Giáo án GDCD 10 bài 10: Quan niệm về đạo đức

Trong các mối quan hệ phức tạp ấy, con người luôn phải ứng xử, giao tiếp và thường xuyên điều chỉnh thái độ, hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu, lợi ích chung của xã hội.. Trong lĩ

Bài 10 – Tiết 17 QUAN NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC.

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Hiểu rõ đạo đức là gì? Nắm được quan điểm về đạo đức luôn luôn biến đổi cùng sự phát triển của lịch sử

- Hiểu rõ mối quan hệ đạo đức, pháp luật, phong tục tập quán

- Nhận biết được vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội

2 Kĩ năng

- Vận dụng được kiến thức đã học để lí giải một số vấn đề đạo đức trong lịch sử

- Có khả năng đánh giá nhất định về các vấn đề đạo đức xã hội ngày nay, đặc biệt là vấn đề đạo đức hàng ngày của học sinh

3 Thái độ

- Có thái độ đúng đắn và khách quan với các hiện tượng đạo đức xã hội nói chung, các hiện tượng đạo đức trong xã hội Việt Nam chúng ta nói riêng

- Có ý thức điều chỉnh hành vi phù hợp với các chuẩn mực đạo đức mới

II Phương pháp - Hình thức tổ chức dạy học

- Đàm thoại

- Thảo luận nhóm, điều tra thực tiễn, liên hệ

- Tổ chức HS nghiên cứu thông qua xem băng, trình bày các bài hát, bài thơ, tiểu phẩm về tình yêu quê hương, đất nước

III Tài liệu và phương tiện dạy học

- SGK, SGV GDCD 10

- Các bài thơ, bài hát, ca dao, tục ngữ, băng hình, câu chuyện, tấm gương về tình yêu quê hước đất nước

- Các tư liệu về truyền thống yêu nước, xây dựng và bảo vệ quê hương của nhân dân địa phương

- Tranh ảnh, băng hình về các hoạt động xây dựng và bảo về quê hương, đất nước của thanh niên và nhân dân địa phương cũng như nhân dân cả nước

IV Hoạt động dạy học

1 Ổn định tổ chức.

2 Kiểm tra bài cũ.

Câu hỏi: Những việc làm nào sau đây của HS góp phần vì sự tiến bộ và hạnh phúc của con người

a Học tập tốt

b Có lối sống lành mạnh

c Rèn luyện đạo đức

d.Tham gia các hoạt động thể dục thể thao

e Hoạt động từ thiện

g Tham gia các hoạt động thanh niên tình nguyện

h Giữ gìn bảo vệ thiên nhiên, môi trường

3 Bài mới.

Hoạt động 1 GIỚI THIỆU BÀI

Phương án 1:

- GV có thể tự chuẩn bị một tiểu phẩm ngắn, HS tự đóng vai và sau đó HS cả lớp nhận xét, GV dẫn dắt vào bài

Phương án 2:

- GV: Số trong xã hội, dù muốn hay không, con người có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với mọi người xung quanh Các mối quan hệ ấy ta gọi là mối quan hệ

xã hội của con người

Trong các mối quan hệ phức tạp ấy, con người luôn phải ứng xử, giao tiếp và thường xuyên điều chỉnh thái độ, hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu, lợi ích chung của xã hội Trong trường hợp ấy, con người được xem là có đạo đức Ngược lại một các nhân nào chỉ biết lợi ích của mình, bất chấp lợi ích của người khác và toàn xã hội thì người đó được coi là thiếu dạo đức Để rõ hơn vấn đề về đạo đức, chúng ta cùng học bài hôm nay "Quan niệm về đạo đức."

Phương án 3:

- GV cho HS nhận xét các tình huống sau

(Sử dụng máy chiếu)

a Trên đường đi học về, có một cụ già muốn qua đường, em đã giúp cụ già qua đường

an toàn

b Trên chuyến xe buýt từ nhà đến trường, có một phụ nữ bế em nhỏ, em đã đứng lên nhường chỗ

c Bạn An lớp em nhà nghèo, bố mẹ luôn đau ốm, em đã động viên các bạn trong lớp giúp đỡ bạn An

- GV đặt câu hỏi:

1 Tại sao em lại làm như vậy?

2.Việc làm đó của em đúng hay sai?

- GV kết luận các ý kiến và dẫn dắt HS vào bài mới

Hoạt động 2 GIỚI THIỆU NỘI DUNG BÀI HỌC

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt

- GV: Đặt vấn đề

Từ sự phân tích tình huống trên, chúng ta thấy

rằng việc làm trến là điều chỉnh hành vi của

cá nhân

- GV đưa ra các câu hỏi, HS cả lớp trao đổi

* Tự điều chỉnh hành vi là tùy ý hay phải tuân

theo?

* Tự điều chỉnh hành vi là bắt buộc hay tự

giác

Hành vi đó có cần phù hợp với lợi ích của

1 Đơn vị kiên thức 1: Quan niệm về đạo đức

cộng đồng xã hội không?

- HS trao đổi các ý kiến

- GV tổng kết các ý kiến và đưa ra khái niệm

về đạo đức

- HS ghi bài vào vở

- GV khắc sâu kiến thức

Trong lĩnh vực đạo đức, những nhu cầu lợi

ích của cá nhân, xã hội đều được thể hiện qua

các quy tắc, chuẩn mực và dư luận xã hội

Một hành vi đạo đức phải được xã hội thừa

nhận và hình thành một cách tự giác, luôn

luôn được củng cố bằng sức mạnh của các

"tấm gương" quần chúng

"Trăm năm bia đá thì mòn

Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ."

- GV chuyển ý

Cùng với sự vận động và phát triển của lịch

sử, xã hội, các quy tắc, chuẩn mực này cũng

biến đổi theo

Tùy theo sự phát triển của xã hội mà mỗi xã

hội có một nền đạo đức riêng Vì vậy lịch sử

nhân loại đã từng tồn tại nhiều nền đạo đức xã

hội khác nhau

Ví dụ:

Chế độ xã

Chiếm hữu

nô lệ

Nền đạo đức luôn bị chi phối bởi quan điểm

Trong chế đô phong kiến

"Trung" với vua có nghĩa

a, Đạo đức là gì?

Đạo đức là hệ thống các quy tắc chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng và của xã hội

và lợi ích của giai cấp bóc lột

thành vô điều kiện kể

cả cái chết

Xã hội chủ

nghĩa

Nền đạo đức tiến bộ phù hợp với yêu cần công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nền đạo dức

kế thừa đạo đức truyền thống vừa kết hợp phát huy tinh hoa văn hóa nhân loại

"Trung" nghĩa là trung thành với lợi ích của đất nước, của nhân dân

- GV: Cho HS làm bài tập sau để củng cố kiến thức

1 Em hãy lấy một vài VD về các chuẩn mực đạo đức mà em biết

2 Những chuẩn mực đạo đức nào sau đây phù hợp với yêu cầu của chế độ XHCN?

* Trọng nhân nghĩa

* Trọng lễ độ

* Cần kiệm

* Liêm chính

* Trung với vua

* Tam tòng

* Tứ đức (Công, dung, ngôn, hạnh)

- GV: Chuyển ý

Đạo đức là một phương thức điều chỉnh hành

vi con người nhưng không phải là phương

thức duy nhất Pháp luật và phong tục tập

quán cũng là những phương thức có khả năng

điều chỉnh nhất định đối với hành vi con

người Tuy nhiên giữa chúng có những khác

biệt cơ bản

- GV: Lập bảng so sánh

b, Phân biệt đạo dức với pháp luật

và phong tục tập quán trong sự điều chỉnh hành vi của con người.

Phương thức điều chỉnh hành vi

Nội dung Ví dụ

Đạo đức Thực hiện

các chuẩn mực đạo đức

mà xã hội đề ra:

- Tự giác thực hiện

- Nếu con người không thực hiện sẽ

bị dư luận xã

- Lễ phép chòa hỏi người lớn

- Con cái có hiếu với cha mẹ

- Anh em hòa thuận thương yêu nhau

- GV cho HS thảo luận nhóm.

- GV : Giao câu hỏi cho 3 nhóm

- HS: cả lớp trao đổi

- GV: Liệt kê ý kiến của HS vào ô trống

- GV: Nhận xét kết luận

- Cho HS làm bài tập củng cố đơn vị kiến

thức 1

- Những câu tục ngữ nào sau đây nói về đạo

đức, pháp luật, phong tục tập quán?

hội lên án hoặc lương tâm cắn dứt

Pháp luật

- Thực hiện các quy tắc

xử sự do nhà nước quy định

- Bắt buộc (Cưỡng chế) thực hiện

- Không thực hiện sẽ bị xử

lí bằng sức manh của nhà nước

- Đèn đỏ dừng lại

doanh phải nộp thuế

- Không có thái độ sai trái trong thi cử

Phong tục tập quán

Con người tuân theo những thói quen, tục lệ, trật tự, nề nếp đã ổn định từ lâu đời, là thần phong mĩ tục cần thừa kế

và phát huy, những hủ tục cần loại bỏ

- Thờ cúng ông bà tổ tiên

- Dạm ngõ,

ăn hỏi, xin dâu của lễ cưới

- Đi lễ chùa ngày mồng một, ngày rằm (Âm lịch)

- Ăn cơm phải mời

* Trọng nghĩa khinh tài.

* Bền người hơn bền của

* Cầm cân nảy mực

* Thương người như thể thương thân

* Đất có lề, quê có thói

* Phép vua thua lệ làng

- HS trả lời ý kiến cá nhân

- GV nhận xét cho HS điểm có ý kiến tốt

- GV chuyển ý

Trong những hoạt động xã hội, đạo đức là vấn

đề luôn luôn đặt ra với tất cả các cá nhân để

bảo đảm sự tồn tại và phát triển của xã hội

Tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và

quan điểm của giai cấp cầm quyền mà sự tác

động của đạo đức đến cá nhân, gia đình và xã

hội có khác nhau Chúng ta cần xem xét vai

trò của đạo đức thể hiện như thế nào?

- GV: Tổ chức cho HS thảo luận chung cả

lớp

- GV: Cho HS điền vào bảng

Nhóm 1: Vai trò của đạo đức đổi với cá nhân?

ở mỗi cá nhân, tài năng và đạo đức cái nào

hơn? Vì sao? Ví dụ minh họa?

Nhóm 2: Vai trò của đạo đức đối với gia

đình? Theo em hạnh phúc gia đình có được là

nhờ có đạo đức hay tiền bạc danh vọng? Vì

sao? Dẫn chứng trong cuộc sống mà em biết

Nhóm 3: Vai trò của đạo đức đối với xã hội?

Tình trạng trẻ vị thành niên lao vào tệ nạ xã

2 Đơn vị kiến thức 2: Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội

hội như hiện nay có phải là do đạo đức bị

xuống cấp không? Xã hội cần phải làm gì?

- HS các nhóm thảo luận

- HS cử đại diện nhóm trình bày

- HS cả lớp tham gia góp ý kiến

- GV: Lấy thêm ý kiến bổ sung

Mỗi cá nhân cần phát triển hài hòa hai mặt

đạo đức và tài năng Trong đó đức là gốc

Vì: Học hỏi, bồi dưỡng sẽ có tài năng Nếu

không có đạo đức sẽ trở thành người không

có lương tâm, nhân phẩm, danh dự làm hại

cho người khác, xã hội

Ví dụ: Một kĩ sư xây dựng nhưng lại ăn cắp,

bớt xén tiền và tài sản của nhân dân

- GV bổ sung:

Hạnh phúc gia đình có được nhờ đạo đức

Vì có đạo đức mới giáo dục con cái đúng quy

tắc, chuẩn mực Từ đó con cái ngoan ngoãn,

trưởng thành

VD: Gia đình bố mẹ cãi nhau, làm ăn phi

pháp, không chúng thủy dẫn đến gia đình tan

vỡ và con cái sa vào nghiện hút, cờ bạc

- GV bổ sung:

Vì: Cá nhân sông đúng quy tắc, chuẩn mực

thì gia đình hạnh phúc xã hội sẽ ổn định và

hạnh phúc

VD: Tệ nạn xã hội nhiều (ma túy, trộm cắp,

Nhóm 1:

a Vai trò của đạo đức với cá nhân

- Góp phần hoàn thiện nhân cách

- Có ý thức và năng lực, sống thiện, sống có ích

- Giáo dục lòng nhân ái, vị tha

Nhóm 2:

b Vai trò của đạo đức đối với gia đình

- Đạo đức là nền tảng gia đình

- Tạo nên sự ổn định, phát triển vững chắc của gia đình

- Là nhân tố xây dựng gia đình hạnh phúc

cướp giật, mại dâm ) thì xã hội không yên

ổn, con người luôn sợ hãi

- GV kết luận chung:

Xây dựng, củng cố và phát triển nền đạo đức

mới ở nước ta hiện nay có ý nghĩa rất to lớn

Không chỉ trong chiến lược xây dựng và phát

triển con người Việt Nam hiện đại mà còn

xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam

tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- GV: Chuyển ý

Hoạt động 3 Hướng dẫn giải bài tập SGK

- GV: Hướng dẫn HS giải bài tâp SGK

- GV ghi bài tập lên bảng phụ

- HS cử đại diện hai em lên trả lời

- HS: Cả lớp cùng trao đổi

Bài 2 (trang 66)

* Ngày xưa người chặt củi, đốt than trên rừng

là người hướng thiện

Vì cây trên rừng không thuộc về ai, việc khai

thác không liên quan đến ai, công cụ khai thác

giản đơn, số lượng không đáng kể, đủ sống

hàng ngày

* Ngày nay việc làm đó được coi là tàn phá

rừng, gây ô nhiễm môi trường là thiếu ý thức

Vì: Rừng là tài sản quốc gia, có lợi cho con

người về giá trị về kinh tế và điều hòa môi

trường, phá hoại rừng cây, gây hậu quả không

tốt cho con người và xã hội, họ là người vi

Nhóm 3:

C Vai trò của đạo đức đối với xã hội

- Đạo đức được coi là sức khoe của một cơ thể sống

- Xã hội sẽ phát triển bền vững nếu

xã hội đó thực hiện đúng các quy tắc chuẩn mực xã hội

- Xã hội sẽ bị mất ổn định nếu đạo đức xã hội sẽ bị xuống cấp

Bài 3 trang 66.

Ví dụ:

- Bà A kinh doanh hàng gạo, Bà thực hiện nghĩa vụ đóng thuế đúng quy định, nhưng bà can gạo bằng một cân riêng không đủ số lượng

- Anh A đi đúng phần đường quy

phạm đạo đức và vi phạm phỏp luật.

- GV: Nhận xột, chuyển ý

định, 3 em HS trung học cơ sở đi xe đạp lại đựa nghịch va phải anh A và

cả 3 em bị ngó Anh A thấy vậy biết mỡnh khụng vi phạm phỏp luật nờn

đi thẳng

* Bài học:

Qua cỏc VD trờn cho ta thấy đạo đức

và phỏp luật cú sự khỏc nhau như vẫn cú mối quan hệ với nhau, cựng giỳp con người hoàn thiện mỡnh hơn

4 Củng cố

Hoạt động 4 LUYỆN TẬP CỦNG CỐ KIẾN THỨC

- GV: Sử dụng bảng sau

- HS điềm VD vào bảng:

Bài 1: Lấy VD

Hành vi

Những hành động, cỏch cư

xử biểu hiện ra ngoài của con người trong hoàn cảnh nhất định

Quy tắc

Những điều quy định mọi người phải tuõn theo trong một hoạt động chung

Chuẩn mực

Cỏi được cụng nhận theo đỳng khuụn mẫu, mực thước, quy tắc, thúi quen của xó hội

Bài 2: Vai trò sau đây liên quan đến cá nhân, gia đình và xã hội là vai trò nào?

- Góp phần hoàn thiện nhân cách

- Có ý thức năng lực sống thiện

- Yêu quê hương, đất nước

- Có hiếu với cha mẹ

- Vợ chồng chung thủy

- Củng cố, phát triển xã hội một cách

bền vững

- Thương người như thể thương thân

HS trình bày ý kiến cả nhóm

(Đánh dấu x vào ý kiến đúng)

HS cả lớp trao đổi

GV nhận xét, bổ sung

GV kết luận toàn bài

Chế độ XHCN luôn luôn trau dồi đạo đức cho mọi người trong khi xây dựng và phát triển cái mới: Phát huy học hỏi cái tinh hoa nhân loại, chúng ta phải kế thừa, phát triển những giá trị đạo đức của ông cha để lại

Ngày nay trong cơ chế thị trường, có nhiều mối quan hệ phức tạp nảy sinh Do

đó việc nâng cao trình độ nhận thức đạo đức, tự trang bị cho mình có được quan điểm đạo đức tiến bộ là yêu cầu cấp thiết đảm bảo cho con người nâng cao ý chí phấn đấu, vươn lên trong cuộc sống

5 Dặn dò

- Làm bài tập còn lại trong SGK