Tieng tho_960.pdf

Tieng tho_960.pdf

TIÏËNG THÚ

(In theo baãn cuãa NXB Vùn nghïå - 1954)

TIÏỊNG THÚ

“Tiïịng thú” Tiïịng thú hay lađ tiïịng ăúđi? Tiïịng cuêakhaâng chiïịn, tiïịng cuêa sûơ söịng Tiïịng vađ víìn, vađ ăiïơu,vađ nhaơc Tiïịng vađ khöng tiïịng, lúđi vađ ngoađi lúđi Thúnhiïìu quaâ, töi biïịt viïịt caâi gò trûúâc?

Chíịt thú nhiïìu quaâ, “löơng hoa hûúng maôn y” Cuöơcsöịng hiïơn nay ăíìy chíịt ăeơp Caâi sù’c diïîm kiïìu khù’c khöícuêa nhûông con ngûúđi ăi ăaânh giùơc; caâi neât maơnh cuêanhûông chöìi ăang cođn goâi gheâm Caâi ăeơp ñt löơ úê ngoađicaênh, mađ úê trong möîi can ăaêm, möîi tñnh tònh Ruê nhau

ăi dûơng cuöơc ăúđi múâi! Ruê nhau ăi haâi thú!

Song le nhûông bađi thú cuêa chuâng ta nhû nhûông caâilùĩng vuơng vïì, nhûông caâi röí thûa thúât Tûúêng bù’t ặúơcchíịt thú cuêa thúđi ăaơi, boê vađo lùĩng; nhûng tay ta non vuơng,chíịt thú loơt ra gíìn hïịt, laơi úê nguýn veơn trong khönggian Xong möîi cuöơc haâi hoa ăúđi, ta nhòn laơi thíịy nhiïìunhûông thanh tre lúđi noâi, nhûông mù’t ăan víìn ăiïơu, nhûôngsúơi míy lyâ luíơn nûôa, mađ hoa thò ñt, hûúng thò thûa

Hay lađ vò trong bao nhiïu nùm, ta chó quen vúâi nhûôngböng höìng vûúđn, ta chó buöơc tím tònh vúâi nhûông cuâc, ăađotrau chuöịt, ta chó thaơo viïơc míîu ăún, thûúơc dûúơc, nhûônghoa hûúng vùn veê cuêa möơt thúđi ýn öín, ngíơm nguđi? Tay

ta kheâo leâo trong vûúđn hoa chùm, sao mađ vuơng vïì giûôa

thïị giúâi nhûông hoa khöng vûúđn, nhûông hoa nöơi, hoaăöìng, hoa rûđng thùỉm.

Nhûng lođng ta ýu thú, ýu söịng coâ bao giúđ vúi.Chuâng ta laơi ruê nhau ăi, lođng múâi meê, tinh tûúm nhû laơibù’t ăíìu Ruê nhau ăi haâi cuöơc ăúđi múâi! Ruê nhau ăi haâi

“thú bíy giúđ ăíy”

Tay chuâng ta laơi böơp chöơp nhû nhûông ặâa treê con;nhûông lùĩng ăiïơu víìn xuâng xa xuâng xñnh Boơn ăi tòm thúchuâng ta ăöng lù’m Trûúâc ngađy Caâch maơng, möơt cuöơc thithú coâ böịn nghòn thñ giaê, trong böịn vaơn ngûúđi lađm thú,giûôa böịn triïơu ngûúđi ýu thú, hay lađ hún Bíy giúđ thòkhaâch thú cođn nhiïìu hún nûôa Caâc baâc khaâng chiïịn cuêachuâng ta khöng míịy söị lađ khöng coâ thú Nhûông bađi thúgûêi vïì caâc tođa soaơn khöng thïí ăïịm bùìng chuơc Trongnhûông saâng taâc phíím xuíịt baên gíìn hai nùm nay, nhûôngtíơp thú nhiïìu hún caê

Mađ coâ möơt caâi thuâ, thûúđng nhíơn thíịy trong nöơi böơ caâctođa soaơn, lađ thú laơi goơi thú Möơt túđ baâo ra söị ăíìu, nïịuchûa ăùng thú, thò ríịt ñt hay khöng nhíơn ặúơc thú gûêivïì, chûđng nhû baơn ăoơc cođn giûô yâ Ăïịn khi ăùng möơt bađithú, líơp tûâc thú caâc núi bay ăïịn Vađ nïịu ăùng ặúơc möơtvađi bađi thú hay, thöi thò “hađo kiïơt böịn phûúng” cuêa thiăađn, nhû nghe tiïịng goơi cuêa nhûông ngûúđi ăöìng chñ, traotùơng cho tođa baâo biïịt bao nhiïu baên tím tònh Sau caâisín khíịu thú, noâ chó lađ möơt khoaêng giíịy trù’ng coâ ăoângkhung, coâ möơt ñt höơi hoơa ăiïím trang, hay thanh baơch húnlađ möơt vađi trang giíịy röơng, nhûông bađi thú khöng chenlíịn nhau gò caê, chó chúđ con mù’t xanh cuêa tri kyê ăïịnchoơn hoa khöi

*

* *

Coâ möơt daơo, nghe theo nhiïìu baơn, töi cuông nghô rùìng:trong khaâng chiïịn, nhaơc phaât triïín, mađ thú khöng Ăíy

ta khöng noâi ăïịn viïơc quíìn chuâng haât ríịt nhiïìu, noâ lađmöơt víịn ăïì khaâc, thò thú phaât triïín maơnh hún caê trongcaâc ngađnh vùn nghïơ úê söị ngûúđi thñch thú, lađm thú Nïịukïí ăïịn hùìng hađ sa söị baâo tûúđng, baâo tay, thò ta seô thíịykhöng biïịt bao nhiïu lađ thú xuíịt hiïơn Ăađnh rùìng nhûôngbađi thú hay - cuông nhû nhûông bađi nhaơc hay - ríịt hiïịm;nhûng chó nhòn möơt sûâc daơt dađo vûún ăïịn thú, ăïịn ăeơp,cuông kñnh phuơc caâi muđa nííy núê bao la baât ngaât do mùơttrúđi caâch maơng thûâc lïn

Töi nhúâ cuöịn nhíơt kyâ cuêa tiïíu ăoađn trûúêng Lû Giang,

úê mùơt tríơn Ăeđo Caê nùm 1946 Lađm chiïịn cöng vađ lađmthú Chiïịc xe ngûơa miïìn Nam nheđ nheơ lù’c theo nhõpặúđng, anh chiïịn sô thon goơn vúâi ăöi mù’t ăen xïịch; coêhoang hai ven búđ; nù’ng chiïìu; quýín söí mûơc xanh; LûGiang quyâ töi lù’m múâi cho xem nhûông bađi thú anh tûơlađm cho mònh Ñt phíìn kyô thuíơt, ăíìy veê thiïn nhiïn Töinhòn mùơt anh, möơt trong nhûông anh huđng vö söị cuêa díntöơc Lïn túâi Ăeđo Caê: anh ăaơi ăöơi phoâ giûô cùn cûâ, möơt hoơcsinh Hađ Nöơi, ăíìu xanh boâng nhoaâng caơo bùìng maênhchai, ặa quýín söí con ýu cíìu töi cheâp thú, haâi cho töimöơt quaê cam nuâi

Biïịt bao líìn gíìn chiïịn sô; gíìn caân böơ, cuông vò lađmthú, töi ặúơc caâc anh cho bûúâc vađo caâi ăïìn riïng cuêa tímtònh caâc anh Caâi ăïìn khöng phuơng thúđ, caâc anh kñn ăaâotrang hoađng riïng ăïí nhûông khi ngoađi cöng taâc vađ tíơpăoađn, caâc anh vïì hay lađ vađo nghó ngúi thû thaê chuât.Nhûông khi íịy, töi trín troơng reân tûđng bûúâc möơt, ặa taylíơt nhûông víìn thú, lùỉng lùơng tai nghe Caê möơt thúđi chinh

chiïịn, caê möơt niïìm hó xaê qún mònh, caê ăaâ nuâi, cíy rûđng,caê buđn líìy, caât vù’ng haât ăöìng voơng trong nhûông cíu thú.

Vò töi xem cíu thú vađ xem giûôa giođng chûô, vò töi nghecaâi muöịn noâi thïm vađo caâi ăaô noâi, khöng phaêi voê sođ nađocuông boâng bííy xinh ăeơp caê, nhûng voê sođ nađo xuđ xò ăúngiaên ăïịn ăíu mađ khöng mang ặúơc nhõp biïín vang vang?Thú hay cuông hiïịm nhû ngoơc quyâ, nhûng biïịt nghe, thòbađi thú nađo cuông gíìn xa, to nhoê noâi ặúơc thúđi ăaơi

*

* *

Töi biïịt rùìng híìu hïịt thú gûêi ăïịn ăïìu lađ cuêa caân böơ,cuêa chiïịn sô caê Trong dín töơc ta luâc nađy, ngûúđi nađo coâ

ñt nhiïìu tađi thûâc mađ khöng thađnh chiïịn sô hay caân böơ

Töi ăïí yâ ăoơc nhûông ắa chó: Hoa kiïìu vuơ Bù’c Giang, Ty cöng an Tuýn Quang, Tónh böơ Viïơt Minh Cao Bùìng, Tónh böơ Viïơt Minh Laơng Sún, Liïn Viïơt Thaâi Nguýn, Trung ăoađn X , Ăaơi ăöơi Y Caê möơt thïị hïơ tuöíi treê lađm

thú, lađm viïơc Nhûông anh höm qua hoơc trođ, höm nay trïnhai vai chûa röơng, ăaô ăeđ möơt nhiïơm vuơ nhoê hay to.Nhûông ngûúđi cíìm quýìn chó huy, trïn möi víîn quangăaông Nhûông ngûúđi íịy lađm thú, vò thúđi ăaơi haât ca úê tronghoơ Chuâng ta lađm thú vò caâi ăeơp cađng ngađy cađng nhiïìu

Vò gioâ caâch maơng nöíi díơy böịn phûúng, thöíi caâi ûâc cuêa nölïơ, queât caâi bíín cuêa boâc löơt Vò möơt ngoơn triïìu ngúđm ngúơptûđ ngûơc ta ặa lïn Vò nûúâc mù’t giaâc ngöơ ăaô rûêa mù’t tathïm biïịc Chuâng ta lađm thú vò coâ nhûông Söng Lö, LaNhađ Chuâng ta lađm thú vò khöng sao caê, vò hoa ngađynay núê, chim ngađy nay kïu Ăúđi víîn treê nhû muön xûa

Àúâi lẩi trễ hún luác nâo hïët Chuáng ta súå lù’m, súå lùéngcuãa chuáng ta cûá thûa mậi, rưí cuãa chuáng ta cûá sốt mậi.Chuáng ta súå chêët thú lú bỗ chuáng ta mâ ài Chuáng tanù’m lêëy tay nhau vêy lêëy cuưåc àúâi Vêåy côn sốt, àậ cốcon chấu chuáng ta kïët nhûäng cấnh tay tûúng lai cuãachuáng lâm lûúái Àúâi vúái thú luác nâo cuäng thoất rưång húntay chuåp bù’t cuãa cấc thïë hïå, mâ vị vêåy luác nâo cuäng vêỵncôn àúâi àïí bù’t, côn thú àïí theo.

Nâo! Chuáng ta hậy tiïëp tuåc àan vêìn, ghếp àiïåu, buưåc

yá, lâm thïm nhûäng lùéng hấi hoa “Biïín bûúám àỗ râo râotrong giố mất - Lấ non xanh nhû suưëi chẫy trïn trúâi”.Nù’m lêëy cuưåc chiïën tranh giẫi phống thúm tho, quamuưn mêìu, muưn vễ Cuưåc hấi bù’t luác xong rưìi múái biïët.Mưåt vâi nùm cố kïí gị

Nghïå thuêåt dâi, àúâi ngù’n

Bïìn chđ, vûäng têm!

2-9-1948

TIÏËNG THÚ THẤNG TẤM

Muâa thu cuãa chuáng ta bêy giúâ xưn xao quấ àưỵi!Cấi muâa thu thúâi tiïët, muâa thu cuãa Nguyïỵn Khuyïën,

“nûúác biïëc trưng nhû lân khối phuã - lân ao lống lấnh bống trùng loe”, cấi muâa thu sau muâa hê àậ nhiïìu hûáng

cẫm rưìi, nhûng giấc quan cuãa con ngûúâi hiïån àẩi chuáng

ta thêëy muâa thu thûåc lâ mưåt muâa xuên phúi phúái Muâathu nghịn cưí êëy tûâ ngây Cấch mẩng thấng Tấm, muâaxưn xao lẩi mêëy lêìn xưn xao Bêy giúâ thu khưng nhûängàem sang cấi nù’ng trong vâng, cấi trúâi xanh ngù’t, cấimất mễ hiïëm hoi quyá bấu úã miïìn nhiïåt àúái, mâ thu bêygiúâ àem àïën nhûäng ngây kyã niïåm lâm run cẫ tịnh cẫm,lâm say cấi niïìm “ngûúâi” Cấi niïìm “ngûúâi” lâ giấc quanthûá sấu cuãa chuáng ta tûâ àêy trúã vïì sau Tûâ giûäa thïë kyãhai mûúi, chuáng ta thïm mưåt xuác cẫm vùn minh: ngưìimưåt mịnh, mâ cẫm nghe quêìn chuáng; lông ra rung quêìnchuáng; ta dêåy nhûäng mẩch mấu trong ngûúâi khi tûúãngtûúång râo râo quêìn chuáng Cấc giấc quan thûá sấu, cấiniïìm “ngûúâi” êëy lâ mưåt cẫm giấc thuãy triïìu

Vêåy muâa thu rêët xuên cuãa Viïåt Nam, nùm nay cuängnhû àậ ba nùm trûúác, lẩi cố ngây Mûúâi Chđn thấng Tấm,rưìi ngây Àưåc lêåp; rưìi hïët thấng Tấm dûúng lõch, lẩi àïën

thaâng Taâm ta, vúâi tïịt Trung thu Nhûông cöíng chađo dûơngkyê niïơm ngađy Töíng khúêi nghôa víîn ặâng y nguýn ăïí chúđngađy Tuýn ngön Ăöơc líơp; ngađy Hai thaâng Chñn túâi, cöíngchađo laơi ăù’p thïm hoa laâ, cù’m möơt lúâp cúđ nûôa, treo thïmlöìng ăeđn Thïị röìi ăaô hïịt ăíu! Nhûông löìng ăeđn kia, vúâinhûông cúđ, laơi ăïí ăïịn rùìm Thiïịu nhi chúi trùng möơt líìnnûôa Ngađy tïịt Ăöơc líơp, caâc em beâ nùm nay ăaô ăaânh tröịng,rûúâc ăeđn röìi Lađm ngûúđi ăöơc líơp thíơt lađ sung sûúâng!Thïị lađ suöịt möơt muđa thu, nhûông ngađy höơi nù’m liïìntay nhau mađ muâa möơt vođng tûúi saâng Cuđng vúâi thõt dadõu núê dûúâi boâng laâ xanh, tím trñ ta cûâ tûng bûđng vúâimöơt khöng khñ höơi heđ Höơi heđ coâ tiïơc tuđng, ằnh ăaâm, chiphñ gò ăíu! Höơi heđ trong tinh thíìn, höơi cúêi múê cuêa nhíndín, höơi trađn ăíìy cuêa ăíịt nûúâc.

Caâi xön xao thaâng Taâm íịy, nghôa lađ caê thaâng Chñn,thaâng Mûúđi nûôa, töi thíịy soi gûúng trong nhiïìu bađi thú.Thú nùm nay, thú nùm ngoaâi Nhûông bađi thú cuông laơi kïịthoa chung quanh thaâng Taâm Tíịt caê xön xao laơ thûúđng!

Nhûông thú ăùng trong caâc baâo, vađ thú gûêi ăïịn Vùn nghïơ

cođn nhiïìu tûâ khaâc, nhûng töi haôy choơn nhûông víìn ríịtxuín, ríịt thu chûâa ặơng ặúơc caâi lïn triïìu cuêa laâ hoa,cuêa soâng nûúâc, nhûông víìn coâ múê möơt chín trúđi, nhûôngtiïịng ca gúơi nhûông lúđi ca

Caâch maơng thaâng Taâm nùm ngoaâi (1947) Töị Hûôu kïí

chuýơn Viïơt Nam phaâ nguơc trong baâo Chöịng giùơc (Thanh

Hoâa):

Hai nùm trûúâc, töi lađ tïn nö lïơ

Tuđ chung thín, giađ kïí taâm mûúi nùm

AÂn khöí sai, cuđm nhöịt dûúâi lao híìm

Tïn nö lïơ íịy ăaô phaâ nguơc röìi! Múê ra, múê ra trûúâc mùơtViïơt Nam tíịt caê, tíịt caê:

Trúđi ăíịt mïnh möng, xanh xanh coê nöơi,

Chim kïu chim trïn gioâ, hoa tòm hoa,

Ngííng ăíìu ca taâm hûúâng Tiïịn quín ca

Nhûông cíu thú bay möơt caâch laơ!

Vùn Cao ca Khuâc nhaơc cuêa Ngûúđi Ăöơc líơp (Baâo Ăöơc líơp 2-9-47) Caâi say sûa tíơn tuơy cuêa nghïơ sô hođa vúâi caâi

hùng haâi cuêa ăúđi múâi ăíịu tranh:

Thín nghïơ sô lađm cíy trong rûđng haât

Ăúđi lïn baât ngaât

Nhaơc múâi khúêi bay röìi.

Goô hođm ăađn, tiïịng göî nheơ chúi vúi,

Giíy laơnh leôo nhíịn ăïìu tay rúâm maâu.

Möơt nhađ thú treê, Cao Nhõ, coâ míịy chûô “xanh” ríịt

saâng (Viïơt Bù’c quýịt chiïịn, 8-47):

Muđa thu sang, öi lađ xanh! Xanh! Xanh!

Buâp nhûơa maơnh vûún mònh theo aânh saâng Mûúđi Chñn thaâng Taâm

Ngađy huy hoađng ngađy Caâch maơng thađnh cöng.

Röìi caâc nhađ thú nhù’c ăïịn nhûông nùm kia vađ nùmtrûúâc nûôa Vuô Ăònh Liïn, sau hai nùm lùơng leô, goâp míịyvíìn thûâ nhíịt vúâi Caâch maơng:

Taâm mûúi nùm uíịt ûâc vúâi cùm húđn

Neân trong lođng hai mûúi triïơu lï dín

Buöíi thu íịy, heât vang nhû síịm ăöơng!

Lïn ngíơp trúđi vúâi ngoơn cúđ giaêi phoâng,

Trađn qua thíy quín phaât xñt kinh hoađng

Nhû soâng díng, xö ăöí möơt ngai vađng.

Nhađ thú Dûúng Lônh, nay ăaô quaâ cöị, ăïí laơi nöîi tiïịcthûúng cho chuâng ta, cuông viïịt:

Nuâi ặâng thùỉng nhòn biïín trúđi cao röơng

Söng lûúơn quanh cuđng reo nhaơc thanh bònh Baâo Khu Giaêi phoâng (2-9-47) taê ăađi Ăöơc líơp úê vûúđn

hoa Ba Ăònh, möơt caâi ăađi “ngaơo nghïî ặâng cûúđi trongnù’ng biïịc”, vađ ăaô coâ möơt cíu thú hay quaâ:

Ăađi ăaô cao gioâ níng maôi lïn cao

Ta tûúêng tûúơng caâi ăađi Ăöơc líơp trù’ng tinh ăiïím trangăoê thù’m, vađ Chuê tõch Höì Chñ Minh ặâng úê trïn, cao caê,nheơ nhađng; trúđi thu xanh, nù’ng thu gù’t nhûng trong,gioâ thu löìng löơng, vađ laâ cúđ trïn ngoơn cuông choât voât nûôa:tíịt caê nöîi niïìm cao caê gúơi ặúơc trong cíu thú nheơ vöcuđng

*

* *

Möîi möơt caêm giaâc bíy giúđ coâ mang nhûông caêm giaâccuđng möơt loaơi cuêa ngađy trûúâc Thaâng Taâm nùm nay, baâo

Cûâu quöịc khu 10 nhù’c ăïịn cuöơc biïíu tònh göơi mûa thaâng

Taâm nùm 1946 úê Hađ Nöơi, vađ ta thíịy víîn roô rađng, víînlinh hoaơt trong trñ nhúâ cuêa ta Thaâng Taâm nùm sau coâleô ta seô nhúâ thaâng Taâm nùm nay 1948 úê möơt ắa phûúngnađo nho nhoê, nhúâ thaâng Taâm 1947 trûúâc tríơn Viïơt Bù’c,ríịt nhúâ thaâng Taâm 1946 “tuöíi töi” cuêa Caâch maơng úê thuê

ăö, nhúâ nhíịt thaâng Taâm 1945, khai sinh cho tíịt caênhûông thaâng Taâm vö cuđng vö tíơn Tíịt caê nhûông kyê niïơmíịy seô tröơn líîn nhau, tuđy theo möịi caêm tònh, mađ ăíơmnhiïìu hay ñt, nhûng möîi ngađy lïî thaâng Taâm ăïìu mangdíịu nhûông thaâng Taâm qua Cuöơc söịng ăi ríịt nhanh, sûơ

viïơc cađng luđi cađng ûúâp hûúng thúđi gian phaêng phíịt Nùmngoaâi, coâ nhađ thú ăaô nhù’c ăïịn ăoađn biïíu tònh vô ăaơi nùm

1946 tuíìn hađnh dûúâi mûa tíìm taô úê Hađ Nöơi, vúâi möơt daângăiïơu caâch maơng laơ luđng! Hađng vaơn ngûúđi chaêy xiïịt dûúâimûa, mûa hûôu tònh mang nhûông laâ cúđ, chaơy huđa vúâi dínchuâng:

Hođ reo hođ, ca haât dûúâi mûa rađo,

Ûúât mùơc ûúât, ngûúđi ta vui vò ûúât;

Mûa thaâng Taâm lađ mûa nguöìn Caâch maơng, Nûúâc giûôa trúđi lađ rûúơu cuêa thađnh cöng

Men tûơ do thiïu chaây rûơc muön lođng,

Lûêa thaâng Taâm coâ mûa nađo díơp nöíi.

Vađ trong möơt túđ baâo nađo ăoâ, cuêa möơt taâc giaê töi qúntïn, töi thuöơc hai cíu luơc baât hûâa heơn nađy:

Tre rung theo caânh sao vađng

Xïnh xang maâi ăoê nhûông hađng ngoâi non.

Thûa caâc baơn! Gúơi muđa xön xao nùm nay, trûúâc tiïntöi ăaô nhù’c nhûông cíu thú ăùng trong caâc baâo 1947.Chù’c caâc baơn vò quaâ ýu thú, nïn khe khù’t nhû möơttònh nhín ăođi hoêi ăuâng mûơc seô cho rùìng nhûông cíu thútöi trñch ra ăoâ chûa míịy xön xao Nhûng biïịt sao bíygiúđ? Chuâng ta ăi loơc vađng, thò ặđng khoâ tñnh quaâ Nhûôngcíu thú íịy, töi vûđa loơc laơi trong möơt söị thú töi ăaô choơnlûơa vađ ghi cheâp sau khi ăaô ăoơc hađng ba böịn chuơc söị baâoăùơc biïơt ra ngađy 19 thaâng 8 vađ möìng 2 thaâng 9 nùm

1947 Nhûông bađi thú ghi laơi ăoâ, töi ăaô mang trong ba lö,lûu chuýín suöịt trong tríơn Viïơt Bù’c, vađ ăi tûđ Bù’c vađoTrung, tûđ Trung ra Bù’c, öm íịp hún möơt nùm trúđi röìi.Con ngûúđi cuông thïí con ta, nhûông ặâa con cuêa baơn thú

böịn phûúng sau khi ăaô giúâi thiïơu úê Tiïịng noâi Viïơt Nam

(thaâng 9 nùm 1947) töi chiu chñt giûô maôi Höm nay khoe

ặúơc trïn giíịy túđ vúâi caâc baơn, töi nhû nheơ nöîi lođng! Cuöơc

ăi tòm thú gian lao cûơc nhoơc lù’m! Phï bònh tûúng ăöịi dïî,nghïơ thuíơt tuýơt vúđi khoâ Ngûúđi ăi choơn thú cođn gian khöínhû víơy, loơc qua bao nhiïu quùơng múâi ặúơc chuât kimkhñ, huöịng chi ngûúđi lađm ra thú thò cođn gian khöí nhiïìu.Caâch maơng víơt ta, bù’t ta tranh ăíịu, thò caâi Hay, caâiĂeơp cuông quíìn ta khöng keâm, bù’t ta vûún lïn! Khöngmöơt caâi gò taơo ra mađ khöng ăöí möì höi, söi nûúâc mù’t.Trong nghïơ thuíơt cuông víîn coâ cíu: Ăeơp lađ möơt sûơ cöịgù’ng khöng ngûđng

Cuông vò nghïơ thuíơt khoâ nhû víơy, nïn chuâ yâ ăoơc möơtsöị ăöng caâc baâo ăùơc biïơt cuêa muđa xön xao lõch sûê nùmnay, töi chûa hiïịn caâc baơn ặúơc nhûông víìn xön xao nađo.Trong khi chúđ ăúơi nhûông muđa múâi nûôa, thò giûôa ba líìnkyê niïơm, muđa 1947 tûúng ăöịi ăaô núê nhiïìu thú ăùơc biïơthún caê

Nhûông thú gûêi vïì Vùn nghïơ coâ nhiïìu tûâ lù’m Töi

hùĩng choơn nhûông tûâ heơn hođ hún caê, nhûông yâ thú khöngchó coâ hai vúâi hai lađ böịn, mađ múê ặúơc möơt niïìm vangngín Giûôa ăaâm ăöng nhûông víìn, thónh thoaêng nhíơnặúơc nhûông víìn biïịt cûúđi, biïịt haât Biïịt noâi ăaô ăađnh röìi,nhûng phaêi biïịt cûúđi, phaêi biïịt haât Phaêi biïịt xanh trongnhû nhûông con mù’t nûôa

Míịy cíu thú hoa phûúơng ăoơc trong muđa nađy, íịm aâpnhû möơt hoa höìng ăoê:

Heđ vûđa túâi, hoa liïìn theo muđa núê Thù’m bíìu trúđi möơt sù’c lûêa non tûúi;

Cuông nhû hoa, möơt giai cíịp ăang cûúđi Söịng kham khöí nuöi ngûúđi - mú sù’c ăoê.

Nguýîn Vùn Bònh

Treê trung nhíịt lađ cíu:

Cuäng nhû hoa, mưåt giai cêëp àang cûúâi

Cố mưåt cấi gị múã rưång ra, hûáa hển nhiïìu; so sấnh mưåtgiai cêëp vúái mưåt loẩt hoa núã lâ mưåt tûá àưåt ngưåt, mâ thúlẩi tûå nhiïn Thêëy hoa phûúång trïn trúâi, ngûúâi ta sệ nối:

“Àêëy, giai cêëp cêìn lao àang cûúâi àêëy.”

Nhâ thú lẩi viïët:

Hoa rûåc rúä vâ àểp hún ấnh lûãa

Cûá àỗ trúâi mưåt sù’c tûåa cúâ bay.

Nhù’c àïën hê, ta hậy nhù’c xa hún nûäa, vâo ngaythấng giïng hai, trong muâa xuên, àïí tịm cuäng mưåt loâihoa àỗ nûäa, cuäng mưåt loâi cêy cao to mẩnh mệ, luác núãhoa cuäng núã cẫ mưåt vuâng:

Trúâi àỗ tûng bûâng hoa gẩo tûúi

Àêy núi àêët sưëng hẩt lïn àúâi

Tinh khưi mâu thù’m thânh hy vổng,

Viïåt Bù’c hưm nay núã nuå cûúâi.

Nguyïỵn Vùn Bịnh

Hoa àỗ muâa hê, hoa àỗ muâa xuên, cuäng àïìu xưn xao cẫ.Mưåt bẩn cẫm cấi khung cẫnh nhâ trûúâng luác sù’p bïëmẩc mưåt lúáp hổc chđnh trõ, sù’p tẫn mấc mưåt lúáp àưìng chđbêëy lêu quêy quêìn thên ấi nhau, lâ “tịnh ly biïåt” vêënvûúng:

Mưåt ấnh vâng sao; vûúáng lïå tuưn

Ẫnh hịnh xa cấch tẫn trùm phûúng,

Hưìn ai sưëng nhể nhiïìu ly biïåt

Lông nùång trêìn gian tûåa nûúác nguưìn.

Mưåc Nhơ

Töi goơi cíu thûâ tû lađ xön xao, vò cíu thú íịy coâ caâi gò

“thi taơi ngön ngoaơi” Lođng nùơng tríìn gian tûơa nûúâcnguöìn Lođng ngûúđi quaê coâ nhû thïị thíơt! Sao mađ trõutrõu! Sao mađ víịn vûúng! Sao hay luýịn ngûúđi, luýịncaênh! Lođng nùơng tríìn gian, möîi bûúâc ăúđi möîi ýu mïịn;tûơa nûúâc nguöìn: vađ nùơng lù’m, chaêy maôi khöng thöi.Nhû thïị ăaô ăuê xön xao chûa, caâc baơn? Xin dađnh möơtbađi xön xao nûôa, ăïí kïịt cíu chuýơn tiïịng thú cuêa muđathu nađy Bađi thú ríìm thaâng Taâm laơi líịy tïn lađ:

TRIÏÌU XUÍN

Ta nùìm trïn gaâc vù’ng

Nghe tiïịng muđa xuín daơo khù’p núi.

Caâc em nho nhoê chûđng ăöi saâu

Daơo nhûông lúđi ca baât ngaât ăúđi!

Caâc em ặúng tuöíi muđa xuín ăïịn

Ăaô gùơp muđa xuín cuêa nûúâc non

Öi! Tïịt thiïịu nhi! Öi! Thaâng Taâm!

Xuín, thu quíìn tuơ giûôa lođng son!

Ta söịng nhiïìu thïm! Söịng maơnh thïm!

Caâc em! Haơnh phuâc quaâ ïm ăïìm

Caâc em! Dín töơc ăïìu say caê

Ta muöịn cûúđi ăiïn! Muöịn khoâc ăiïn!

Ta muöịn phaâ tan khung ngûơc nhoê

Cho ăíìy tíịt caê khñ non söng:

Ta muöịn phaâ tan biïn giúâi cuô

Xö ăííy lođng trai ăïịn tíơn cuđng!

Giang tay ta ăoân muđa xuín múâi,

Chín bûúâc liïìn nhau chùỉng kõp dođ;

Chó biïịt ăíịt xanh cođn núê maôi

Vađ ngoơn cúđ thiïng ăaô tûơ do.

1946Àaâo Xuên Quyá

TIÏỊNG THÚ HAI NAÍM KHAÂNG CHIÏỊN

Möơt núi gíìn Viïơt Trò, töi viïịt Tiïịng thú Suâng nöí íìm

íìm Phi cú khu truơc uđ uđ úê xa, nghe úê núi tai nhû khi söịtreât rûđng uöịng kyâ ninh nhiïìu quaâ Nhiïìu thûâ tiïịng nöílađm nïìn cho ím thanh cuöơc söịng Tiïịng chim hoât chenvađo Nhûông con chim phi cú cuêa taơo víơt beâ nhû möơt traâitim, bù’n maôi khoaêng xanh bùìng nhûông trađng ngoơc tiïịng.Caê tiïịng gađ chiïm chiïịp vađo ùn trong baôi sù’n Tiïịngchín díơm ặúđng ăúđi Ăöìng luâc gùơt röìi, caâc caânh quaơtquay hïịt töịc lûơc Saât khñ díng möơt goâc trúđi, chung quanhcaâi thađnh phöị truơi Viïơt Trò giùơc nhaêy duđ xuöịng ăaô mûúđilùm höm mađ khöng ra thoaât Nhûng hoa chùỉng giíơtmònh qún núê, “súâm nay tiïịng chim thanh”

Chuâng ta noâi chuýơn thú Töi coâ yâ ăiïím möơt söị thúhay trong khoaêng hai nùm khaâng chiïịn Nhûng lađm caâiviïơc cuêa möơt “ban töí chûâc”, cuông míịt hûâng Phaêi choơnloơc caâc bađi khöng ặúơc boê soât, phaêi ắnh giaâ hún keâm,trònh bađy lúâp lang Chó súơ maêi mï caâi cöng viïơc tuýínhoa khöi, mađ qún míịt sù’c ăeơp Víơy töi seô phoâng tuâng.Töi chûa noâi ăïịn nhûông bađi cuêa nhûông nhađ thú quenbiïịt Noâi khöng ăuê, thađ ăïí laơi möơt dõp sau Töi chuâ vađocaâc baơn múâi

Trûúâc tiïn, ăoađn ăaơi biïíu Nam Böơ coâ ăem ra chochuâng ta hai cíu thú ăùơc biïơt Baêo rùìng khöng phaêi lađthú cuông ặúơc Nhûng noâ cođn hún thú, noâ lađ sûơ söịng Noâlađ tiïịng cuêa Ăöìng Thaâp Mûúđi Caâi tiïịng laơ lù’m, caâi hònhcuông laơ:

Trïn trúđi muöîi kïu nhû saâo thöíi,

Dûúâi nûúâc ẳa löơi nhû baânh canh.

Ăöìng Thaâp Mûúđi quyâ ýu cuêa chuâng ta ăíịy Nhûôngbaơn nađo mang söịt reât Viïơt Bù’c cuông nïn thíịy mònh cođnthua chiïịn sô Ăöìng Thaâp Mûúđi Muöîi Ăöìng Thaâp vûđa lúân,vûđa nhiïìu, vûđa kïu thíơt to Chuâng noâ ăaô thađnh tiïịng saâodiïìu! Vađ baânh canh lađ möơt thûâ quađ miïìn Nam, coâ nhûôngsúơi böơt xe dađi níịu trong nûúâc suyât thõt hay caâ Víơy thòẳa dûúâi nûúâc Ăöìng Thaâp Mûúđi cuông ăöng ăùơc nhûnhûông con böơt trong möơt baât baânh canh! Nïịu ăem tíơp

Chinh phuơ ngím, úê caâi ăoaơn taê nöîi khöí cuêa lñnh ăúđi xûa:

Öm ýn göịi tröịng ăaô chöìn,

Nùìm vuđng caât trù’ng, nguê cöìn rïu xanh.

thò hai cíu thú Ăöìng Thaâp nađy ùn ặât! Caâc chiïịn sô Cöơnghođa söịng treo dûúâi möơt trúđi muöîi ăöịt, söịng nöíi trïn möơtbiïín ẳa búi, cođn gian khöí gíịp bao nhiïu nhûông “nganglûng thò thù’t bao vađng” Thïị mađ hoơ tûâc caênh möơt caâchthaên nhiïn, hoơ laơi cođn cûúđi trong thú khuâc khñch! Haicíu thú laơi nhû muöịn noâi: “Thú lñnh cuêa chuâng töi thïịăíịy, chó coâ ẳa vađ coâ muöîi Nghe ngöơ khöng?”

Thú lñnh! Thú thíơt lađ cuêa lñnh! Coâ nhûông thú lñnh caânböơ, thú chñnh trõ viïn, nhiïìu bađi hay; nhûng thuâ nhíịt lađthú binh nhò noâ nhû tiïịng suâng bù’n “ăoađng” möơt caâi.Giaên dõ lù’m, mađ síu sù’c ăïịn giíơt mònh!

Möơt phoâng viïn cheâp trïn ặúđng söị 4 míịy cíu khöngvíìn mađ coâ ăiïơu “gûêi Qú hûúng”:

Qú hûúng, öi qú hûúng! Ăöìng luâa vađng

man maâc, Nhađ tranh xaâm, hađng rađo thûa ïm aâi,

Choâ nùìm ýn ăúơi chuê ngoađi hađng hiïn,

Gađ gaây íìm vang trong ýn lùơng cuêa trûa heđ, Nhûng vuơt chaây! Lađng töi chaây ăoê

Vađ lođng töi cuông rûơc aânh lûêa höìng

Míịy chûô “Nhûng vuơt chaây” nhû möơt möìi lûêa böịc.Lûu Troơng Lû ăoơc ặúơc trong söí tay möơt anh böơ ăöơi

úê Thûđa Thiïn:

Ăöịt öí nađy, ta xíy öí khaâc,

Chùơt cíy ta laơi cûâ tröìng cíy.

Cođn nûúng ta víîn cođn cađy,

Ăađo ăíịt lïn ta seô chön ăíịt xuöịng.

Vò maâu ta ăaô boân trong buđn ruöơng,

Lođng ta ăaô chaêy vúâi söng ngođi,

Taâm mûúi nùm xú xaâc vúâi töi ăođi,

Ăíịt ăau khöí khöng dung loađi dï choâ.

Möơt cuöơc víơt löơn khöng ngûđng giûôa caâi söịng vúâi caâichïịt, caâi xíy dûơng vađ caâi tađn phaâ, mađ phíìn thù’ng cuöịicuđng lađ thuöơc vïì chuâng ta, vïì nhûông con ngûúđi, vïì dínchuâng Cođn dín, cođn lađm viïơc, nhû cođn ăíịt, cođn sinh Möơtcaâi ăíìu khöng ai bù’t cuâi ặúơc, möơt caâi cíy chùơt maôi víîn

ra míìm: dín chuâng ăaô hoâa thađnh taơo víơt

Thú úê ăíy gíơp ghïình gín guöịc nhû möơt bađn tay lađmviïơc, lađ cuêa möơt lúâp ngûúđi treê vö cuđng Hoơ khöng bù’tchûúâc möơt ai; hoơ chûa coâ kyô thuíơt, nghôa lađ hoơ seô taơo ra

möơt kyô thuíơt múâi; vađ caâi ngíy thú thíơt thađ cuêa hoơ nhiïìukhi ăïịn ặúơc bíơc nghïơ thuíơt töịi cao.

Caâc baâo chñ cuêa ta ăùng thú nhiïìu vö kïí Lođng ýuthú lađ tuöíi treê cuêa ăúđi Möơt ngađy nađo ăíy, chuâng ta seôcuđng xeât ăïịn nhûông bïơnh íịu trô cuêa thú thúđi ăaơi Nhûngsù’p bûúâc sang nùm thûâ ba khaâng chiïịn, caâi ngađy “nùmmúâi” cuêa khaâng chiïịn, ta muöịn chó noâi ăïịn thú hay mađthöi Ta muöịn noâi ăïịn nhûông tiïịng haât Cöí ta chó chûơchaât Ta ăi tòm caâi nghôa “haât” cuêa chiïịn tranh giaêiphoâng Suâng cuêa ta ngûúâc cöí haât bùìng ăaơn Nhûông gioơtmaâu chuâng ta nhoê xuöịng víîn cođn haât Möîi sûơ viïơc cuêachuâng ta lađ möîi chiïịc thuýìn búi vađo aânh saâng Möìmchuâng ta haât bùìng nhaơc Lođng chuâng ta haât bùìng thú.Thú khöng haât lađ thú chïịt ngaơt

Miïìn Trung gûêi ra ăïịn ăíy míịy bađi thú haât Baâo Cûâu quöịc Nam Trung Böơ coâ bađi Buöìn, Vui cuêa nuâi tùơng böơ

ăöơi chiïịn khu Phan Rang Böơ ăöơi Phan Rang rúđi chiïịnkhu xuöịng ăaânh úê ăöìng bùìng; giùơc laơi lïn chiïịn khu víybûêa Böơ ăöơi ặúơc tin, trúê vïì giaêi víy cho nuâi Nuâi buöìn,nuâi lo súơ, nuâi trúê laơi vui khaêi hoađn:

Tûơ thuêa quín reo trađn xuöịng nuâi,

Nuâi buöìn tröng gioôi bûúâc quín ăi

Ăeđo cao mñm miïơng phađo húi gioâ,

Thaâc ăaâ síu buöng lïơ ró ri.

Ăoađn quín xuöịng nuâi mï ăöìng nöơi,

Ngang doơc bùng qua ruöơng vúâi vûúđn,

Qún nuâi, qún non, qún thaâc ăaâ,

Qún buöìn, qún nhúâ, laơi qún thûúng.

Ăang luâc ăoađn quín say sù’c luâa,

Ăõch thuđ öì íơp buêa víy non.

Nuâi nhòn ăöìng nöơi: nađo ăíu thíịy?

Laâ ăöí, hoa rúi, ăaâ sù’p mođn.

Quín úê ăöìng xa nghe tiïịng than

Quay vïì ăaânh baơi luô tham tađn,

Xaâc thuđ nhû laâ muđa thu ruơng

Trïn ẳnh ăeđo cao chíịt ngöín ngang.

Ai coâ lïn cuđng trïn nuâi biïịc,

Nhòn xem caênh nuâi múâi huy hoađng!

Höm nay chù’c hùỉn cíy xanh laâ,

Thaâc ăöí mûđng reo khuâc khaêi hoađn.

Hay Haât

Bađi thú khöng lïn gioơng to taât gò caê, cuông khöng suâctñch löịi “nghïơ sô”; bađi thú trong nhû möơt giođng nûúâc suöịichaêy dõu dađng xuíịt tûơ möơt ngođi buât non treê Möơt bađi thúcoâ nhiïìu chíịt xanh

*

* *

Khaâng chiïịn khöng nhûông chó ăoê mađ thöi, khaângchiïịn cođn ríịt xanh Khaâng chiïịn khöng phaêi chó noâng,chó söi, khaâng chiïịn cođn maât Mađ coâ xanh, coâ maât múâikeâo ặúơc líu dađi

Thú khöng nïn maôi maôi theât gađo, cûúđi gùìn, huđng höí.Thú cuông qua hai caâi nùm lûêa maâu cuêa noâ, bûúâc sangmöơt traơng thaâi döìi dađo hún, lù’m veê hún Höìn khaângchiïịn úê khù’p núi, úê caâi vui, úê caê caâi buöìn nûôa Vađ noâbiïịt thanh nheơ, sau khi nöí íìm íìm Töi ýu tiïịng cöịi giaôgaơo bùìng sûâc nûúâc cuêa ăöìng bađo miïìn ngûúơc, töi ýu

tiïịng moô loâc coâc núi cöí tríu ùn coê rûđng, töi ýu lúđi nheơnhađng cuêa ai ăoâ kyâ tïn lađ Nooơng Hoa:

Chiïìu chiïìu theo ăađn tríu

Tiïịng moô röơn rûđng síu

Tai nghe xa tiïịng suâng

Cöịi gaơo nûúâc döìn mau

Em mú ngađy ăöơc líơp

Anh úi gù’ng luýơn tíơp

Ăoaơt chiïịn cöng miïìn Tíy

Giùơc thua, vïì em gùơp.

Töi nhúâ bađi thú hoang vu Ăeđo Caê Möơt nhađ thú ăaô gúơicaâi ăeđo chïnh vïnh íịy, ặâng trong ăíịt nûúâc ta, ặânggiûôa Phuâ Yïn vúâi Khaânh Hođa, mađ laơi hoâa thađnh möơtquan aêi nađo heo huât quaâ Vò bïn nađy lađ ta, bïn kia laơilađ giùơc Nhíịt lađ khi chiïịn tranh chûa lan toađn quöịc, tûđBù’c Böơ ăi suöịt vađo Ăeđo Caê, lïn Ăeđo Caê thíịy bïn kia giùơcrù’c tai ûúng Ăeđo Caê biïn thuđy, ặâng trïn ăíìu bïí thùỉm,ăuơng túâi míy cao Ăeđo Caê treo dûúâi trúđi, mađ caâi ăeơp tríìmhuđng ngang vúâi lođng chiïịn sô Töi ăaô lïn túâi ăoâ, ngù’mtíìu giùơc dûúâi vuông Rúđ; ăïm nñn húi ngöìi chođi canh, nhònăeđn ăiïơn giùơc keâo qua ngoađi biïín Caâc chiïịn sô ùn nhûôngvù’t cúm nù’m tûđ ăïm trûúâc, vúâi quaê trûâng võt luöơc haymiïịng ặúđng; khíu vaâ thò thaâo súơi trong vaêi cuô, xe laơilađm chó; míịy anh con trai Hađ Nöơi vađo ặâng cheo leotrong íịy, trong luâc Hađ Nöơi víîn haôy tûng bûđng Caâiquaân líịy tïn Höìng Quín, laơ nhíịt lađ vađo trong thú múâi,noâ laơi Ăûúđng thi caâch laơ!

Ăeđo Caê! Ăeđo Caê!

Nuâi cao nguât:

Míy trúđi Ai Lao síìu ăaơi dûúng,

Díơm vïì heo huât,

Ăaâ Bia(1) muđ sûúng,

Bïn quaân “Höìng quín” ngûúđi ngûơa moêi,

Nhòn döịc ngöìi than,

Thûúng ai lïn ặúđng!

Chíìy ngađy laơc giûôa nuâi,

Sau chín: löịi vađng xanh tuön,

Dûúâi cíy bïn suöịi ăöơc,

Cheo leo chođi biïn cûúng.

Rau khe, cúm vù’t,

AÂo phai míìu sa trûúđng.

Ngađy thíu vûúơn huâ

Ăïm canh gùơp huđm lang thang.

Hûôu

Sau chín: löịi vađng xanh tuön! Laâ xanh, laâ vađng chaêy

xa nhû thaâc Rûđng Nam Trung Böơ coâ hiïìn lađnh nhû rûđngViïơt Bù’c ăíu Cíy to lúân hún ngûúđi öm, rûđng giađ tröơnvúâi ặúđng cong búđ biïín, vûúơn huâ, huđm ăi, man rúơ lù’m!Khöng nhû rûđng Viïơt Bù’c thanh thanh, nûâa moơc, luöìnloêi chùỉng chõt hađng trùm löịi ăi, raêi raâc nhûông thön baêníịm tònh ngûúđi

àỗ hung hung vâo con ngûúâi, mù’t àư thõ cố cấi nhịn rûângnuái Cố nhûäng lûãa rûâng àïm, cố nhûäng bâi hất lâm lấrung àïën cuưëng; cố ngûúâi sún nûä; cố cưng tấc, cố têåpàoân Nhûng ta nối khưng àuã sûå thêåt àểp xinh, nïëu taqụn nhûäng khi buưìn rûâng tï tấi Ta yïu têët cẫ sûå thêåt,duâ ấnh ngây hay bống àïm; khấng chiïën câng to tất hún,khi nhan sù’c khỗe khó’n mïnh mưng cố àiïím mưåt chuátquêìng núi bống mù’t Ta rêët hiïíu ngûúâi thi sơ chiïën khuBịnh Trõ Thiïn nối nhûäng phuát lông hiu hù’t:

KHƯNG ÀÏÌ

Buưìn quấ ài thưi nuái vi quanh,

Suưët ngây trêng trấo mưåt muâi xanh

Lûng trúâi ghếp chùåt trïn rûâng rêåm.

Thung luäng nùçm trú chối nù’ng hanh.

Àïm vïì thïm nùång vễ thï lûúng

Chim chốc dêìu dêìu nhû nhúá thûúng.

Rốc rấch khe kïu rânh mưåt giổng,

Rûâng thïm u êín dûúái trúâi sûúng.

Nûác núã ngoâi xa giố khốc ai?

Kïu ai chịm rếo xuưët àïm dâi,

Nhúá ai trùng cuäng vâng heo hù’t.

Xa lù’c, vûâng sao nố cuäng phai.

Àúåi chúâ khố chõu quấ ài thưi,

Àïm àïën ngây ài biïët mêëy rưìi,

Nhịn àấm mêy buưìn trưi ụí oẫi

Ta nghe trong thõt mấu bûâng sưi.

Chiïìu nay nuâi víîn trú míìu biïịc,

Khe víîn ngín nga möơt gioơng ăïìu,

Rûđng víîn buöìn buöìn nhû mïịn tiïịc,

Trúđi úi! íịm ûâc biïịt bao nhiïu.

Vônh Mai

Nhûông giúđ tï taâi thónh thoaêng ăïịn, ăïí röìi laơi tantrong caâi vui lađm Ăaâng ýu lođng ngûúđi caân böơ biïịt baonhiïu! Ngûúđi íịy thíơt anh huđng, ngûúđi íịy cođn treê quaâ.Caâi luô ngûúđi khöng ríu íịy “vai khiïng traâi ăíịt” tay ăù’pmuđa xuín Luô ngûúđi íịy ăöi khi cuông thíịy mònh cođn úêtrong tuöíi tung tùng cuêa möơt con sinh víơt treê Anh caânböơ cùng hïịt nghõ lûơc vađo nhiïơm vuơ, khöng sai böín phíơnmaêy may, nhûng mù’t anh coâ luâc mú mađng chaơy xa caâiắa ăiïím anh úê Tuöíi anh cođn ñt quaâ! Ăaâng leô úê möơt nûúâcphuâ cûúđng giûôa möơt nhín loaơi khöng cheâm giïịt, anhặúơc phíìn nađo vö tû lûơ; nhûng anh lađ ngûúđi Viïơt Namgiađnh ăöơc líơp, dûơng dín chuê, xíy haơnh phuâc loađi ngûúđi;anh vui lođng íu lo; íu lo thïị mađ cuông chaơy nhaêy Caâimíu thuíîn ăíìy sinh lûơc ăoâ ăöịt giûôa lođng anh

Vađ mùơc díìu khoâi lûêa, mùơc díìu kham khöí, thiïịu thöịn,anh víîn giûô trong lođng möơt suöịi xuín, giûô vûông tuöíithanh niïn khöng phai laơt!

Trong luâc chiïịn tranh Nga - Ăûâc gay gù’t nhíịt,Ïrùngbua ăaô viïịt möơt cíu ríịt coâ duýn vađ ríịt chñ lyâ:

“Luâc bíịy giúđ, chuâng ta seô ăùơt khííu liïn thanh trïn vaixuöịng vađ noâi: Bíy giúđ thò chuâng ta söịng cuöơc ăúđi” Möîichuâng ta ai khöng hùng haâi thïm, nghô ăïịn “Luâc íịy”?Caâc chiïịn sô ăïm ruât lui ra khoêi thuê ăö, ăaô biïịt trûúâc

NGAĐY VÏÌ

Nhúâ ăïm ra ăi, ăíịt trúđi böịc lûêa,

Caê ăö thađnh nghi nguât chaây sau lûng.

Nhûông chađng trai chûa trù’ng núơ anh huđng Höìn mûúđi phûúng phíịt phú cúđ ăoê thù’m.

Raâch taê túi röìi ăöi giíìy vaơn díơm,

Buơi trûúđng chinh phai baơc aâo hađo hoa.

Maâi ăíìu xanh thïì maôi ăïịn khi giađ,

Phúi nù’ng gioâ vađ hoa ngađn coê daơi.

Nghe tiïịng heơn cuêa nhûông ngûúđi Hađ Nöơi:

Trúê vïì! Trúê vïì! Chiïịm laơi qú hûúng.

Chñnh Hûôu

Míịy cíu thú Hađ Nöơi phúi phúâi lođng trai!

Nhađ thi sô khöng mú möơng chuât nađo khi thíịy “Ăûúđnghaât sao vađng, phöị reo cúđ ăoê” Ăïí caê hùm húê thiïng liïngvađo sûơ giïịt giùơc, chuâng ta ăíy coâ phaêi ăíu chùỉng biïịt taychuâng ta lađ ăïí xíy dûơng hođa bònh:

Tay cheâm giïịt phuât nađy im ăiïơu muâa.

Suâng thanh bònh kïí laơi chuýơn xa xöi,

Tay xíy dûơng möơt ăö thađnh voâc luơa.

Maâu khöng si nhûng haât úê tim ngûúđi,

Vađ nghe gioâ ín tònh duýn Ăöơc líơp,

Vađ nghe ăúđi say vúâi Tûơ do lïn,

Nghe chim ca gioơng vađng ûúm yâ ăeơp.

Haơnh phuâc vïì Hađ Nöơi haât triïìn miïn.

Ăöî Hoađi

* *

Hai nùm khaâng chiïịn, súâm nay tiïịng chim thanh.Tiïịng chim muđa thu ăöng laơi thanh hún moơi muđa Nhûcon mù’t thu nhû gioơng noâi giûôa trúđi laơnh Nhûông conchim, phi cú cuêa taơo víơt, beâ vađ haât nhû möơt traâi tim, ăúơichúđ nhûông phi cú cuêa con ngûúđi trong sûâ maơng tuýơt ăöịithanh bònh Maâu chuâng ta noâng, tûúi, chuâng ta khaângchiïịn vûđa ca haât Loađi ngûúđi ăaô vûđa khöí ăau, vûđa ca haât.Loađi ngûúđi seô chó cođn lađm viïơc, söịng vađ haât ca

Thú ăi doơn ặúđng cho tiïịng haât íịy

Vônh Yïn 23-11-48

Ngađn vaơn nùm khöng noâi hïịt caâi yâ ăeơp cuêa ăúđi Xuínnay, xuín nghòn trûúâc, xuín muön sau Böịn muđa luínchuýín ăïịn möơt ăiïơp khuâc hoa Cûâ thïị mađ treê maôi Míịy trùm nùm trûúâc, Phaơm Thaâi ýu Trûúng Quyđnh.Nhû taê caênh xuín:

Thíịp thoaâng thoi oanh dïơt liïîu,

Phíịt phú phíịn bûúâm döìi mai

Hoa mai ăaânh phíịn khi con bûúâm bay qua Anh hoơctrođ ngheđo chaây tuâi mađ nhòn caênh möơt caâch thíơt phonglûu! Vò lađ nho sô khi xûa, duđ ngheđo ăïịn ăíu, cuông úê giaitíìng quyâ phaâi Nguýîn Du caêm xuâc tinh vi quaâ:

Coê non xanh rúơn chín trúđi!

Xuín Hûúng lađ keê suöịt ăúđi thiïịu tònh ýu:

Ăaâ kia cođn biïịt xuín giađ giùơn!

Ăïịn Tuâ Xûúng, úê thúđi bù’t ăíìu Phaâp thuöơc, cođn biïịtcoâ xuín lađ gò! nïn chó lađm thú cíy nïu trađng phaâo, cíuăöịi caâi baânh trûng:

Xuín tûđ trong íịy múâi ban ra,

Xuín chùỉng riïng ai, khù’p moơi nhađ.

Ăò ăeơt ngoađi sín trađng phaâo chuöơt,

Om thođm trïn vaâch bûâc tranh gađ

Gíìn ta hún, Taên Ăađ tûúi ríịt heâo:

Tin xuín ăïịn ngoơn cíy ăađo

Baêo cho hoa biïịt ra chađo chuâa xuín!

Hoa vúâi xuín ăíu coâ phaêi lađ túâ vúâi thíìy! Goơi hoa nhûgoơi möơt luô “chõ em”, thíơt lađ nhûông cíu thú lađm trong thúđithïị cuêa ăöìng baơc!

*

* *

Thú cöí cûơu cuêa ta xuín ñt quaâ.

Coâ möơt ñt, thò lađ caâi xuín muđa, ăíu coâ caâi xuín lođng.Tûđ Yïn Ăöí trúê ăi, thú xuín cađng sa líìy trong caâi Tïịt.Caâi thûâ thú xuín khai buât, thú khöng thú, xuín chùỉngxuín, lađm phíơn sûơ cuêa trang lõch Khöng coâ lođng treê, lađm

gò coâ muđa xuín

Nhûông tiïịng xuín thíơt thù’m tûúi, coâ thïí noâi lađ khúêilïn cuđng vúâi “thú múâi” (1932 - 1945) Caâi tiïịng xuíntrong thú Viïơt gíìn ăíy ăaô bù’t ăíìu goơi lïn vúâi thïị hïơnhûông ngûúđi hiïơn giúđ ba mûúi tuöíi Nhûông ngûúđi íịy luâcbònh minh cuêa ăúđi hoơ, ăaô cíịt tiïịng haât caâi sûâc treê vöcuđng ađo úê trong lođng Hoơ nhû chim múâi, ăíơp caânh baylïn, bay giûôa sûơ söịng löìng löơng daơt dađo, tiïịng hoơ lađ tiïịngxuín; nhûng chùỉng bao líu hoơ phaêi kïu thûúng, hoơ lađ lađsađ xuöịng vò caâi vui trong nö lïơ vađ trong boâc löơt khöngthïí nađo vui ặúơc! Röìi ăöơc líơp vađ caâch maơng ăïịn, hoơ thíịyăíy múâi thíơt lađ trúđi cuêa hoơ, hoơ sûêa löng sûêa caânh, cíịtmònh cho kõp gioâ, laơi haât nhûông tiïịng xuín Vađ thíơt lykyđ! hoơ nhíơn thíịy rùìng caâi xuín bíy giúđ laơi xuín gíịpmíịy caâi xuín trûúâc kia! Möơt thûâ xuín khaâc ăaô ăeê ra Hoơcöị theo cho ặúơc caâi tiïịng múâi, caâi gioơng múâi

Vađ thïị hïơ nhađ thú íịy coâ ngang vai hoơ, sau lûng hoơkhöng biïịt bao nhiïu thi sô treê sùĩn sađng thay thïị hoơ, mađchù’c caâi tađi ăang nííy núê seô cođn choâi loơi hún tađi hoơ, nhíịtlađ caâi tiïịng vïì sau thò chù’c chù’n xuín hún míịy líìn.Trúê laơi nhûông tiïịng thú xuín Muđa xuín lù’m sù’cmađu nhûng taê muđa xuín laơi ríịt dïî nhaơt Xuín ăi xuínăïịn maôi, ngûúđi nađo khöng coâ lođng treê seô thíịy nhađm Caâcbaâc Möơng Hađ trong Tuýịt Höìng lïơ sûê ăaô chùỉng goơi ăïịncaâi xuín giađ ăoâ sao:

Nhõ thù’m mađu tûúi veê mùơn mađ,

Caânh höìng ghen vúâi chõ xuín giađ

Xuín chùỉng giađ, ăúđi cuông chùỉng giađ, chó coâ nhûônglođng giađ chó coâ möơt giai cíịp giađ Phaêi coâ caâi xuín cuêa sûâcsöịng ăang lïn múâi noâi ặúơc xuín muön ăúđi cuêa taơo víơt.Nhûông bađi thú muđa xuín cíìn coâ caâi ruöơt, lađ tíịm lođngngûúđi

Töi thíịy Chïị Lan Viïn ăaô coâ con mù’t tinh múâi laơluđng Coâ leô chûa ngûúđi nađo trûúâc anh ăaô nhòn thíịy möơtcaênh xuín sù’c neât, tinh khöi nhû múâi coâ muđa xuín líìnthûâ nhíịt:

Hađng dûđa cao say sûa öm boâng nguê,

Vađi quaê xanh khaêm baơc húâ hïnh phö

Xoan vûún cađnh khoeđo mùơt trúđi rûơc rúô

Bïn boâng dím lúi laê nheơ nhađng ău

Ăíy tađ aâo chuöịi non bay phíịp phúâi

vađ

Ăađn chim khuýn ăua nhùơt aânh dûúng sa.

Khöng phaêi thú taê caênh Thú mađ taê caênh thò cuôngbùìng ăaânh caâi böơp xuöịng ăíịt Nhûông cíu “xuín vïì” trïnăíy noâi caâi non, caâi treê cuêa ăúđi

Töị Hûôu ca:

Xuín bûúâc nheơ trïn cađnh non, laâ múâi,

Baơn ăúđi úi, vui chuât vúâi ăúđi höìng.

Míịy cíu thú lađm thuúê hoơc sinh ríịt non, ríịt treê.Huy Cíơn nhuâng tay vađo khoaêng xanh úê giûôa nhûôngcađnh, ăoân muđa xuín qua laâ ăang múê aâo vađng trong:

Ăúđi baât ngaât vñt cađnh mađ hoêi.

Xuín ăi ăíu trùm löịi ngöín ngang?

Tin vui vûđa giuơc lïn ăađng.

AÂo tú múê cuöơc nïịp vađng mïnh möng.

AÂo cuêa muđa xuín lûúơm tûđng nïịp ăi túâi khoaêng vöcuđng Ngûúđi thi sô cuông khoaâc caâi “AÂo Xuín” tinh thíìn:

Súâm nay khoaâc aâo mađu vö ắnh.

Ra gùơp muđa xuín ăïịn giûôa ăađng.

Laâ biïịc ặa thoi xuýn vônh viïîn.

Gioâ lađ súơi thù’m cuêa thúđi gian.

Trong quaâ, ăeơp quaâ! Baât ngaât nhû caê bûúâc ăi cuêa cuöơcăúđi

Nhòn theo nghôa lúân thò möîi bûúâc ăúđi lađ möîi bûúâcxuín; bûúâc coâ díơn xuöịng buđn, coâ ăi trong maâu, coâ díîmxaâc ngûúđi thò cuông ăïí ăi túâi caâi vui söịng Díìn díìn nhûôngthú muđa xuín chuýín tûđ caâi caênh xuín ăïịn caâi yâ xuín;tûđ ngoơn laâ, cađnh hoa, xuín ăi ăïịn nhûông mùơt ngûúđi; tûđmuđa taơo víơt, xuín thađnh muđa nhín loaơi:

Ăíy möơt muđa xuín túâi túâi gíìn,

Ăíy muđa bíịt tuýơt cuêa muön xuín;

Hûúng tònh nhín loaơi bay man maâc,

Gioâ böịn phûúng truýìn vang yâ dín

Öi hađi ím maơnh cuêa nhín gian,

Möîi gioơng thín ýu möơt tiïịng ăađn

Cao vuât tûđng khöng, vang vûúơt nuâi

Trûúđng Sún, Hy Maô Laơp, Uran.

Töị Hûôu

Ăi túâi nhín loaơi thò xuín bíy giúđ múâi thíơt xuínkhöng phai, khöng nhaơt; xuín bíy giúđ múâi hûôu tònh, hûôu

yâ, múâi coâ tiïịng haât, tiïịng cûúđi Xuín möơt nghòn nuâi, möơtvaơn söng cuông khöng caêm lođng ta bùìng caâi xuín trïnnhûông mùơt ngûúđi khöng ăoâi, khöng khoâc Thú cûâ cađngngađy cađng íịm, vò thú cađng ngûúđi Vađ töi tûúêng khöng möơtcíu thú nađo mađ xuín cho bùìng.

Chõ nöíi giíơy höìng höìng trïn tuýịt trù’ng.

Töị Hûôu

Tuýịt trù’ng bao la, “Ngûúđi Chõ phûúng Bù’c” lađ Liïn

Xö ặâng díơy höìng höìng; sù’c tuýịt tinh chiïịu mùơt chõcađng höìng ûng ûêng; tay chín chõ tûđ dûúâi tuýịt lïn trongngoơc trù’ng ngađ; chõ ăeơp quaâ, chõ mïnh möng to lúân nûôa;chõ non treê, trong saơch, chõ ăaâng ýu Chõ nöíi díơy vađdûơng möơt gia ằnh múâi vúâi caâc em Gíìn chõ, nghe thínýu, íịm cuâng Chõ múê ăíìu cho möơt sûơ söịng, chõ khaithiïn cho möơt caâi ăúđi, chõ lađm laơi thïị gian, nïn chõ ríịtxuín Cho hay thú ăeơp úê tûâ; cíu thú ăeơp úê ngûúđi Chõtrong thú

*

* *

Tûđ muđa xuín thaâng Taâm trúê ăi, thú Viïơt Nam khöngcođn thiïịu maâu Traâi laơi, maâu tûđ caâc maơch viïơc ăúđi chaơyvïì trong thú Maâu tûđ caâch maơng, maâu tûđ khaâng chiïịnchaêy vađo thú muđa xuín cuông thay maâu múâi

Mađ tiïịng thú xuín, bíịt tíịt phaêi cûâ muđa xuín múâi lïntiïịng “Xuín lađ luâc gioâ vïì khöng ắnh trûúâc - Xuín lađ khinù’ng raơng ăïịn tònh cúđ ” Xuín khöng muđa, thò xuín

cuông úê tíịt caê caâc sûơ viïơc Miïîn lađ coâ caâi hûúâng ăi túâi, coâ

cú naêy núê, coâ míìm vui tûúi

Thađnh phöị truơi kia gaơch ăaâ suêi úê trïn mònh ngöín ngangloang lúê, thïị mađ víîn lađ thađnh phöị söịng, vađ ăoân xuín:

Phöị ăöí vúô ruô trong chiïìu gioâ ýịu,

Böîng vang cûúđi nghe söịng laơi núi núi

Chiïìu nay nù’ng ngaê vađng trúđi

Em nùìm troơn giíịc, nöi ăúđi nheơ ru

Nguê ngoan trong möơt muđa thu

Saâng mai tónh díơy ăoân muđa xuín tûúi.

Nguýîn Linh

Ăang lađ muđa hanh, da khö muöịn nûât, nhûông anh Vïơquöịc ăi gùơt cöịm múâi cho ăöìng bađo; sûúng muđ cođn trù’ngnon cao, trong ruöơng thúm, caâc anh ăaô boâ tûđng öm nïịp treê;míịy chõ sún nûô tûúi tù’n cuđng gùơt miïơng um noâi cûúđi, tiïịnghaât thaê lïn; “muđa cöịm múâi” lađ xuín röìi chûâ cođn gò nûôa?

Röìi cöịm lïn sađn, xanh rûúđi rûúơi,

Lûêa höìng, cuêi ặúơm, chaêo rang thúm

Ăïm trùng, chađy ăíơp vang thön baên,

Phíịn cöịm bay bay phuê laâ ngađn

Ăađn treê nö ăuđa quanh cöịi trùng,

Tiïịng ca lay ăöơng caê ăïm rûđng.

Vađi anh ăöìng chñ ngûđng tay giaô,

Hûúng cöịm, tònh dín, thíịm daơ vađng.

Giûôa chuâng ta, bao nhiïu ngûúđi ăaô úê rûđng? Bao nhiïungûúđi qua rûđng trong thúđi khaâng chiïịn? Nhûông caân böơquen vúâi rûđng, ai ăaô caêm ún rûđng cho xûâng ăaâng? Rûđngrun, rûđng söịt reât, rûđng mùng chíịm muöịi tûđ thúđi chuâng

ta ăaô coâ noâi Rûđng xinh ăeơp nïn thú, caâc caân böơ thi sôchuâng ta úê miïìn Bù’c laơi chûa noâi ặúơc, mađ Bònh TrõThiïn ăau xoât úê miïìn Trung coâ nhûông cíu thú thíơt xuín!

Thaâng ngađy ăi nheơ giûôa trúđi thu.

Nù’ng súâi cađnh xanh cuöịn lûúâi muđ,

Lúâp lúâp chuöịi rûđng chen loaâng baơc.

Bûúâm nhađ ai thaê nöîi hoang vu.

Giûôa caênh hoang vu, möơt maâi nhađ.

Sađn cao ăoâng gioâ löơng phûúng xa,

Maênh vûúđn khöng ngoô, khöng rađo díơu.

Sađo sù’n xanh che boâng lúơn gađ.

Trong nhađ sum hoơp nhûông höìn tûúi.

Nhûơa söịng tö duýn neât miïơng cûúđi

Da saơm phong sûúng thïm rù’n roêi

Ngíy thú hoa ăoê giù’t bïn tai

Lï Khù’c Thiïìu

Nhûông cuöơc ăi cöng taâc ăaô lađm naêy núê nhûông nhađ thúchòm lù’ng trong lođng nhiïìu baơn Ăaô “lúâp lúâp chuöịi rûđngchen loaâng baơc” laơi “ngíy thú hoa ăoê giù’t bïn tai” Hoaăoê bïn tai khïu gúơi nhûông niïìm xuín thûâ nhíịt cuêa loađingûúđi, khïu gúơi giođng söịng trïn nguöìn múâi sa, cù’m laơimöơt caâi gò non treê laơ! Chung quanh, trúđi, ăíịt caênh víơtchûa giađ, míịy nghòn nùm qua cíìm caâi xuín laơi, chúđ khaithaâc Ngûúđi caân böơ qua ăíy nghe ăaâ reo, treê laơi vúâi thiïn

nhiïn Cấi cẫm giấc xuên phúi phúái, àổc thú rưìi khốqụn! Vâ thù’m mậi trong trđ ngûúâi, nhûäng bưng hoarûâng àeo hoa tai hoa àỗ.

*

* *

Ngây kyã niïåm hai nùm khấng chiïën vûâa rưìi, tưi bõ cấixuên êåp túái nhû àúåt sống lúán vưì lêëy trấi tim Àïm êëydûâng chên úã Thanh Cuâ (Phuá Thổ), tưi thêëy ấnh àuưëchưìng, nghe tiïëng loa, tiïëng vưỵ tay, tiïëng hoan hư rêìmrêåp Tưi bõ huát àïën chưỵ êëm ấp àố Dên chuáng àang vôngquanh xem àoân thiïëu sinh quên liïn khu III ài qua liïnkhu X, àïm 19 nây thao diïỵn hiïën àưìng bâo Trïn thûãaruưång to nhû sên vêån àưång, dûúái ấnh àuưëc, nûãa phêìn giúcao, mêëy trùm thiïëu sinh quên quêìn ấo mưåt kiïíu, ca lưnhû nhau, tiïën àïìu nhû theo thûúác kễ Cấc em biïíu diïỵnquên sûå Tûâ kiïíu nây sang kiïíu khấc, nhûäng thiïëu niïnrâo râo qua mù’t tưi, nhûäng cúâ àỗ sao vâng cuãa àưåi dûúántrong ấnh lûãa; àiïåu trưëng kên dưìn dêåp lẩ thûúâng Àoânsống êëy bûúác qua, bûúác qua, tiïën lïn mậi, tiïën lïn, àïìu,àểp, trễ, nghiïm, vâ khi hổ àïën mưåt chưỵ ngoểo, bưỵngnhiïn, nhû giổt suưëi tuưn xuưëng dưëc, mù’t tưi âo ra haigiổt lïå Thị ra con ngûúâi bêy giúâ cố cấi thûá nûúác mù’tbiïín, nûúác mù’t vui

Cấi tûúng lai àang bûúác kia Trûúác sống àúâi, mịnh chĩlâ mưåt chiïëc thuyïìn nhỗ Tưi cẫm lẩi mưåt lêìn nûäa cấi dâodẩt cuãa bẫn àân thïë giúái Trong ốc tưi cêët lïn nhûängtiïëng dêìn dêìn xïëp àùåt nhû nhûäng lúâi thú:

Tưi lâ kễ tịnh nhên khưng ngûâng, khưng nẫn Cuãa sûå sưëng bao la khưng hẩn, khưng cuâng

Trong phuât chöịc, mònh hiïíu ặúơc taơo víơt luön luöncíịt bûúâc lïn ặúđng, luön luön sinh hoâa, maôi maôi ýuặúng Thíịy caâi ăúđi noâ cûâ phúi phúâi noâ lïn, lođng mònhnhû nííy míìm, moơc nuơ Mònh múâi hiïíu ặúơc thïị nađo lađmöơt giai cíịp treê, thïị nađo lađ cuöơc ăúđi múâi.

Nghô ăïịn lođng taơo víơt vö cuđng, ăïm íịy töi nhúâ ăïịnnhûông anh chiïịn sô gang theâp trong lođng, vađo tuđ ra töơi,toâc ăaô muöịi tiïu; vúâi triïìu lïn cuêa caâch maơng, vúâi cuöơchöìi xuín cuêa dín töơc, caâc anh caê íịy nay cuông coâ con Nhûông chuâ tyâ hon thò bao giúđ laơi chùỉng ăaâng ýu mïịn:

CHUÂ TYÂ HON

Beâ beâ tyâ hon Chuâ con beâ beâ Caâi möìm tu huâ Caâi tay ngo ngoe Chuâ chúi

Chuâ nguê Chuâ buâ Chuâ eê

Ba chuâ cûng chuâ, Meơ chuâ chiïìu chuâ.

Ăïịn súơ caê chuâ

Mađ víîn chûa ýn Chuâ cođn tûâc giíơn Khöng nghe

Khöng nghe

Khöng nghe

Buđi Cöng Trûđng

Ngûúđi ta xuâm quanh chiïịc nöi, xem caâi kyđ quan cuêavuô truơ ăeê ra líìn thûâ triïơu triïơu Noâ ăoê nau, noâ beâ tyâ,noâ ăaâng ýu vò noâ beâ quaâ, noâ ýịu ăuöịi nïn noâ ríịt maơnh.

Ai níịy cuông chùm chuâ nhòn caâi míìm non da moêng maênhlaơ thûúđng Nhûng ngûúđi biïịt nhòn seô nhòn sûơ kyđ diïơu bïncaơnh caâi nöi, nhòn lïn cha noâ Sûơ kyđ diïơu lađ “lođng con sûtûê thíơt lađ lođng cha” Anh chiïịn sô bíịy líu tranh ăíịu chomoơi ngûúđi, cho nhûông ặâa con ngûúđi khaâc, coâ bao giúđnghô ăïịn con, ăïịn gia ằnh cuêa riïng mònh Caâi lođng gínguöịc cuêa anh nhòn chuâ beâ tyâ hon úê trong nöi, böîng thíịycaâi gò múâi laơ vúâi anh lù’m Trong lođng anh cuông coâ möơtniïìm gò ngo ngoe, möơt niïìm moêng maênh theo da ặâa beâ,möơt caâi gò ăíơp ăíơp nhû nhûông caânh bûúâm non Anhchiïịn sô lùn löơn cuông lađm cha Vađ ăoâ lađ caâi xuín vö cuđngcuêa taơo víơt

Tiïịng thú xuín gùơp chöî caâi míìm söịng cíịt tiïịng oa oa

20-1-49

THÚ BÖƠ ĂÖƠI

Thú böơ ăöơi Thú Viïơt Nam do nhûông ngûúđi ñt haynhiïìu úê trong böơ ăöơi lađm Nïịu chuâng ta muöịn nhûông bađithú thíơt cuêa lñnh, thò phaêi thú binh nhò, binh nhíịt.Nhûông bađi thú töi noâi ăïịn ăíy, nghô kyô ra, goơi lađ thú caânböơ cuông ặúơc Phíìn nhiïìu cuêa nhûông anh úê caâc phođngchñnh trõ, ban chñnh trõ caâc Khu böơ, caâc Trung ăoađn, Tiïíuăoađn, cuêa nhûông anh cöng taâc vùn nghïơ, nhûông anhchñnh trõ viïn

Thú lñnh coâ möơt tñnh chíịt khaâc hùỉn thú nhûông caân böơcuêa lñnh Thú lñnh chù’c thiïơt, tûơ nhiïn, coâ caâi hûúâng lađnhmaơnh cuêa baên nùng, nhiïìu khi loâe lïn nhûông aânh ăöơt ngöơt.Thú caân böơ cuêa lñnh ăaô ăïịn möơt caâi ăeơp múâi, dođn.Chûa coâ möơt tiïịng haât nađo thíơt tröîi lïn, nhûông caâ nhínthi sô chûa vûúơt Nhûng möîi ngûúđi vađi bađi, coâ ngûúđi möơtăoaơn, coâ baơn míịy cíu; muöịn nghe thú böơ ăöơi, ta phaêinghe húơp xûúâng Cuông nhû phong trađo vùn nghïơ hiïơnnay lađ möơt bađi tñnh cöơng Nhûông tríơn nhoê cuêa tûđng caânhín hoơp laơi thađnh möơt tríơn lúân vùn nghïơ Röìi seô coânhûông thiïn tađi kïịt tinh thúđi ăaơi mònh

Caâc anh íịy lađm thíơt nhiïìu thú Thú cuêa caâc anhtrûúâc tiïn lađ möơt cöng taâc Trong caâi söị cöng taâc thú íịy,

coâ nhiïìu bađi, coâ nhiïìu ăoaơn hay Töi ặúơc ăoơc vađi mûúitíơp thú in ăaâ, ăaânh maây, cheâp tay Höơi nghõ Vùn nghïơquín ăöơi 1949, töi ăaô ăoơc vađi trùm bađi thú lúân, nhoê.Trong quín ăöơi cuông nhû úê ngoađi, thú ăïịn möơt mûơc saênxuíịt nhiïìu hún caâc loaơi vùn khaâc Gò chûa biïịt, chûâ thúcoâ ăiïơu, coâ víìn ăoơc nghe khoêe caâi ăaô Trïn möơt söị baâo,thú xem choâng hïịt, khöng mïơt mù’t Xem bñch baâo, thòxem thú trûúâc Thú muöịn noâi caâi gò thò noâi thùỉng; nïịuchùỉng duơng tònh lađm cho bñ hiïím, thò thú choâng caêmchoâng ûa Vúâi laơi lađm nhûông bađi thú dûúđng nhû choânghún viïịt nhûông bađi vùn, nïịu coâ möơt chuât khiïịu Thú theotònh caêm mađ voơt ra, ñt phaêi ăuơng chaơm túâi sûơ víơt tó mó.Röìi ăïịn luâc mađ thú hay, thò noâ hay vö tíơn, vö cuđng Ăoâlađ qua loa míịy leô khiïịn thú phaât triïín trong böơ ăöơi.

*

* *

Bíy giúđ thò töi ăi theo míịy nhađ thi sô cuêa böơ ăöơi ăïínghe thú hoơ, thuâ hún lađ noâi cađ kï dï ngöîng vïì thú Míịytrùm bađi thú töi ăaô xem, ăïí laơi trïn cuöịn söí tay töi möơtsöị ñt chûô, nhûng ăïí laơi trong lođng töi ríịt nhiïìu tònh Caâitònh thúđi ăaơi, göìm nhûông tònh suâng ăaơn, tònh khoâi lûêa,tònh xûúng maâu, tònh ăöìng chñ, tònh quín dín, tònh nûúâc,tònh lađng vađ tònh ýu nûôa

Caâi con ngûúđi múâi hùỉn phaêi lađ möơt ngûúđi ăa tònh Coâýu nhiïìu, múâi coâ khoêe lù’m Khöng coâ möơt lođng ýuặơng caê söng nuâi, lađm sao gaânh vaâc ặúơc caâi gaânh khaângchiïịn nùơng chôu

Anh böơ ăöơi ýu gíìn nhíịt, thò lađ: