"Tham dự Hội thảo có đại điện lãnh đạo các cơ quan chỉ đạo, quản lý, nghiên cứu văn học, nghệ thuật; các nhà lý luận, phê bình, sáng tác, biểu diễn văn nghệ trong cả nước.. Phát biểu ý
Trang 1
TOO eek Cha
Van hoc, nghé thuat trong
cơ chê thị trường định hướng
XHCN và hội nhập quốc tê
TS NGUYEN THE KY
Vụ trướng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo TW
uộc hội thảo có tên gọi như
trên do Hội đồng lý luận,
phê bình văn học, nghệ
thuật Trung ương tổ chức
trong hai ngày 17 và 18 tháng 11 vừa
qua tại Thành phố Hồ Chính Minh
thu hút gần 300 đại biểu tham dự
"Tham dự Hội thảo có đại điện lãnh đạo
các cơ quan chỉ đạo, quản lý, nghiên
cứu văn học, nghệ thuật; các nhà lý
luận, phê bình, sáng tác, biểu diễn văn nghệ trong cả nước Phát biểu ý kiến tại Hội thảo, đồng chí Trương Tấn Sang - Uỷ viên Bộ Chính trị, Thương trực Ban Bí thư chỉ rõ: “Yêu cầu của cách mạng và mong mỗi của nhân dân
Ta sự nghiệp văn học, nghệ thuật của
chúng ta phải lớn mạnh hơn, chủ động
và bản lnh hơn để sáng tạo ra những tác phẩm và tác giả có giá trị, xứng đáng với vị thế, tầm vóc của dân tộc, vừa tiếp nhận có chọn lọc những giá
trị mới của thế giới, vừa khẳng định
được bản sắc và cốt cách dân tộc Việt
Nam thoi hiện đại Đó là thời cơ, thách
thức, đông thời cũng la đời hồi có tính
lịch sử khách quan đối với sự nghiệp
văn học, nghệ thuật nước nhà trong
thời kỳ mới”
1 Nghe thuật với cơ chế thị
trường và hội nhập quốc te
PGS,TS Phạm Duy Đức (Học viện
CT-HCQGHCM), khi bàn về thuộc tính tác phẩm văn học, nghệ thuật đã
viện dẫn rất đúng, rất đắt câu nói của
C.Mac trong bài “Những cuộc tranh
luận về tự do báo chí: “Nhà văn, đương
nhiên phải kiếm tiền mới có thể sống
và viết, nhưng nhà văn tuyệt nhiên không được sống và viết để kiếm tiên” Cũng trong tác phẩm này, C.Mác thùa nhận thuộc tính hàng hoá của sản phẩm văn học, nghệ thuật, coi đây là
kết quà của sẵn xuất tỉnh thần Ông
đặc biệt nhấn mạnh đến thiên chúc xã
hội của nghệ thuật và trách nhiệm xã hội cao cả của nghệ sỹ Theo ông Phạm Duy Đúc, tác phẩm văn học, nghệ
thuật có hai thuộc tính: thuộc tính hàng hoá và thuộc tính xã hội Thuộc
tính hàng hoá được coi là phương tiện,
thuộc tính xã hội là mục đích Thị trương văn học, nghệ thuật chính la
phương tiện để chuyển tai các giá trị
văn học, nghệ thuật tớ: công chúng
Và khi xuất hiện loại thị trường này thì các quy lật của kinh tế thị trường nói chung nhự quy luật cung cầu, quy
luật giá trị, quy luật cạnh tranh cũng
hoạt động và chỉ phối một cách hiển nhiên và sâu sắc Chia sẻ quan điểm với ông Đúc, Giáo sư Trần Thanh
Đạm cho răng, trong giai đoạn phát
triển hiện nay của đất nước và thế giới,
TUYÊN GIÁO SỐ 12 - 2008 ;
Trang 2
Van hoa - Van nghé
cơ chế thị trường và hội nhập
quốc tế là quy luật khách quan,
tất yếu “Làm trái quy luật tất
nhiên sẽ thất bại, song để cho
quy luật lôi cuốn mình cũng sẽ
thất bại tất nhiên Vấn đề la
lam chủ nó, vận dụng nó, điều
khiển nớ” Giáo sư Trần Thanh
Đạm cũng không quên khẳng
định một nguyên tắc: cơ chế thị
trường định hướng xã hội chủ
nghĩa Ông phan đối ý ý kiến của
một số người cho rằng định ngữ
“định hướng xã liội chủ nghĩa”
là mơ hồ (hay vô nghĩa) và dẫn
câu nói của nhà văn Vũ Hạnh:
nó không mơ hồ trong cuộc
sống mà mơ hồ trong “não
trạng” (mentalité) của những
người nói như thế
Các ý kiến tham luận tại
Hội thảo cũng lam rõ hơn khái
niệm “hội nhập quốc tế” hoặc
“hội nhập kinh tế và giao lưu
văn hoá” Ông Trần Trọng Tân
- nguyên Trường Ban Tư tường
- Văn hoá Trung ương nêu một
nhận xét xác đáng: văn hoá là
giao lưu chứ không phải hội
nhập; trong giao lưu có đấu
tranh, sàng lọc, tiếp nhận Quy
luật của văn học, nghệ thuật là
cái tốt, cái hay được ưa dùng, có
súc sống lâu bền, cái đồ, cái xấu
thì sớm muộn sẽ bị chối tù, đào
thải Vai trò của các cơ quan chỉ
đạo, quản lý văn học, nghệ
thuật là phát hiện, tạo điều
kiện để nhân rộng, nâng tầm
cái tốt, cái thiện, đào thải
nhanh và kiên quyết cái xấu,
cái ác Giáo sư, NGND Ha
Minh Đúc, do điều kiện riêng,
không đến được nhưng gửi Hội
thảo bản tham luận công phu,
đây tâm huyết: “Nền kinh tế
thị trường với hội nhập quốc tế
và những ảnh hưởng đến các
hoạt động tỉnh thần của xã
hội” Ông có một nhận xét thật
tinh tế: “Suốt mấy thập kỷ,
nhân dân Việt nam đã sống
trong tình sâu nặng yêu đất
nước và tình người nhân hậu
nên đông tiền không tác động nhiều đến đời sống xã hội Bước vào kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế khi chế độ bao cấp dần bị loại bo, kinh tế hàng hoá phát triển, vấn đề lam giau của
cá nhân được khích lệ, xu
hướng cạnh tranh kinh tế trở
thành thường xuyên trong doi
sống xã hội thì đồng tiên dân có
vị thế mới Trong lần lên ngôi nay, trong lượng và màu sắc của kim tiền lấp lánh tác động
tiêu cực sâu xa hơn đến các hoạt động tỉnh thần Văn học nghệ thuật trong nền kinh tế thị trường có vị thế khác trước,
phong phú hơn, phúc tạp hơn
và luôn trong trạng thái không
dễ bình ổn”
PGS, Hoa sy Vi Giáng
Hương với tham luận “Văn học
nghệ thuật trong thời kỳ mới”;
Nhà văn Vũ Hạnh với “Những
điều kiện tối thiểu để văn hoá, văn nghệ chủ động trong hội nhập”; PGS, KTS Trần Hùng
“Nghệ thuật kiến trúc thời kỳ đổi mới; nhà nghiên cứu, NS
nhiếp ảnh Vũ Huyến “Giao lưu quốc tế bằng ảnh trong thời kỳ hội nhập”, T5 Từ Thị Loan
“Tác động của bối cảnh hội nhập quốc tế đối với các ngành
nghệ thuật ờ Việt Nam”;
Nguyễn Gia Nùng “Vài suy nghĩ về người đọc, người viết và
công tác quản lý VHNT trong
tiến trình hội nhập”; Nhạc sỹ
Đỗ Hồng Quân “Âm nhạc Việt Nam trong cơ chế thị trường và
hội nhập”; KTS Nguyễn Hữu
Thái “Kiến trúc Việt Nam
trong cơn lốc thị trường và toàn cầu hoá - một cái nhìn từ bên ngoài” đều nhìn nhận, phân
, tích khái niệm “hội nhập quốc tế” tìrnhiều góc độ Chung quy,
trong văn hoá, hội nhập là giao
thoa và tiếp biến văn hoá Hội nhập trên tỉnh thần chủ động,
tích cục, tỉnh táo, “gạn đục, khơi trong”, hoà nhập mà không hoà tan, không đánh
mất bản sắc, hồn cốt dân tộc
Du trong co ché thị trường, hội nhập quếc tế thì vai trò của chủ thể là hết súc quan trọng:
đó la sự lãnh đạo của Đẳng, sự quản lý của Nhà nước và chủ
thể sáng tạo là đội ngũ văn
nghệ sỹ
2 Thuan loi iho khan, thời cơ thách thác luôn
dan xen Những cặp từ này được
nhắc đến nhiều trong Hội thảo
Nhà báo Dương Trọng Dật khẳng định: cơ chế thị trường - một, thành tựu của văn minh
nhân loại, nhiều năm qua đã
đã để lại đấu ấn sâu đậr8 trong sáng tạo, truyền bá và thự hưởng nghệ thuật Chính nó đã góp phần giải phóng văn hoá
khỏi những thiết chế, khuôn
mẫu khô cúng, tạo nên sự phát triển thuận chiều giữa kinh tế
và văn hoá Tuy nhiên, quy luật giá trị, bên cạnh những ưu điểm và thế mạnh, do mục đích
lợi nhuận tối đa cũng đã tác động tiêu cục đến những chủ thể thẩm mỹ không thật sự có tài năng nghệ thuật, lại rất nhạy cam trong kinh doanh, sử
dụng văn hoá, nghệ thuật như
một phương tiện thuần tuý để kiếm sống, để làm giàu Điều
này đẩy nghệ thuật “sa vào vũng bùn chụp giật, tạo ra tình
trạng hỗn loạn trong đời sống
văn hoá xã hội, hạ thấp vai trò
của văn hoá” Ong Dat néu ra 5
điểm yếu kém, cũng có thể gợi
là 5 nguy cơ trong văn học,
° 8Ø“ TUYẾN GIÁO SỐ 12 - 2008
Trang 3
nghé thuat: (1) tinh chat “hang
xén”, nho le, mua gi ban nay,
chất lượng thấp; (2) tính chất
“Fast Food”- mỳ ăn liển; (3)
tính chất “đăng trƒ, thoát ly doi
sống, không gắn với vận mệnh
đất nước, vui buồn của nhân
dân; (4) tính chất “nhai lại”, sao
chép, mô phòng từ bên ngoài;
(5) tính chất “lạc hướng”, lệch
chuẩn PGS,TS Trần Trọng
Dang Dan vìra búc xúc, vừa kỹ
lưỡng nêu lên đến 16 điều yếu
kém, khuyết điểm, trong đó,
điều làm ông day dút nhất là
trong nhiều năm qua, còn
thiếu vắng những tác phẩm
văn học, nghệ thuật ngang tầm
thời đại Giáo sư Trần Thanh
Đam nêu quan điểm “vì một
nền văn học, nghệ thuật sạch”
Theo ong, tir sau năm 1975,
nhất là từ khi tiến hành công
cuộc đổi mới đất nước, thục
hiéryco chế kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và
hội nhập quốc tế, bên cạnh
những ưu điểm và thành tựu to
lớn, quan trọng, chúng ta cũng
phải đối mặt với sự ô nhiễm
trên nhiều phương diện: tự
nhiên, xã hội, văn hoá, văn
nghệ Phải làm rõ ranh giới bẩn
và sạch, chính và tà, tốt và xấu
Ông nói lên một thục tế, có
những nhà văn, nhà báo, vừa
mới đây thôi thường nói những
điều cao quý, cao đạo, vậy mà
nay bỗng quay quắt, lộ điện
bằng những sám hối, phan tinh
hét stic bay ba va bẩn thíu Tại
sao ? Theo PGS.TS Nguyễn
Hồng Vinh, trong tình hình
hiện nay, các cơ quan báo chí,
nhất là hệ thống các đài phát
thanh, truyền hình cần làm tốt
chức năng vừa là “bà đỡ” cho
tác phẩm văn học, nghệ thuật,
vừa nâng cao chất lượng lý
luận, phê bình trên báo, đài về
lĩnh vục này, từ đó tích cực cổ
vũ, ủng hộ cái tốt, kịp thời và kiên quyết phê phán, loại trừ cái xấu PGS.TS Phan Trọng Thường cho rằng thị trường văn học, nghệ thuật của ta mấy năm gần đây có tình trạng khá phổ biến là chạy theo giá cả, ít
quan tâm tới giá trị Có những
sản phẩm có giá trị thì lại bị lẫn lộn vàng thau do giá cả không
phân ánh đúng Thực tế cho
thấy nhiều cuốn sách viết với
ngôn ngữ tục tĩu, bặm trợn,
khai thác vào tính hiếu kỳ,
không có bao nhiêu giá trị
nghệ thuật thì lại rất ăn
khách Ông Thường kết luận:
Khi quan hệ mua - bán lấn át quan hệ sáng tạo - thưởng
thức thì ý nghĩa và giá trị
nghệ thuật đích thực bị đẩy
xuống hàng thứ hai để cho ý
nghĩa và giá trị hàng hoá lên
ngôi thứ nhất Và theo đó, nghệ sỹ chỉ còn là người gia
công, người làm hàng cho công chúng theo quy luật nhanh,
nhiều, tốt, rẻ TS Ngô Phương Lan, khi bàn về điện ảnh đã chỉ ra những mâu thuẫn giữa dòng phim chính thống và
dòng phim thương mại - phim
mì ăn liền; phim nhà nước và
phim tư nhân, phim nghệ
thuật và phim thương mại
Chị Lan để nghị các hãng phim nhà nước phải đổi mới và
vươn lên mạnh mẽ hơn Mong
muốn Nhà nước đầu tư thoả
đáng cho các dự án điện ảnh
có chất lượng Nhà văn Vũ
Hanh, GS.TS Mai Quéc Liên,
Nha van Lé Ngoc Minh, Nhac
sy Đỗ Hồng Quân, Kiến Trúc
sư Nguyễn Hữu Thái, Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc
Xuân, NSND Thái Phiên cảnh
báo về sự xâm lăng văn hoá, thấy rõ và đơn giản là việc lạm
Van hoa - Van nghệ
dụng tiếng nước ngoài; là sự
tấn công có chủ đích, rất bài
bản của hệ tư tưởng tư sản qua sách báo, phim ảnh, âm nhạc, kiến trúc, giáo dục ;
bằng con đường “ "giao lưu”,
“hợp tác”, “tại trợ” về văn hoá; bằng công nghệ thông tin;
bằng việc lạm dụng các yếu tố
tình dục, bạo lực
Theo mạch nguôn ấy, không cân đến ngôn từ khoa học, lý lẽ kinh viện, Thiếu tướng, Nhà
văn Nguyễn Chí Trung phát
biểu tại diễn đan Hội thào mà như đúng trước hàng quân
xung trận năm nào: Dù xã hội
phát triển đến đâu, văn học, nghệ thuật cách tân đến mấy thì chủ đề lớn nhất, xuyên suốt vẫn là độc lập dân tộc gắn liên
với chủ nghĩa xã hội Không có
mục tiêu cao câ, thiêng liêng
ấy, dân tộc này, các thế hệ văn
nghệ sỹ người còn, người mất chắc đã không cầm chắc cây
súng, cây bút đánh bại mấy kê thù xâm lắng hung bạo; đã
không có việc ở đất Quảng quê
ông, cứ 2 người ngã xuống có một người sinh ra tì miền Bắc
xã hội chủ nghĩa Chu Cẩm
Phong, Dương Thị Xuân Quý,
Đặng Thuỳ Trâm cũng ngã
xuống nơi này Ông Trung
nghẹn ngào: “Một ngần năm,
một vạn năm, con tầm đến thác vẫn con vương tơ”
3 Những dự bảo, dự
cảm cho chăng đường phía trước
Loài người đang bước vào
giai đoạn phát triển mới với những đổi thay to lớn, mạnh
mẽ, sâu sắc Khoa học đã trở
thành lực lượng sẵn xuất trực
tiếp Sự xuất hiện các nghề mới lấy tri thúc làm cơ sở đã giúp cho nhiều quốc gia, dân tộc
vươn lên nhanh chóng, tạo ra
TUYẾN GIÁO SỐ 12 - 2008
Trang 4Van hoa - Van nghé
nhiều công nghệ mới, làm ra
nhiều của cải có giá trị, kể cả tạo
ra một lớp cư dân mới, trẻ mà
lao động sáng tạo, tư tường,
tình cảm có những đặc điểm
khác lạ Cuộc cách mạng khoa
học công nghệ, nhất là công
nghệ thông tin và xu hướng
toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều cơ
hội và ca những thách thức
Cách thúc thu nhận, trao đổi
thông tin; cách thúc trao đổi, tác
động, đấu tranh giữa các trào
lưu, các khuynh hướng tư
tưởng diễn ra nhanh chóng,
mạnh mẽ và xâm nhập, tác
động vào nước ta ngày càng
mạnh mẽ, sâu sắc hơn Chủ
nghĩa tư bản đang thay đổi Dù
học thuyết, chủ nghĩa tự đo mới
đang ở vào giai đoạn thử thách
nhưng tư tường chủ nghĩa tư
ban phuong Tay van con co so
thục tiễn để tôn tại và vẫn có sức
ảnh hưởng lớn trên thế giới
Cuộc đấu tranh ý thúc hệ tiếp
tục diễn ra dai dang, quyét liét
Các thế lục cơ hội, phân động,
thù địch tăng cường chống phá
ta trên nhiều mặt, nhất là trên
linh vue chính trị, tư tường, lý
luận, văn hoá, văn nghệ, báo
chí, xuất bản, thục hiện âm
mưu “Diễn biến hoà bình” ngày
càng thâm độc, nham hiểm
hơn Ngày nay, không thể dùng
mệnh lệnh hành chính hay giải
pháp công nghệ để ngăn cân,
cấm đoán ai đó, nhóm người
nào đó tiếp cận với những vấn
đề hay khuynh hướng tư tường
khác lạ, thậm chí độc hại Văn
học, nghệ thuật trên mang in-
ternet, xuất bản mạng, phát
hành mạng phát triển hơn bao
gi hết Chỉ cần “lướt nét,
“nháy chuột”, ngay túc khắc,
người truy cập bắt gặp cái cao
ca, cái đẹp hoặc cái xấu, cái thấp
hèn Vấn đề là phải luôn luôn
bởi đắp nền tảng văn hoá, bản
lĩnh chính trị, đạo đức công dân
cho mọi người, nhất la lớp trẻ
Trong phần tổng kết Hội thảo, GS,TS Phùng Hữu Phú -
Phó Trường Ban Thường trục Ban Tuyên giáo TW, Chủ tịch
Hội đồng lý luận, phê bình văn
học, nghệ thuật Trung ương
nhấn mạnh: Đẳng ta luôn xác
định văn học, nghệ thuật là
lĩnh vực rất quan trọng, hết súc tỉnh tế của văn hoá; là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người;
Ta một trong những động lục to
lớn trục tiếp góp phần xây dựng nên tầng tỉnh thần của xã hội, phát triển toàn điện con người Việt Nam trước yêu cầu mới
Nghị quyết 23- -NQ/TW của Bộ
Chính trị (khoá X) khẳng định:
“Văn học, nghệ thuật Việt Nam
thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước và
hội nhập quốc tế phải phát triển toàn diện và mạnh mẽ, thấm nhuần sâu sắc tỉnh thần nhân văn, dân chủ Phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn
học, nghệ thuật có giá trị tư
tưởng và nghệ thuật cao, có tác
dụng to lớn xây dựng con người; vừa có tác dụng định
hướng, vừa đáp úng nhu cầu van hod-tinh than ngày càng cao của nhân dân” Trong tình hình hiện nay, cần phải đề cao,
nâng cao hơn nữa năng lực
lãnh đạo của Đẳng, sự quản lý của Nhà nước đối với văn học,
nghệ thuật Buông lòng hay
thoát ly là mất phương hướng
Đây điều vừa có tính nguyên tắc, vùa la giải pháp tiên quyết
Dang tôn trọng, bảo dam quyền tự do sáng tạo của văn
nghệ sỹ Quan tâm, chăm lo
xây dựng, phát triển lý luận về văn học, nghệ thuật, tạo niềm
tin, tạo nguồn cảm hứng sáng tác, càm xúc thẩm mỹ cho đội
ngũ văn nghệ sỹ Xây dựng đội ngũ văn nghệ sỹ có tâm, có
tầm, có tài Tạo điều kiện về vật, chất, tình thần để họ sáng tạo
và cống hiến
Nhà nước phải nhanh chóng, đồng bộ thể chế hoá quan điểm, đường lối của Đảng
thành pháp luật, chính sách,
chế độ Xây dựng quy hoạch và
kế hoạch phát triển lâu đài, bền
vững các lĩnh vục văn học, nghệ
thuật Phải mở rộng, nâng cao các nguồn lực cho văn học, nghệ thuật Đầu tư thoả đáng cho cơ sờhạ tầng văn học, nghệ thuật; đầu tư cho đội ngũ văn nghệ sỹ Cần xem xét, cân nhắc thật đúng chủ trương, biện pháp xã hội hoá ở lĩnh vục này, mặt nào có thể, mặt nào không thể Chấn chỉnh hệ thống phát hành, tuyên truyền, quảng bá, trong đó đề cao trách nhfém,
nghĩa vụ của các cơ quan thông
tin đại chúng, nhất là hệ thống
các đài truyền hình, các nhà xuất bản, các báo chính trị, xã hội có lượng phát hành lớn Coi
trọng việc tuyên truyền, quảng
bá hình ảnh đất nước, con người, văn hoá Việt Nam ra thế
giới, nhất là cộng đồng người
Việt sống xa Tổ quốc
Đội ngũ văn nghệ sỹ - chủ
thể sáng tạo các tác phẩm văn
học, nghệ thuật cần bám sát thục tiễn đời sống của đất nước, của sự nghiệp đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá
và hội nhập quốc tế, gắn bó mau thịt với nhân dân, bảo vệ
và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tỉnh hoa văn hoá của
nhân loại, tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị, phụng sự đất
nước và dân tộc./
= TUYÊN GIÁO SỐ 12 - 2008