thông tin toán học

Giải thưởng Lê Văn Thiêm do Hội toán học Việt nam sáng lập ra nhằm góp phần ghi nhận những thành tích xuất sắc của những thầy giáo và học sinh phổ thông đã khắc phục khó khăn đẻ dạy

B¶n tin néi bé

th«ng tin to¸n häc

- Th¸ng 10 N¨m 1997 TËp 1 Sè 1

Kû niÖm 30 n¨m thµnh lËp Héi To¸n Häc ViÖt Nam

Héi To¸n Häc ViÖt Nam

Nguyễn Lê Hương Nguyễn Xuân Tấn

Nguyễn Bích Huy Đỗ Đức Thái

Lê Hải Khôi Lê Văn Thuyết

Tống Đình Quì Nguyễn Đông Yên

• Tạp chí Thông Tin Toán Học

nhằm mục đích phản ánh các

sinh hoạt chuyên môn trong

cộng đồng toán học Việt nam và

quốc tế Tạp chí ra thường kì

4-6 số trong một năm

• Thể lệ gửi bài: Bài viết bằng

tiếng việt Tất cả các bài, thông

tin về sinh hoạt toán học ở các

• Quảng cáo: Tạp chí nhận đăng quảng cáo với số lượng hạn chế

về các sản phẩm hoặc thông tin liên quan tới khoa học kỹ thuật

Lời tòa soạn

Thưa các quí vị và các bạn đồng nghiệp!

Tháng 9 vừa qua Hội Toán Học Việt Nam (HTHVN) đã tổ chức kỉ niệm 30 năm thành lập của mình Ba mươi năm là một quãng thời gian còn ít ỏi để một hội chuyên ngành vươn lên từ trứng nước và trong những điều kiện hết sức khó khăn Tuy còn ở mức độ khiêm tốn, cộng đồng toán học của chúng ta đã gặt hái được nhiều thành tựu

đáng kể Đội ngũ các nhà toán học ngày càng đông về số lượng và nâng cao về trình

độ Do đó nhu cầu trao đổi thông tin, kinh nghiệm giữa các hội viên, các thế hệ, các cơ sở ngày càng trở nên cấp bách Điều đó đã thể hiện rõ ở sự tham gia tích cực từ ngày đầu đến ngày cuối của đông đảo các vị đại biểu tại Hội nghị toán học toàn quốc

tổ chức nhân dịp 30 năm thành lập của HTHVN vừa qua Thế nhưng đất nước ta trải dài trên ba nghìn cây số, ngành nghề của chúng ta ``chỉ có” cây bút và tờ giấy thì làm sao đủ kinh phí để tổ chức được nhiều cuộc gặp gỡ của các nhà toán học, dù trong phạm vi hẹp mà thôi Việc xuất bản một tạp chí thông tin của Hội hi vọng sẽ giải quyết được phần nào vấn đề nan giải trên và đáp ứng được lòng mong mỏi của đa số hội viên

Tạp chí Thông Tin Toán Học sẽ là một diễn đàn cho tất cả các hội viên trao đổi

về nghiên cứu, ứng dụng và giảng dạy toán học Tạp chí sẽ cung cấp nhiều thông tin của các cá nhân và các cơ sở nghiên cứu để các hội viên hiểu biết nhau về chuyên môn tốt hơn và cũng tạo điều kiện để các thế hệ học hỏi, truyền đạt kinh nghiệm cho nhau Một số tin tức quan trọng trong cộng đồng toán học quốc tế sẽ được đề cập tới giúp chúng ta cập nhật được phần nào với các thành tựu toán học vô cùng đa dạng và ngày càng phát triển như vũ bão Qua tạp chí cũng hi vọng góp phần khơi dậy lại lòng yêu toán của các bạn trẻ, sao cho đội ngũ toán học đang bị lão hoá trầm trọng ở nước

ta sẽ được bổ sung những gương mặt mới

Y tưởng cho ra đời một tạp chí như vậy không có gì mới lạ và mục tiêu có thể kể ra nhiều hơn nữa Tuy nhiên việc thực hiện ý tưởng đó quả là không dễ Có thể kể ra hàng trăm lí do xác đáng Chúng ta là những nhà chuyên môn, không có kinh nghiệm báo chí, lại ít thời gian rỗi, nhất là trong thời buổi kinh tế thị trường HTHVN không

có nguồn kinh phí nào để nuôi tạp chí, Do vậy sự ra đời và tồn tại của tạp chí hoàn toàn phụ thuộc vào sự đóng góp nhiệt tình và vô tư của tất cả hội viên, từ biên tập viên, cộng tác viên tới các độc giả Chẳng nhẽ chúng ta chịu bó tay? Trước đây còn nhiều khó khăn gấp bội mà các bậc thầy, anh, chị của chúng ta đã sáng lập và phát triển được hai tạp chí chuyên môn ``Acta Mathematica Vietnamica” và ``Tạp chí Toán Học” (nay là `` Vietnam Journal of Mathematics”) ngày càng có uy tín quốc tế Tạp chí Toán Học và Tuổi Trẻ đã trở thành người bạn thân thiết của nhiều học sinh

và thầy giáo phổ thông Chẳng nhẽ chúng ta không có nổi một diễn đàn cho HTHVN? Chúng tôi mạnh dạn làm một bước đi đầu tiên (và dễ nhất) là khởi động đoàn tàu

Hi vọng nhận được nhiều bài viết cũng như lời góp ý của các anh, chị và các bạn

đồng nghiệp để tạp chí ngày càng trở nên thực sự bổ ích và hấp dẫn Chúng ta cùng chúc và hi vọng về một hành trình tốt đẹp của Tạp chí.

Ban biên tập

½ãng toŸn hàc ViÎt Nam

VË ½¡o t-o v¡ xµy dúng tiËm

½ang cáng tŸc gi¨ng d-y v¡

nghiÅn cöu khoa hàc ê

cŸc trõéng ½-i hàc v¡ cŸc viÎn nghiÅn cöu Chîng ta ½¬ ½¡o t-o

½õìc nhiËu ng¡n giŸo viÅn ½¨m

½õçng trŸch nhiÎm gi¨ng dºy toŸn t÷ bºc phä tháng ½Æn ½-i hàc

Sú ra ½éi cða Hæi Gi¨ng d-y toŸn hàc phä tháng (1996), tä chöc th¡nh viÅn cða Hæi THVN, l¡ mæt

sú bä sung hÆt söc c·n thiÆt cho ho-t ½æng cða Hæi trong h¡ng ngñ giŸo viÅn toŸn ê bºc phä tháng Chîng ta ½¬ gÜp söc ½¡o

t-o nÅn nhiËu v-n kþ sõ cÜ trÖnh

½æ toŸn hàc cao, ½¬ v¡ ½ang ho-t ½æng trong t¶t c¨ cŸc l¬nh vúc khoa hàc kþ thuºt, kinh tÆ,

an ninh v¡ quâc phÝng, gÜp ph·n

t-o nÅn chiÆn th°ng trong cuæc

chiÆn tranh giù nõèc trõèc ½µy,

v¡ t-o tiËn ½Ë tât cho viÎc tiÆp

thu cáng nghÎ mèi trong théi kü

½äi mèi, phŸt triÌn kinh tÆ cða

½¶t nõèc hám nay CÜ lÁ Ït cÜ

bæ mán khoa hàc n¡o, tú nhiÅn cñng nhõ x¬ hæi, cÜ thÌ sŸnh

½uìc vèi toŸn hàc vË mºt ½æ

xu¶t hiÎn cða nÜ trong chõçng

trÖnh ½¡o t-o ê mài ng¡nh v¡ mài bºc hàc!

VË nghiÅn cöu khoa hàc T÷

chå chð yÆu ph¨i gøi sinh viÅn v¡ cŸn bæ trÀ ra nõèc ngo¡i hàc tºp, chîng ta ½¬ d·n d·n xµy dúng

½õìc mæt ½æi ngñ

(*) Bµi phŸt biÌu cña chñ tÞch HTHVN t-i lÍ khai m-c Hæi nghÙ ToŸn hàc

ViÎt Nam l·n thö 5, nhµn ký niÎm 30 n¯m th¡nh lºp Hæi ToŸn hàc ViÎt Nam, H¡ Næi, ng¡y 17 thŸng 9 n¯m 1997

cŸn bæ nghiÅn cöu toŸn hàc

cŸc nh¡ l¬nh ½-o ng¡nh toŸn hàc

quâc tÆ NhiËu nh¡ toŸn hàc

ViÎt Nam ½¬ v¡ ½ang ½õìc méi

cæng tŸc nghiÅn cöu v¡ gi¨ng

d-y t-i cŸc trõéng ½-i hàc v¡ cŸc

trung tµm nghiÅn cöu toŸn hàc

cða cŸc nõèc phŸt triÌn nhõ

PhŸp, ‡öc, ž, Tµy Ban Nha,

Thòy ‡iÌn, ˜c, Mþ, Nhºt, Mæt

sâ hæi nghÙ hæi th¨o t·m cë

quâc tÆ ½¬ ½õìc tä chöc t-i ViÎt

Nam vèi sú tham gia ½áng ½¨o

½æ cao cða nhiËu bŸo cŸo

khoa hàc cða cŸc nh¡ toŸn hàc

ViÎt Nam Cñng chÏnh qua cáng

tŸc nghiÅn cöu ¶y, chîng ta ½¬

luºn ViÎc öng dòng toŸn hàc v¡o

½éi sâng chð yÆu ph¨i tháng

qua cŸc ng¡nh khoa hàc kþ thuºt

khŸc m¡ ½´c biÎt l¡ Tin hàc

nhùng n¯m g·n ½µy Tuy nhiÅn,

ngay t÷ buäi ½·u phŸt triÌn,

ViÎt Nam ½¬ r¶t quan tµm ½Æn

viÎc ½õa toŸn hàc phòc vò trúc

tiÆp cho ½éi sâng, théi chiÆn

cñng nhõ théi bÖnh Tinh th·n n¡y v¹n ½õìc tiÆp nâi cho ½Æn tºn hám nay ViÎc XÅmine öng dòng toŸn hàc ê ‡-i hàc Khoa hàc tú nhiÅn v÷a tä chöc ký niÎm

20 n¯m ho-t ½æng l¡ mæt minh chöng Mæt khÏa c-nh khŸc cða öng dòng toŸn hàc ph¨i kÌ ½Æn

sú ½Üng gÜp cða nÜ vË m´t

phõçng phŸp luºn, gÜp ph·n t-o

nÅn nhùng cŸch tõ duy mèi trong x¬ hæi nhõ Vºn trï v¡ Tâi

õu, ‡iËu khiÌn v¡ HÎ thâng ChÏnh trÅn cç sê phõçng phŸp luºn ¶y, cŸc nh¡ toŸn hàc chîng

ta cñng ½¬ th²ng th°n ½Üng gÜp nhiËu û kiÆn cÜ ch¶t lõìng v¡o chiÆn lõìc phŸt triÌn, nghÙ quyÆt, chð trõçng chÏnh sŸch cða ‡¨ng v¡ Nh¡ nõèc trong nhùng bõèc chuyÌn quan tràng cða ½¶t nõèc ToŸn hàc cñng

½¬ t-o mái trõéng cho viÎc tiÆp thu cáng nghÎ mèi: ch²ng h-n, nÆu kháng cÜ sú chu¸n bÙ tât

vË toŸn hàc t÷ trõèc thÖ nõèc ta ch°c khÜ cÜ thÌ tiÆp thu cáng nghÎ tháng tin nhanh ½Æn nhõ vºy Cñng xin lõu û r±ng h·u hÆt cŸc khoa tin hàc ho´c cáng nghÎ tháng tin cða cŸc trõéng ½-i hàc

½Ëu sinh ra t÷ cŸc khoa toŸn

VË tháng tin khoa hàc ‡¬ g·n

40 n¯m nay chîng ta cÜ hai t-p chÏ toŸn hàc chÏnh ½Ì cáng bâ kÆt qu¨ nghiÅn cöu cða cŸc nh¡ toŸn hàc ViÎt Nam v¡ c¨ ½ãng nghiÎp quâc tÆ, ½Ü l¡ Acta Mathematica

Vietnamica v¡ T-p chÏ ToŸn hàc

CŸc t-p chÏ n¡y ½¬ ½õìc xu¶t

b¨n ½Ëu ½´n v¡ ng¡y c¡ng ½õìc

c¨i tiÆn vË næi dung cñng nhõ

hÖnh thöc HiÎn nay T-p chÏ Acta

cÝn l¡ phõçng tiÎn trao ½äi ½em

l-i cho thõ viÎn ViÎn ToŸn hàc

kho¨ng 70 ½·u t-p chÏ toŸn hàc

phŸt h¡nh vèi nh¡ xu¶t b¨n khoa

hàc quâc tÆ Springer B°t ½·u

t÷ 1997, t-p chÏ xu¶t b¨n trong

ph-m vi quâc tÆ måi n¯m 4 sâ

thay vÖ 2 sâ trõèc ½µy

VË bãi dõëng thÆ hÎ trÀ ToŸn

hàc g°n liËn vèi tuäi trÀ Do vºy

½Ü cñng l¡ nçi ½Ýi hÞi kh°c

nghiÎt mæt cuæc ch-y tiÆp söc

½Üng gÜp lèn trong viÎc n¡y ‡¬

t÷ nhiËu n¯m nay hàc sinh cða

ta dú thi Olympic toŸn quâc tÆ

½-t ½õìc nhiËu gi¨i cao, mang l-i

niËm tú h¡o v¡ tú tin cho thÆ hÎ

trÀ Olympic toŸn d¡nh cho

sinh viÅn

cŸc trõéng ½-i hàc cñng ½¬ ½õìc

tä chöc tèi l·n thö n¯m (5/1997) BŸo ToŸn hàc & Tuäi trÀ ½¬ t÷ lµu trê th¡nh ngõéi b-n thµn thiÆt cða hàc sinh phä tháng yÅu toŸn BŸo ½¬ hai l·n ½õìc Nh¡ nõèc t´ng thõêng huµn chõçng Lao

½æng

VË sú hæi nhºp quâc tÆ ‡¬ t÷

nhiËu n¯m nay, Hæi THVN l¡ tä chöc th¡nh viÅn cða Hæi ToŸn hàc thÆ gièi (International Mathematical Union), v¡ t÷ n¯m

1990 chîng ta gia nhºp Hæi ToŸn hàc ‡áng Nam € (SEAMS) KhÜ kh¯n vË t¡i chÏnh h-n chÆ r¶t nhiËu sú hæi nhºp cða chîng ta vèi cŸc ho-t ½æng quâc tÆ v¡ khu vúc Tuy nhiÅn mæt sâ nh¡ toŸn hàc ViÎt Nam, chð yÆu l¡ cŸc nh¡ toŸn hàc trÀ, cñng ½¬ nhºn ½õìc sú t¡i trì cða Hæi ToŸn hàc quâc tÆ, ViÎn h¡n lµm khoa hàc thÆ gièi thö ba v¡ Hæi ToŸn hàc ‡áng Nam € ½Ì tham gia mæt sâ ½-i hæi, hæi nghÙ hæi th¨o toŸn hàc thÆ gièi v¡ khu vúc NhiËu hæi nghÙ hæi th¨o quâc

tÆ song phõçng ho´c ½a phõçng

½¬ ½õìc tä chöc t-i cŸc trõéng

½-i hàc v¡ viÎn nghiÅn cöu t-i H¡ Næi, t/p Hã ChÏ Minh, HuÆ Hæi nghÙ quâc tÆ vË gi¨ng d-y toŸn hàc do Hæi ToŸn hàc VN tä chöc n¯m 1996 l¡ mæt ho-t

½æng cða Hæi ToŸn hàc ‡áng Nam € t-i VN

Nhõ chîng ta ½¬ biÆt, n¯m 1900 nh¡ toŸn hàc vØ ½-i David Hilbert

½¬ ½àc mæt bŸo cŸo khoa hàc näi tiÆng dú bŸo nhùng v¶n ½Ë trung tµm cða toŸn hàc trong thÆ

ký 20 Noi theo tinh th·n H×lbet,

n¯m 1992 ‡-i hæi ½ãng

Hæi ToŸn hàc thÆ gièi, ½õìc sú

t¡i trì cða UNESCO v¡ nhiËu tä

sau khi BŸc Hã qua ½éi ½¬

tiÆp tòc d¡nh sú quan tµm õu Ÿi

½´c biÎt ½âi vèi toŸn hàc Sau

½Ü, chîng ta ½¬ t÷ng may m°n

cÜ ½õìc nhùng nh¡ qu¨n lû khoa

hàc t¡i n¯ng cÜ t·m nhÖn chiÆn

lõìc nhõ câ GS - Bæ trõêng T-

Quang Bøu, vÙ bæ trõêng yÅu

toŸn, hiÌu toŸn v¡ biÆt cŸch

khuyÆn khÏch toŸn hàc phŸt

triÌn Chîng ta chÙu çn cŸc thÆ

hÎ toŸn hàc ½i ½·u ½·y t¡i n¯ng

v¡ nhiÎt huyÆt tiÅu biÌu l¡ câ GS

LÅ V¯n ThiÅm, cŸc GS NguyÍn

Thîc H¡o, NguyÍn C¨nh To¡n,

Ho¡ng Tòy, Ngá Thîc Lanh,

NguyÍn ‡Önh TrÏ, ‡´ng ‡Önh

€ng ½¬ ½Ùnh hõèng ½îng

û vÖ sú nghiÎp khoa hàc v¡ ½¡o t-o Chîng ta r¶t vui m÷ng trõèc viÎc câ GS LÅ V¯n ThiÅm v¡ GS Ho¡ng Tòy ½õìc

Nh¡ nõèc t´ng Gi¨i thõêng Hã ChÏ Minh ½ìt 1 (10/1996) Câ GS LÅ V¯n ThiÅm cñng v÷a ½õìc Nh¡ nõèc truy t´ng Huµn chõçng ‡æc lºp h-ng nh¶t (5/1997) Söc m-nh cða ½æi ngñ toŸn hàc nõèc ta

trõèc tiÅn l¡ ê trÏ tuÎ cða nÜ, song

quan tràng hçn: kháng cÜ dµn

chð thÖ kháng cÜ khoa hàc ½Ïch thúc Chîng ta hÆt söc

vui m÷ng nhºn th¶y cŸc thÆ hÎ toŸn hàc nâi tiÆp nhau ½¬ tÞ ra xöng ½Ÿng vèi cáng lao cða cŸc thÆ hÎ ½i trõèc Sau cïng, mæt

½iËu trè trÅu nhõng cÜ thºt: toŸn hàc nõèc ta l¡ mæt trong sâ hiÆm hoi cŸc s¨n ph¸m tât cða mæt théi bao c¶p! ‡iËu ½Ü nÜi

lÅn r±ng ½Ì phŸt triÌn toŸn hàc

c·n cÜ sú ½·u tõ thÏch ½Ÿng cða Nh¡ nõèc

‡Ì ½Ÿnh d¶u 30 n¯m th¡nh lºp v¡ ho-t ½æng cða Hæi ToŸn hàc ViÎt Nam, cñng l¡ 30 n¯m trõêng th¡nh, phŸt triÌn cða toŸn hàc ViÎt Nam, BCHTW Hæi THVN chð trõçng tiÆn h¡nh lÍ ký niÎm mæt cŸch gi¨n dÙ v¡ thiÆt thúc Cò thÌ l¡: thay vÖ nhùng b¨n täng kÆt v¡ diÍn v¯n h¡ng gié (chu¸n bÙ r¶t cáng phu m¡ Ït ngõéi

(xt trang

ẵ°n cho sỳ phŸt trièn toŸn hàc ờ

của Hội toán học Việt Nam Ông là

nhà toán học nổi tiếng, đã có

những đóng góp lớn trong nghiên

cứu và ứng dụng toán học Ông

cũng là một trong nhừng người đặt

nền móng cho nền giáo dục đại

học ở nước ta, là người thầy của

nhiều thế hệ các nhà toán học Việt

nam Giáo sư Lê Văn Thiêm luôn

giành sự quan tâm đặc biệt đến

việc giảng dạy toán học ở các

nhất và Giải thưởng Hồ Chí Minh

Giải thưởng Lê Văn Thiêm do Hội

toán học Việt nam sáng lập ra

nhằm góp phần ghi nhận những

thành tích xuất sắc của những thầy

giáo và học sinh phổ thông đã khắc

phục khó khăn đẻ dạy toán và học

toán giỏi, động viên học sinh đi

sâu vào môn học có vai trò đặc biệt

quan trọng trong sự phát triển lâu

dài của nền khoa học nước nhà

Một phần tiền trong quỹ ban đầu

để thành lập Giải thưởng là do Phu nhân của cố Giáo sư Lê văn Thiêm tặng, trích từ tiền thưởng Giải thưởng

Hồ Chí Minh của cố Giáo sư Hội Toán học Việt nam quyết định lập Quỹ Lê văn Thiêm , và hy vọng nhận được sự ủng hộ của các tổ chức, cá nhân nhiệt tình với sự nghiệp phát triển toán học của nước nhà

3 Đối tượng xét thưởng

Giải thưởng sẽ được trao hàng năm cho một hoặc hai thầy giáo dạy toán ở PTTH và hai học sinh PTTH

Các thầy giáo được giải là những người có thành tích đặc biệt xuất sắc trong giảng dạy môn toán Chú trọng những thấy giáo lâu năm trong nghề, những thấy giáo công tác ở các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa

Một giải giành cho học sinh được tặng cho học sinh có thành tích đặc biệt xuất sắc trong các kì thi toán quốc gia và quốc tế Giải thứ hai được trao cho học sinh đã khắc phục nhiều khó khăn trong học tập và đạt thành tích xuất sắc trong môn toán

Trong những năm sắp tới, khi điều kiện tài chính cho phép, ngoài các đối tượng nêu trên, Giải thưởng Lê Văn Thiêm sẽ được xét trao cho các sinh viên giỏi toán và những nhà toán học trẻ (tuổi đời không quá 35), có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu

tích xuất sắc trong nghiên cứu.

-

(*) Các bài giới thiệu về Giải thưởng Lê Văn Thiêm, Quỹ Lê Văn Thiêm, cũng

như các cá nhân đoạt giải năm 1997 do GS Hà Huy Khoái cung cấp.

trường nơi giáo viên công tác cấp,

Giấy đề nghị của Sở giáo dục hoặc

Hội giảng dạy toán học phổ thông

- Đối với học sinh: Sơ yếu lí

lịch, Bản sao học bạ, Giấy giới

thiệu về thành tích học tập do

trường cấp, có chứng nhận của Sở

Giáo dục và đào tạo hoặc của Vụ THPT, Bản sao các giấy chứng nhận

đoạt giải (nếu có) Hội đồng Giải thưởng Lê Văn Thiêm của Hội toán học bao gồm đại diện của các tổ chức sau: Hội toán học, Viện Toán học,

Vụ Trung học Phổ thông Bộ GD và

ĐT, Hội giảng dạy toán học phổ thông Hội đồng giải thưởng sẽ tổ chức xét và công bố giải trên các phương tiện thông tin đại chúng và trao giải vào dịp đầu năm học mới.

Quỹ Lê Văn Thiêm

Quỹ Lê Văn Thiêm được

thành lập theo quyết định của Hội

Toán học Việt Nam, nhằm động

viên sự đóng góp vật chất của các

nhà toán học, các tổ chức và cá

nhân thiết tha với sự nghiệp phát

triển toán học nước nhà Số tièn thu

quốc gia, Trung tâm khoa học tự

nhiên và công nghệ quốc gia, Viện

toán học, Trường Đại học Khoa

Cho đến nay, tổng số tiền ủng hộ mà Quỹ nhận được là 20 triệu đồng Quỹ

Lê Văn Thiêm hy vọng tiếp tục nhận

được sự ủng hộ quý báu của các Sở Giáo dục, các trường đại học, các cơ quan, các tổ chức và cá nhân, đặc biệt của các nhà toán học trong và ngoài nước

Mọi chi tiết xin liên hệ theo địa chỉ sau:

GSTS Hà Huy Khoái Viện Toán học Hộp thư 631 BĐ Bờ Hồ, Hà Nội

Brodman (Zurich, Thuỵ Sĩ), Đặng

Đình áng (TP HCM), Nguyễn

Đình Trí (Hà Nội), Nguyễn Đình

Ngọc (Hà Nội), Đoàn Quang

Fax: (84) 4 8343303 E-mail: hhkhoai@thevinh.ac.vn

Sau khi xem xét các hồ sơ đăng kí

xét thưởng, Hội đồng quyết định trao

Giải thưởng Lê Văn Thiêm 1997 cho

các thầy giáo và học sinh sau đây:

1 Giải thưởng giành cho thầy giáo:

Nhà giáo Phan Huy Tỉnh, giáo viên

trường PTTH Phan Bội Châu, Nghệ

An Thành tích: đã tham gia giảng dạy

24 năm, trong đó 10 năm liên tục gần

đây là giáo viên giỏi cấp ngành, cấp

tỉnh, đã góp phần đào tạo nhiều học

sinh giỏi toán, trong đó có 42 em đoạt

giải trong các kì thi Olimpic quốc gia, 4

em tham gia Đội tuyển thi Olimpic quốc

tế, 3 em đoạt giải nhì

2 Giải thưởng giành cho học sinh:

- Đỗ Quốc Anh, học sinh lớp 12 Khối PTCT ĐHKHTN ĐHQG Hà Nội Thành tích: đoạt giải 3 trong kì thi Olimpic quốc tế năm 1996, giải nhất tuyệt đối (42/42 điểm) trong kì thi Olimpic quốc

3 Olimpic toán toàn quốc năm 1997

Lễ trao Giải thưởng Lê Văn Thiêm 1997 đã được tổ chức trọng thể ngày 17 tháng 9 năm 1997 tại phiên khai mạc Hội nghị toán học Việt Nam lần thứ

5 (nhân kỉ niệm 30 năm thành lập Hội toán học)

30 năm Hội Toán (tiếp tr 5)

muõn nghe!), chợng ta tiặn hĂnh ký

niẻm b±ng mổt hổi nghÙ khoa hàc

nay Chợng ta củng tiặn hĂnh trao

hàc toŸn giịi ẵè tị líng biặt ỗn nhĂ toŸn hàc cỏng ẵãu LÅ V¯n ThiÅm, vĂ củng ẵè ẵổng viÅn thặ hẻ trÀ tiặp nõi cŸc thặ hẻ ẵi trừốc, vừỡt qua khĩ kh¯n vĂ thŸch thửc mối, phŸt trièn ngĂnh toŸn hàc VN, lĂm giãu trẽ tuẻ cho tọ quõc, phũc vũ ẵ°c lỳc sỳ nghiẻp "cỏng nghiẻp hĩa, hiẻn

ẵ-i hĩa ẵảt nừốc", thỳc hiẻn ừốc mỗ

"dàn giãu, nừốc m-nh, xơ hổi cỏng b±ng, v¯n minh"

gi¨i thõêng LÅ V¯n ThiÅm, do Hæi

THVN sŸng lºp, cho th·y giŸo

v¡ hàc sinh ½¬ cÜ cáng d-y toŸn

v¡

Xin c¨m çn cŸc vÙ ½-i biÌu, cŸc anh cŸc chÙ v¡ cŸc b-n!

GiŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm sâng m¬i vèi cŸc thÆ

hÎ toŸn hàc ViÎt Nam ‡å Long Vµn ( ViÖn To¸n häc )

Nh©n dÞp giíi thiÖu gi¶i th−ëng Lª V¨n Thiªm, chóng t«i tr©n träng giíi thiÖu bµi viÕt sau ®©y cña Chñ tÞch HTHVN

Nhùng th¡nh qu¨ hám nay cða

cuæc ½¶u tranh giù nõèc v¡ dúng

nõèc l¡ nhé sú hy sinh, ½Üng gÜp

cða biÆt bao nhiÅu ngõéi, trong

½Ü ph¨i kÌ ½Æn lèp trÏ thöc cŸch

m-ng ½·u tiÅn m¡ cuæc ½éi v¡ sú

nghiÎp cða måi ngõéi trong sâ hà

½Ëu Ït nhiËu g°n bÜ ho´c chÙu

¨nh hõêng trúc tiÆp cða BŸc Hã

GiŸo sõ toŸn hàc LÅ V¯n ThiÅm

thuæc sâ nhùng ngõéi nhõ thÆ

ThiÅm, vèi hàc lúc xu¶t s°c, ½¬ thi

½ºu v¡o trõéng ¾cole Normale

Sup¾rieure de Paris näi tiÆng cða

PhŸp N¯m 1948 anh l¡ ngõéi ViÎt

Nam ½·u tiÅn ½õìc nhºn hàc vÙ

tiÆn sþ quâc gia vË toŸn hàc t-i

PhŸp, v¡ sau ½Ü trê th¡nh giŸo sõ,

gi¨ng d-y ê Zórich (Thòy Sþ)

Cuâi n¯m 1949, khi t¡i n¯ng khoa hàc ½õçng lîc nê ræ, vÙ giŸo sõ tiÆn sþ 31 tuäi LÅ V¯n ThiÅm, nghe theo léi kÅu gài cða Hã Chð TÙch, ½¬ ½Ì l-i phÏa sau mÖnh con ½õéng cáng danh ½·y triÌn vàng ê phõçng Tµy, trê vË Tä quâc tham gia cuæc khŸng chiÆn gi¡nh

½æc lºp dµn tæc

GiŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm l¡ tŸc gi¨ kho¨ng 20 cáng trÖnh nghiÅn cöu khoa hàc cáng bâ ê trong v¡ ngo¡i nõèc, trong ½Ü cÜ hai cuân sŸch chuyÅn kh¨o Trong luºn Ÿn tiÆn

sþ cða mÖnh, áng ½¬ gi¨i quyÆt mæt b¡i toŸn khÜ t÷ng tãn t-i trong nhiËu n¯m Hai cáng trÖnh khoa hàc ½·u tiÅn cða áng (cáng bâ n¯m 1949 v¡ 1950) ½õìc th÷a nhºn l¡ nhùng kÆt qu¨ cç b¨n, mê

½õéng cho mæt hõèng nghiÅn cöu mèi, v¡ ½õìc trÏch d¹n ræng r¬i trong cŸc sŸch chuyÅn kh¨o cÜ tiÆng trÅn thÆ gièi

BÅn c-nh nghiÅn cöu lû thuyÆt, giŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm r¶t ch¯m lo

½Æn öng dòng toŸn hàc ng ½¬

cïng cŸc hàc trÝ cða mÖnh nghiÅn

cöu b¡i toŸn nä mÖn nh±m phòc

vò giao tháng théi chiÆn, phŸ nîi

l¡m kho x¯ng d·u, l¶y ½Ÿ xµy dúng

khu gang th¾p ThŸi NguyÅn

v v ng cñng ½¬ cïng cŸc

cæng sú cða mÖnh nghiÅn cöu

xµy dúng má hÖnh toŸn hàc v¡ bæ

chõçng trÖnh gi¨i cŸc b¡i toŸn

dÝng ch¨y, phòc vò cho viÎc thiÆt

kÆ v¡ thi cáng cáng trÖnh thðy

½iÎn HÝa BÖnh v¡ quy ho-ch ½ãng

b±ng sáng Cøu Long

Trong sú nghiÎp giŸo dòc v¡ ½¡o

t-o, giŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm ½¬ cÜ

nhùng ½Üng gÜp lèn lao T÷ cáng

tŸc giŸo dòc ê bõng biËn Nam

bæ, áng ½õìc cø ra chiÆn khu ViÎt

xµy dúng ViÎn ToŸn hàc, v¡ ½õìc

cø l¡m ViÎn trõêng ½·u tiÅn cða

ViÎn GiŸo sõ ½¬ cÜ câng hiÆn

lèn lao trong viÎc xµy dúng, phŸt

triÌn ViÎn ToŸn hàc th¡nh mæt

trung tµm nghiÅn cöu toŸn hàc

½·u ng¡nh ê nõèc ta, ½õìc sú th÷a

nhºn quâc tÆ ræng r¬i ng cñng

l¡ täng biÅn tºp ½·u tiÅn cða hai t-p

chÏ toŸn hàc cða nõèc ta: Tºp san

ToŸn Lû (sau tŸch th¡nh T-p chÏ

ToŸn hàc) v¡ t-p chÏ Acta

Mathematica Vietnamica

GiŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm cñng ½¬

t÷ng ½õìc cø l¡ ™y viÅn ™y ban

khoa hàc nh¡ nõèc, Trõêng ban

khoa hàc cç b¨n, Trõêng ban toŸn

lû (1960-1970), ‡-i diÎn to¡n quyËn

cða ViÎt Nam t-i ViÎn liÅn hìp

nghiÅn cöu nguyÅn tø Dubna (LiÅn xá cñ, 1956-1980)

N¯m 1966, giŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm l¡ mæt trong cŸc sŸng lºp viÅn v¡ ½õìc b·u l¡ Hæi trõêng ½·u tiÅn cða Hæi ToŸn hàc ViÎt nam,

tä chöc x¬ hæi nghË nghiÎp cða cæng ½ãng nhùng ngõéi l¡m cáng tŸc gi¨ng d-y, nghiÅn cöu, phä biÆn v¡ öng dòng toŸn hàc trong c¨ nõèc Hæi l¡ tä chöc th¡nh viÅn cða LiÅn hiÎp toŸn hàc quâc tÆ (IMU) v¡ cða Hæi toŸn hàc ‡áng Nam € (SEAMS)

Trong hçn bân chòc n¯m lao

½æng sŸng t-o, gian khä v¡ dñng c¨m, vèi t¶m lÝng son cŸch m-ng v¡ trÏ tuÎ khoa hàc uyÅn thµm, giŸo

sõ LÅ V¯n ThiÅm l¡ ngõéi cÜ cáng

½·u trong viÎc ½´t nËn mÜng cho ng¡nh toŸn hàc ViÎt nam nÜi riÅng, ng¡nh khoa hàc cç b¨n v¡ hÎ thâng

‡-i hàc ViÎt nam nÜi chung ng l¡ ngõéi th·y cða nhiËu thÆ hÎ cŸc nh¡ khoa hàc ViÎt nam NhiËu hàc trÝ cða áng ½ang l¡ nhùng cŸn bæ chð chât trong cŸc ng¡nh khoa hàc

tú nhiÅn ê nõèc ta

L¡ mæt nh¡ khoa hàc lèn, áng cÝn ½ãng théi l¡ mæt nhµn cŸch lèn: th²ng th°n, chµn thúc ½Æn ngµy thç; sâng gi¨n dÙ, khiÅm tân,

"mæt ½éi thanh b-ch ch²ng v¡ng son"; yÅu thõçng tán tràng ½ãng nghiÎp, nµng ½ë thÆ hÎ trÀ; kháng

vò lìi, biÆt gŸc sang bÅn mài chuyÎn thuæc danh lìi cŸ nhµn ½Ì to¡n tµm to¡n û phòc vò sú nghiÎp khoa hàc v¡ giŸo dòc

GiŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm qua ½éi ng¡y 03 thŸng 7 n¯m 1991 t-i th¡nh phâ Hã ChÏ Minh, ½Ì l-i cho gièi khoa hàc ViÎt nam nÜi chung v¡ cæng ½ãng toŸn hàc ViÎt nam nÜi riÅng niËm tiÆc thõçng vá h-n Câ v¶n Ph-m V¯n ‡ãng, trong thõ chia buãn gøi phu nhµn câ giŸo sõ LÅ V¯n ThiÅm, cÜ viÆt: "Anh LÅ V¯n ThiÅm qua ½éi c¡ng l¡m näi bºt t·m

vĩc vĂ sỳ cõng hiặn cða nhĂ toŸn

hàc vĂ ngừội chiặn sỉ cổng săn

LÅ V¯n ThiÅm" Quă ẵợng nhừ ai

ẵĩ ẵơ nĩi: "thội gian sÁ s°p xặp

l-i mài giŸ trÙ"

Cổng ẵóng toŸn hàc Viẻt nam

rảt vui mững vĂ tỳ hĂo khi giŸo sừ

LÅ V¯n ThiÅm ẵừỡc NhĂ nừốc trao

t´ng Giăi thừờng Hó Chẽ Minh ẵỡt 1

ngĂy 30-10-1996 vĂ truy t´ng Huàn

LÅ V¯n ThiÅm vối mong muõn r±ng tinh thãn tºn tũy vệ sỳ nghiẻp khoa hàc, giŸo dũc, vĂ ẵ-o ẵửc trong sŸng cða giŸo sừ sÁ sõng mơi trong líng cŸc thặ hẻ toŸn hàc Viẻt Nam

Vài nét về Hội nghị (tiếp theo

tr 13)

Hội nghị cũng nghe báo cáo về “Tính

năng ứng dụng máy tính trong toán

học” do ông Nguyễn Xuân Dũng, đại

diện Nhà phân phối máy tính CASIO

tại Việt nam trình bày

Tại Hội nghị 6 tiểu ban hoạt động

song song với nhiều báo cáo mời và

các thông báo ngắn nội dung khoa học

phong phú

Tiểu ban 1 (Đại số, Tôpô, Hình học)

có 12 báo cáo mời (30’) và 21 thông

báo ngắn (15’)

Tiểu ban 2 (Giải tích, Giải tích hàm,

Phương trình vi tích phân) có 14 báo

cáo mời và 33 thông báo ngắn

Tiểu ban 3 (Tối ưu hóa, Hệ động lực,

Toán ứng dụng) có 12 báo cáo mời và

34 thông báo ngắn

Tiểu ban 4 (Toán học tính toán, Xác

suất, Thống kê) có 8 báo cáo mời và

25 thông báo ngắn

Tiểu ban 5 (Cơ sở toán học của tin

học) có 6 báo cáo mời và 13 thông báo

ngắn

Tiểu ban 6 (Giảng dạy toán học) có 6

báo cáo mời và 15 thông báo ngắn

Phần lớn các báo cáo mời đề cập đến

những hướng nghiên cứu dài hơi của

người báo cáo và các đồng sự Nhiều vấn đề được đề cập tới khá hấp dẫn và mang tính thời sự cao Trong nhiều hướng dã đạt được nhiều kết quả sâu sắc và có tính hệ thống Đề tài nghiên cứu khá đa dạng, trải rộng khắp từ lí thuyết tới toán học ứng dụng và giảng dạy toán

Đặc biệt, chiều 20/9 đã diễn ra buổi Thảo luận bàn tròn về “Giảng dạy toán học ở đại học và phổ thông” Không chỉ cán bộ giảng dạy toán học ở các trường đại học, các giáo viên toán ở các trường phổ thông, mà rất nhiều cán bộ nghiên cứu toán học ở các viện nghiên cứu cũng nhiệt tình tham gia và

đóng góp nhiều ý kiến quí báu

Tối 20/10 lễ bế mạc Hội nghị và liên hoan chiêu đãi đã được tổ chức tại Nhà hàng Đông Nam á, bên Hồ Hoàn kiếm, Hà nội Tối hôm đó, trong không khí phấn khởi chào mừng thành công của Hội nghị, các đại biểu đã tham dự bốc vé số với giải thưởng là

10 chiếc máy tính bỏ túi CASIO do Công ty XNK Bình Tây, một trong những nhà tài trợ cho Hội nghị, gửi tặng Phần lớn giải thưởng thuộc về các nhà toán học đứng tuổi, trong đó

có 2 giải bay sang tận Pháp Chắc hẳn

đó là nhờ kết quả ứng dụng toán học

lâu năm trong lí thuyết trò chơi

Hội nghị kết thúc lặng lẽ, còn khiêm

tốn hơn cả lúc khai mạc Chắc chắn

còn nhiều thiếu sót, song HNTH đã

gây ấn tượng mạnh cho các đại biểu

tham dự Ra về mỗi đại biểu lại có

thêm gánh nặng về trách nhiệm, với những nỗi lo lẫn với những ước vọng mới về nền toán học của nước nhà Dù sao cũng không thể tách toán khỏi cuộc sống đời thường Hẹn gặp lại HNTH toàn quốc lần sau

Vài nét về Hội nghị Toán học

toàn Việt nam lần thứ 5

Lê Hải Khôi (Viện CNTT) và Lê Tuấn Hoa (Viện Toán học)

Để kỷ niệm 30 năm ngày thành lập

Hội Toán học Việt nam, để tổng kết

những thành tựu các nhà toán học Việt

nam đã đạt được và trao đổi những kết quả

mới nhất trong các lĩnh vực nghiên cứu,

giảng dạy và ứng dụng toán học, để định

hướng phát triển toán học Việt nam trong

tương lai, Hội Toán học Việt nam

Các HNTH toàn quốc là một hoạt động

có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền

toán học Việt nam, có tác dụng thúc đẩy

những nghiên cứu cơ bản và ứng dụng

trong lĩnh vực toán học ở các trường đại

học và các viện nghiên cứu, nâng cao chất

lượng giảng dạy toán học trong nhà trường

phổ thông Hội nghị là một dịp để các nhà

toán học từ mọi miền đất nước với các

chuyên ngành khác nhau gặp gỡ, trao đổi

với nhau Do khó khăn về tài chính, bốn

HNTH toàn quốc trước đây cũng đã được

tổ chức tại thủ đô, bởi ở đó tập trung đông

đúc nhất đội ngũ toán học Các năm tổ

khá dũng cảm, bởi vì vấn đề đầu tiên là

tiền đâu lúc đó chưa biết giải quyết ra sao

(bản thân HTHVN không có nguồn kinh

phí đáng kể nào) Ban chấp hành HTHVN,

Ban tổ chức và Ban chương trình hội nghị

một mặt vừa phải chịu khó đi gõ cửa các

cơ quan tài trợ, mặt khác phải tự giải quyết tất cả các công việc liên quan nhằm giảm chi phí tới mức tối thiểu Nhờ sự tích cực và tính chủ động đó mà có tới 24 đơn

vị tài trợ Hội nghị, thu được số tiền gần

100 triệu đồng để tổ chức HNTH lần này

Có thể đó là con số như muối bỏ biển đối với các hội nghị ở lĩnh vực khác, nhưng với HTHVN và Ban tổ chức thì nó thật quí giá Trên cơ sở đó mà mỗi đại biểu dự HN chỉ phải tự túc tiền ăn ở, đi lại, và đóng hội nghị phí 50.000, nhưng vẫn được đảm bảo nước giải khát đầy đủ, tiền phở bữa trưa và

có đầy đủ tài liệu cũng như một bữa liên hoan tổng kết rôm rả Ngoài ra một số đại biểu trẻ gặp khó khăn về tài chính còn

được tài trợ Đó đã là một thành công lớn Của ít, tình nhiều Sự tài trợ của nhiều cơ quan gây cảm động cho các đại biểu, bởi vì nó không chỉ đảm bảo cho thành công của hội nghị, mà còn thể hiện sự quan tâm của xã hội đối với ngành toán nước nhà

Điều đó thật không tầm thường trong khung cảnh hiện nay Hi vọng rằng sự quan tâm đó càng ngày càng lớn thêm Các cơ quan, tổ chức đã tài trợ và ủng hộ

tài chính cho Hội nghị là: Tài trợ chính:

Chương trình Nghiên cứu cơ bản Nhà nước, Hội đồng Ngành Toán - Chương trình Nghiên cứu cơ bản Nhà nước, Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia, Viện Công nghệ Thông tin, Viện Toán học, Công ty xuất nhập khẩu Bình tây - Nhà phân phối máy tính

CASIO Tài trợ: Liên hiệp các Hội Khoa

học Kỹ thuật Việt nam, Hội Giảng dạy Toán học Phổ thông, Đại học Khoa học

Tự nhiên - ĐHQG Hà nội, Đại học Đại cương - ĐHQG Tp Hồ Chí Minh, Đại học Bách khoa Hà nội, Đại học Sư phạm -

ĐHQG Hà nội, Đại học Sư phạm Vinh,

Đại học Sư phạm Hà nội II, Đại học Đà

lạt, Đại học Giao thông Vận tải Hà nội,

Cao đẳng Sư phạm Tp Hồ Chí Minh,

Trung tâm Quốc gia dự báo khí tượng

thủy văn, Trung tâm Phát triển Hệ thống -

ĐHQG Hà nội, Trung tâm Đào tạo sau đại

học - Học viên Kỹ thuật Quân sự, Trường

PTTH dân lập Anbe Anhxtanh, Nhà Xuất

bản Giáo dục, Ban Cơ yếu Chính phủ,

Công ty T&C Ngoài tài trợ về vật chất, cơ

quan chủ nhà là Viện Công nghệ Thông

tin cũng như Viện Toán học đã đóng góp

rất nhiều trong coong tác tổ chức Hội

nghị đã được sự quan tâm đặc biệt của

lãnh đạo Trung tâm KHTN và CNQG

Hơn 350 cán bộ nghiên cứu và giảng

dạy toán học, tin học từ khắp mọi miền tổ

quốc, cùng một số nhà toán học người

Việt tại Pháp và một nhà toán học Thụy sĩ

đã tham dự Hội nghị Thế hệ nối tiếp thế

hệ hội tụ trong bầu không khí thân mật,

cởi mở, như không có khoảng cách về tuổi

tác Cùng với các bậc lão thành như các

GS Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Đình Trí,

Hoàng Tụy, Phan Đình Diệu, Phạm Hữu

Sách, xuất hiện những gương mặt trẻ

măng như TS Ngô Bảo Châu, NCS Tạ Thị

Hoài An, sinh viên Nguyễn Quang Diệu,

Đại biểu nữ chỉ có thấp thoáng, chúng

ta gặp các PTS Trương Xuân Đức Hà,

Trương Thị Mỹ Dung, Nhiều nhà toán

học đang giữ các cương vị lãnh đạo quan

trọng, bận trăm công nghìn việc cũng thu

xếp tham dự hội nghị (nhiều anh còn đọc

báo cáo nghiên cứu) như các GS Nguyễn

Đình Ngọc, Đào Trọng Thi, Trần Văn

Nhung, Hồ Đức Việt, Nguyễn Văn Mậu,

Các phóng viên Đài THVN, PT&TH Hà

nội, các báo Hà nội mới, KH&ĐS, Tiền

phong, Lao động, đã đến dự và đưa tin

về Hội nghị

Lễ kỉ niệm và Hội nghị bắt đầu bằng lời

giới thiệu của GS Phạm Kỳ Anh Sau đó

GS Đỗ Long Vân, Chủ tịch HTHVN đã

đọc diễn văn nhân kỷ niệm 30 năm thành

lập Hội (xem toàn văn bài diễn văn trong

số này) Tiếp đến GS Hà Huy Khoái thay

mặt BCH HTHVN thông báo các qui chế

về giải thưởng Lê Văn Thiêm, quỹ Lê Văn

Thiêm và công bố các cá nhân đoạt giải

năm nay (xem các bài giới thiệu trong số

này) Các giải thưiởng được trao trước sự

cổ vũ nhiệt liệt của hội trường Cuối cùng,

GS Đinh Dũng, Trưởng ban Tổ chức, đã

đọc diễn văn khai mạc Hội nghị Các GS Nguyễn Văn Đạo, Giám đốc ĐHQG Hà Nội kiêm Trưởng ban Chương trình nghiên cứu cơ bản, GS Trần Mạnh Tuấn, Phó giám đốc Trung tâm KHTN và CNQG, và GS Bạch Hưng Khang, Viện trưởng Viện CNTT - nơi tổ chức Hội nghị

- phát biểu ý kiến nhân dịp

kỉ niệm 30 năm thành lập HTHVN và chúc Hội nghị thành công tốt đẹp PTS Hồ

Đức Việt, ủy viên Ban chấp hành Trung

ương Đảng CSVN, Bí thư Tỉnh uỷ tỉnh Quảng Ninh, đã tặng lẵng hoa chào mừng

lễ kỉ niệm và Hội nghị Phần trọng thể kết thúc ngắn gọn như vậy

Về nội dung, Hội nghị đã nghe 3 báo cáo toàn thể trong ba buổi sáng khác nhau Báo cáo đầu tiên do PGS-TS Hà Huy Bảng

trình bày với tiêu đề: “Nonconvex cases

of the Paley-Wiener-Schwartz theorem”

Anh Bảng năm nay 38 tuổi Tốt nghiệp đại học tại Liên xô, năm 1982 anh về Viện Toán công tác, và nhanh chóng bảo vệ luận án PTS dưới sự hướng dẫn của GS Trần Đức Vân Tiếp tục nghiên cứu (chủ yếu trong nước), anh đã hoàn thành luận

án TS và bảo vệ thành công tại Viện toán Xteclốp năm 1995 Việc Ban chương trình

bố trí anh báo cáo đầu tiên như một khích

lệ đối với giới toán học trẻ hoặc còn chưa già lắm

Ngày thứ hai, GS Đặng Đình áng báo

cáo về “Domain identification for elliptic equations and systems: a restricted survey” Đã ngoài bảy mươi tuổi, với mái

tóc bạc trắng, Giáo sư vẫn say sưa trình bày một loạt kết quả nghiên cứu của mình

và các học trò của mình Là một nhà toán học đầu đàn của Miền Nam, sau giải phóng GS đã ở lại góp phần xây dựng và phát triển nền toán học trong nước Ông

đã công bố trên 100 công trình nghiên cứu Sự làm việc miệt mài và đầy hiệu quả, sáng tạo của ông là một tấm gương lớn cho giới toán học trong nước

Ngày thứ ba, GS Frédéric Pham trình bày một báo cáo tổng quan :

“Asymptotics: Old and New” về một

hướng toán học hiện đại liên quan nhiều tới vật lí và chứa đựng triết học sâu sắc

Ông là một trong những nhà toán học xuất sắc, chuyên gia về lí thuyết kì dị, là niềm

tự hào của những người Việt làm toán Sinh năm 1938, năm 1965 ông đã công bố

một loạt bài báo quan trong Ông là người

Việt đầu tiên được mời đọc báo cáo mời

tại Đại hội Toán học thế giới (năm 1970,

tổ chức tại Pháp) Mặc dù dạy tại Nice,

ông luôn quan tâm đến việc đào tạo và

phát triển toán học ở Việt Nam Ông có tới

6 học trò đã bảo vệ thành công luận án PTS và 3 trong số đó sau này dã bảo vệ luận án TS

(xt trang 11)

Luận án mới

LTS: Mục này do PTS Nguyễn Lê Hương

phụ trách Những ai mới bảo vệ luận án

mà muốn thông báo tóm tắt kết quả luận

án của mình thì xin gửi về toà soạn một

bản tóm tắt ngắn (không quá 100 chữ, kể

cả tên luận án) kèm theo các thông tin

khác như trình bày dưới đây

Viết tắt dưới đây: mã số (ms), người

2 (Docteur en Sciences) Ngô Bảo Châu,

Le lemme fondamental de Jacquet et Ye en

egales caracteristiques, ms: 1.01.03, nhd:

Prof Dr G Laumon, nbv: 10.6.1997,

csđt: Univ Paris XI Orsay (Pháp)

Phó Tiến sĩ:

1 Lê Hoàng Trí, Tính chất Schauder và tính

chất aR của một số lớp không gian compact,

ms: 1.01.01, nhd: PGS-TS Nguyễn Tố

Như và PTS Nguyễn Hữu Điển, nbv:

6.1.1997, csđt: Viện Toán học

2 Trần Văn Dũng, Mạng Petri: nửa vết, quá

trình, miền đạI số và cấu trúc sự kiện, ms:

nbv: 18.1.1997, csđt: Viện KH giáo dục

4 Trần Luận, Vận dụng tư tưởng sư phạm của

G Polia xây dựng nội dung và phương pháp

dạy học trên cơ sở các hệ thống bài tập theo

chủ đề nhằm phát huy năng lực sáng tạo của

học sinh chuyên toán cấp II, ms: 5.07.02,

nhd: PGS-PTS Phạm Gia Đức và PGS-PTS

Nguyễn Gia Cốc, nbv: 20.1.1997, csđt:

Viện KH giáo dục

5 Chu Đức Khánh, Bài toán ngược trong lí thuyết thế vị, ms: 1.01.01, nhd: GS-TS

Đặng Đình áng và PTS Nguyễn Bích Huy, nbv: 20.1.1997, csđt: ĐHSP tpHCM

6 Nguyễn Đinh Hùng, Bồi dưỡng tư duy lôgic cho học sinh trường THCSVN thông qua

hệ thống câu hỏi và bài tập đại số lóp 7, ms: 5.07.02, nhd: PTS Nguyễn Việt Hải và PGS-PTS Nguyễn Đào Tam, nbv: 24.1.1997, csđt: ĐHSP Vinh

7 Nguyễn Đức Đạt, Về các dàn con của một dàn, ms: 1.01.03, nhd: PGS Nguyễn Quốc Toản, nbv: 27.1.1997, csđt: ĐH KHTN Hà nội

8 Nguyễn Thị Tĩnh, Biểu diễn các đa thức legendre qua các đa thức bernulli và euler, ms: 1.01.01, nhd: PGS-TS Vũ Kim Tuấn, nbv: 30.1.1997, csđt: Viện Toán học

9 Nguyễn Vũ Tiến, Về một số lớp bài toán tối ưu rời ràc và các vấn đề liên quan, ms: 1.01.09, nhd: PTS Nguyễn Ngọc Chu và PGS-TS Nguyễn Xuân Tấn, nbv: 3.2.1997, csđt: Viện Toán học

10 Hà Quang Thuỵ, Một số vấn đề về không gian xấp xỉ, tập thô đối với hệ thông tin, ms: 1.01.10, nhd: PGS-PTS Hồ Thuần và PGS-PTS Hồ Sỹ Đàm, nbv: 4.2.1997, csđt: ĐH KHTN Hà nội

11 Đặng Chiểu, Đoán nhận một lớp ôtômát

và ứng dụng, ms: 1.01.08, nhd: GS-TS Phạm Thế Long và PTS Ngô Đắc Tân, nbv: 20.3.1997, csđt: Học viện KTQS

12 Nguyễn Sỹ Anh Tuấn, Về một lớp toán

tử giả vi phân giải tích phức một biến và áp dụng, ms: 1.01.02, nhd: GS-TS Trần Đức Vân và PTS Nguyễn Sỹ Minh, nbv: 3.4.1997, csđt: Viện Toán học

13 Ngô Quốc Tạo, Nâng cao hiệu quả của các thuật toán nhận dạng ảnh, ms: 1.01.10, nhd: GS-TS Bạch Hưng Khang và GS-TS Hoàng Kiếm, nbv: 28.5.1997, csđt: Viện

CN thông tin

14 Phương Minh Nam, Thiết kế và cài đặt

hệ thống thông tin di trú, ms: 1.01.10, nhd: PGS-PTS Lê Tiến Vương và PGS-PTS Vũ

Lục, nbv: 30.5.1997, csđt: ĐH Bách khoa

Hà nội

15 Đỗ Văn Thành, Về phương pháp lập luận

trên các cơ sở tri thức với nhiều đánh giá khác

nhau trong lí thuyết khả năng, ms: 1.01.10,

ĐH Bách khoa Hà nội

Hội nghị, Hội thảo

LTS: Mục này dành để cung cấp thông tin về

các hội nghị, hội thảo sắp được tổ chức trong

nước và quốc tế mà anh chị em trong nước có

thể (hi vọng xin tài trợ và) đăng kí tham gia

Đề nghị các ban tổ chức các hội thảo, hội nghị

cung cấp thông tin kịp thời về toà soạn Các

thông tin này có thể được in lặp lại

Hội nghị cơ học toàn quốc lần

thứ 6 , Hà nội, 3-5/12/1997 Liên hệ

với: PTS Nguyễn Thị Trung, Viện cơ

học, 224 Đội Cấn, Hà Nội

Hội nghị quốc tế về giải tích ứng

dụng và tối ưu hoá, Hà nội,

27-30/12/1997. Hội nghị này được tổ chức

nhân dịp ngày sinh lần thứ 70 của GS

Hoàng Tụy Liên hệ với:

PGS-TS Lê Dũng Mưu, Viện Toán

học, Hộp thư 631, Bờ hồ, Hà nội

Japan-USA-Vietnam Workshop

on Research and education in systems, computation and control engineering (RESCCE’98), Hanoi 13-15/5/1998 Liên hệ: PGS-TS Vũ Ngọc Phát, Viện Toán học, Hộp thư 631,Bờ hồ, Hà nội

International Congress of Mathematicians, Berlin,Germany, August 18-27, 1988 Liên hệ:

ICM’98 (c/o Prof Dr J Winkler),

TU Berlin, MA 8-2, Strasse des 17 Juni 135, D-10623 Berlin, Germany Fax 0049 30 314-21604

(xem các thông báo của BTC đăng trong

số này)

International Congress of Mathematicians

Berlin, Germany, August 18-27, 1988

Responsibility for the scientific program lies with the Program Committee appointed by IMU There will

be about twenty one-hour Plenary Lectures covering recent developments in the major areas of mathematics and about 170 forty-five-minute Invited Lectures in nineteen sections The sections are follows:

7 Lie Groups and Lie Algebras

10 Partial Differential Equations

11 Mathematical Physics

12 Probability and Statistics

13 Combinatorics

14 Mathematical Aspects of Computer Science

15 Numerical Analysis and Scientific Computing

16 Applications

8 Analysis

9 Ordinary Differential Equations and Dynamical

Systems

17 Control Theory and Optimization

18 Teaching and Popularization of Mathematics

19 History of Mathematics

Every registered participant (traditionally called Ordinary Member) of the Congress will have the opportunity to give a short presentation, either during a poster session or in the form of a fifteen-minute lecture A formal call for such presentations will be issued in the Second Announcement Informal mathematical seminars may be organized at the initiative of groups of participants English, French, German, and Russian are the official languages of the Congress

All Plenary and Invited Lectures will be published in the Proceedings of ICM’98, a complimentary copy of these Proceedings will be sent to each Ordinary Member Abstracts of all lectures and of all short presentations will be distributed free of charge to Ordinary Mummers at Congress check-in The Fields Medals and the Nevanlinna Prize will be awarded during the Opening Ceremony on the first day of the Congress.

It will be forwarded to an appropriate member of the Organizing Committee If electronic

communication is not available you may also write to

ICM’98 (c/o Prof Dr J Winkler)

TU Berlin, MA 8-2, Strasse des 17 Juni 135, D-10623 Berlin, Germany

To receive the Second announcement, fill out the form on the ICM’98 server (http://elib.zib.de/ICM98) Alternatively, send an empty e-mail to icm98@zib.de with Second Announcement in the SUBJECT line

to receive an e-mail form If this is not possible for you, please fill out the form below and send it to the ICM’98 Secretary Prof Winkler (see address above)

The Second Announcement will be mailed from Berlin at the beginning of 1998

The Organizing Committe has received a number of requests from mature mathematicians (35 years and older) from developing countries, who are not eligible for support under the programs mentioned above, to help them attend ICM'98 To assist these colleagues, the Organizing Committee and IMU have approached sponsoring agencies The success was limited, nevertheless, it is now possible to announce

a support program offering financial help for (a few) active mature mathematicians from developing

countries

Those interested in the program can find the details below ( xem trang sau)

Sincerely

Martin Groetschel, President of the ICM'98 Organizing Committee

ICM'98 Committee for Support of Mathematicians from Developing Countries (short: CSMDC)

Please find below the application form for mature mathematicians (older than 35 years of age at the occasion of the Congress) with residence in developing countries for grants to attend ICM98 The funds for financial support are very limited To secure the participation of as many persons as possible, only local costs in Berlin (registration, board and lodging) will be supported Travel grants can only be provided in exceptional cases

All mathematicians who would like to apply for financial support are kindly asked to fill out the application form below

DEADLINE (for the submission of applications): JANUARY 1, 1998

All applications will be reviewed and all applicants will be informed about the result immediately after MAY 1, 1998

Please fill out the form below and return it by E-MAIL to icmcsmdc@math.fu-berlin.de

The SUBJECT LINE of the E-MAIL HEADER must have the following form Subject: ICM-CSMDC

If e-mail is not available you can MAIL or FAX the form to the address at the end of the form

Xin lưu ý là để tiết kiệm chỗ, chúng tôi đã xoá hết các dòng trống để điền vào trong mẫu sau:

-

CSMDC-application form for a grant for participation in ICM'98 I would like to apply for a grant for the participation in ICM'98, Berlin, August 18-27, 1998 Name:

Date and place of birth:

Citizenship:

Affiliation:

E-mail:

Fax:

Scientific CV 1 Study (places, year, degree)

2 Academic degrees (PhD and/or corresponding degrees)

year

Institution where your title was awarded

3 Professional career (academic institutions where you were employed, year, position)

4 Research field

5 Selected list of publications (at most 10 items of your most recent or important publications)

6 Further scientific activities and merits (Membership in scientific academies, important academic awards, Editorial activities) 7 Travel grant requested (Please specify why this is an exceptional case and provide an estimate of the travel costs.)

E-mail: icmcsmdc@math.fu-berlin.de

Fax: ++49/30/838 75 454

Mail: Freie Universitaet Berlin, Fachbereich Mathematik und Informatik

ICM-CSMDC

Arnimallee 2-6, 14195 Berlin, Germany

For the CSMDC:

Gerhard Berendt and Eberhard Letzner

berendt@math.fu-berlin.de letzner@math.fu-berlin.de

Nhắn tin: Chúng tôi cố gắng gửi Tạp chí thông tin này đến tận tay các hội viên theo địa chỉ cơ quan hay nhà riêng mà độc giả chọn Tuy nhiên vì công tác quản lí hội viên của BCH HTHVN còn nhiều khó khăn nên chúng tôi không có được danh sách địa chỉ đó Vì vậy một

số hội viên sẽ ch−a đ−ợc gửi Tạp chí hoặc gửi sai địa chỉ mong muốn Những hội viên nào có nhu cầu đổi địa chỉ, hoặc ch−a nhận đ−ợc Tạp chí (miễn phí) này, xin gửi th− về Toà soạn để thông báo kịp thời

Môc lôc

Lêi tßa so¹n 1

§ç Long V©n 30 n¨m héi to¸n häc ViÖt nam 2

Gi¶i th−ëng Lª V¨n Thiªm 6 Quü Lª V¨n Thiªm 7 Gi¶i th−ëng Lª V¨n Thiªm 1997 8

§ç Long V©n Gi¸o s− Lª V¨n Thiªm sèng m·i víi c¸c thÕ hÖ

to¸n häc ViÖt nam 9

Lª H¶i Kh«i vµ Lª TuÊn Hoa Vµi nÐt vÒ Héi nghÞ To¸n häc

toµn ViÖt nam lÇn thø 5 12

LuËn ¸n míi 14

Héi nghÞ, Héi th¶o 15 International Congress of Mathematicians 16

Héi To¸n Häc ViÖt Nam

th«ng tin to¸n häc

Th¸ng 3 N¨m 1998 TËp 2 Sè 1

Pierre Fermat (1601-1665)

Lưu hµnh néi bé

Nguyễn Lê Hương Nguyễn Xuân Tấn

Nguyễn Bích Huy Đỗ Đức Thái

Lê Hải Khôi Lê Văn Thuyết

Tống Đình Quì Nguyễn Đông Yên

• Tạp chí Thông Tin Toán Học

nhằm mục đích phản ánh các

sinh hoạt chuyên môn trong

cộng đồng toán học Việt nam và

quốc tế Tạp chí ra thường kì

4-6 số trong một năm

• Thể lệ gửi bài: Bài viết bằng

tiếng việt Tất cả các bài, thông

tin về sinh hoạt toán học ở các

• Quảng cáo: Tạp chí nhận đăng quảng cáo với số lượng hạn chế

về các sản phẩm hoặc thông tin liên quan tới khoa học kỹ thuật

Về định lí cuối cùng của Fermat

và Andrew Wiles

Nguyễn Quốc Thắng (Viện Toán học)

LTS: Mục này nhằm giới thiệu những sự kiện nổi

bật trong toán học hoặc giới thiệu các hướng

nghiên cứu trong và ngoài nước Tác giả bài viết

tốt nghiệp ĐHTH Minsk năm 1980 Anh đã sang

Canada làm Master, được đặc cách Master và

chuyển thẳng lên làm Ph.D tại đó và bảo vệ luận

án tại đó năm 1994 về Đại số Anh vừa trở về sau

chuyến đi cộng tác khoa học 1 năm ở Israel

Như nhiều người trong chúng ta đã

biết rằng ``cuối cùng” định lí cuối cùng

của Fermat, được đặt ra cách đây hơn

350 năm, đã được chứng minh một cách

chặt chẽ, khẳng định rằng phương trình

(1) x n + y n = z n , xyz ≠ 0, n ≥ 3,

không có nghiệm nguyên (x,y,z) Do

được phát biểu đơn giản và do trên con

đường tìm tòi giải quyết nó đã sinh ra

nhiều hướng toán học, bài toán trở thành

bài toán nổi tiếng nhất trong toán học

Đã có nhiều bài báo tổng quan, cả

chuyên môn lẫn không chuyên, đề cập

đến lịch sử của định lí này, cách chứng

minh, phương hướng và triển vọng phát

triển của những vấn đề có liên quan

Gần đây đã có hàng loạt sách chuyên

khảo dành cho chuyên gia trong lĩnh vực

lí thuyết số và hình học đại số trình bày

chi tiết những lí thuyết hiện đại của toán

học có liên quan đến bài toán Fermat và

lời giải của Andrew Wiles với sự cộng

tác của một học trò cũ của anh là

Richard Taylor Tuy nhiên có một vài tư

liệu hay liên quan đến định lí Fermat và

Wiles có lẽ chưa được biết đến rộng rãi

mà người viết bài này muốn chia sẻ với

bạn đọc

Andrew Wiles sinh ra tại thành phố

Cambridge, Vương quốc Anh, ngày 11

tháng 4 năm 1953 Lúc học phổ thông,

một hôm hoàn toàn tình cờ, anh vớ được

một cuốn sách về số học nói về định lí cuốí cùng của Fermat Thế là từ đó định

lí Fermat đeo đuổi anh suốt quãng đời niên thiếu và trưởng thành Cũng như mọi thanh thiếu niên say mê toán trên trái đất này, anh đã thử tìm lời giải của bài toán tưởng chừng đơn giản nhưng lại cực kì hóc búa này Song lời giải luôn tuột khỏi anh và điều đó lại càng làm cho anh say mê nó Và anh cũng sớm nhận ra rằng để có được lời giải của bài

toán đó cần phải có một kiến thức sâu rộng về lí thuyết số và những ngành liên

quan Năm 1971 anh vào học tại trường

ĐHTH Oxford nổi tiếng của Anh quốc, tại Merton College và tốt nghiệp năm

1974 Cùng năm đó anh vào học tại Clare College của ĐHTH Cambridge và nhận bằng Tiến sĩ (Ph.D.) tại đó năm

1977 Trong thời gian làm nghiên cứu sinh dưới sự hướng dẫn của giáo sư John Coates, anh đã nhận được những kết quả rất độc đáo và sâu sắc về số học của

đường cong elliptic, trong khuôn khổ của một chương trình rộng lớn liên quan

đến giả thuyết của Birch và Dayer Những kết quả đó đã được đăng năm 1977 trong một bài báo viết chung

Swinnerton-với J Coates trong Inventiones Mathematicae, một trong những tạp chí

có uy tín lớn nhất trong giới toán học

Từ năm 1977 đến 190 anh là nghiên cứu viên (Junor Research Fellow) tại Clare College và có hàm Trợ lí giáo sư mang tên Benjamin Peirce tại trường

ĐHTH Harvard nổi tiếng của Mỹ Năm

1981 anh là giáo sư thỉnh giảng tại Sonderforschungsbereich: Theoretische Mathematik (Phòng nghiên cứu đặc biệt

về toán lí thuyết) của ĐHTH Bonn (CHLB Đức) và sau đó là thành viên của

Institute for Advanced Study (Học viện

nghiên cứu cấp cao) tại Princeton (Mỹ),

một trong những viện nghiên cứu có uy

tín lớn nhất trên thế giới Năm 1982 anh

trở thành giáo sư chính thức tại ĐHTH

Princeton và mùa xuân năm đó anh là

giáo sư thỉnh giảng tại ĐHTH Paris 11,

Orsay (Pháp) Với học bổng

Guggenheim anh đã đến nghiên cứu tại

Institut des Hautes Etudes Scientifiques

và Ecole Normale Superieure (1985 -

1986) (Pháp) Từ 1988 đến 1990 anh giữ

hàm giáo sư nghiên cứu của Hội Khoa

học Hoàng gia và năm 1989 được bầu

làm thành viên của Hội khoa học nổi

tiếng này Năm 1994 A Wiles được bầu

làm thành viên của American Academy

of Arts and Sciences (Viện Hàn lâm các

khoa học và nghệ thuật của Mỹ) và giữ

hàm giáo sư mang tên Higgins tại

ĐHTH Princeton

Sau khi giải quyết được bài toán

Fermat, tài năng của anh được thế giới

biết đến và công nhận một cách rộng

rãi Anh được trao hàng loạt giải thưởng

khoa học danh tiếng như Schock Prize

(1995), Wolf Prize (1995), Ostrowski

Prize (1996), Commonwealth Award

(1996), National Academy of Sciences

Award (1996), Cole Prize in Number

Theory (1997), Wolfskehl Prize (1997),

King Faisal International Prize in

Science (1998)

Điểm lại những công trình của A

Wiles (tính đến ngày 9/3/1998, toàn bộ

bao gồm 18 công trình) ta thấy anh viết

không nhiều song có thể nói hầu như

mỗi công trình của anh (hoặc cùng viết

chung với các nhà toán học khác) đều

mang tính chất nền tảng và là lời giải có

tính triệt để cao của những giả thuyết,

bài toán cơ bản quan trọng nhất của lý

thuyết số hiện đại

Nhiều người làm toán chúng ta đều

biết rằng rất nhiều bài toán, giả thuyết

mà chúng ta đang quan tâm giải quyết

được coi như là trường hợp riêng của

những bài toán, giả thuyết tổng quát

hơn, bao trùm hơn Suy nghĩ của

Wiles luôn hướng về những lời giải như

vậy Vì thế mỗi công trình đã ra của

Wiles đều được đăng trong những tạp chí có uy tín nhất Ví dụ như anh đã

đăng 6 bài báo trong Annals of Mathematics, 4 bài báo trong Inventiones Mathematicae (mà mọi

người trong chúng ta đều tự hào nếu như

có một bài báo đăng trong các tạp chí

đó) Điều quan trọng hơn cả là Wiles luôn tìm ra lời giải của những bài toán,

giả thuyết then chốt nhất, sâu sắc nhất

trong lý thuyết số hiện đại Vì vậy trước ngưỡng cửa của lời giải cho bài toán Fermat, A Wiles đã được trang bị bằng những kỹ thuật tinh tế nhất của lý thuyết Iwasawa (anh đã chứng minh giả thuyết Iwasawa năm 1990) trong lý thuyết số học các trường cyclotomic (chia đường tròn), lý thuyết các dạng modular, lý thuyết biểu diễn nhóm Galois và lý thuyết biểu diễn p-adic Cho nên có thể

nói A Wiles đã kết hợp được nhuần nhuyễn và cực kì sáng tạo tất cả những tinh hoa của toán học thế kỉ 20 để giải quyết bài toán Fermat

Bây giờ chúng ta điểm lại vài nét chính trong lịch sử chứng minh định lí Fermat Như chúng ta đã biết Fermat viết vào lề một quyển sách số học rằng

ông tìm ra lời giải cho bài toán (1) song không có chỗ để viết vào Lịch sử toán học đã chứng tỏ rằng Fermat đã chứng minh được định lí cuối cùng của mình

cho trường hợp n = 4 bằng cách xây

dựng lí thuyết đường cong elliptic Song không có mối liên hệ hiển nào giữa

đường cong elliptic và phương trình Fermat (1) bậc cao hơn, nên đường cong elliptic đã không đóng một vai trò nào trong 350 năm sau đó trong việc chứng minh định lí Fermat

Nhà toán học Pháp Y Hellegouarch trong bài báo đăng trong Acta Arithmetica (1974) đã là người đầu tiên trong suốt thời gian đó tìm ra một số liên hệ giữa định lí Fermat và đường cong elliptic Tuy nhiên mãi đến năm

1987 G Frey đã giả định và mô tả rằng

nếu (a,b,c) với abc ≠ 0, n ≥ 3 là nghiệm của a n + b n = c n , thì đường cong elliptic

y 2 =x(x - a n )(x + b n ) là không modular

Điều đó trái với giả thuyết

Shimura-Taniyama (một trong những giả thuyết

sâu sắc và quan trọng nhất của lí thuyết

số hiện đại, nói rằng mọi đương cong

elliptic đều là modular) Sau đó Serre

(1985-1986) đã đưa ra một giả thuyết

đóng vai trò quan trọng trong việc

chứng minh địng lí Fermat J.-P Serre

đã nêu ra (và cùng với J F Mestre kiểm

tra trên một số ví dụ cụ thể) một giả

thuyết về dạng modular và biểu diễn

Galois modulo p Nói riêng Serre đã

chứng minh rằng một trường hợp riêng

của giả thuyết đó, gọi là giả thuyết

Epsilon cùng với giả thuyết

Shimura-Taniyama sẽ kéo theo Định lí Fermat

Ngay cùng năm đó (1986), K Ribet,

một trong những nhà toán học Mỹ nổi

tiếng, dựa trên ý tưởng của Mazur đã

chứng minh được giả thuyết Epsilon của

Serre Thực ra, K Ribet còn gặp khó

khăn trong một chỗ mấu chốt Tuy

nhiên trong một buổi trao đổi giữa ông

ta với Mazur trong một tiệm cà phê sinh

viên tại ĐH Berkeley, Mazur chỉ ra rằng

lí thuyết của Ribet đủ để giải quyết

điểm then chốt đó

A Wiles sau khi nghe tin giả thuyết

Epsilon đã được chứng minh đã hiểu

ngay rằng “cán cân lực lượng” đã

nghiêng hẳn về những phương pháp có

liên quan đến giả thuyết

Shimura-Taniyama Về sau anh tâm sự rằng từ

thời điểm đó trở đi cả cuộc đời anh thay

đổi hẳn "Tôi không muốn nó tuột khỏi

tay tôi lần nữa” Từ lúc đó A Wiles đã

đề ra một chương trình để chứng minh

giả thuyết Shimura-Taniyama cho các

đường cong elliptic nửa ổn định - và

``chỉ cần” thế là có thể chứng minh định

lí Fermat

Cùng trong thời gian đó, Kolyvagin

và Rubin đã độc lập phát triển một lí

thuyết gọi là hệ Ơle Nhiều nhà toán học

đã đánh giá phát kiến này có tính chất

cách mạng trong lí thuyết số học hiện

đại nói chung và số học đường cong

elliptic nói riêng Một cách tự nhiên,

thoạt đầu A Wiles cũng thử áp dụng kĩ

thuật của lí thuyết Iwasawa để chứng

minh định lí Fermat Tuy nhiên có một

vài cản trở trong trường hợp nghiên cứu

các biểu diễn l-adic với l = 2 Đồng thời

lại nảy sinh một số vấn đề liên quan đến giao đầy đủ trong Đại số giao hoán, nên khi nghiên cứu mở rộng phương pháp của M Flach - một trong những bước then chốt tiếp theo trong chương trình chứng minh của mình - anh quyết định

áp dụng lí thuyết hệ Ơle Đến mùa hè

1993, mọi việc dường như đã đâu vào

đấy Ngày 23/6/1993, trong phút cuối cùng của bài giảng thứ 3 của mình tại Isaac Newton Institute for Mathematical Sciences (Viện Toán học mang tên Niutơn) tại Cambridge, A Wiles chậm

rãi viết trên bảng một hệ quả: Định lí Fermat được chứng minh

Ngay sau đó cả thế giới toán học và

đại chúng hân hoan chào đón tin mừng này Phần lớn tin tưởng vào sự đúng đắn của chứng minh, nhưng một số do thận trọng vẫn tỏ ý hoài nghi A Wiles đã gửi bài báo với các chứng minh chi tiết

đến tạp chí Inventiones Mathematicae

đã nêu ở trên Đồng thời anh gửi cho người bạn thân của mình Nicolas Katz

và là một nhà toán học Mỹ có uy tín tại Princeton một bản thảo dày cộp để lấy ý kiến Trong suốt hai tháng hè 7-8/1993, Katz ngồi đọc bản thảo của Wiles, kiểm tra lại từng câu, từng chữ Thỉnh thoảng

ông ta e-mail lại cho Wiles yêu cầu giải thích rõ những chi tiết chưa được viết ra, hoặc những luận điểm chưa sáng tỏ Sau khi Wiles trả lời, mọi việc xem ra suôn

sẻ, Song đến một hôm, Katz yêu cầu giải thích những kết quả liên quan đến

hệ Ơle mà Wiles xây dựng mà ông cho

là chưa chặt chẽ, thậm chí không tồn tại! Wiles trả lời rằng như thế, , như thế, song sau mỗi lần trả lời Katz lại viết : ``tôi vẫn không hiểu!” Đến lần thứ ba thì Wiles thấy quả thực có vấn đề Và thế là đến mùa thu năm 1993, Wiles nhận thấy rằng việc sử dụng hệ Ơle (để

mở rộng phương pháp Flach) là chưa

đầy đủ, và có thể là sai Một số nhà toán học khác như Luc Illusie cũng nhận ra vấn đề tương tự Tin đồn, tiếng bàn tán xì xào lại loang ra, và không ít người đã nghĩ là phải bắt đầu lại từ đầu Nhiều

người muốn hỏi, chất vấn Wiles về sự

thực của vấn đề nhưng Wiles hoàn toàn

Đầu năm 1994, trước đòi hỏi của dư

luận, A Wiles có gửi e-mail ngắn trên

Tuy nhiên, cho đến khi kết thúc khoá

cao học, mặc dầu có một số tiến bộ

trong việc cải tiến phép chứng minh,

Wiles vẫn chưa tìm ra lối thoát Anh

viết: `` tôi vẫn chưa suy nghĩ lại về

cách tiếp cận ban đầu mà tôi đã gác lại

chữa lại luận điểm sai trong việc dùng

hệ Ơle Đến xuân-hè 1994, sau khi thấy

việc sửa chữa không có kết quả, Wiles

cùng Taylor bắt đầu quay lại cách tiếp

cận cũ của Wiles và cố nghĩ ra luận

điểm mới cho trường hợp l = 2 Đến

tháng 8/1994 họ gặp phải trở ngại không

vượt qua nổi

Không hoàn toàn tin tưởng rằng

phương pháp hệ Ơle là không sửa được,

Taylor đã quay về Cambridge cuối 8/94

Tháng 9/1994, Wiles quyết định xem lại

lần cuối cách tiếp cận cũ để tìm ra điều

gì là cản trở chủ yếu Bằng cách đó,

ngày 19/9/1994 “tôi - Wiles viết - đã

thấy loé lên tia sáng là nếu mở rộng lí

thuyết của de Shalit thì có thể dùng nó cùng với đối ngẫu ” cho các vành Hecke Và thế là Wiles đã tìm ra cách giải quyết cho điểm mấu chốt cho cách giải mà anh gác lại mấy năm trước Sau khi thông báo điều đó cho Taylor, hai người lại hợp sức tiến hành nghiên cứu chi tiết phát kiến này và đã hoàn thành bước quyết định còn thiếu, sau đó được công bố trong bài báo viết chung [TW]

về một số tính chất của vành Hecke Và thế là Định lí Fermat được chứng minh hoàn toàn chặt chẽ và được công bố trong bài báo [W]

Nếu ai đó đã xem buổi phỏng vấn [B] trên TV của BBC tháng 11/1997 hẳn cũng phải cảm động khi thấy A Wiles thoạt đầu, do quá xúc động, đã rơm rớm nước mắt không nói nên lời nào khi

được yêu cầu kể lại những giai đoạn của việc giải quyết Bài toán FERMAT Các bạn thấy đấy nhà toán học đâu phải hoàn toàn khô khan, và làm toán

đâu phải không đem lại cảm xúc mãnh liệt

Tài liệu tham khảo

[B] BBC: The Last Theorem of Fermat,

November 1997

[TW] R Taylor and A Wiles, theoretic properties of certain Hecke algebras, Annals of Mathematics

Ring-141(1995), 553-572

[W] A Wiles, Modular elliptic curves and Fermat’s last Theorem, Annals of

Mathematics 141(1995), 443-551 [W1] A Wiles, C V.,

http://www.math.princeton.edu [W2] A Wiles, Bibliography, http://www.math.princeton.edu

Mười bài học

cho những người

làm toán?

Gian-Carlo Rota

LTS: Trong mục này chúng tôi sẽ đăng tải

những trao đổi về việc học, làm và giảng dạy

toán học Để mở đầu mục này chúng tôi xin

trân trọng giới thiệu ý kiến của một nhà toán

học Mỹ thông qua lời dịch và giới thiệu của

GS-TS Ngô Việt Trung.

Lời giới thiệu: Gian-Carlo Rota là

một trong những nhà toán học Mỹ

hàng đầu hiện nay Ông là giáo sư về

toán học ứng dụng và triết học ở Học

viện công nghệ Massachussett (MIT)

và là trưởng ban biên tập của tạp chí

Advances in Mathematics, một trong

những tạp chí danh giá nhất của nền

toán học thế giới Vừa qua ông đã

trình bày những kinh nghiệm của ông

về "nghề toán" trong một bài phát biểu

với tên gọi: Mười bài học tôi ước đã

được người ta dạy cho biết trước đây

(Ten lessons I wish I have been

taught) Bài phát biểu của Rota đã gây

ra một cuộc tranh luận sôi nổi trong

những nhà toán học Mỹ vì nhiều bài

học không tuân theo lối suy nghĩ thông

thường Tôi hy vọng rằng bản dịch sau

phản ánh được những điều Rota muốn

truyền đạt (Ngô Việt Trung)

1 Giảng bài

Bốn yêu cầu sau cho một bài

giảng hay không phải là hiển nhiên đối

với mọi người nếu tôi nghĩ đến các bài

giảng tôi đã được nghe 40 năm qua

a Mỗi một bài giảng chỉ nên có một

chủ đề

Nhà triết học Đức Hegel từng nói

rằng một nhà tiết học hay dùng từ "và"

không phải là một nhà triết học giỏi

Tôi cho rằng ông ta nói đúng, ít nhất là

đối với các bài giảng Mỗi một bài giảng chỉ nên nêu lên một chủ đề và nhắc lại nó liên tục giống như một bài hát có nhiều lời Người nghe cũng giống như một đàn bò chuyển động một cách chậm chạp theo hướng được dẫn đi Nếu ta chỉ nêu một chủ đề thì

ta có cơ may hướng được người nghe theo đúng hướng Nếu ta dẫn theo nhiều hướng thì đàn bò sẽ tán loạn trên

đồng Người nghe sẽ mất hứng thú và mọi người phải quay trở lại chỗ họ đã dừng nghe để có thể tiếp tục theo dõi bài giảng

b Không bao giờ giảng quá giờ

Giảng quá giờ là một lỗi không thể tha thứ được Sau 50 phút (một vi thế kỷ như von Neumann thường nói) thì mọi người sẽ không còn quan tâm

đến bài giảng ngay cả khi ta đang chứng minh giả thuyết Riemann Một phút quá giờ giảng sẽ làm hỏng cả bài giảng hay nhất

c Liên hệ đến người nghe

Khi vào phòng ta phải để ý xem

có ai trong số người nghe mà công trình của người đó có liên quan đến bài giảng Hãy ngay lập tức bố trí lại bài giảng sao cho công trình người ấy

sẽ được đề cập đến Bằng cách này, ta

có ít nhất một người chăm chú theo dõi bài giảng và thêm một người bạn Tất cả mọi người đến nghe bài giảng của ta đều hy vọng một cách thầm kín

là cái mà người giảng bài trông đợi Tôi thường gặp những cựu sinh viên MIT đã từng nghe các bài giảng của

tôi Phần lớn họ thú nhận rằng đã

quên nội dung bài giảng và tất cả

những kiến thức toán học mà tôi nghĩ

là đã truyền đạt được cho họ Tuy

nhiên, họ sẽ vui vẻ nhắc lại những câu

đùa tếu, những mẩu chuyện tiếu lâm,

những nhận xét bên lề hay một lỗi nào

đấy của tôi

2 Kỹ thuật bên bảng đen

a Hãy xoá sạch các vết phấn cũ

trên bảng

Một điều rất quan trọng là phải

xoá hết các vết phấn còn sót lại sau khi

lau bảng Bằng cách bắt đầu với một

viết tắt Những người nghe có ghi chép

đã có thiện ý với ta và ta nên giúp họ

ghi chép Khi sử dụng đèn chiếu, ta

nên thêm thời gian giải thích các trang

được chiếu bằng cách đưa ra những lời

bình luận không quan trọng hay nhắc

lại các ý để người nghe có thời gian

chép lại trang được chiếu Tất cả

chúng ta đều rơi vào ảo tưởng rằng

người nghe sẽ có thời gian đọc bản sao

các trang bài giảng ta đưa cho họ sau

khi giảng bài Đó chỉ là ước mong mà

thôi

3 Công bố một kết quả nhiều lần

Sau khi bảo vệ luận án tôi nghiên

cứu giải tích hàm một số năm Tôi

mua Tuyển tập công trình của F Riesz

ngay khi quyển sách to, dày và nặng

này được xuất bản Nhưng khi bắt đầu

lướt xem tôi không thể không nhận

thấy các trang sách rất dày, gần như là

bìa các tông Thật lạ lùng, các bài báo của Riesz đều được in lại với chữ to Tôi thích các bài báo của Riesz vì chúng đều được viết rất đẹp và gây cho người đọc một cảm giác dứt khoát

Khi tôi đọc kỹ cuốn Tuyển tập công trình của Riesz thì một cảm giác khác nổi lên Những người biên tập đã tận dụng in hết mọi thứ nhỏ nhặt mà Riesz đã công bố Rõ ràng là những công trình của Riesz không nhiều Ngạc nhiên hơn là những công trình này được xuất bản nhiều lần Riesz thường công bố một bản thảo còn thô

về một ý tưởng trong một tạp chí không tên tuổi của Hungary Một vài năm sau đó ông gửi đăng một loạt các thông báo trong tờ Comptes Rendus của Viện hàn lâm Pháp với ý tưởng đó

được chi tiết hoá thêm Một vài năm nữa trôi qua và ông sẽ đăng bài báo cuối cùng bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh

Koranyi, người đã theo học Riesz, nói với tôi rằng Riesz thường dạy cùng một chủ đề năm này qua năm khác trong khi suy ngẫm về việc viết bài báo cuối cùng Không đáng ngạc nhiên khi bài báo này rất hoàn hảo

Ví dụ của Riesz xứng đáng được noi theo Giới toán học hiện nay bị chia ra làm nhiều nhóm nhỏ, mỗi một nhóm có những thói quen, những ký hiệu và những khái niệm riêng Vì vậy cần thiết phải trình bày một kết quả dưới nhiều dạng khác nhau, mỗi một dạng có thể sử dụng được cho một nhóm đặc biệt Nếu không thì cái giá phải trả sẽ là việc một người nào đó sẽ phát hiện lại kết quả của ta với một ngôn ngữ và những ký hiệu khác và họ

sẽ có lý khi khẳng định rằng kết quả

đấy là của họ

4 Anh chắc sẽ được nhớ đến bởi các bài báo tổng quan của anh

Chúng ta hãy xét hai ví dụ, bắt

đầu với Hilbert Khi nhắc đến Hilbert,

chúng ta nghĩ đến một số định lý nổi

tiếng của ông như Định lý cơ sở của

Hilbert Nhưng tên của Hilbert thường

được nhớ đến bởi công trình Tổng

quan số học (Zahlbericht) hay cuốn

sách Cơ sở hình học hay giáo trình của

ông về những phương trình tích phân

Tên gọi "không gian Hilbert"

được đưa ra bởi Stone và von

Neumann để ghi nhận giáo trình của

Hilbert về những phương trình tích

phân mà trong đó từ "phổ" được định

nghĩa lần đầu tiên, ít nhất là 20 năm

trước khi môn Cơ học lượng tử ra đời

Giáo trình này gần như là một bài tổng

quan được dựa theo các công trình của

Hellinger và nhiều nhà toán học khác

mà tên họ ngày nay đã bị lãng quên

Tương tự, cuốn Cơ sở hình học là

cuốn đã làm cho tên tuổi Hilbert quen

thuộc với mọi người làm toán không

chứa một công trình gốc nào của ông

và đã gặt hái kết quả những công trình

của nhiều nhà hình học như Kohn,

Schur, Wiener (không phải là Schur và

một bài báo tổng quan mà tờ báo

Bulletin của Hội toán học Đức đặt cho

Hilbert viết

William Feller là một ví dụ khác

Feller được nhớ đến như là tác giả của

cuốn sách hay nhất về xác xuất Rất ít

người làm xác xuất hiện nay có thể

nêu lên tên một công trình nghiên cứu

của Feller Phần lớn mọi người còn

không biết rằng Feller vốn nghiên cứu

hình học lồi

Hãy cho phép tôi đi lạc đề với một

hồi tưởng cá nhân Thỉnh thoảng tôi có

công bố trong một nhánh triết học

được gọi là khoa học hiện tượng (phenomenology) Sau khi công bố bài báo đầu tiên trong môn này, tôi rất bực mình khi người ta nói với tôi tại một hội nghị của Hội khoa học hiện tượng

và triết học tồn tại (existential philosophy) một cách úp mở rằng mọi

điều tôi viết trong bài báo đều đã được biết và tôi bị buộc phải xem lại tiêu chuẩn công bố của mình trong môn khoa học hiện tượng

Một chuyện nữa là những công trình cơ sở của môn khoa học hiện tượng được viết bằng ngôn ngữ triết học Đức rất nặng nề Theo truyền thống thì không có ví dụ minh họa về những điều được bàn Một hôm tôi quyết định công bố với một chút nghi ngại một bài báo thật ra là một bài viết lại một vài đoạn từ một cuốn sách của Husserl cộng thêm một vài ví dụ Tại hội nghị tiếp theo của Hội khoa học hiện tượng và triết học tồn tại, tôi đang chờ đợi điều xấu nhất có thể xẩy ra thì một nhà khoa học hiện tượng hàng đầu xông đến tôi với một nụ cười trên môi

Ông ta ca ngợi bài báo của tôi hết lời

và khuyến khích tôi phát triển tiếp những ý tưởng mới mẻ và độc đáo của bài báo đó

5 Mỗi một nhà toán học chỉ có một vài mẹo

Cách đây đã lâu một nhà số học già nổi tiếng đã đưa ra một số nhận xét chê bai các công trình của Erdos Tôi khâm phục sự đóng góp của Erdos cho toán học và cảm thấy bực mình khi nhà toán học già đó nói một cách khẳng định rằng tất cả các công trình của Erdos có thể rút gọn về một vài mẹo mà Erdos đã luôn dựa vào chúng trong các chứng minh Điều mà nhà số học đó không nhận thấy là những nhà toán học khác, kể cả những người giỏi nhất, cũng dựa vào một vài mẹo mà họ

sử dụng lần này đến lần khác Hãy xem Hilbert Quyển hai của Tuyển tập

các công trình của Hilbert chứa những

bài báo của của Hilbert về lý thuyết

bất biến Tôi quyết tâm đọc kỹ một số

bài báo này Thật buồn là một số kết

quả đẹp của Hilbert đã bị rơi vào quên

lãng Nhưng khi đọc những chứng

minh của Hilbert cho một số định lý

sâu sắc trong lý thuyết bất biến, tôi

ngạc nhiên thấy rằng những chứng

minh này đều sử dụng một số mẹo

giống nhau Như vậy Hilbert cũng chỉ

có một vài mẹo!

6 Đừng lo về những lỗi

Một lần nữa tôi lại bắt đầu với

Hilbert Khi những người Đức định

xuất bản Tuyển tập công trình của

Hilbert và tặng ông một bộ nhân dịp

một ngày sinh nhật sau này của ông

thì họ nhận thấy rằng họ không thể

công bố những bài báo dưới dạng ban

đầu vì chúng chứa quá nhiều lỗi, trong

đó có những lỗi rất trầm trọng Vì vậy

họ đã thuê nhà toán học (nữ) đang thất

nghiệp Olga Taussky-Todd xem lại

các bài báo của Hilbert và chữa tất cả

các lỗi Olga đã làm việc này trong ba

năm và mọi lỗi đều đã sửa được mà

không cần thay đổi lắm nội dung các

định lý Chỉ có một ngoại lệ là một bài

báo được Hilbert viết khi ông đã có

tuổi là không thể sửa nổi Đó là một

chứng minh cho giả thuyết Continuum

được công bố trong tờ Mathematische

Annalen đầu những năm ba mươi

Cuối cùng thì Hilbert đã được trao cho

một bản in Tuyển tập công trình mới

tinh nhân ngày sinh nhật Hilbert đã

giở ra xem kỹ lưỡng và không phát

hiện ra điều gì

Có hai loại lỗi Loại lỗi chí tử sẽ

phá tan toàn bộ lý thuyết, còn loại lỗi

bất trắc sẽ có ích khi kiểm tra tính

nó có giúp gì cho từng vấn đề của anh không Thể nào cũng có lúc anh gặp may và mọi người sẽ nói "Làm thế nào anh ta đã giải quyết được vấn đề đó? Chắc anh ta là một thiên tài!"

8 Hào phóng khi trích dẫn

Tôi luôn luôn phật lòng khi đọc một bài báo mà tôi cảm thấy rằng tôi không được trích dẫn như phải có Có thể khẳng định rằng điều này cũng

đúng với mọi người Một hôm tôi đã làm thử một thí nghiệm Sau khi viết một bài báo tương đối dài, tôi bắt tay làm một bản nháp toàn bộ các trích dẫn Khi đó tôi bỗng quyết định trích dẫn một số bài báo không liên quan tí gì đến nội dung bài báo của tôi để xem

điều gì sẽ xảy ra

Thật bất ngờ tôi nhận được thư của hai tác giả mà các bài báo của họ không liên quan gì với bài báo của tôi Cả hai thư đều được viết với một giọng xúc động Cả hai tác giả đều chúc mừng tôi là người đầu tiên đã công nhận sự đóng góp của họ trong lĩnh vực đó

9 Viết lời giới thiệu nhiều thông tin

Ngày nay ít người đọc một bài báo từ đầu đến cuối Nếu ta muốn người khác đọc bài báo của ta thì ta phải cung cấp cho họ những động cơ thuyết phục Một lời giới thiệu dài và lan man tóm tắt lịch sử vấn đề, trích dẫn đầy đủ sự đóng góp của mọi người

và mô tả lôi cuốn nội dung bài báo sẽ góp phần thu hút một số người đọc

Là một biên tập viên của tạp chí

Advances in Mathematics tôi thường

gửi các bài báo lại cho tác giả yêu cầu

họ viết dài hơn Một lần tôi nhận được

thư trả lời từ một tác giả nói rằng cũng

bài báo đó đã bị tạp chí Annals of

Mathematics từ chối vì lời giới thiệu

quá dài

10 Hãy chuẩn bị cho tuổi già

Ông bạn Ulam đã quá cố của tôi

thường nhận xét rằng cuộc sống của

ông bị chia rõ rệt làm hai phần ở

phần đầu ông luôn luôn là người trẻ

nhất trong nhóm, còn ở phần thứ hai

ông luôn luôn là người già nhất mà

không có giai đoạn chuyển tiếp

Bây giờ thì tôi thấy Ulam đã nhận xét

rất đúng Tuổi già hình như không đến

dần dần và ta chấp nhận nó một cách

khó khăn Điều này phụ thuộc vào một

nhận thức cơ bản và ta cần có thời gian làm quen với nó Ta phải hiểu rằng

đến một tuổi nào đó ta không còn

được coi là một cá nhân nữa Ta sẽ trở thành một thể chế (institution), và ta sẽ

được đối xử như người ta đối xử với một thể chế Họ mong đợi ta sử sự như một đồ vật cổ hay như một kỳ quan kiến trúc

Việc ta có còn viết bài hay không không còn quan trọng nữa Nếu bài báo của ta không tốt, thì họ sẽ nói

"Anh mong đợi gì nữa? Ông ta đã chai sạn mất rồi!'" Còn nếu một bài báo nào đó của ta trở nên thú vị thì họ sẽ nói "Anh mong đợi gì khác? Ông ta cả cuộc đời đã nghiên cứu cái này rồi!" Phản ứng tế nhị duy nhất là nên vui vẻ

đóng vai trò mới của anh như là một thể chế

Tài trợ nghiên cứu, Học bổng

Viện Toán học thông báo có hai học bổng ba năm 1998 - 2000 cho nghiên cứu sinh về

chuyên ngành Tối ưu của Viện như sau:

1 Học bổng UNISOFRA, do Hội Universites-Solidarite-Francophone ở Pháp cấp

trong 3 năm, mỗi năm 1200 USD, bắt đầu từ 1998 Học bổng này dành cho nghiên cứu sinh làm luận án về ngành tối ưu, dưới sự đồng hướng dẫn của GS Hoàng Tụy và một giáo sư tin học Pháp

2 Học bổng T&C, do Công ty T&C cấp, trong 36 tháng, mỗi tháng 1 500 000 đồng

Người nhận học bổng này sẽ tham gia làm việc mỗi tuần 3 buổi tại công ty nói trên về

đề tài trong lĩnh vực toán và tin học ứng dụng

Nghiên cứu sinh nào quan tâm cần gửi đơn đến Viện Toán học trước ngày 1/5/1998

Để được xét cấp các học bổng nói trên cần dự thi và đạt kết quả cao trong kì thi tuyển nghiên cưú sinh ngành Toán do Bộ Đại học và Giáo dục tổ chức vào tháng 5 năm nay

Hội thảo

"Một số vấn đề về Tính toán khoa học"

Nguyễn Hữu Điển (Viện Toán học)

Viện Toán học đã phối hợp với Viện Cơ

học, Viện Công nghệ Thông tin, Đại học

Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia

Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Vinh,

và University of Heidelberg (CHLB Đức)

tổ chức Hội thảo "Một số vấn đề về Tính

toán khoa học" (Workshop "Some

Problems on Scientific Computing") tại Hà

Nội vào các ngày 18ư20/3/1998 Hội thảo

nhằm mục đích liên kết các nhà khoa học

Việt Nam có nghiên cứu trong lĩnh vực

Tính toán khoa học hoặc có quan tâm đến

hướng khoa học liên ngành này Các chủ

đề chính của Hội thảo: Môi trường, Mô

phỏng cơ học, Vận trù học, Tính toán song

song Có 4 nhà khoa học Đức tham gia hội

thảo này Ngôn ngữ chính thức tại Hội

thảo: tiếng Việt, tiếng Anh

Ban Chương trình: PGS TS Phạm Kỳ

Anh (Đại học Quốc gia Hà Nội), Prof Dr

Hans Georg Bock (University of

Heidelberg, CHLB Đức), GS TS Ngô Huy

Cẩn (Viện Cơ học), GS TS Nguyễn Văn

Điệp (Viện Cơ học), PTS Bùi Văn Đức

(Tổng cục Khí tượng Thuỷ văn), GS TS

Đinh Dũng (Viện Công nghệ Thông tin),

PGS PTS Trịnh Quang Hoà (Đại học Thuỷ

lợi), PGS TS Đinh Thế Lục (Viện Toán

học), GS TS Hoàng Xuân Phú (Viện Toán

học, Trưởng ban), Prof Dr Gerhard

Reinelt (University of Heidelberg, CHLB

Đức), Prof Dr Johannes Peter Schlửder

(University of Heidelberg, CHLB Đức),

GS TS Nguyễn Khoa Sơn (Viện Toán

học), TS Nguyễn Thanh Sơn (Đại học

Quốc gia Tp Hồ Chí Minh), PGS PTS

Dương Văn Tiển (Đại học Thuỷ lợi), GS

TS Trần Đức Vân (Viện Toán học)

Ban Tổ chức: Phan Thành An (Đại học

Vinh), PTS Nguyễn Hữu Điển (Viện Toán

học), GS TS Hoàng Xuân Phú (Viện Toán

học), PTS Tạ Duy Phượng (Viện Toán

học), PTS Lê Công Thành (Viện Toán

học), PGS PTS Nguyễn Đông Yên (Viện

Toán học, Trưởng ban)

Các cơ quan tài trợ: DaimlerưBenzưStiftung, Đại học Giao thông Vận tải, Đại học Vinh, Đề tài Khoa học cơ bản về Cơ học cấp Nhà nước, Hội

đồng ngành Toán thuộc Hội đồng Khoa học Tự nhiên, Khoa Công nghệ Thông tin

ư Đại học Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh, Khoa ToánưCơưTin học ư ĐHKHTN ư

ĐHQG Hà Nội, Khoa ToánưTin ứng dụng

ư ĐHBK Hà Nội, Đề tài "Các phương pháp số trong thống kê và xử lý thông tin" (Chương trình Nghiên cứu Cơ bản, Phân viện Các vấn đề Toán học của Công nghệ Thông tin, Viện Công nghệ Thông tin), Viện Công nghệ Thông tin, Viện Toán học

Có 116 đại biểu Việt Nam và 4 đại biểu nước ngoài (trong số 140 người đăng ký)

đã đến dự Hội thảo

Tại buổi lễ khai mạc Hội thảo sáng ngày 18/ 3/1998, ngoài 120 đại biểu của Hội thảo còn có một số vị khách mời: GS

TS Đặng Vũ Minh - Giám đốc Trung tâm KHTN & CN Quốc gia, PGS PTS Trịnh Quang Khuynh - Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Ô Đậu Sĩ Thái - Phó Vụ trưởng

Vụ Hợp tác Quốc tế (Trung tâm KHTN &

CN Quốc gia), GS TS Nguyễn Minh Chương, GS TS Phan Đình Diệu, PGS-PTS Nguyễn Văn Hộ - Chủ nhiệm Khoa Toán Tin ứng dụng (ĐHBK Hà Nội), PTS Lê Hải Khôi - Phó Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, PGS PTS Đặng Huy Ruận

- Chủ nhiệm Khoa Toán Cơ Tin học và ứng dụng (ĐHKHTN, ĐHQG Hà Nội), GS

TS Phạm Hữu Sách, GS Hoàng Tụy, GS

TS Đỗ Long Vân - Chủ tịch Hội THVN,

GS TS Trần Đức Vân - Viện trưởng Viện Toán học

Sau lời khai mạc của GS TS Hoàng Xuân Phú, Hội thảo đã nghe các bài phát biểu của GS TS Đặng Vũ Minh, GS TS

Trần Đức Vân, và của GS TS Hans Georg

Bock (Giám đốc Trung tâm IWR,

University of Heidelberg, CHLB Đức)

PGS PTS Nguyễn Đông Yên đọc danh

sách các đơn vị đã tài trợ cho Hội thảo

Trong hai ngày 18 và 19/3 Hội thảo đã

nghe các báo cáo toàn thể sau đây:

1 Hans Georg Bock: Simulation tools and

parallel optimization methods for

differential algebraic equations with

applications to mechanical systems in

robotics and vehicle dynamics

2 Nguyễn Hữu Công (ĐHQG Hà Nội):

Parallel numerical methods of RK and

RKN type for ODEs

3 Trịnh Quang Hòa, Dương Văn Tiển,

Hoàng Minh Tuyển (Đại học Thuỷ lợi):

Nhận dạng lũ sông Hồng trong điều hành

hồ Hòa Bình chống lũ hạ du

4 Johannes Peter Schlửder: Parallel

numerical methods for parameter

estimation and optimum experimental

design in differential algebraic equations

5 Nguyễn Quý Hỷ, Nguyễn Văn Hữu,

Phạm Kỳ Anh, Nguyễn Đình Hóa (ĐHQG

Hà Nội), Trần Cảnh (ĐH Xây dựng Hà

Nội): On optimal controlling a system of

populations and an application to green

covering the waste lands and bare hills

6 Gisbert zu Putlitz (University of

Heidelberg, CHLB Đức): Muonium

7 Đặng Hữu Chung (Viện Cơ học):

Numerical simulation of fluid mud layer

under current and waves in estuaries and

coastal areas

8 Gerhard Reinelt: Combinatorial

optimization and integer programming in

practice

9 Đặng Quang á, Nguyễn Công Điều

(Viện Công nghệ Thông tin): Monotone

difference schemes for solving some

problems of air pollution

Chiều ngày 18/3 và 19/3 các đại biểu đã

nghe 33 báo cáo trình bày tại 3 tiểu ban

Tối ngày 19/3 các đại biểu cùng dự buổi

liên hoan Hội thảo tại Nhà hàng Nghĩa

Đô GS Trần Mạnh Tuấn - Phó Giám đốc

Trung tâm KHTN & CN Quốc gia - đã tới

dự Ngày 20/3 các đại biểu đi thăm Nhà

máy Thủy điện Hoà Bình Ông Vũ Đức

Quỳnh, Giám đốc Nhà máy, đã tiếp các

đại biểu của Hội thảo Ông Giám đốc đã giới thiệu về quá trình xây dựng Nhà máy, cho biết các vấn đề gặp phải trong quá trình vận hành công trình thuỷ điện lớn này, và trả lời nhiều câu hỏi của các đại biểu

Sau đây là danh sách các báo cáo tại các tiểu ban (mỗi báo cáo được trình bày trong

20 phút)

Tiểu ban A:

1 Võ Văn Tuấn Dũng, Trần Vũ Thiệu

(Viện Toán học): Một số bài toán tối ưu thực tế

2 Trần Văn Hoài, Nguyễn Thanh Sơn

(ĐH Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh): MPI trên mạng cục bộ và ứng dụng trong tính toán

3 Lê Dũng Mưu (Viện Toán học):

Convex-concave programming and its application to optimizing water distribution networks

4 Phạm Hồng Quang (Viện Toán học):

On mathematical models for solving some problems in computer drafting system for weather forecast.

5 Nguyễn Thanh Sơn, Nguyễn Tuấn Anh

(ĐH Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh): ứng dụng hệ thống xử lý song song để giải quyết bài toán thấm

6 Nguyễn Thanh Sơn, Đặng Trần Khánh

(ĐH Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh): Xây dựng công cụ hỗ trợ cho lập trình song song trên hệ thống phân bố

7 Nguyễn Hải Thanh (ĐH Nông nghiệp

I): An interative method for solving the multi-objective balanced transportation problem in a fuzzy environment

8 Trần Hùng Thao (Viện Toán học):

Genetic algorithms applied to filtering

9 Hồ Đức Việt (Tỉnh uỷ Quảng Ninh),

Đào Kiến Quốc, Phạm Trọng Quát, Nguyễn Ngọc Cương (ĐH Quốc gia Hà

Nội): An optimal problem of the queueing theory and its application to dispatchering empty trucks

Tiểu ban B:

1 Bùi Văn Đức (Tổng cục Khí tượng

Thuỷ văn): Khả năng ứng dụng một vài

phương pháp vật lý thống kê vào dự báo

thủy văn hạn vừa

2 Nguyễn Văn Hộ, Nguyễn Quý Hỷ,

Nguyễn Văn Hữu, Hà Quang Thụy (ĐH

Quốc gia Hà Nội): Estimating the

correlation of the frequences of

development random variables by the

Monte-Carlo method and its application

to the researches of the relation of the flux

of three rivers

3 Nguyễn Quý Hỷ, Nguyễn Văn Hữu,

Phạm Kỳ Anh, Nguyễn Đình Hoá, Hà

Quang Thụy: On a model of the stochastic

optimal control arising from a system of

electric power stations

4 Nguyễn Quý Hỷ, Phạm Kỳ Anh, Phạm

Trọng Quát (ĐH Quốc gia Hà Nội), Bùi

Thế Tâm (Viện Toán học): A probability

model to solve a problem of the stochastic

optimal control and its application to

operating a hydo-electric power station

5 Nghiêm Tiến Lam (ĐH Thuỷ lợi): ứng

dụng mô hình toán trong quản lý và vận

hành hệ thống tưới

6 Trần Gia Lịch (Viện Toán học):

Numerical methods for calculating

discontinuous wave by dam-breaking on

the river

7 Nguyễn Ân Niên (Viện NCKH Thuỷ lợi

Nam Bộ), Nguyễn Thị Bạch Kim (Viện

NCKH Thuỷ lợi), Nguyễn Văn Châu

(Viện Toán học): Chương trình KOD-2.0

8 Nguyễn Ân Niên, Nguyễn Thị Bạch

Kim, Hà Lương Thuần (Viện NCKH Thuỷ

lợi): Vấn đề tính chất lượng nước trong

khu đầm nuôi trồng thủy, hải sản.

9 Lê Đình Quang, Vương Quốc Cường

(Trung tâm NC Khí tượng nhiệt đới và

Bão): Một số vấn đề dùng toán trong khí

tượng - thủy văn

10 Tống Đình Quỳ (ĐHBK Hà Nội),

Nguyễn Văn Hữu, Đào Kiến Quốc (ĐH

Quốc gia Hà Nội): Về một thuật toán mô

phỏng lưu lượng nước về hồ chứa

11 Ngô Trọng Thuận (Trường Cán bộ Khí

tượng Thuỷ văn): Cát bùn sông Hồng

12 Hoàng Minh Tuyển (Viện Khí tượng

Thuỷ văn): Mô hình ngẫu nhiên tổng hợp

lũ sông Hồng

Tiểu ban C:

1 Đặng Quang á, Nguyễn Như Trung

(Viện Công nghệ Thông tin): Relizing 3-D

resistivity model by the finite difference

method

2 Chu Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội): Some

comments based on mathematical methods upon the migration of Vietnamese ethnic groups

3 Nguyễn Đình Hoá (ĐH Quốc gia Hà

Nội), Bùi Đức Tiến (Học viện Nguyễn ái

Quốc): Lựa chọn các yếu tố liên quan mật thiết nhất đến một vấn đề trong điều tra dư luận xã hội và áp dụng

4 Hoàng Xuân Huấn (ĐH Quốc gia Hà

Nội), Phạm Hạ Thủy (Viện KHCN Mỏ):

Một mô hình tính toán ứng dụng trong hệ thông tin trợ giúp khai thác mỏ

5 Nguyễn Quý Hỷ, Nguyễn Văn Hữu,

Đào Kiến Quốc (ĐHQG Hà Nội), Phan

Thu Hải (Viện Dầu khí): The extension of samples by the Monte-Carlo method and its application to the prediction of reserves of oil.

6 Hoàng Văn Lai, Lê Mậu Long (Viện

Công nghệ Thông tin): Sử dụng cubic spline để nâng cao tốc độ hội tụ của nghiệm số trong mô hình động học cấu trúc tuổi

7 Hoàng Trung Lập (Viện Quy hoạch và

Thiết kế Nông nghiệp): Sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế Việt Nam trước ngưỡng cửa của thời kỳ cất cánh.

8 Nguyễn Hồ Quỳnh (ĐHBK Hà Nội):

Numerical solution for the ARIMA(p,d,q) model and application

9 Đào Trọng Thi (ĐH Quốc gia Hà Nội),

Lê Xuân Lam (Học viện Hành chính Quốc gia), Nguyễn Chí Bảo (ĐH Giao thông

Vận tải): Predicting on sequences of policies for population and an application

to borrowingư paying debts

10 Nguyễn Hữu Tiến, Tống Đình Quỳ,

Nguyễn Đức Nghĩa (ĐHBK Hà Nội): A new adaptive filtering algorithm for solution of the money circulation problem

11 Tô Cẩm Tú (Viện Quy hoạch và Thiết

kế Nông nghiệp): About the calculation of cation exchange cap ity (CEC) in clay through CEC in soil, OC% and clay

12 Tô Cẩm Tú: Variation of CEC on soil

with respect to Ca, Mg and the profoundness (P) of soils of type PS.

Tin tức hội viên và hoạt động toán học

LTS: Để tăng cường sự hiểu biết lẫn nhautrong cộng đồng các nhà toán học Việt nam, Tòa soạn mong nhận được nhiều thông tin từ các hội viên HTHVN về chính bản thân mình, cơ quan mình hoặc đồng nghiệp của mình

♣ Điểm tin việc đăng kí hội viên

HTHVN và nộp hội phí năm 1998:

Hưởng ứng chủ trương cải tiến công tác tổ

chức và hoạt động của BCH Hội (xem

thông báo đăng trong tập 1 số 2, và trang

bìa 3 số này), nhiều đơn vị và cá nhân đã

nộp trực tiếp hoặc gửi phiếu đăng kí hội

viên và hội phí tới đại diện của Hội là ông

Vương Ngọc Châu Một số hội viên còn

đăng kí mua Acta Mathematica

Vietnamica Cụ thể cho đến nay đã có 205

hội viên (gồm ĐHSP Vinh: 50, ĐHSP Qui

Nhơn: 32, ĐHSP Xuân Hoà: 30, ĐH Cần

Thơ: 29, Viện Toán học: 23, Viện Khoa

học giáo dục: 11 và các cơ sở còn lại: 30)

đăng kí lại hoặc gia nhập mới BCH Hội

mong tiếp tục nhận được hồi âm của các

quí vị và các bạn để một vài tháng nữa sẽ

có danh sách gần đầy đủ trong tổng kết sơ

bộ.

♣ Gặp mặt mừng Xuân Mậu Dần

Ngày 17/1/98, tức 19 tháng chạp 1997, tại

Hà Nội BCH HTHVN đã tổ chức buổi gặp

mặt truyền thống hàng năm của Hội mừng

Xuân mới Có nhiều nhà toán học đã tới

dự, trong đó cao tuổi nhất là Giáo sư

Nguyễn Thúc Hào Trước khi bước vào

buổi gặp mặt chính thức, phần lớn các đại

biểu đã nhiệt tình ủng hộ chủ trương mới

của BCH Hội bằng cách ghi phiếu đăng kí

hội viên 1998 và nộp hội phí Thay mặt

BCH Hội, Giáo sư Đỗ Long Vân đã đọc lời

chúc mừng và điểm lại một số sự kiện nổi

bật trong năm âm lịch vừa qua Đó là: việc

tổ chức thành công các Hội nghị toán học

toàn quốc lần thứ 5 (Hà Nội, 17-20/9),

Hội nghị quốc tế về Giải tích ứng dụng và

tối ưu (Viện Toán học, 27-30/12), Hội thảo

về Đào tạo phổ thông chuyên toán (ĐHQG

Hà Nội, 6-10/1/1998), Olympic toán sinh

viên tổ chức ĐHKT Quân sự, đó là việc gây

dựng và trao giải thưởng Lê Văn Thiêm,

việc tạp chí Vietnam Journal of

Mathematics được NXB khoa học có uy tín

cao trên thế giới Springer phát hành, và sự

ra đời của Nội san Thông Tin Toán Học của Hội (trích từ bài phát biểu của GS Đỗ Long Vân)

♣ ấn phẩm: Trong năm 1997, Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica đã ra hai số gồm 30 bài với tổng số là 620 trang, trong

đó có 21 bài có nhà toán học nước ngoài

là tác giả hoặc đồng tác giả Các con số tương ứng của Vietnam Journal of Mathematics là 37 bài (11 bài có tác giả nước ngoài) và 380 trang

♣ Cơ cấu mới của Viện Toán học: Do

sự thay đổi cơ cấu cán bộ của Viện sau

27 năm thành lập và phát triển, nhằm thúc đẩy hơn nữa công tác nghiên cứu

lí thuyết, ứng dụng toán học và tham gia giảng dạy đại học và trên đại học, vừa qua Viện Toán học đã sắp xếp lại các phòng chuyên môn như sau: Có 8 phòng chuyên môn và hai trung tâm:

1 Phòng Đại số và Lí thuyết số (Trưởng phòng: PGS-TS Nguyễn Tự Cường)

2 Phòng Hình học và Tô pô (Trưởng phòng: GS-TS Đỗ Ngọc Diệp, Phó trưởng phòng: PTS Nguyễn Việt Dũng)

3 Phòng Giải tích toán học (Trưởng phòng: GS-TS Hà Huy Khoái)

4 Phòng Phương trình vật lí toán (Trưởng phòng: PGS-PTS Hà Tiến Ngoạn, Phó trưởng phòng: PGS-PTS Trần Gia Lịch)

5 Phòng Xác suất và thống kê toán học (Trưởng phòng: PTS Trần Hùng Thao, Phó trưởng phòng: TS Nguyễn Đình Công)

6 Phòng Tối ưu và Điều khiển (Trưởng phòng: PGS-TS Vũ Ngọc Phát, Phó trưởng phòng: PGS-TS Lê Dũng Mưu)

7 Phòng Giải tích số và Tính toán khoa học (Trưởng phòng: PGS-PTS Nguyễn

Đông Yên, Phó trưởng phòng: PTS

Nguyễn Hữu Điển)

8 Phòng Cơ sở toán học của tin học

(Trưởng phòng: PTS Ngô Đắc Tân, Phó

trưởng phòng: PTS Phạm Hồng Quang)

9 Trung tâm Đào tạo sau đại học

(Giám đốc: PGS-PTS Phan Huy Khải,

♣ Vài nét về hoạt động khoa học của

Viện Toán học năm 1997: Trong năm

vừa qua, toàn thể cán bộ trong Viện đã

công bố được 31 bài báo trên các tạp

chí quốc tế và 13 bài trên 2 tạp chí Acta

Mathematica Vietnamica và Vietnam

Journal of Mathematics, 3 quyển sách

chuyên khảo viết bằng tiếng Anh được

xuất bản trên thế giới và hai giáo trình

đại học in trong nước Con số thống kê

này là chưa đầy đủ vì có những bài đã

ra trong năm qua nhưng đến lúc tổng

kết năm bản thân tác giả vẫn chưa biết

(ví dụ trong năm 1996 có 16 bài như

vậy) Để tránh tính trùng lặp, ở đây

chúng tôi không thông kê số tiền ấn

phẩm cũng như các báo cáo khoa học

tại các hội nghị Không kể tới trên 30

nhà toán học nước ngoài dự các hội

nghị tại Việt nam cũng đến Viện, Viện

đã đón 13 giáo sư quốc tế đến thăm và

làm việc tại Viện Trong khi đó có 25

cán bộ Viện đi công tác nước ngoài đã

trở về và 8 cán bộ đi từ những năm

trước vẫn tiếp tục chương trình cộng tác

của mình Có 2 cán bộ của Viện bảo vệ

thành công luận án Tiến sĩ khoa học, 4

nghiên cứu sinh của Viện bảo vệ thành

công luận án PTS Viện đang đào tạo 5

khoá cao học với tổng số là 100 học

viên (trích tổng kết Hoạt động khoa

học năm 1997 của Viện Toán học)

♣ Trách nhiệm mới

1 GS-TS Đỗ Long Vân được bầu làm

Chủ tịch-bầu của Hội Toán học Đông

Nam á nhiệm kì 1998 - 1999 Theo

điều lệ của Hội Toán học Đông Nam á, Ban lãnh đạo Hội gồm có 1 chủ tịch, 1 chủ tịch-bầu, 2 phó chủ tịch, 1 thư kí và

1 thủ quĩ với nhiệm kì 2 năm một Khi bầu nhiệm kì mới, chủ tịch-bầu đương nhiên trở thành chủ tịch Như vậy GS

Đỗ Long Vân sẽ là Chủ tịch (President) Hội trong nhiệm kì 200-

2001 Ông sinh năm 1941 tại Cổ Nhuế,

Hà Nội Sau khi tốt nghiệp ĐHTH Hà Nội, ông bảo vệ luận án Phó tiến sĩ tại

ĐHTH Lômônôxốp, Matxcơva năm

1969 và luận án Tiến sĩ tại ĐHTH Humboldt (Berlin) năm 1985 Ông

được phong Phó giáo sư năm 1984 và Giáo sư năm 1996 Hiện nay ông là Chủ tịch Hội THVN (nhiệm kì trước là Tổng Thư kí)

2 PGS-PTS Lê Quang Trung được

cử làm Hiệu phó trường ĐHSP

thuộc Đại học quốc gia Hà Nội từ tháng 1/1998 Anh sinh ngày 10/8/1956 tại Vĩnh Phúc Tốt nghiệp đại học Khoa toán, ĐHSP Hà Nội 1 năm 1977 và bảo

vệ thành công luận án PTS về Phương trình đạo hàm riêng năm 1989 tại Viện Toán học dưới sự hướng dẫn của GS-TS Nguyễn Minh Chương Anh được cử làm Phó chủ nhiệm khoa toán (8/1992-1/94), rồi chủ nhiệm Khoa toán (1/1994-1/98) của Trường ĐHSP thuộc

ĐHQG Hà Nội

3 PTS Phạm Khắc Ban được cử làm

chủ nhiệm Khoa toán, trường ĐHSP

thuộc Đại học quốc gia Hà Nội từ tháng 3/1998 Ông sinh ngày 4/2/1948 tại Nam Ninh, Nam Định Tốt nghiệp

đại học Khoa toán, ĐHSP Hà Nội 1 năm 1970, ông ở lại giảng dạy tại trường ở tổ bộ môn Hình học Ông bảo

vệ PTS năm 1994 về chuyên ngành Giải tích Hypecbolic Từ 4/1994 - 1/1998 ông là Phó chủ nhiệm Khoa toán