỹ của nhà báo

về tác phẩm nghệ thuật đối với công chúng

- Nghiên cứu kỹ phần định nghĩa thuật ngữ và nội hàm khái niệm của văn học và tác phẩm văn học

- Đọc tài liệu, tìm hiểu các thuật ngữ

có liên quan đến nghệ thuật, ngôn ngữ của các ngành nghệ thuật, đọc tác phẩm văn học và xem tác phẩm nghệ thuật

Bài tập cá nhân:

- Đọc báo và cắt các bài viết về tác phẩm văn học

- Phân biệt 2 loại bài: giới thiệu tác phẩm văn học và phê bình tác phẩm văn học

Tuần 3 - Nội dung 2: Định nghĩa công việc phê bình văn học

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

- Định nghĩa các thuật ngữ:

Nghệ thuật

Tác phẩm nghệ thuật

Văn học

Tác phẩm văn học

Phê bình văn học

- Đọc các tài liệu theo yêu cầu của giảng viên

(Tìm các mục từ tương ứng với các khái niệm trong

sách 150 thuật ngữ văn học)

Bài tập nhóm (có

tính điểm): Phân biệt các bài phê bình văn học với các bài phê bình nghệ thuật qua các bài viết cụ thể trên báo (Sinh viên phải tự sưu tầm, đọc báo và mang

theo đến lớp học)

Tuần 4 - Nội dung 2: Sử dụng các thuật ngữ trong việc tìm hiểu các bài viết trên báo

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

- Phê phán những cách hiểu không chính xác, phiến diện về các bài báo nói trên

- Phân biệt các bài báo viết về tác phẩm văn học và những tác phẩm văn học được đăng trên báo

- Mỗi nhóm chuẩn bị: Một số tờ báo cuối tuần có nhiều bài viết giới thiệu

và phê bình văn học và thảo luận

- Đọc tài liệu và xây dựng đề cương thảo luận, chuẩn bị cho buổi thảo luận kế tiếp theo những hướng nội dung do giảng viên cung cấp Bài tập nhóm

Tuần 5 - Nội dung 3: Sự cần thiết của Phê bình văn học trên báo chí

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

- Nhà báo phải thông tin về văn học bằng các bài viết giới thiệu

- Phân công từng nhóm chuẩn bị từng nội dung thảo luận, có kèm theo dẫn chứng, ví dụ

cụ thể về những

tác phẩm mới

- Sau đó, rất cần thiết phải viết bài phê bình các tác phẩm văn học mới để định hướng thẩm mỹ cho văn hoá đọc của độc giả

vấn đề đặt ra trong việc thông tin và bình luận những tác phẩm văn học trên báo chí

- Các nhóm khác chuẩn bị câu hỏi phản biện

- Tự đặt mình vào

vị trí của nhà báo,

tự xem xét xem mình có thể viết loại bài nào: giới thiệu hay phê bình?

Bài tập nhóm:Cả nhóm cùng nhau thảo luận về nghệ thuật viết của những nhà báo qua những bài viết hay ở 2 mức độ:

giới thiệu hay phê bình tác phẩm văn học

Tuần 6 - Nội dung 3: Trọng tâm, mục tiêu và lợi ích của phê bình văn học

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

+ Đối với sinh viên đang học môn này:

Tạo cho sinh viên khả năng phát hiện và đánh giá các bài phê bình trên báo để làm quen với công việc sẽ trở thành người viết

và biên tập loại bài này khi ra trường Từ

đó nhận công việc ở Ban Văn hoá – Văn nghệ ở các báo

+ Đối với độc giả:

Được định hướng về thẩm mỹ trong việc đọc tác phẩm văn chương Sinh viên phải đặt mình vào vị trí của người đọc để

từ đó có thể hình dung công việc của mình khi viết bài phê bình

Đọc tài liệu theo yêu cầu của giảng viên

(Sách Phê bình văn

h ọc nghệ thuật trên báo chí – trang 53 -

139)