Skkn sinh 8 22 23

Lý do lý luận: Chương trình giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩmchất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bảnthân theo các chuẩ

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

I TỔNG QUAN:

Thế kỷ XXI là thế kỷ của sự phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ.Yêu cầu mới của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và nhữngthách thức bị tụt hậu trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội đòi hỏi các nhàtrường phải đào tạo nên những con người lao động mới: Có những phẩm chấtyêu nước, yêu CNXH, có sức khỏe thông minh và sáng tạo

Trước xu thế hòa nhập sâu sắc với dòng chảy của thời đại 4.0, sự đanxen, giao thoa văn hóa giữa các dân tộc trên thế giới đi kèm với nó chính lànhững mâu thuẫn về quyền lợi của mỗi quốc gia Do đó nhiệm vụ của giáo dục

là đào tạo, giáo dục ra những con người vừa yêu nước, vừa yêu lao động

Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế là sự phát triểnkhông ngừng về khoa học, trong đó có khoa học giáo dục, công nghệ thôngtin… Vì thế đòi hỏi nền giáo dục của nước nhà không ngừng đổi mới để tiếp thunhững tiến bộ về mọi mặt của nhân loại cũng như giữ gìn nét văn hóa đậm đàbản sắc dân tộc

II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

1 Lý do lý luận:

Chương trình giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩmchất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bảnthân theo các chuẩn mực chung của xã hội, biết vận dụng các phương pháp họctập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng, có những hiểu biết banđầu về các ngành nghề và có ý thức hướng nghiệp để tiếp tục học lên trung họcphổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động

Mục đích chung của môn: Cơ thể người và vệ sinh ở Trường THCS làcung cấp cho Học sinh những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và hoạtđộng sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp vệ sinh, rèn luyệnthân thể, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao năng suất, hiệu quả trong họctập, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con người linh hoạt, năng động,sáng tạo,đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế của đất nước.( Trích- Sách giáo viênsinh học 8: Nxb GD 2015)

Để đạt được những mục tiêu đó hiện nay đổi mới chương trình vàphương pháp dạy học ở các trường phổ thông đã và đang được quan tâm rất lớn

Vì vậy, việc sử dụng phương tiện dạy học thuộc nhóm dạy học tích cựcnhư mẫu vật, mô hình, tranh ảnh, phim ảnh, băng đĩa là hết sức quan trọng, cácphương tiện trực quan này vừa giúp giáo viên dễ dàng tổ chức lớp học, vừa lànguồn kiến thức tham gia vào quá trình lên lớp của giáo viên, qua phương tiện

trực quan này học sinh được chủ động, tích cực, sáng tạo trong việc chiếm lĩnhkiến thức.

Và đặc biệt hỗ trợ cho giáo viên trong công tác dạy học, cũng như pháthuy tối đa tính trực quan của tranh ảnh, mẫu vật…đồng thời kích thích sự tò mò,ham hiểu biết cho học sinh chính là sự khéo léo áp dụng công nghệ thông tin,giáo án điện tử phù hợp vào bài lên lớp

Xuất phát từ nguồn gốc của loài người thuộc lớp thú nhưng đã tiến hóavượt bậc để tiến lên làm chủ tự nhiên, cải tạo tự nhiên và chi phối tới các loàisinh vật khác, hơn nữa con người sinh sống theo tổ chức xã hội được giàng buộcbởi đạo đức, pháp luật nên không thể yêu cầu con người làm mẫu vật để quansát, lại càng không thể lấy con người để làm thí nghiệm hay giải phẫu cơ thể trênlớp cho học sinh quan sát các nội quan bên trong như tim, gan, phổi, thận, dạdày… Do đó, việc thiết kế giáo án gặp nhiều khó khăn khi dạy kiến thức có liênquan đến các cơ quan bên trong cơ thể của hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ tiêu hóa,

hệ thần kinh…Vì vậy, việc sử dụng mô hình, tranh ảnh, phim ảnh là cực kỳ quantrọng Đây là phương án khả thi nhất có hiệu quả cao nhất trong dạy học và đểtăng hiệu quả của các phương tiện trực quan trên nhất thiết có sợ đóng gópkhông nhỏ của công nghệ thông tin

2 Lý do thực tiễn:

Xuất phát từ thực tế nơi tôi đang công tác – Trường THCS Tiến Thịnh–

Mê Linh – Hà Nội đã và đang từng bước tăng cường cơ sở vật chất và kỹ thuậtcho các phòng học với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin Bởi vậy, việc thiết kếbài giảng với sự trợ giúp của công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả hoạtđộng dạy và học đang được nhà trường quan tâm và khuyến khích

Xuất phát từ thực tế học sinh luôn khát khao được khám phá bản thân,các em không chỉ muốn được nghe thầy cô giảng giải về giải phẫu cơ thể người

mà các em còn muốn được nhìn thấy, được sờ vào các nội quan bên trong, đượcquan sát chúng hoạt động do đó việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực khaithác tranh ảnh, phim là hết sức quan trọng

Do đặc thù bộ môn nên chương trình Sinh Học 8 có nhiều bài dạy vớilượng kiến thức hay nhưng trừu tượng Học sinh chưa bao giờ được quan sátthực tế vì đây là phần học nói về giải phẫu con người Muốn quan sát, nhìn thấychúng trên tiêu bản buộc phải có tiêu bản rất lớn, có kính hiển vi điện tử với độphóng đại cực lớn chưa kể đến nhiều công đoạn kỹ thuật công phu, phức tạp vàtốn nhiều thời gian điều này là không khả thi trong điều kiện của trường hiệnnay.Vì thế trong quá trình giảng dạy các bài ở môn sinh học 8 giáo viên thườnggặp một số khó khăn nhất định, phương pháp truyền thống khi dạy là thuyếttrình, giáo viên sử dụng các bức hình in sẵn cho các em quan sát rồi yêu cầu các

em ghi chép các thông tin cơ bản, các câu hỏi, các tình huống có vấn đề tư duyđược đặt ra nhưng còn hạn chế Vì thế các em học sinh chưa thực sự được tưduy để phát triển kiến thức Với phương pháp dạy học này không phát huy đượchết mức độ tích cực học tập của học sinh dẫn tới các em học vẹt, thụ động, máymóc nhất là đối tượng học sinh có học lực trung bình và dưới trung bình, do đóhiệu quả giờ dạy chưa cao Vấn đề đặt ra: làm thế nào để trong thời lượngchương trình hạn hẹp chỉ một tiết dạy trên lớp giáo viên vừa có thể kiểm tra bài

cũ, vừa tổ chức cho học sinh hoạt động tích cực để chiếm lĩnh kiến thức mới,không những thế còn phải khắc sâu, mở rộng kiến thức cho học sinh, giúp các

em vận dụng tốt các kiến thức mới khi giải thích các hiện tượng thực tiễn trongcuộc sống và có thể hoàn thành tốt các bài tập liên quan, giúp đỡ học sinh cóthêm hào hứng, hứng thú học tập để rồi yêu thích môn sinh học hơn Đây là mộttrong các yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả giờ lên lớp Từ những lí do trên,

Tôi mạnh dạn và chủ động chọn đề tài “Phát huy tính tích cực của học sinh qua môn sinh Sinh học 8 trường THCS Tiến Thịnh”, để góp phần khắc phục

khó khăn của Giáo viên giảng dạy môn Sinh học 8 nói chung và bản thân tôi nóiriêng gặp phải

III MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI

- Nhằm nêu ra những suy nghĩ của bản thân về việc tổ chức dạy học hợp

lý theo phương pháp phát huy tinh tích cực của học sinh bằng cách sử dụngnhóm phương pháp dạy học tích cực trong đó phát huy tối đa vai trò của phươngtiện dạy học trực quan như tranh, ảnh bằng cách sử dụng giáo án điện tử

- Giúp học sinh được phát triển và củng cố kỹ năng quan sát, kỹ năngphân tích kênh hình để thu lượm thông tin trên cơ sở tích cực hóa tối đa các hoạtđộng học tập của học sinh

- Học sinh nhận thức được ý nghĩa, tác dụng của đồ dùng học tập là khôngthể thiếu trong học tập

- Thu hút sự tập trung, chú ý, óc tưởng tượng của học sinh qua tranh, ảnh,

mô hình động nhằm thúc đẩy học sinh tích cực học tập

- Giúp giáo viên thấy được vai trò quan trọng của công nghệ thông tintrong cuộc sống Giúp học sinh biết được công nghệ thông tin đang được ứngdụng sâu rộng trong cuộc sống hằng ngày Giúp giáo viên tổ chức bài dạy hayhơn, sinh động hơn, hiệu quả hơn

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Đối tượng nghiên cứu của tôi là học sinh khối 8 Trường THCS Tiến Huyện Mê Linh- TP Hà Nội

Thịnh-V ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT, THỰC NGHIỆM:

- Đối tượng khỏa sát là học sinh khối 8 Trường THCS Tiến Thịnh - Huyện MêLinh- TP Hà Nội.

- Đối tượng thực nghiệm là các bài lên lớp môn Sinh học 8

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Tìm hiểu nhu cầu thực tế của học sinh

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: ( nghiên cứu sản phẩm học tập củahọc sinh thông qua dự án học tập )

VII PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU:

- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh khối 8 Trường THCS Tiến Thịnh –Huyện Mê Linh- TP Hà Nội

- Kế hoạch nghiên cứu: Thực hiện dạy thực nghiệm lồng ghép trong cácgiờ lên lớp

- Thời gian nghiên cứu: Từ 5/9/2022 đến 15/4/2023

B NỘI DUNG

I.NỘI DUNG LÝ LUẬN

Do đặc trưng bộ môn Sinh học 8 là môn giải phẫu người và vệ sinh Đây

là môn học thực nghiệm thuộc khoa học tự nhiên nên kết quả của việc dạy họckhông chỉ phụ thuộc vào nội dung kiến thức mà còn phụ thuộc vào cách thức tổchức lớp học, sự lựa chọn phương pháp dạy học hợp lý Việc lựa chọn cácphương pháp không phải là ngẫu nhiên, tuỳ tiện theo chủ quan của giáo viên mà

là sự tác động qua lại giữa hoạt động trí tuệ của thầy và trò trên đối tượng đượclàm việc là đơn vị kiến thức của bài lên lớp.Trong công tác dạy học hiện nay thìđổi mới phương pháp dạy học theo hướng áp dụng công nghệ thông tin vào bàigiảng đang được khuyến khích và hoan nghênh Sử dụng công nghệ thông tinhợp lý càng làm bật lên quan điểm giáo dục hiện đại là lấy học sinh làm trọngtâm của nhận thức Yếu tố gây hứng thú học tập cho học sinh và cũng là nguồncung cấp kiến thức cho học sinh chính là các phương tiện trực quan như tranhảnh, mô hình động…hiện nay việc kết hợp giữa tư duy của học sinh với nhómphương pháp dạy học tích cực là quá trình dạy học lập lại con đường nghiên cứutìm tòi khoa học bằng cách nghiên cứu SGK, tranh vẽ, mô hình và các mẫu vật,giáo viên chính là người hướng dẫn học sinh biết cách nghiên cứu để chiếm lĩnhkiến thức, khám phá ra kiến thức, tìm tòi ra kiến thức từ phương tiện trực quannhư tranh vẽ, mẫu vật vì đây chính là nguồn cung cấp kiến thức vì thế sự tạo ấntượng mạnh của phương tiện trực quan tới người học là rất cần thiết, các em sẽhiểu bài và nhớ lâu hơn Sách giáo khoa có tác dụng cung cấp kiến thức cơ bản,

có tác dụng chính xác hoá các kiến thức đồng thời giúp học sinh có điều kiện ôn

tập củng cố và hệ thống hoá kiến thức.Khi quan sát tranh ảnh, mô hình, mẫu vật,

từ việc quan sát tổng thể đối tượng được quan sát, từ đó người học được kíchthích tính tò mò, khơi gợi suy nghĩ và nảy sinh tình huống có vấn đề sau cùngphát triển vấn đề để giải quyết vấn đề nghĩa là đã chiếm lĩnh được kiến thức Vận dụng công nghệ thông tin vào bài dạy hợp lý sẽ tôn lên vai trò củatranh ảnh, mẫu vật…Từ đó con đường chiếm lĩnh kiến thức của học sinh đượcrút ngắn rất nhiều đồng nghĩa với hiệu quả giờ học được nâng lên

Khi giải quyết vấn đề khó cần phải thảo luận, giáo viên hướng dẫn họcsinh thảo thảo luận, nghiên cứu tài liệu để có kết luận đúng đắn hơn

Trong thực tế quá trình dạy học thực hiện theo ý tưởng trên tôi nhận thấyhọc sinh hoạt động sôi nổi hơn, không tiếp thu kiến thức một cách bị động màhọc sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức một cách tự tin, chắn chắn hơn, chínhmẫu vật, tranh vẽ, công nghệ thông tin đã đem kiến thức đến cho các em.Nhưng nếu lạm dụng tranh ảnh, mẫu vật, công nghệ thông tin hoặc khai thácthiếu hiệu quả từ các phương tiện đó thì chính những phương tiện đó lại chỉdùng để mang tích chất minh họa kiến thức

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Thuận lợi:

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học nên tích cực hoá hoạt độnghọc tập của học sinh, khơi dậy và phát triển năng lực tự học, nhằm hình thànhcho học sinh tư duy độc lập, tích cực, sáng tạo, nâng cao năng lực phát triển vàgiải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác độngđến tình cảm đem lại niềm tin, hứng thú học tập cho học sinh

Trước sự đi lên của đất nước, ngành giáo dục đã rất được Đảng và nhànước quan tâm, các nhà trường đã và đang được đầu tư mạnh mẽ về nhân lực, cơ

sở vật chất, đặc biệt là các phương tiện dạy học dành cho nhóm dạy học theohướng phát huy tính tích cực của học sinh như tranh ảnh, mô hình, máy chiếu,phòng học bộ môn …Vì thế hiệu quả dạy học và học tập ngày càng nâng cao

Các phương tiện học tập của học sinh như SGK, bàn, ghế, lớp học, đượcđầy đủ Đặc biệt sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ sinh học, của chính quyềntới thế hệ tương lai của đất nước ngày càng chu đào vì thế các thế hệ học sinhđang có điều kiện rất thuận lợi để học tập và rèn luyện Học sinh của nhà trườngluôn tính cực học tập, có ý thức tự học,có tinh thần doàn kết cao Các em luônsẵn sàng giúp đỡ nhau vươn lên trong học tập để trở thàng con ngoan trò giỏi,xứng đáng cháu ngoan Bác Hồ

Trình độ của bản thân tôi và đồng nghiệp ngày càng nâng lên do đượctham dự nhiều lớp bồi dưỡng chuyên môn do ngành tổ chức, việc thực hiệngiảng dạy đúng chương trình, đúng với mục tiêu, nhiệm vụ

2 Khó khăn:

Qua công tác dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp, qua công tác tìm hiểunguyện vọng của học sinh, xuất phát từ thực tế của nhà trường tôi nhận thấy cònmột số khó khăn như: Với phương pháp giảng dạy mới đòi hỏi học sinh phải làmviệc nhiều, đặc biệt với những bài có đồ dùng dạy học như: tranh ảnh mẫu vật,

mô hình đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu, tìm tòi khám phá ra kiến thức và trìnhbày kiến thức đó Nếu giáo viên thường xuyên tạo cho các em thói quen làmviệc đó thì dễ dàng hơn, nhưng hầu như giáo viên không phải tiết học nào cũngthực hiện được ý tưởng đó, do nhiều lý do nhưng một trong các lý do là nhiềuthầy, cô tuy rất muốn tăng tính trực quan cho bài dạy nhưng lại chưa biết hoặcbiết rất ít về thiết kế giáo án điện tử Về phía nhà trường do còn nhiều khó khănnên mặc dù Ban giám hiệu rất quan tâm xong nhiều phương tiện trực quan nhưmẫu vật, tranh ảnh, máy chiếu qua nhiều năm sử dụng đã xuống cấp, một số đã

hư hỏng chưa kịp thay thế Mặc dù phụ huynh học sinh rất quan tâm tới việc họctập của con em Song vì địa bàn sinh sống thuộc vùng nông thôn nên ngoài thờigian học tập chính khóa, đa số học sinh còn giúp đỡ bố mẹ một số công việctrong gia đình nên các em ít có thời gian tự học, ít có điều kiện tham gia cácCLB ,đó cũng là nguyên nhân ít nhiều ảnh hưởng tới kết quả học tập của cácem

III.NỘI DUNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Mô tả phân tích các giải pháp:

Giáo án là kế hoạch dạy học cho một tiết lên lớp Nếu giáo án đượcchuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo trước khi lên lớp thì nhất định cách dạy của thầy sẽchủ động, tự tin, linh hoạt và đạt chất lượng cao hơn Dù thầy giáo, cô giáo cóxuất sắc, tài giỏi đến đâu đi nữa, phương tiện dạy học có hiện đại và đầy đủ đếnđâu đi nữa nhưng nếu không soạn giáo án hoặc soạn giáo án qua loa, hời hợt thìnhất định tiết dạy ấy, bài học ấy sẽ không tránh khỏi những lúng túng, bỡ ngỡ,

sơ suất và chẳng có gì mới mẻ, sâu sắc hơn so với lần dạy trước về kiến thức,nội dung vì phụ thuộc quá nhiều vào trí nhớ và kinh nghiệm của mình mà khôngcập nhật kiến thức, phương pháp mới Vì vậy ở từng năm học, mỗi thầy cô giáođều phải thực hiện nghiêm túc việc soạn giáo án theo quy trình các bước lên lớp

đã được phòng Giáo dục và Đào tạo quy định Trong bài soạn cần chú ý tới cácvấn đề sau.Xác định rõ mục tiêu bài học: trình bày cụ thể mức độ cần đạt đượcđối với kiến thức, năng lực ,phẩm chất và phát triển tư duy của học sinh, cần có

sự liện hệ thực tế Muốn vậy phải nghiên cứu thật kỹ sách giáo khoa, sách giáoviên và các tài liệu tham khảo, bám sát chương trình giảm tải, chuẩn kiến thức ,đặc biệt là mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Bộ giáo dục

và Đào tạo quy định, trên cơ sở đó, tự rút kinh nghiệm cho bản thân sau các buổi

dạy Lựa chọn các kiến thức cơ bản, trọng tâm, cần thiết và cập nhật theo cấutrúc hợp lý, đảm bảo sự lôgic của tiến trình lên lớp, các kiến thức được xuất hiệnliên tục, kế tiếp nhau phù hợp với năng lực nhận thức của học sinh Chuẩn bịnội dung bài giảng theo hệ thống câu hỏi dưới dạng các vấn đề mà giáo viên nêu

ra Để thiết kế các câu hỏi, giáo viên phải nắm bắt được tinh thần của bài học, ý

đồ của người viết sách Việc tham khảo những giáo án soạn sẵn, những tài liệutham khảo khác là cần thiết nhưng chỉ có tính chất tham khảo chứ không rậpkhuôn một cách máy móc.Kế Hoạch bài dạy (giáo án) là sản phẩm sáng tạo, trítuệ, công sức của từng cá nhân và phải hoàn thiện sau mỗi tiết dạy Trong mỗigiáo án phải thể hiện được phương pháp phù hợp với từng kiểu bài, làm nổi bậtđược hoạt động của trò và thầy Trên cơ sở mục tiêu bài học phải lựa chọn đượcphương pháp dạy học để tổ chức lớp học thực sự hiệu quả, xác định được địađiểm dạy học hợp lý (ở lớp học lý thuyết hay ở phòng học bộ môn) phân chiathời gian cho các hoạt động hợp lý sao cho sau 45 phút lên lớp phải đạt đủ cácbước lên lớp; mỗi bước lên lớp cần xác định được mục tiêu đạt được là gì để bốtrí thời lượng phù hợp Cần lựa chọn nhóm phương pháp dạy học tích cực gắnliền với phương tiện trực quan, câu chuyện liên hệ thực tế của từng nội dung cụthể để giúp học sinh tự chiếm lĩnh từng đơn vị kiến thức đặt ra Tuỳ theo nộidung kiến thức của bài để lựa chọn phương tiện dạy học thích hợp (bảng phụ,tranh ảnh, mẫu vật, phiếu học tập…) trong đó ứng dụng công nghệ thông tin hợp

lý sẽ giúp giáo viên tích hợp được nhiều phương tiện trực quan như tranh ảnh,bảng phụ… hơn nữa đây cũng là phương tiện trình chiếu sinh động thông qua sựphong phú của hình ảnh, các dạng sơ đồ, bài tập trắc nghiệm khách quan

- Phương pháp dạy học hợp lý tức là phải đảm bảo sự lôgic của kiến thức,bài dạy là sự kế thừa kiến thức của bài trước nó, nhưng kiến thức bài dạy lại mở

ra kiến thức cho bài sau nó, làm được điều này đòi hỏi giáo viên phải chiều sâusuy nghĩ, nắm bắt nội dung chương trình sách giáo khoa để có được cái nhìntổng quát của môn học Từ đó thấy ngay sự thống nhất trong ý tưởng viết sáchcủa tác giả, sự liên quan chặt chẽ của kiến thức ở các bài kế tiếp nhau và qua đógiáo viên cùng hình dung ra ở từng bài cụ thể cần phải chuẩn bị chu đáo phươngtiện trực quan nào, làm cách nào để khai thác hết tính trực quan của phương tiện

đó, lựa chọn các tổ chức lớp học như thế nào cho phù hợp Với suy nghĩ và trăntrở như vậy thì ắt giáo viên sẽ có được tiết dạy học thành công

- Một bài cụ thể nào đó cần có phương tiện đồ dùng dạy học trực quan sẽgiúp con đường nhận thức từ tư duy cụ thể đến tư duy trừu tượng của học sinh

sẽ là ngắn nhất nghĩa là giờ học thành công nhất Muốn vậy cần tăng tính trựcquan cho chính bản thân phương tiện dạy học trực quan, công nghệ thông tin,soạn giáo án điện tử lại chiếm ưu thế vượt trội cho việc tăng tính trực quan cho

phương tiện dạy học trực quan ( tranh ảnh, mô hình…), để biết cách sử dụnggiáo án điện tử bản thân mỗi giáo viên tích cực tự học, tích cực tham gia các lớpbồi dưỡng chuyên đề để góp phần nâng cao trình độ bản thân phục vụ công việcdạy học của mình Các phương tiện dạy học trực quan sẽ giúp giáo viên pháthuy được tối đa tính tích cực hoạt động của học sinh.

Tôi đã lấy hiệu quả công việc đặt lên hàng đầu, đối với giáo viên hiệuquả công việc chắc chắn phải được kiểm chứng trên học sinh Bởi lẽ học sinhchính là sản phẩm đào tạo của người thầy, là tấm gương phản chiếu năng lực sưphạm của người thầy mà năng lực sư phạm lại được phản ánh qua cách tổ chứclớp học để thực hiện nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh Giáo dục học sinhhiệu quả nhất chính là sự lựa chọn phương pháp làm việc của thầy, phương pháplàm việc ưu việt nhất trong dạy học chính là sử dụng nhóm phương pháp dạyhọc tích cực Trong nhóm dạy học này thì phương tiện trực quan lại đóng góprất đáng kể vào sự thành công, vai trò của phương tiện trực quan là nguồn cungcấp kiến thức cho học sinh, nhìn, quan sát, thực nghiệm trên phương tiện trựcquan thì tự bản thân học sinh đã khám phá và tổng thu được kiến thức, giáo viênđóng vai trò là đạo diễn mà trong đó học sinh chính là nhân vật chính được hoạtđộng nhiều nhất, phương tiện trực quan càng sinh động thì càng kích thích tínhham hiểu biết của học sinh, sự sinh động của phương tiện trực quan có vai tròkhông nhỏ từ sự hỗ trợ của công nghệ thông tin dưới bàn tay khéo léo, óc sángtạo của người thầy

Một số bài trong chương trình Sinh học 8 đã được thực nghiệm.

Mô hình bộ xương ngườiMáy chiếu

Máy chiếuBăng, gạc

44444444

Bài 16 – Tuần hoàn máy và

lưu thông bạch huyết

Bài 17 – Tim và mạch máu

Bài 20 – Hô hấp và các cơ

quan hô hấp

Bài 24 – Tiêu hoá và các cơ

quan tiêu hoá

Bài 26 Thực hành tìm hiểu

hoạt động của enzim trong

nước bọt

Bài 38 – Bài tiết và cấu tạo

hệ bài tiết nước tiểu

Bài 41 – Cấu tạo và chức

năng của Da

Bài 47 – Đại não

Bài 62 – Thụ tinh, thụ thai và

phát triển của thai

HÌnh 16-1: Sơ đồ cấu tạo hệ tuần hoàn

Mô hình quả timMáy chiếu, có ken hình 20-1 SGK/64,20-2, 20-3 SGK/65

Giáo án điện tử có ken hình 24-1SGK/78 , 24-2 SGK/78, 24-3 SGK/79Dụng cụ thí nghiệm, vật liệu thínghiệm (như mục II SGK/84)

Giáo án điện tử của ken hình 38-1SGK/123

Cấu tạo của DaGiáo án điện tử có ken hình 47.1 ->

47.3 SGK/147

Mô hình động quá trình thụ tinh

4

44

4444

VẬN DỤNG 1 : Áp dụng cho dạy kiến thức mới

BÀI 24: TIÊU HÓA VÀ CÁC CƠ QUAN TIÊU HÓAMục II SGK trang 79

Trước hết xác định mục tiêu của phần này:

+ Về kiến thức:

-Học sinh biết được tên các cơ quan và vị trí các cơ quan của ống tiêu hóa

-Học sinh biết được tên và vị trí các tuyến tiêu hóa

+ Về kỹ năng lực: Học sinh được phát triển kỹ năng so sánh

+ Về phẩm chất: Học sinh có thái độ biết giữ gìn bảo vệ hệ tiêu hóa

Phân tích cấu trúc nội dung để chuyển giao nhiệm vụ học tập tạo sảm phẩm:

1 Ống tiêu hóa:

Cách cổ điển giáo viên sẽ treo tranh tĩnh (hình 24.3 SGK trang 79) sau đó

sẽ thuyết trình bằng cách kể tên các cơ quan và mô tả vị trí các cơ quan đó (chỉvào tranh vẽ); lúc này học sinh vừa quan sát thao tác của giáo viên vừa nghegiáo viên giảng và ghi vào vở Sau đó giáo viên sẽ gọi học sinh lên bảng xácđịnh tên các cơ quan và vị trí của các cơ quan thuộc ống tiêu hóa (chỉ vào tranhvẽ) => Cách dạy này tuy cũng đã áp dụng phương tiện trực quan cho bài (tranhvẽ) nhưng thực chất vẫn là làm việc một chiều, học sinh thụ động tiếp nhận kiếnthức; giáo viên làm việc nhiều nên chưa phát huy hết tính tích cực của học sinh

Cũng có cách dạy khác: có giáo viên cho học sinh quan sát hình 24.3SGK trang 79 Sau đó giáo viên vấn đáp về tên của các cơ quan thuộc ống tiêu

hóa, học sinh trả lời để giáo viên chính xác hóa thông tin và ghi bảng Ở cáchdạy này học sinh đã được hoạt đồng nhiều hơn nhưng sự tập trung của tất cả cáchọc sinh vào một chủ thể cung cấp kiến thức là hình 24.3 SGK trang 79 là chưa

có Do đó những học sinh lười hoạt động sẽ không tiếp thu được kiến thức

Vậy có cách nào để phát huy được ưu điểm và khắc phục được yếu điểmcủa 2 cách trên => Đó chính là sử dụng phương pháp dạy học tích cực kích thíchtính tò mò của học sinh bằng cách sau: Giáo viên dùng giáo án điện tử có kenhình 24.3 SGK trang 79 nhưng đã xóa đi tất cả các thông tin chú thích để tạo ramột bức tranh câm như hình sau:

Giáo viên: cho cả lớp quan sát tranh đó và yêu cầu các em chú thích cho hình

vẽ Như vậy sau khi nhận lệnh của giáo viên, học sinh sẽ suy nghĩ để lần lượtchú thích cho hình vẽ bởi tên của các cơ quan tương ứng Muốn chú thích đượchình vẽ thì buộc học sinh phải tự nghiên cứu thông tin tương ứng của Sách giáokhoa để lựa chọn thông tin phù hợp Ở đây giáo viên đã khéo léo chuyển quátrình dạy học (mà thầy giáo là trung tâm, hoạt động nhiều) sang quá trình tự học,

tự tìm tòi, tự khám phá của học sinh ( nghiễm nhiên qua hoạt động này học sinhphải hoạt động tích cực hơn, hoạt đông nhiều hơn và trở thành trung tâm của giờhọc ) Sau khi chú thích thành công hình vẽ nghĩa là tự các em đã biết được các

cơ quan của ống tiêu hóa, các em sẽ nhớ lâu hơn bởi hình ảnh gây ấn tượngmạnh với các em, chú thích được hình ảnh là công sức của các em Vấn đề là vịtrí của các cơ quan thuộc ống tiêu hóa phải xác đinh như thế nào? Câu hỏi này

đã được chính học sinh trả lời bằng hoạt động học tập của mình bởi khi học sinhchú thích cho hình vẽ nghĩa là các em đã xác định đúng được cơ quan đó nằm ở

vị trí nào, kế tiếp cơ quan nào Ở đây giáo viên đã khéo léo tận dụng hình vẽSGK để tạo ra một hình ảnh thiếu dữ liệu, buộc học sinh phải tìm ra các dữ liệu

đó một cách tự nhiên

3 4 5 6

Ruét giµ

3456

Hậu môn

Ruột non

Lúc này để củng cố kiến thức cho phần này đồng thời khắc sâu kiến thức giáoviên cho trình chiếu đồng thời 2 hình vẽ (hình 20.2 SGK trang 65 và hình 24.3SGK trang 79) để học sinh quan sát và thấy được sự khác biệt về vị trí của các

cơ quan thuộc đường dẫn khí (hệ hô hấp) và các cơ quan thuộc ống tiêu hóa (hệtiêu hóa).Bằng cách đối chiếu hình ảnh như vậy trên cùng một hình sẽ gây ấntượng sâu sắc giúp học sinh tự cảm nhận được sự khác biệt của các cơ quannhưng cũng nhận ra các cơ quan này cùng có những nét tương đồng Sự khácbiệt là nếu không có hình vẽ về các cơ quan của đường dẫn khí thì những emkhông nhớ bài cũ sẽ không thể trả lời được, nhưng nếu sử dụng giáo án điện tử

để ken 2 hình vẽ lên màn hình thì ngay cả những học sinh không nhớ bài cũ,nhưng quan sát hình ảnh đều có thể trả lời được và đây rõ ràng vừa dạy kiếnthức mới nhưng lại khắc sâu được kiến thức cũ một các tự nhiên và hiệu quả

VẬN DỤNG 2 :Áp dụng cho phần củng cố luyện tập bài học

BÀI 24 TIẾT 26 TIÊU HOÁ VÀ CÁC CƠ QUAN TIÊU HOÁ

Phân tích cấu trúc nội dung để chuyển giao nhiệm vụ học tập tạo sảm

phẩm:

Các bước lên lớp khi kết thúc một bài học giáo viên sẽ củng cố kiến thứccho học sinh, cách truyền thống là giáo viên thuyết trình nhắc lại các đơn vị kiếnthức chính của bài, cách này học sinh chưa được thành trung tâm của bài học;cách khác có thể thấy thông qua bài tập vận dụng kiến thức để củng cố kiếnthức, cách này học sinh được làm việc nhiều hơn, bớt thụ động, những cách trênthực chất chưa phát huy tối đa tính tích cực của học sinh đồng thời không vậndụng hiệu quả phương tiện dạy học tích cực như phiếu học tập, bảng phụ do đócần có cách tổ chức khác mà bản thân học sinh sẽ cùng nhau tự củng cố kiếnthức, lúc này học sinh đã trở thành tung tâm của hoạt động dạy học Hãy chuyểnđổi quá trình giáo viên củng kiến thức cho học sinh sang quá trình học sinh tự

củng cố bằng cách sau để phát huy tính ưu việt của nhóm học tập Giáo viênhoàn toàn có thể cho các nhóm học sinh hoàn thành lệnh học tập sau ra phiếuhọc tập “sơ đồ hoá các đơn vị kiến thức chính của bài” Các nhóm học sinh làmviệc, các em sẽ trao đổi góp ý, bổ sung ý kiến cho nhau về kiến thức đã học củabài, các em có thể sơ đồ hoá kiến thức dưới dạng bản đồ tư duy, dưới dạng sơ đồnhánh, dưới dạng sơ đồ hình cây ….rất phong phú, ý tưởng trình bày thuộc vềnhóm học sinh, các em bổ sung kiến thức cho nhau để cùng hoàn thành một sảnphẩm, cùng nhau tích cực làm việc nên kiến thức tự nhiên “ngấm” vào trí nhớcác em, đại diện nhóm phát biểu về thành quả của nhóm và cảm tưởng của bảnthân về bài học.

Sau khi các nhóm hoạt động giáo viên đưa ra kiến thức chuẩn dưới dạngbản đồ tư duy bằng cách tạo hiệu ứng phù hợp cho các thông tin lần lượt đượcxuất hiện trên màn hình theo trình tự vấn đáp gợi mở của giáo viên Khi giáoviên trình chiếu màn hình thì các cá nhân đều được quan sát và trả lời câu hỏitương ứng của giáo viên; thông tin phù hợp sẽ xuất hiện trên màn hình kíchthích sự hứng thú của học sinh Học sinh sẽ thấy được qua bài học đã nắm đượckiến thức nào? Đơn vị kiến thức nào chưa nắm được từ đó trong bản thân đã tựhình thành kế hoạch ôn tập để nắm kiến thức

Thế là: các nhóm học sinh sẽ so sánh sản phẩm của nhóm mình với sản phẩmchuẩn của giáo viên trên màn hình Các nhóm học sinh tự nhận xét chéo bài làmcủa nhóm bạn, ở đây không những vừa rèn luyện kỹ năng so sánh, vừa rèn kỹnăng làm việc cá nhân, lại vừa là dịp các em được kiểm tra, đánh giá kết quả họctập lẫn nhau, từ đó các em sẽ thi đua học tập Ưu thế của công nghệ thông tin ởphần này là hỗ trợ giáo viên tổ chức được một hoạt động học tập hiệu quả, tiếtkiệm thời gian cho một hoạt động nhưng lại gây hứng thú học tập cho học sinh,học sinh được hoạt động tối đa

VẬN DỤNG 3 : Áp dụng cho dạy kiến thức mới Bài 17 HÔ HẤP VÀ CÁC CƠ QUAN HÔ HẤP