Bài 4 dạy thêm ctst lớp 7

Câu 2: Chất trữ tình thấm đẫm trong đoạn văn: Tác giả nêu rõ ràng, tỉ mỉ cách thưởng thức cốm, đồng thời thể hiện sự tinh tế trong cách thưởng thức đó: Ăn miếng cốm cho ra miếng cốm

Trang 1

*Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học; năng lực tư duy phản biện; năng lực

giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo

* Năng lực đặc thù: Giúp HS tiếp tục phát triển năng lực ngôn ngữ (đọc – viết – nói

và nghe); năng lực văn học:

- HS củng cố cách đọc hiểu một văn bản tản văn, tuỳ bút:

+ Tìm chi tiết thể hiện sự hoà quyện giữa cảm xúc, suy nghĩ của tác giả với vẻ đẹp

của thiên nhiên, tạo vật => Xác định chất trữ tình của văn bản

+ Tìm các từ ngữ, hình ảnh thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả, thường là qua đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất => Xác định cái tôi của tác giả

+ Xác định ngôn ngữ của văn bản

=> Xác định chủ đề của văn bản; tình cảm, cảm xúc của tác giả trong văn bản

- HS ôn tập về mạch lạc trong văn bản; sự đa dạng về ngôn ngữ giữa các vùng miền

- HS ôn tập cách viết và luyện viết bài văn biểu cảm về con người, sự việc

2 Phẩm chất:

- Biết yêu quý, trân trọng bảo vệ thiên nhiên

- Hoàn thiện nhân cách, hướng đến lối sống tích cực

- Có ý thức ôn tập nghiêm túc

B PHƯƠNG TIỆN VÀ HỌC LIỆU

1 Học liệu:

- Tham khảo SGV, SGK Ngữ văn 7 chân trời sáng tạo, tập 1

- Tài liệu ôn tập bài học

2 Thiết bị và phương tiện:

- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến bài học

QUÀ TẶNG THIÊN NHIÊN

Trang 2

- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, lành mạnh.

- Sử dụng máy chiếu/tivi kết nối wifi

C.PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC

- Phương pháp: Thảo luận nhóm,động não, dạy học giải quyết vấn đề, thuyết

trình, đàm thoại gợi mở, dạy học hợp tác

- Kĩ thuật: Sơ đồ tư duy, phòng tranh, chia nhóm, đặt câu hỏi, khăn trải bàn, D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ

GV giới thiệu nội dung ôn tập bài 4: Quà tặng thiên nhiên

- VB 3: Đọc kết nối chủ điểm Thu sang (Đỗ Trọng Khơi)

- VB 4: Thực hành đọc hiểu: Mùa phơi sân trước (Nguyễn

Ngọc Tư)

Thực hành Tiếng Việt: Mạch lạc trong văn bản; sự

đa dạng về ngôn ngữ giữa các vùng miền;

Viết Viết: Viết bài văn biểu cảm về con người, sự việc

ÔN TẬP VĂN BẢN 1: CỐM VÒNG (Vũ Bằng)

Trang 3

sâu lắng về quê hương, đất nước

- Các tác phẩm tiêu biểu của ông: Miếng ngon Hà Nội, Miếng là miền Nam, Thương nhớ mười hai,…

2 Văn bản “Cốm vòng”

a Xuất xứ

Trích từ tập Món ngon Hà Nội (xuất bản đầu năm 1960)

Đây là tập tuỳ bút viết về những món ăn thường ngày, bình

dị nhưng đậm đà hương vị đất nước, quê hương

b Thể loại: Tuỳ bút

c Bố cục: 3 phần

- Phần 1: Từ đầu đến “sợi tơ hồng quấn quýt”: Cảm nhận

về màu sắc và mùi vị của cốm và hồng

- Phần 2: Tiếp đến “Làm vậy, cốm có còn là cốm đâu!”:

Giới thiệu về nguồn gốc và quy trình làm cốm

- Phần 3: Còn lại: Cảm nhận về cách thưởng thức cốm

d Giá trị nội dung

- Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội

cỏ, sự tinh tế và thái độ trân trọng, cái nhìn văn hoá trong

ẩm thực

- "Một thứ quà của lúa non - Cốm" đã cho thấy một tâmhồn trân trọng, say mê của tác giả đối với cốm, với mảnhđất và con người Hà Nội

e Giá trị nghệ thuật

- Chất trữ tình của tác giả thể hiện trong sự hoà quyện tình

cảm, cảm xúc của tác giả với vẻ đẹp của thiên nhiên tạo vật

- Cái tôi thể hiện các thể hiện, cảm xúc riêng của tác giả trong cách chọn nguyên liệu, công đoạn làm ra cốm, cách thưởng thức cốm,…

- Ngôn ngữ, giọng điệu tinh tế, bình dị, nhẹ nhàng, giàu hình ảnh, giàu chất thơ,…

Trang 4

II LUYỆN ĐỀ

DẠNG 1: LUYỆN ĐỀ ĐỌC HIỂU

*GV hướng dẫn HS thực hành các đề đọc hiểu về văn bản: “Cốm vòng” và các

đoạn ngữ liệu về tuỳ bút cùng chủ đề ngoài SGK:

Đề bài 01:

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Cốm nguyên là cái hạt non của “thóc nếp hoa vàng”1 Một ngày đầu tháng tám,

đi dạo những vùng trồng lúa đó, ta sẽ thấy ngào ngạt mùi lúa chín xen với mùi cỏ,mùi đất của quê hương làm cho ta nhẹ nhõm và đôi khi… phơi phới

Hỡi anh đi đường cái, hãy cúi xuống hái lấy một bông lúa mà xem Hạt thóc nếphoa vàng trông cũng giống hạt thóc nếp thường, nhưng nhỏ hơn một chút mà cũngtròn trặn hơn Anh nhấm thử một hạt, sẽ thấy ở đầu lưỡi ngọt như sữa người

Người làng Vòng đi ngắt lúa về và nội trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ phảibắt tay vào việc chế hóa hạt thóc ra thành cốm

[…]

Lúa ngắt đem ở cánh đồng về, kị nhất là không được vò hay đập, nhưng phải tuốt

để cho những hạt thóc vàng rơi ra Người ta cho rằng bí quyết của cốm Vòng là lúcđem đảo ở trong những nồi rang

Tất cả cái khéo tay, cộng với những kinh nghiệm lâu đời xui2 cho người đàn bàlàng Vòng đảo cốm trong những nồi rang vừa dẻo; lửa lúc nào cũng phải đều; nhất

là củi đun phải là thứ củi gỗ cháy âm, chứ không được dùng đến củi rơm hay củiđóm

Công việc xay, giã cũng cần phải gượng nhẹ, chu đáo như vậy: chày giã khôngđược nặng quá, mà giã thì phải đều tay, không được chậm vì cốm sẽ nguội đi, thứnhất là phải đào từ dưới lên, từ trên xuống cho đều, không lỏi

Những hạt thóc nào hái vừa vặn thì dẻo; hơi già, ăn cứng mình; mà non quá, hãycòn nhiều sữa thì quánh lại với nhau từng mảng Thứ cốm sau đó gọi là cốm dót Thóc giã xong rồi, người ta sàng Trấu bay ra cùng với những hạt cốm nhẹnhàng nhất: cốm đó là cốm đầu nia3 Còn các thứ cốm khác thì là cốm thường,nhưng tất cả ba thứ đó không phải sàng sảy xong là đã ăn được ngay đâu; còn phảiqua một giai đoạn nữa là hồ

Trang 5

Người ta lấy mạ giã ra, hòa với nước, làm thành một thứ phẩm xanh màu lá câyrồi hồ cốm cho thật đều tay: cốm đương mộc mạc, nổi hẳn màu lên và duyên dángnhư cô gái dậy thì bỗng tự nhiên đẹp trội lên trong một buổi sáng mùa xuân tươi tốt Bây giờ, chỉ còn việc trình bày nữa là xong: cốm được tãi ra thật mỏng trênnhững mảnh lá chuối hay những cái lá sen (người ta gọi thế là lá cốm hay mẻ cốm)rồi xếp vào thúng để gánh đi bán, tinh khiết và thơm tho lạ lùng […]

(Vũ Bằng, Trích Cốm vòng, in trong Miếng ngon Hà Nội , NXB Lao động, 2009)

*Chú thích:

(1) “Thóc nếp hoa vàng”: tức nếp cái hoa vàng, một giống lúa quý.

(2) Xui: Ở đây “xui cho” nghĩa là “khiến cho”

(3) Cốm đầu nia: còn gọi là cốm giót/cốm dót, là những hạt cốm rất non, khi giã thì

tự quyện vào với nhau tạo thành một khối nhỏ như hạt ngô, hạt lạc, khi sàng sảy tụ lại trên đầu nia

Câu 1 Xác định các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn trích.

Câu 2 Nguyên liệu của cốm được tác giả nhắc đến trong đoạn trích là gì?

Câu 3 Tìm các tính từ trong câu: “Những hạt thóc nào hái vừa vặn thì dẻo; hơi già,

ăn cứng mình; mà non quá, hãy còn nhiều sữa thì quánh lại với nhau từng mảng"”

Câu 4 Theo tác giả bài viết, quy trình làm ra cốm bao gồm những công đoạn nào?

Quy trình đó được người làng Vòng thực hiện như thế nào?

Câu 5 Hãy chỉ ra công dụng của các dấu chấm lửng trong đoạn văn trên.

Câu 6 Hãy viết đoạn văn 7 – 10 câu cảm nhận về đặc sản ở quê hương em (phạm

vi trong tỉnh em đang sinh sống?

Câu 3: Các tính từ là: vừa vặn, dẻo, già, cứng, non.

Câu 4 Theo tác giả bài viết, quy trình làm ra cốm bao gồm những công đoạn:

+ Ngắt lúa đem ở đồng về

+ Tuốt để cho những hạt thóc vàng rơi ra

+ Cho thóc vào nồi để rang lên

Trang 6

+ Đem thóc ra xay, giã

+ Sàng thóc

+ Làm hồ (lấy mạ giã ra, hòa với nước, làm thành một thứ phẩm màu xanh lá để hồcốm)

+ Đặc biệt, cốm được gói trong lá sen, gói cốm được buộc bằng cọng rơm tươi

 Những công đoạn được thực hiện một cách rất cần mẫn, cầu kì, tỉ mỉ, kĩ càng

và đầy tâm huyết của người dân làng Vòng

Câu 5 Công dụng của các dấu chấm lửng trong đoạn trích:

- Dấu chấm lửng trong câu: “Một ngày đầu tháng tám, đi dạo những vùng

trồng lúa đó, ta sẽ thấy ngào ngạt mùi lúa chín xen với mùi cỏ, mùi đất củaquê hương làm cho ta nhẹ nhõm và đôi khi… phơi phới.” => Biểu thị lời nóingập ngừng, ngắt quãng

- Dấu chấm lửng […] : Biểu thị lời trích dẫn bị lược bớt.

Câu 6 HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài

Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

- Hình thức: Đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính

tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, trôi chảy;

- Nội dung:

+ Giới thiệu sản vật quê hương em

+ Nguồn gốc của sản vật đó

+ Sự độc đáo về vẻ đẹp, hương vị của sản vật đó

+ Giá trị của sản vật đó với cuộc sống, quê hương

+ Bài học: trân trọng, giữ gìn sản vật đó

Đề bài 02:

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Cốm, một món quà trang nhã của Thần Nông1 đem từ những đồng quê bát ngátcủa tổ tiên ta lại cho ta, không thể khứng chịu2 được những cái gì phàm tục

Vì thế, ăn miếng cốm cho ra miếng cốm, người ta cũng cần phải tỏ ra một chút

gì thanh lịch, cao quý; phải biết tiếc từng hạt rơi, hạt vãi, và nhất là phải ăn từngchút một, lấy ngón tay nhón lấy từng chút một, chứ không được phũ phàng

Trang 7

Ta vừa nhai nhỏ nhẹ, vừa ngẫm nghĩ đến tính chất thơm của cốm thoang thoảngmùi lúa đòng đòng3, tính chất ngọt của cốm phiêu phiêu như khí trời trong sạch và

ta sẽ thấy rằng ăn một miếng cốm vào miệng là ta nuốt cả hương thơm của nhữngcánh đồng quê của ông cha ta vào lòng Dịu dàng biết chừng nào! Mà cảm kháinhường bao!

(3) Lúa đòng đòng: bông lúa non khi mới hình thành

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt sử dụng trong đoạn trích trên?

Câu 2: Chất trữ tình được thể hiện như thế nào trong đoạn trích?

Câu 3: Cái “tôi” được thể hiện qua cách nhân xưng nào trong đoạn trích?

Câu 4: Tác giả nếu lên cách thưởng thức cốm như thế nào? Vì sao cốm phải được

thưởng thức theo cách như vậy?

Câu 5: Nêu công dụng của dấu chấm lửng trong đoạn trích.

Câu 6: Cốm không phải thức quà của người vội Cách thưởng thức cốm thể hiện

giá trị văn hoá của dân tộc Tuy nhiên, càng ngày giá trị văn hoá ấy càng bị mai một

đi Em hãy viết đoạn văn 7 – 10 dòng lí giải sự mai một đó?

Gợi ý làm bài

Câu 1: Các phương thức biểu đạt trong đoạn trích: Biểu cảm, miêu tả, thuyết minh Câu 2: Chất trữ tình thấm đẫm trong đoạn văn: Tác giả nêu rõ ràng, tỉ mỉ cách

thưởng thức cốm, đồng thời thể hiện sự tinh tế trong cách thưởng thức đó:

Ăn miếng cốm cho ra miếng cốm, người ta cũng cần phải tỏ ra một chút gì thanhlịch, cao quý; phải biết tiếc từng hạt rơi, hạt vãi, và nhất là phải ăn từng chút một,lấy ngón tay nhón lấy từng chút một, chứ không được phũ phàng

Ta vừa nhai nhỏ nhẹ, vừa ngẫm nghĩ đến tính chất thơm của cốm thoang thoảng mùi lúa đòng đòng, tính chất ngọt của cốm phiêu phiêu như khí trời trong sạch và ta

Trang 8

sẽ thấy rằng ăn một miếng cốm vào miệng là ta nuốt cả hương thơm của những cánh đồng quê của ông cha ta vào lòng.

Câu 3: Cái tôi thể hiện trong đoạn trích là cái tôi tinh tế, trân trọng món quà thiên

nhiên cũng như văn hoá ẩm thực của dân tộc Cái tôi đó thể hiện qua cách nhânxưng “ta”, bộc lộ gián tiếp qua cách thưởng thức cốm, bộc lộ trực tiếp qua các câuvăn cảm thán: “Dịu dàng biết chừng nào! Mà cảm khái nhường bao!”

Câu 4:

- Tác giả nêu lên cách thưởng thức cốm: Ăn miếng cốm cho ra miếng cốm, phải

tỏ ra chút gì thanh lịch, cao quý; biết tiếc từng hạt rơi, hạt vãi; phải ăn từng chútmột; vừa nhai nhỏ nhẹ, vừa ngẫm nghĩ tính chất, hương thơm của cốm => Cốm cầnthưởng thức một cách từ tốn, không nóng vội, vừa ăn vừa ngẫm nghĩ, cảm nhậnhương vị của cốm

- Cốm được thưởng thức theo cách như vậy vì cốm là món quà trang nhã củaThần Nông, là món quà thiên nhiên ban tặng nên cốm không thể “khứng chịu”những gì phàm tục

Câu 5: Công dụng của dấu chấm lửng: Đánh dấu phần văn bản bị lược bớt.

Câu 6: HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài

Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:

- Hình thức: Đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính

tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, trôi chảy;

- Nội dung: HS có thể đưa ra một vài lí do để lí giải: Do con người dần trở nên

sính ngoại, xa rời truyền thống hoặc tự suy luận do tốc độ phát triển ngày càngnhanh, con người ngày càng sống vội nên những phong tục tinh tế, tốt đẹp bị mắtdần,…

ĐỀ ĐỌC HIỂU VĂN BẢN NGOÀI SGK

Đề số 03: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu0 cầu:

CỐM

Cốm làng Vòng nổi tiếng khắp Hà Nội Trước thời kì chiến tranh tiếng thơm của cốm làng Vòng truyền đưa vào đến Thanh Nghệ, đến Huế Quảng, đưa xuống Nam Định, Hải Phòng và vào thấu đến Sài Gòn Nam Bộ Mỗi năm cứ thấy gió mùa thu nổi sóng trên đồng lúa miền Bắc là nhiều người lại nhắc đến cốm Vòng – cái món quà thổ ngơi thơm lành của ruộng lúa nếp ngoại thành thủ đô Những cây sấu đứng đường của Hà Nội mà bắt đầu lộp bộp rụng xuống những trái sấu chín cây thì trên vỉa hè Hà Nội cũng bắt đầu hiện ra cái hình ảnh người gánh cốm đi bán rong

Trang 9

Trái với thói thường của hàng rong, gánh cốm cứ êm ả mà đi, người bán cốm khôngcất tiếng rao hàng Hình thù người gánh cốm cũng phần nào gợi lên cái phẩm chất như thứ quà giản dị thơm thảo hiền hậu, vừa chắc chắn vừa tinh tế Đứng trên ban công nhìn xuống, đứng trong ngõ hoặc đứng trong quầy hàng nhìn ra, mà nhận được gánh cốm thì khắc gọi lấy mà mua Cái gánh cốm Vòng cổ truyền đã quen quá

đi rồi với con mắt của nhiều người đã chết đi sống lại nhiều lần với Hà Nội Ai mà lầm được cái gánh cốm Vòng có cái đòn gánh dị thường một đầu thắng một đầu cong vút lên như cái ngọn chiếc hia tuồng Bình Đinh Cái đòn gánh cổ truyền ấy là

cả một thân tre đánh cả gốc, đầu cong chính là cái phần gốc cây mà có khi phải chọn hàng chục bụi tre mới tìm đúng được một chiếc đòn gánh cốm vừa ý Cho nên

đã có những cái đòn gánh cong truyền đi vai người này đến vai người khác có hàng mấy đời liền Trong thúng là cốm, trên mặt thúng là một bó cọng rơm tươi còn xanhmàu mạ, và những tập lá sen Hồ Tây

Đã bao năm nay như thế, mỗi lần Hồ Tây lăn tăn ánh vàng nắng thu, mỗi lần những chòm mây mùa thu dãy Ba Vì và dãy Tam Đảo soi vào lòng sóng Hồ Tây, thì (ba mươi sáu) phố phường Hà Nội lại thấy xuất hiện cái bóng dáng êm ả của người gánh cốm Vòng tiến vào theo đường cửa ô Cầu Giấy Lúc này cũng là lúc khắp nơi nơi, nắng mùa thu đang vẫy những đốm trứng cuốc vào mọi trái chuối tiêuđang vuốt cong lên cái màu vàng ngọt, và nắng mùa thu cũng đang làm bóng lên cáimàu đỏ hổ phách bay phấn của những quả hồng trứng cũng đang vểnh hết cả tai hồng lên Không hiểu đây là sự dàn xếp của mùa thu Việt Nam hay là sư hẹn hò củathời trân phẩm quả mà chuối tiêu trứng cuốc lại hay gặp mùa cốm và cốm lại gặp hồng trứng Chất nó ăn ý với nhau mà màu sắc nó còn gắn bó với nhau hơn nữa Đây quả là diễm phúc của người hoạ sĩ vẽ tranh tĩnh vật gửi vào vật vô tri tất cả nỗi niềm vô cùng biết ơn của mình đối với đất nước giàu tươi, đối với lượng cả của đất nước đang ban lộc ban phúc cho cuộc sống của lúa của quả của con người Ai khó tính và cầu kì màu sắc cứ nói gì thì nói nhưng theo tôi cái màu xanh của cốm Vòng

là thứ màu xanh đẹp hơn cả cái màu xanh của ngọc thạch, cốm xanh đậm ấy mà lại

là lá sen xanh phân làm đĩa đựng càng thấy mình cùng tạo vật sao mà nó chan hoà cảm thông đến được như thế Cốm rờn lên một niềm vui bất tận xanh, mả trên mặt

đó lại cho chằng lên một múi lạt chữ thập nhuộm đổ cánh sen để gửi đến ngõ nhà người yêu, để đặt trên bàn tiệc cưới, đám hỏi, thì quả cái màu xanh thật là màu của nguyện vọng hạnh phúc […]

( Tuyển tập Nguyễn Tuân, tập 2, Sđd)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính sử dụng trong đoạn trích?

Câu 2 Nêu chủ đề của đoạn trích.

Câu 3 Chỉ ra chất trữ tình được thể hiện trong đoạn trích.

Câu 4 Cái tôi của Nguyễn Tuân thể hiện trong đoạn trích như thế nào?

Câu 5 Nhận xét về tính mạch lạc trong đoạn trích trên.

Trang 10

Câu 6 Theo em, cần làm gì để có thể giữ gìn và bảo tồn nét đẹp văn hoá cốm làng

Vòng? Viết câu trả lời trong một đoạn văn ngắn (khoảng 3 – 5 câu)

Gợi ý làm bài Câu 1: Phương thức biểu đạt chính trong đoạn trích là: Biểu cảm.

Câu 2: Chủ đề đoạn trích: Giá trị, vẻ đẹp và hương vị của cốm làng Vòng Qua đó,

thể hiện niềm yêu thương, trân trọng cuả Nguyễn Tuân với cốm nói riêng và với HàNội nói chung

Câu 3: Chất trữ tình thể hiện trong đoạn trích: Thể hiện qua tỉ mỉ, thú vị khi miêu tả

gánh cốm làng Vòng, sự tinh tế, hoà quyện giữa hồng và cốm, sự đặc sắc của màuxanh cốm:

- Gánh cốm làng Vòng được tác giả miêu tả đầy tỉ mỉ, thú vị: Ai mà lầm

được cái gánh cốm Vòng có cái đòn gánh dị thường một đầu thắng một đầu cong vút lên như cái ngọn chiếc hia tuồng Bình Đinh Cái đòn gánh cổ truyền

ấy là cả một thân tre đánh cả gốc, đầu cong chính là cái phần gốc cây mà có khi phải chọn hàng chục bụi tre mới tìm đúng được một chiếc đòn gánh cốm vừa ý Cho nên đã có những cái đòn gánh cong truyền đi vai người này đến vai người khác có hàng mấy đời liền Trong thúng là cốm, trên mặt thúng là một bó cọng rơm tươi còn xanh màu mạ, và những tập lá sen Hồ Tây

- Cảm nhận được sự tinh tế, hoà quyện của cốm và hồng: Chất nó ăn ý với

nhau mà màu sắc nó còn gắn bó với nhau hơn nữa Đây quả là diễm phúc củangười hoạ sĩ vẽ tranh tĩnh vật gửi vào vật vô tri tất cả nỗi niềm vô cùng biết

ơn của mình đối với đất nước giàu tươi, đối với lượng cả của đất nước đangban lộc ban phúc cho cuộc sống của lúa của quả của con người

- Theo tôi cái màu xanh của cốm Vòng là thứ màu xanh đẹp hơn cả cái màu

xanh của ngọc thạch, cốm xanh đậm ấy mà lại là lá sen xanh phân làm đĩađựng càng thấy mình cùng tạo vật sao mà nó chan hoà cảm thông đến đượcnhư thế Cốm rờn lên một niềm vui bất tận xanh

Câu 4: Cái tôi của Nguyễn Tuân thể hiện trong đoạn trích am hiểu, yêu quý và trân

trọng Cốm - thức quà của thiên nhiên cũng như văn hoá ẩm thực Hà Nội Cái tôi đóthể hiện gián tiếp qua việc miêu tả và cảm nhận về cốm trong đoạn trích

Câu 5: Tính mạch lạc trong đoạn văn thể hiện: Các phần, các đoạn đều tập trung

thể hiện chủ đề của đoạn trích:

Đoạn 1: Từ đầu đến “và những tập lá sen hồ Tây”: Cảm nhận về giá trị, đặc trưngcủa gánh cốm làng Vòng

Đoạn 2: Còn lại: Cảm nhận về hương vị, màu sắc của cốm làng Vòng

Trang 11

 Cho người đọc có một hình dung rõ hơn về cốm làng Vòng và thêm yêu quý,trân trọng với sản vật nổi tiếng này

Câu 6 HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài

- Hình thức: đảm bảo dung lượng số dòng, không được gạch đầu dòng, không mắc

lỗi chính tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, cảm xúc chân thành;

- Nội dung: Cần làm gì để giữ gìn, bảo tồn thương hiệu cốm làng Vòng?

+ Nhà nước nên có chính sách hợp lí phát triển làng nghề, bảo vệ thương hiệu cốmlàng Vòng, tổ chức lễ hội ẩm thực, quảng bá rộng rãi cho du khách

+ Người dân tránh thương mại hoá, giữ nguyên được hương vị, giá trị của cốm theothời gian; đoàn kết, đồng lòng từ việc giữ gìn cánh đồng trồng lúa nếp cái hoa vàngcho đến các khâu thực hiện quy trình làm ra cốm,…

+ Mỗi người dân nâng cao ý thức tìm hiểu và giữ gìn văn hoá truyền thống dân tộc

Đề số 04: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Cốm không phải là thức quà của người vội; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong

thả và ngẫm nghĩ Lúc bấy giờ ta mới thấy thu lại cả trong hương vị ấy, cái mùi thơm phức của lúa mới, của hoa cỏ dại ven bờ: trong màu xanh của cốm, cái tươi mát của lá non, và trong chất ngọt của cốm, cái dịu dàng thanh đạm của loài thảo mộc Thêm vào cái mùi hơi ngát của lá sen già, ướp lấy từng hạt cốm một, còn giữ lại cái ấm áp của những ngày mùa hạ trên hồ Chúng ta có thể nói rằng trời sinh lá sen để bao bọc cốm, cũng như trời sinh cốm nằm ủ trong lá sen, chúng ta thấy hiện

ra từng lá cốm, sạch sẽ và tinh khiết, không có mảy may chút bụi nào Hỡi các bà mua hàng! Chớ có thọc tay mân mê thức quà thần tiên ấy, hãy nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve Phải nên kính trọng cái lộc của Trời, cái khéo léo của người, và sự cố tiềm tàng và nhẫn nại của thần lúa Sự thưởng thức của các bà sẽ được trang nhã và đẹp đẽ hơn và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm

(Trích Hà Nội băm sáu phố phường - Thạch Lam, sách Thạch Lam văn và đời,

Nxb Hà Nội, 1999, tr 337-338)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt sử dụng trong đoạn trích?

Câu 2 Trong cảm nhận của tác giả, cốm là sự tổng hợp của nhiều hương vị, đó là

những hương vị gì? (0,25 điểm)

Câu 3 Theo tác giả, cần phải thưởng thức cốm như thế nào? Vì sao? Qua cách

thưởng thức này, tác giả thể hiện thái độ nào với món ăn dân giã mà đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc?

Trang 12

Câu 4 Nhận xét về cách miêu tả, giọng văn được sử dụng trong đoạn văn trên?

Nêu tác dụng của nó

Câu 5 Trong đoạn văn trên, tác giả đã dùng những từ ngữ nào để nói về sắc màu và

hương vị của cốm?

Câu 6 Qua đoạn văn, em hãy viết đoạn văn thể hiện những việc làm để giữ gìn,

phát huy những giá trị vật chất, tinh thần của quê hương

Gợi ý làm bài Câu 1 Phương thức biểu đạt: thuyết minh, biểu cảm, miêu tả.

Câu 2.Trong cảm nhận của tác giả, cốm là sự tổng hợp của nhiều hương vị, đó là

mùi thơm phức của lúa mới, của hoa cỏ dại, chất ngọt của cốm, mùi hơi ngát của lá sen già bọc cốm

Câu 3

- Cách thưởng thức cốm: ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ

- Cần thưởng thức như vậy vì cốm không phải là thức quà của ngườ vội, cốm

là sự tổng hoà của rất nhiều hương vị nên phải ăn thong thả, từ từ, vừa ăn vừangẫm nghĩ thì mới cảm nhận được hết hương vị của cốm

- Cách cảm nhận, thưởng thức cốm của tác giả cho em thấy: Tình cảm yêu

mến, cẩn trọng, nâng niu bằng cả tấm lòng; biểu hiện sự lịch sự, văn hóa trong thưởng thức cốm của Thạch Lam

Câu 4

- Cách miêu tả: Chi li, tỉ mỉ, cặn kẽ

- Giọng văn: Đối thoại nhẹ nhàng như lời tâm sự, nhắn nhủ rất ân tình, thân mật

Câu 5 Trong đoạn văn trên, để nói về sắc màu và hương vị của cốm, tác giả đã

dùng những từ ngữ: hương vị, thơm phức, màu xanh, tươi mát, chất ngọt, dịu dàng, thanh đạm, mùi hơi ngát, ấm áp, tinh khiết.

Câu 6 Học sinh viết đoạn văn nêu lên suy nghĩ của mình về vấn đề được nêu ra:

Trang 13

- Về hình thức: đảm bảo dung lượng số dòng, không được gạch đầu dòng, khôngmắc lỗi chính tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, cảm xúc chân thành;

- Về nội dung: Cần làm gì để giữ gìn và phát huy những giá trị tinh thần, vật chấtcủa quê hương:

+ Nâng niu, trân trọng

+ Quảng bá, giới thiệu với bạn bè trong nước và quốc tế

+ Tiếp tục sáng tạo những giá trị vật chất, tinh thần mang đậm bản sắc Việt Nam đểlàm giàu cho quê hương đất nước

Đề số 05: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

Cứ nhìn bát phở không thôi, cũng thú Một nhúm bánh phở; một ít hành hoa tháinhỏ, điểm mấy ngọn rau thơm xanh biêng biếc; mấy nhát gừng màu vàng thái mướtnhư tơ; mấy miếng ớt mỏng vừa đỏ màu hoa hiên vừa đỏ sẫm như hoa lựu ba bốnthứ màu sắc đó cho ta cái cảm giác được ngắm một bức họa lập thể của một họa sĩtrong phái văn nghệ tiền tiến dùng màu sắc hơi lố lỉnh, hơi bạo quá, nhưng mà đẹpmắt

Trên tất cả mấy thứ đó, người bán hàng bây giờ mới thái thịt bò từng miếng bàylên

Đến đây thì Tráng vẫn không nói năng gì, nhưng tỏ ra biết chiều ý khách hàngmột cách đáng yêu

Ông muốn xơi chỗ thịt nào cũng có: vè, sụn nạm, mỡ gầu, mỡ lật, vừa mỡ vừanạc, vừa nạm vừa sụn, thứ gì anh ta cũng chọn cho kỳ được vừa ý ông - miễn là ôngđến xơi phở đừng muộn quá

Ăn phở chín thì như thế là xong, chỉ còn phải lấy nước dùng và rắc một chút hạttiêu, hay vắt mấy giọt chanh (nếu không là tí dấm)

Nếu ông lại thích vừa tái vừa chín thì trước khi rưới nước dùng, anh Tráng vốcmột ít thịt tái đã thái sẵn để ở trong một cái bát ôtô, bày lên trên cùng rồi mới rướinước dùng sau

Thế là “bài thơ phở” viết xong rồi đấy, mời ông cầm đũa Húp một tí nước thôi,đừng nhiều nhé! Ông đã thấy tỉnh người rồi phải không?

Nước dùng nóng lắm đấy, nóng bỏng rẫy lên, nhưng ăn phở có như thế mớingon Thịt thì mềm, bánh thì dẻo, thỉnh thoảng lại thấy cay cái cay của gừng, caycái cay của hạt tiêu, cay cái cay của ớt; thỉnh thoảng lại thấy thơm nhè nhẹ cái thơm

Trang 14

của hành hoa, thơm hăng hắc cái thơm của rau thơm, thơm dìu dịu cái thơm của thịt

bò tươi và mềm rồi thì hòa hợp tất cả những vị đó lại, nước dùng ngọt cứ lừ đi,ngọt một cách hiền lành, êm dịu, ngọt một cách thành thực, thiên nhiên, không cóchất gì là hóa học không, ông phải thú nhận với tôi đi: “Có phải ăn một bát phởnhư thế thì khoan khoái quá, phải không?”

Quả vậy, ăn một bát phở như thế, phải nói rằng có thể “lâm li” hơn là nghe thấymột câu nói hữu tình của người yêu, ăn một bát phở như thế, thú có thể ví như saumột thời gian xa cách, được ngã vào trong vòng tay một người vợ đẹp mà lại đa tìnhvậy!

(Trích chương 2, Phở bò – món quà căn bản, In trong Miếng ngon Hà Nội, NXB

Lao động, 2009)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt của văn bản

Câu 2 Xác định chủ đề của đoạn trích.

Câu 3 Theo Vũ Bằng, “bài thơ phở” được viết như thế nào? Em có nhận xét gì về

giọng điệu của tác giả khi viết về “bài thơ ấy”?

Câu 4 Phở được tác giả cảm nhận qua những hương vị nào?

Câu 5 Cái tôi của Vũ Bằng được thể hiện như thế nào trong đoạn trích?

Câu 6 Ngày nay phở - món ăn truyền thống của Việt Nam đã được mang ra thị

trường thế giới Theo am, việc làm này mang đến ý nghĩa gì? Trả lời trong đoạn văn

từ 3-5 dòng

Gợi ý làm bài Câu 1 Phương thức biểu đạt của văn bản: thuyết minh, biểu cảm, miêu tả.

Câu 2 Chủ đề của đoạn trích: Cảm nhận hương vị đặc biệt, giá trị của phở Hà Nội

Qua đó thể hiện niềm trân trọng, say mê của tác giả đối với phở và với Hà Nội

Câu 3 Theo Vũ Bằng, “bài thơ phở” được viết bởi các công đoạn sau đây:

+ Một nhúm bánh phở; một ít hành hoa thái nhỏ, điểm mấy ngọn rau thơm xanh

biêng biếc; mấy nhát gừng màu vàng thái mướt như tơ; mấy miếng ớt mỏng,…

+ Trên tất cả mấy thứ đó, người bán hàng bây giờ mới thái thịt bò từng miếng bàylên

+ Nếu ăn phở chín thì như thế là xong, chỉ còn phải lấy nước dùng và rắc một chúthạt tiêu, hay vắt mấy giọt chanh (nếu không là tí dấm)

Trang 15

+ Nếu thích vừa tái vừa chín thì trước khi rưới nước dùng thì vốc một ít thịt tái đãthái sẵn để ở trong một cái bát ôtô, bày lên trên cùng rồi mới rưới nước dùng sau.

 Giọng văn của tác giả tinh tế, nhẹ nhàng, pha chút hào hứng, hóm hỉnh củatác giả khi đang đợi để thưởng thức món phở truyền thống

Câu 4 Phở được tác giả cảm nhận qua những hương vị: Thịt thì mềm, bánh thì dẻo,

thỉnh thoảng lại thấy cay cái cay của gừng, cay cái cay của hạt tiêu, cay cái cay củaớt; thỉnh thoảng lại thấy thơm nhè nhẹ cái thơm của hành hoa, thơm hăng hắc cáithơm của rau thơm, thơm dìu dịu cái thơm của thịt bò tươi và mềm rồi thì hòa hợptất cả những vị đó lại, nước dùng ngọt cứ lừ đi

Câu 5 Cái tôi của Vũ Bằng trong đoạn trích là một cái tôi nhẹ nhàng, tinh tế

nhưng không kém phần sắc sảo, có sự am hiểu về ẩm thực, là người “sành ăn” Cáitôi ấy được thể hiện qua cách nhân xưng ngôi thứ nhất “tôi” và qua cách bộc lộ tìnhcảm, cảm xúc trực tiếp qua các câu hỏi tu từ, câu văn cảm thán; qua cách bộc lộgián tiếp khi miêu tả hương vị của phở Hà Nội

Câu 6 Học sinh viết đoạn văn nêu lên suy nghĩ của mình về vấn đề được nêu ra:

- Về nội dung: Ý nghĩa của việc đưa phở - món ăn truyền thống của Việt Nam

+ Quảng bá ẩm thực Việt Nam vừa giữ gìn văn hoá ẩm thực truyền thống vừa tạo rathị trường rộng lớn hơn, tạo điều kiện làng nghề phát triển ổn định hơn

- Giới thiệu về tác giả Vũ Bằng: Vũ Bằng (1913-1984) sinh tại Hà Nội Sau năm

1954, ông vào Sài Gòn để viết báo và làm hoạt động tình báo Sở trường của ông làviết truyện ngắn, tuỳ bút và bút kí Ông nổi tiếng là cây bút trữ tình, tinh tế và giàuchất thơ Đặc biệt, ông có nhiều bài viết hay thể hiện những cảm xúc sâu lắng vềquê hương, đất nước Các tác phẩm tiêu biểu của ông: Miếng ngon Hà Nội, Miếng

là miền Nam, Thương nhớ mười hai,…

Trang 16

- Giới thiệu về đoạn trích Cốm vòng: Văn bản trích từ tập Món ngon Hà Nội (xuất

bản đầu năm 1960) Đây là tập tuỳ bút viết về những món ăn thường ngày, bình dị nhưng đậm đà hương vị đất nước, quê hương Văn bản là sự cảm nhận của tác giả

vê cốm làng Vòng - Cốm là thức quà riêng biệt của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản

dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ, sự tinh tế và thái độ trân trọng, cái nhìn văn hoá trong ẩm thực "Một thứ quà của lúa non - Cốm" đã cho thấy một tâm hồn trân trọng, say mê của tác giả đối với cốm, với mảnh đất và con người Hà Nội

2 Thân bài

2.1 Cảm nhận về màu sắc, mùi vị của cốm

- Tác giả làm nổi bật màu sắc, mùi vị của cốm trong sự đối sánh với màu sắc, mùi vị của hồng:

+ Màu sắc: tương phản mà lại tôn lẫn nhau (màu xanh non của cốm, màu đỏ thẫm của hồng hoà quyện)

+ Mùi vị: tưởng là xung khắc nhưng không ngờ lại thắm đượm với nhau – “ một thứ giản dị, một thứ vương giả”, “vị ngọt lừ của hồng nâng niu mùi thơm của cốm lên”

 Qua cảm nhận của tác giả, đây là sự hoà quyện đặc biệt, sự hoà hợp tương xứng ấy biểu dương được tinh thần của những cuộc nhân duyên trai gái

 Tác giả đã có sự hoà quyện cảm xúc, tâm hồn mình với vẻ đẹp của thiên nhiên để cảm nhận được hương vị đặc biệt của mối nhân duyên ấy qua biên pháp so sánh: sự hoà hợp hương vị của hồng và cốm “như trai gái xứng đôi, trai gái vừa đôi…mà những mảnh lá chuối tước tươi để đệm hồng chính là những sợi tơ hồng quấn quýt” Đây chính là chất trữ tình trong văn bản Phải

là người tinh tế lắm, am hiểu và nhạy cảm lắm mới có thể thể hiện được giá trị của một món quà bình dị mà thanh khiết, độc đáo đến vậy

Trang 17

+ Tác giả giới thiệu về làng Vòng, nơi “sinh ra” cốm: cách Hà Nội sáu, bảy cây số, chia ra làm bốn thôn, nhưng chỉ có hai thôn Vòng Hậu và Vòng Sở là sản xuất đượccốm quý.

 Điều đặc biệt là cách giới thiệu nguồn gốc của cốm: “Có ai, một buổi sáng mùa thu, ngồi nhìn ra đường phố…”, “Nhưng tại sao lại chỉ có con gái, đàn

bà làng Vòng đi bán cốm ? ”-> Những câu văn đầy chất thơ, những câu hỏi

tu từ thấm đẫm cảm xúc của tác giả đã gây ấn tượng đặc biệt, sự chú ý tòm

mò của tác giả về cốm - sao cốm làng Vòng là có hương vị đặc biệt và gây thương nhớ đến thế ->Thắc mắc của tác giả hay cũng chính là thắc mắc của người đọc hay chính cốm vòng cũng thắc mắc về hương vị độc đáo của mình?

- Quy trình làm cốm: Các công đoạn làm ra cốm là:

+ Ngắt lúa đem ở đồng về

+ Tuốt để cho những hạt thóc vàng rơi ra

+ Cho thóc vào nồi để rang lên

+ Đem thóc ra xay, giã

+ Sàng thóc

+ Làm hồ (lấy mạ giã ra, hòa với nước, làm thành một thứ phẩm màu xanh lá để hồcốm)

+ Đặc biệt, cốm được gói trong lá sen, gói cốm được buộc bằng cọng rơm tươi

 Tác giả không đơn thuần thuyết minh về quy trình làm ra thành phẩm cốm

mà trong từng công đoạn ấy ta thấy sự chăm chút, tỉ mĩ, kĩ lưỡng, khéo léo của người làm cốm cũng như sự quan sát kĩ càng, sự am hiểu của nhân vật tôigiành cho cốm Chẳng hạn:

+ Cách chọn hạt lúa của cốm: cốm nguyên là cái hạt non của thóc nếp hoa vàng kèm theo sự gợi dẫn của tác giả: “Một ngày đầu tháng tám ”, “Hỡi anh đi đườngcái, hãy cúi xuống hái lấy một bông lúa mà xem…”

 Đọc những câu văn ấy, ta không đơn thuần thấy tác giả giới thiệu về nguyên liệu mà nó khiến ta đã tưởng tượng và càm nhận được hương thơm ngào ngạt, vị ngọt như sữa của”hạt ngọc quý” ấy và hứa hẹn một sản phẩm tuyệt vời

+ Những công đoạn tiếp theo cũng được thực hiện một cách rất cần mẫn, cầu kì

và đầy tâm huyết của người dân làng Vòng Chẳng hạn như: lúa mang về không được vò hay đập mà phải tuốt; rang cốm trong những nồi rang vừa dẻo, lủa lúc nào cũng phải đều, củi phải là thứ củi gỗ cháy ấm; công đoạn giã cũng phải gượng nhẹ chu đáo, chày giã không không được nặng quá, mà giã thì phải đều

Trang 18

tay, không được chậm; gói cốm trong lá sen, buộc gói cốm bằng cọng rơm tươi

để thể hiện hết được hương vị và sự tinh tế của cốm,… => Cốm không chỉ là sảnphẩm ẩm thực đơn thuần, cốm là quà tặng mà thiên nhiên ban tặng cho con người và con người dùng công sức, trí tuệ và tâm huyết của mình để làm nên sảnphẩm độc đáo

 Tác giả dành tình cảm rất lớn cho cốm và những người làm cốm, dường như tác giả tham gia vào từng công đoạn làm cốm của người dân ở đây vậy

2.3Cảm nhận về cách thưởng thức cốm

- Một sản phẩm làm ra bởi sự công phu cũng đòi hỏi người thưởng thức nó một cách tinh tế, một món quà trang nhã không thể chịu đựng những cái gì phàm tục: + Ăn miếng cốm cho ra miếng cốm, cần phải tỏ ra chút thanh lịch, cao quý; biết tiếc từng hạt rơi, hạt vãi; ăn từng chút một, lấy ngón tay nhón từng chút một; vừa nhai nhỏ nhẹ, vừa ngẫm nghĩ đến tinh chất thơ của lúa đòng đòng, tinh chất ngọt của cốm phiêu phiêu; ăn một miếng cốm vào miệng là nuốt cả cánh đồng quê của ông cha ta vào lòng

 Tác giả không chỉ đem đến cho người đọc thấy được sự kì công của người làm ra cốm mà còn cho người đọc thấy được sự nhân như, nhẹ nhàng, tha thiết, nâng niu vuốt ve món quà mà trời đất ban tặng Điều đó thể hiện thái độvăn hoá khi thưởng thức cốm – văn hoá ẩm thực

Bằng ngôn ngữ tinh tế, sắc sảo, Vũ Bằng cho chúng ta thấy niềm say mê, trân trọng,yêu thương của tác giả đối với cốm Đó còn là niềm tự hào của tác giả đối với quê hương xứ sở và đối với mảnh đất, con người Hà Nội

2.4 Nghệ thuật

- Từ ngữ, hình ảnh đặc sắc

- Ngôn ngữ

- Cách ngắt vần, nhịp phù hợp, độc đáo

2.4 Liên hệ, mở rộng: vai trò của mỗi con người trong việc giữ gìn và bảo vệ văn

hoá ẩm thực quê hương

3 Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của văn bản

Trang 19

- Bày tỏ suy nghĩ bản thân

- Các tác phẩm tiêu biểu của ông: Một số tập thơ như

Người núi Hoa (1982), Tiếng hát tháng Giêng (1986), Lửa hồng một góc (1987), Đàn Then (1996), Thơ Y Phương (2002),…và các tập tản văn: Tháng Giêng - tháng Giêng một vòng dao quắm (2009), Kung fu người Co Xàu (2011).

2 Văn bản “Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát”

a Thể loại: Tản văn

b Bố cục: 3 phần

- Phần 1: Từ đầu đến “dùng để khoản đãi quý nhân”: Giới

thiệu vị ngon và giá trị của hạt dẻ Trùng Khánh

- Phần 2: Tiếp đến “một rừng dẻ đang độ ngọt bùi”: Ca

ngợi vẻ đẹp và giá trị văn hoá, du lịch của rừng dẻ Trùng Khánh

- Phần 3: Còn lại: Ý nghĩa mối tương giao giữa con người

và thiên nhiên

c Giá trị nội dung

- Ca ngợi vị ngon, giá trị của hạt dẻ; vẻ đẹp, giá trị văn hoá,

Trang 20

du lịch của rừng dẻ Trùng Khánh.

- Qua đó, ta thấy tình cảm say mê, trân trọng của tác giả vớihạt dẻ, rừng dẻ và niềm mong muốn được giao hoà với thiên nhiên

d Giá trị nghệ thuật

- Chất trữ tình của tác giả thể hiện trong sự hoà quyện tình

cảm, cảm xúc của tác giả với vẻ đẹp của thiên nhiên tạo vật

- Cái tôi thể hiện các thể hiện, cảm xúc riêng của tác giả về

vị ngon và giá trị của hạt dẻ, vẻ đẹp, giá trị văn hoá, du lịchcủa rừng dẻ Trùng Khánh

- Ngôn ngữ đậm tính dân tộc, văn phong gợi hình gợi cảm

B LUYỆN TẬP

DẠNG 1: THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU

Đề số 01: Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:

Hạt dẻ Trùng Khánh thông thường mang hình tròn đều Nhưng thỉnh thoảng cũng

có hạt méo mó, dị dạng Hạt nhỏ nhất cũng bằng ngón chân cái Vào cữ1 cuối tháng Tám âm lịch, hạt dẻ bắt đầu chín Khi chín, vỏ của nó lên màu hỗn hợp, giữa nâu với tía

Bọn trẻ nhà tôi bảo: Đó là biến thể sẫm của màu đỏ, chưa bị bão hòa Khi hạt dẻ còn tươi, thịt của nó rắn chắc, giòn tan, vị ngọt thanh và có màu vàng hoàng yến Ngày nay, thứ quả đặc sản có một không hai ấy không chỉ thấy bày bán ở phố huyện Co Xàu Thương hiệu hạt dẻ Trùng Khánh tràn lan ra khắp cả nước Thậm chí, sang Quảng Đông, Quảng Tây (Trung Quốc) cũng có hạt dẻ Trùng Khánh bày bán

Tất nhiên đó là hạt dẻ do họ trồng nhưng mượn danh Trùng Khánh Người bên

đó làm hàng nhái rất giỏi Nhưng nhìn kỹ thì biết Hạt dẻ to, tròn, mỏng vỏ, bóng bẩy và rốn không hề có lông tơ Khi luộc chín, không có mùi thơm Nhưng thịt nó rất ngọt Ngọt như trộn với đường

Điều dễ nhận biết nhất là hạt dẻ nhái2 có bán quanh năm Mùa nào cũng có Hạt

dẻ ấy mang đi bao xa, đi bao lâu cũng không bao giờ sợ bị thâm thối Còn hạt dẻ Trùng Khánh xịn, vỏ cứng, dày và có nhiều lông măng Nếu đem luộc, hấp hoặc

Trang 21

mang vào lò nướng chín, bạn sẽ thấy có hương thơm tự nhiên Ngọt bùi tự nhiên Chỉ cần ngậm một lúc, tự nó mềm ra như bột bánh khảo Nó từ từ chín một lần nữa trong miệng.

Hãy nhớ một điều, hạt dẻ Trùng Khánh chỉ xuất hiện vào mùa thu Mùa đẹp nhấttrong năm Cứ vào giữa thu là hạt dẻ xù lông rụng rốn Lượm về phải chế biến ngay, đừng để lâu Nếu để lâu, hạt dẻ bị thâm thối, bốc mùi người không đứng gần được Vì hạt dẻ chứa hàm lượng đạm rất cao Đạm càng cao, khi bị hư càng nặng mùi

(Trích Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát, In trong Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm, NXB Phụ nữ, 2009)

(1) Cữ (khẩu ngữ): chỉ thời gian ước chừng, có nghĩa là “vào khoảng”

(2) Nhái: tức hàng nhái, hàng giả, giả mạo.

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt của đoạn trích.

Câu 2 Tìm các chi tiết miêu tả hình dạng, màu sắc của hạt dẻ Trùng Khánh.

Câu 3 Theo tác giả, có những đặc điểm nào để phân biệt hạt dẻ Trùng Khánh và

hạt dẻ nhái, mượn danh Trùng Khánh?

Câu 4 Cái tôi của tác giả biểu hiện trong đoạn trích như thế nào?

Câu 5 Em có cảm nhận gì về hạt dẻ Trùng Khánh qua đoạn trích? Trả lời trong

khoảng đoạn văn 5 – 7 dòng

Gợi ý làm bài

Câu 1 Phương thức biểu đạt trong đoạn trích: miêu tả, biểu cảm.

Câu 2 Các chi tiết:

+ Miêu tả hình dạng: thường tròn đều, thỉnh thoảng có hạt méo mó, dị dạng; hạt nhỏ nhất bằng ngón chân cái; vỏ cứng, dày và có nhiều lông măng

+ Miêu tả màu sắc: Khi chín, hạt dẻ có màu hỗn hợp, nâu và tía

Câu 3 Theo tác giả, hạt dẻ Trùng Khánh và hạt dẻ nhái mượn danh Trùng Khánh

có những điểm khác biệt:

Hạt dẻ Trùng Khánh Hạt dẻ nhái, mượn danh Trùng Khánh

- Chỉ xuất hiện vào mùa thu

- Vỏ cứng, dày và có nhiều lông măng

- Có bán quanh năm

- Hạt dẻ to, tròn, mỏng vỏ, bóng bẩy

Trang 22

- Khi chín có hương thơm tự nhiên, vị

ngọt tự nhiên

- Lượm về phải chế biến ngay Nếu

để lâu dễ bị thâm thối, bốc mùi vì

chứa hàm lượng đạm cao

và rốn không hề có lông tơ

- Khi luộc chín không có mùi thơm;

vị rất ngọt như trộn với đường

- Mnag đi bao lâu, bao xa cũng được, không bao giờ sợ bị thâm thối

Câu 4 Cái tôi của tác giả được thể hiện trong đoạn trích:

- Biểu hiện trực tiếp qua cách nhân xưng “tôi”: “Bọn trẻ nhà tôi bảo…”; qua thái

độ, tình cảm của mình bộc lộ trong văn bản “Hãy nhớ một điều…”

- Biểu hiện gián tiếp qua cách miêu tả tỉ mỉ, chi tiết về hạt dẻ Trùng Khánh Từ

đó, thể hiện sự am hiểu, yêu quý, tự hào của tác giả với sản vật quê hương

Câu 5 Học sinh viết đoạn văn nêu lên cảm nhận của mình về hạt dẻ Trùng Khánhqua đoạn trích:

- Về nội dung: Tuỳ cảm nhận của HS

Chẳng hạn: + Hiểu biết thêm về một sản vật quý của đất nước

+ Yêu mến, tự hào về sản vật đất nước

+ Mong muốn được một lần đến tận nơi và thưởng thức sản vật quý này

Đề bài 02: Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

Bạn hãy đến Trùng Khánh vào những ngày trời trong mây cao Khói đốt đồng đâm thẳng lên trời như cây sào Không gian tứ bề yên ắng tĩnh mịch Bạn sẽ được nghe hạt dẻ hát Những cánh rừng dẻ râm ran đang vào vụ Ban ngày thì dẻ lao xao,

rì rào, tí tách rơi theo nhịp

Hạt dẻ rơi rơi rơi như mưa màu nâu Đó là bản nhạc mùa thu ở quê tôi không thểnào quên Lũ gà rừng đang đi hôi của1, bỗng chúng gật đầu bảo nhau dừng lại Một chân đứng làm trụ, còn một chân khều hạt Chúng lấy mỏ mổ tọoc tọoc liên tiếp lên thân hạt dẻ Một phát trúng, mười một phát trượt Bởi vỏ hạt dẻ vừa dày vừa cứng Chúng ngửa cổ gáy a rối nó!

Làm sự sống trên đời sao mà khó thế Mổ mãi mổ mãi mà không được hạt nào Còn lá rừng thì bật lên tiếng cười hu hú ha há về sự ngây thơ, ngốc nghếch của giống vật hai chân đi như người Đêm đến, lũ chồn hương2 đi rình3 trăng Chúng

Trang 23

trèo lên cây định hái, nhưng dẻ có gai Nên chúng rụt tay lại và chỉ hít lấy hít để hương dẻ cho đỡ thèm.

Theo tôi, các quan chức ngành văn hóa du lịch địa phương, nên xem xét vùng rừng dẻ Trùng Khánh Để biến nó trở thành một điểm tham quan thú vị Rừng dẻ sẽ nằm trong tổng thể khu du lịch Bắt đầu từ thác Bản Giốc4, lên động Ngườm Ngao5,qua Làng Tày Khuổi Ki6 Sau đó tản ra rừng hạt dẻ Đó là điểm du lịch mang màu sắc hương vị của tình yêu

Thật là tuyệt vời, khi được lang thang trong một khu rừng dẻ cực kỳ lãng mạn Bạn trẻ đi với bạn trẻ Bạn già đi với bạn già Dưới bầu trời xanh, là tán rừng dẻ xanh Dưới tán rừng dẻ xanh là mặt đất nhẵn và sạch làu làu

Rừng dẻ khe khẽ hát như rang bởi đây đang là mùa lá nỏ7 Ta ngồi đây để có được phút lặng yên Hít vào thật sâu Thở ra thật êm Cặp mắt nhắm nghiền Nỗi khát khao chờ nhau yêu nhau bao lâu nay em ơi Này anh chị kia cứ thả lỏng cho hương rừng dẻ tự nhiên bò trên da thịt Anh chị cứ ôm chặt lấy nhau mà hòa tan mỏi mệt Ta yêu nhau trong rừng để tự thưởng cho đời mình Cuộc sống này thật là đáng sống

Và tôi cũng xin mách bạn một điều, chớ có dại mà bước sâu vào khoảng sáng Bởi nơi đó là cái rốn của rừng Đi mãi Đi miết theo hồn hoa mà không nhớ lối về Khi nhận ra thì chiều lừ lừ sụp xuống Nắng chiều quê tôi sánh vàng như mật bủa lấy rừng vàng Đấy là thời khắc ve ran như thác réo Còn lá rừng thiêm thiếp ngủ

Ở rừng dẻ dù ngày không nắng, bạn cũng thấy bóng mình dài ra trên đất Bóng trườn đi như vắt8 Bóng bắc qua sườn đồi Bóng vắt đến khe nước trong Đi ngược theo khe nước trong, bạn nghĩ rằng mình đã tới nơi trăng mọc Trăng mọc từ một túp lều rơm ở đó có một mẹ già Mẹ đang ngồi nướng hạt dẻ Nướng hạt nào chín tới, mẹ liền bóc cho thỏ và chồn hương ăn Thỏ với chồn hương ăn bao nhiêu cho

đủ Mẹ cười Mẹ bảo, tao nướng nỗi buồn đấy chứ Nỗi buồn nẫu quá rồi, mà sao tao chưa thấy chết Mẹ chết làm sao được, trên đầu mẹ có cả một rừng dẻ đang độ ngọt bùi…

(Y Phương, Mùa thu về Trùng Khánh nghe hạt dẻ hát, Trích Tháng Giêng – tháng Giêng một vòng dao quắm, NXB Phụ nữ, 2009)

(1) Hôi của: Hành vi lấy đồ của người khác, do nhiều người thực hiện cùng lúc

Hành vi xấu xảy ra khi chủ tài sản không đủ khả năng bảo vệ tài sản của mình trước nhiều người

(2) Chồn hương: còn có tên gọi khác là cầy hương (một số nơi gọi là chồn

mướp, vòi hương, ngận hương) là loài thú thuộc bộ ăn thịt, họ cầy

(3) Rình: núp trong bóng tối hoặc chỗ khuất để chờ theo dõi

Trang 24

(4) Bản Giốc: thác nước nổi tiếng ở xã Đàm Thuỷ, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao

Bằng

(5) Động Ngườm Ngao: nằm trong một quả núi thuộc bản Gun, cách thác Bản

Giốc 5km

(6) Khuổi Ki: làng đá cổ của người Tày ở Trùng Khánh.

(7)Nỏ: Khô đến mức như không còn một chút nước nào cả.

(8)Vắt: con vật gần giống như con đỉa hoặc con giun nhỏ, óng trên rừng và hút

máu người, động vật

Câu 1 Xác định nội dung của đoạn trích.

Câu 2 Chất trữ tình biểu hiện trong đoạn trích.

Câu 3 Chỉ ra cái tôi của tác giả trong đoạn trích.

Câu 4 Bản nhạc của rừng dẻ Trùng Khánh là sự tổng hoà của những âm thanh

nào?

Câu 5 Việc tác giả sử dụng ngôn ngữ địa phương, tiếng dân tộc trong văn bản có ý

nghĩa gì?

Câu 6 Em có suy nghĩ gì về ý nghĩ của tác giả: “Theo tôi, các quan chức ngành văn

hóa du lịch địa phương, nên xem xét vùng rừng dẻ Trùng Khánh Để biến nó trở thành một điểm tham quan thú vị”? Trả lời trong một đoạn văn khoảng từ 5 – 7 dòng

Gợi ý làm bài

Câu 1 Nội dung của đoạn trích: Ca ngợi vẻ đẹp, giá trị du lịch của rừng dẻ Trùng

Khánh Từ đó cho ta thấy, niềm tự hào của tác giả về vẻ đẹp quê hương

Câu 2 Chất trữ tình biểu hiện trong đoạn trích:

- Sự tự hào, yêu quý của tác giả về rừng hạt dẻ thông qua việc lắng nghe, hoàquyện với âm thanh của rừng dẻ: Tác giả cảm nhận từng âm thanh hoà quyện vàonhau, từng âm thanh qua sự liên tưởng độc đáo, thú vị của tác giả như một tiết tấuhoà vào bản nhạc chung – bản nhạc mùa thu đặc trưng của rừng dẻ Trùng Khánh

 Kèm theo đó là các câu văn chứa đầy chất trữ tình, như lời mời gọi hấp dẫncủa nhà văn đến với rừng dẻ: “Bạn hãy đến Trùng Khánh vào những ngàytrời trong mây cao,…”; “ Bạn sẽ được nghe hạt dẻ hát”; “ Làm sự sống trênđời sao khó thế”

- Sự tự hào về giá trị văn hoá, du lịch, vẻ đẹp lãng mạn của rừng dẻ:

Trang 25

+ Rừng dẻ nên được các quan chức ngành văn hoá du lịch địa phương biến nóthành một điểm tham quan thú vị, nằm trong tổng thể khu du lịch.

+ Rừng dẻ cực kì lãng mạn: Bạn trẻ đi với bạn trẻ, bạn già đi với bạn già,…bầu trờixanh, lá rừng dẻ xanh, mặt đất nhẵn và sạch làu làu

+Mùa lá nỏ - rừng dẻ khe khẽ hát -> khung cảnh bình yên

+ Nắng chiều sánh vàng như mật bủa vây lấy rừng

Câu 3 Cái tôi: Tác giả thể hiện cảm xúc rõ ràng: sự tự hào, say mê với vẻ đẹp của

rừng dẻ Trùng Khánh: “Theo tôi, ”, “Ta ngồi đây để có được phút lặng yên,…”;

“Và tôi cũng xin mách bạn một điều ” => Tạo cảm xúc chân thực, khiến người đọccảm nhận được từng khoảnh khắc trải nghiệm của tác giả

Câu 4 Bản nhạc của rừng dẻ Trùng Khánh là sự tổng hoà của những âm thanh:

Ban ngày thì dẻ lao xao, xì xào, tí tách rơi theo nhịp, hạt dẻ rơi rơi như mưa màunâu, tiếng mổ toọc toọc của lũ gà rừng lên thân hạt dẻ, Tiếng lá rừng bật cười ha

hả, tiếng lá nỏ,…

Câu 5 Việc tác giả sử dụng ngôn ngữ địa phương có tác dụng:

Phù hợp với nội dung được đề cập đến: Tác giả đang viết về sản vật ở Cao Bằngnên việc dùng từ địa phương thể hiện sắc thái địa phương, dường như mang cả bảnsắc, văn hoá quê hương đến với người đọc Đồng thời thể hiện dấu ấn phong cáchcủa tác giả bới bản thân tác giả là nhà văn dân tộc Tày

Câu 6 Học sinh viết đoạn văn nêu lên cảm nhận của mình về suy nghĩ của tác giả:

- Về nội dung: HS tự nêu suy nghĩ của mình Chẳng hạn:

Em cho rằng đó là một ý kiến hay vì rừng dẻ Cao Bằng có nhiều đặc điểm thú vịthu hút khách du lịch Những âm thanh tổng hoà tạo nên một bản nhạc mùa thu nơiđây chắc chỉ có ở rừng dẻ: Ban ngày thì dẻ lao xao, xì xào, tí tách rơi theo nhịp, hạt

dẻ rơi rơi như mưa màu nâu, tiếng mổ toọc toọc của lũ gà rừng lên thân hạt dẻ,Tiếng lá rừng bật cười ha hả, tiếng lá nỏ,…Bên cạnh đó là vẻ đẹp lãng mạn, thíchhợp với những cuộc dạo chơi, chuyến picnic, dã ngoại Còn gì hơn khi được đến dulịch và có được sản vật quý đem về làm quà Em thiết nghĩ nếu rừng dẻ được nằm

Trang 26

trong quần thể khu du lịch, được khai thác một cách hợp lí thì sẽ mang lại nhiều giátrị lớn lao.

ĐỀ ĐỌC HIỂU NGOÀI SGK:

Đề bài 03: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

BUỐI SÁNG MÙA XUÂN SƯƠNG CHƯA TAN

Tôi đã từng nghĩ rằng, có viết bao nhiêu dòng, bao nhiêu trang cũng không thể

đủ, không thể thỏa lòng về niềm yêu mến của tôi đối với cái cây ấy.

Lúc tôi mười, hay mười một gì đấy, tôi rất thích ngồi đan ở đầu hồi Thích lắm Ngày ấy, len hiếm, mẹ tôi thường dỡ những cái áo len cũ, rách, thủng ra, nhặt những đoạn len còn tốt, nối vào để đan lại Áo, khăn, mũ Những cái áo len đẹp mặttrước, còn mặt sau, bên trong, thì chi chít những cái mối nối đùn lên Tôi xin mẹ những đoạn len thừa Ngắn quá không bõ nối, thì mẹ cho tôi Tôi tự vót một đôi kim đan Vót từ một khúc vầu già Bố tôi hay nói, nếu muốn vót tròn thì phải đẽo vuông Tức là, muốn vót que đũa, hay que đan cũng vậy, thì phải chẻ miếng vầu cho nó vuông đã, vót dễ hơn, nhanh hơn Vót xong, lấy chính cái phần sợi đã vót

ấy, vo lại, nhét cây que đan vào trong, chuốt cho nó nhẵn thín, bóng loáng mới thôi.Xong một đôi que đan, nối được một đoạn len dài, tôi mang ra ngồi trước hiên nhà Một đứa bé gái sửa soạn cho một buổi sáng mùa đông ngồi đan hẳn là phải tinh tươm lắm, tôi nghĩ thế Mà tôi cũng chẳng biết đan gì, chỉ mong được một miếng chừng hai bàn tay, có pha mầu, có vài họa tiết, thế là vui lắm rồi

Đầu hồi có một cây mận

Ngồi đan, và ngắm cây mận Lúc nào tôi cũng muốn làm hai việc này cùng với nhau

Trời lạnh, gió từ trong khe núi thổi ra liên tục Nhưng mà hôm ấy trời có nắng Một ngày trời nắng hiếm hoi Tôi ngồi ngay dưới tán cây Cây mận rất già, da mốc meo, khô khốc Bố tôi trồng nó xuống trong đúng cái ngày tôi chào đời Gốc cây mận xù ra từng cục Có một vết sẹo tròn tròn dưới gốc Đấy là chỗ mà tôi hay buộc con chó

Trang 27

Nắng lên, xiên qua cành cây đầy lá non Những cành mận gầy in bóng trên nền sân Vừa Tết xong Hoa mận cuối mùa vẫn cố nở những bông trắng thật là trắng Nhiều cành đã ra quả Quả non xanh như lá, phấn bọc bên ngoài lại trắng như tuyết Tôi thích nhất là ngắm cây mận ở lúc mà nó vừa có hoa vừa có quả, những cái lánon xanh mướt như được quệt một lớp mỡ bằng chổi lông gà Ấy là khi mùa xuân đến Mùa xuân, cho dù năm nào cũng đến muộn, nhưng luôn luôn kịp để cây mận rahoa, hoa rụng, còn lại những quả xanh non Tôi có thể ngồi cả buổi ở hiên nhà, trong cái nắng vàng nhạt ấm áp, gió lạnh vẫn thổi băng qua trước mặt và đẩy tất cả mọi cái lá rụng về phía cuối sân Mỗi khi một cánh hoa rơi xuống thì cây mận lại rùng mình một cái, như là nó bị đau Thấy thương cây mận Cây mận giống mẹ tôi, phải đổi vẻ đẹp của mình để lấy những đứa con Lại nghĩ, liệu rồi mình có muốn giống cây mận kia không? Không biết Lần nào ngồi dưới bóng của nó tôi cũng tự hỏi đi hỏi lại câu đó hàng trăm lần, trong mỗi buổi sáng không có sương mù che phủ, và cây mận tha hồ khoe vẻ đẹp của nó.

Tôi vẫn thế, luôn lẩn thẩn chơi một mình và rất thích những thứ mà tôi nghĩ rằng

nó bị bỏ quên Mấy bông hoa mận, một quả hồng cuối mùa mầu đỏ còn sót lại trên ngọn trong khi mọi cái lá thì đã rụng hết, một tổ chim có mấy con chim non… Cây mận gầy thật là gầy Những miếng vỏ già vỡ ra khiến thân cây đầy vết nứt, giống những vết nứt ở gót chân vào mùa đông Bọn trẻ chúng tôi ở làng, chân đứa nào cũng nứt toác Má cũng nứt Nhưng gầy thì gầy, cây mận vẫn cho đầy quả Tôi ôm cái giỏ đựng đồ đan trước bụng, nhìn chằm chằm lên cây mận

Nắng chiếu vào những hạt sương trong veo ở đầu cành làm cho nó sáng lấp lánh.Tôi đã nghĩ, mình cũng sẽ đính những hạt sương như thế lên chiếc áo len đầu tiên

mà tôi đan được sau này Chiếc áo của tôi sẽ chẳng giống ai Có tìm khắp các chợ cũng không có chiếc thứ hai Tôi sẽ đính cả những bông hoa bằng vải nhỏ tí trắng như hoa mận Tôi sẽ là một bông hoa mận đang nở, trong một buổi sáng mùa xuân sương chưa tan…

Tôi đã lớn lên, từng tuổi một, bên hiên nhà và dưới gốc mận ấy Cây mận ngày một già, những cành dài của nó trùm lên mái nhà Sau những trận mưa to gió lớn,

nó quật vỡ vài viên ngói Tuổi thơ của tôi đã trôi đi, trôi đi, như một giấc mơ Một giấc mơ không bao giờ cũ, nằm yên ở đó, và khi nào chạm đến thì thức dậy Anh cả

Trang 28

tôi lấy vợ, anh thứ tôi lấy vợ, những đứa cháu tập đi quanh gốc mận, và bố mẹ tôi cũng già đi bên gốc mận Còn tôi, thì đi lấy chồng.

Cây mận ấy, già nua và cô đơn, im lìm lặng lẽ và khiêm nhường, tận hiến những

gì có thể cho cả một gia đình, và cũng chứng kiến những biến động lớn nhất trong một gia đình Khi tôi xa nhà, quay về, đi qua một khúc quanh, qua một cây cầu nhỏ,còn chưa nhìn thấy hai cánh cửa nhà mầu xanh thì đã nhìn thấy ngọn cây mận Nó vẫn đứng đó, vươn ngọn lên trên mái nhà, và đang vươn lên cao để vẫy chào reo vui Năm nào cây mận cũng ra hoa, ra quả Càng già quả càng ít đi, nhưng càng ngon hơn Giòn tan, ngọt lịm, và tôi luôn nhè hạt mận ra rồi vung tay vứt thật mạnh qua bờ rào Ngoài đấy là rừng Rừng đầy những sa nhân, sồi, dẻ, trám, giang, vầu…Một trong số những cuốn sách tôi thích nhất lúc nhỏ là “Những cuộc phiêu lưu của nam tước Munchausen” Và một trong những câu chuyện tôi thích nhất trong cuốn

đó, là ông nam tước này trong một cuộc đi săn, gặp một con hươu, ông giương súnglên nhưng hết đạn Trong lúc đó ông đang ăn một quả hồ đào, và ông đã lấy cái hạt

hồ đào ấy thay đạn Munchausen đã ghim viên đạn - hồ đào lên trán con hươu Nămsau ông quay lại, và bạn biết không, hạt hồ đào năm trước giờ đã mọc lên thành mộtcây hồ đào trĩu quả

Tôi vứt hạt mận ra rừng, và luôn mơ mộng về một khu rừng đầy những cây mận,

và cây nào cũng chi chít quả…

Năm tôi hai mươi tám tuổi, cây mận cũng hai mươi tám tuổi Tôi rời nhà đi, cây mận vẫn đứng đó Mười năm sau đó, bố mẹ tôi cũng rời đi Cây mận không còn nữa Nó đã quá già, nhưng không phải vì nó già, mà vì cái vị trí nó đứng khiến cho người chủ mới không thể dựng lên một ngôi nhà thật to Người ta chặt bỏ nó đi Tôi muốn khóc lắm Thật là thế Tôi đã luôn tin rằng cây mận sẽ nhớ tôi biết bao, giống như tôi luôn nhớ nó Một cái cây có linh hồn, mong manh, nhạy cảm, tinh tế, và trĩu nặng ân tình Và vào mùa xuân này, như mấy chục mùa xuân đã trôi

đi mất, tôi lại ngồi giữa phố xá và lặng yên nhớ về cái buổi sáng ngồi tỉ mẩn tập đan, và hoa mận thì lả tả rụng, như sương…

( Đỗ Bích Thuý, nguồn:

https://nhandan.vn/thoinayxuan2019-huongxuanmautet/buoi-sang-mua-xuan-suong-chua-tan-348568)

Trang 29

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.

Câu 2 Văn bản trên thuộc thể loại gì? Chỉ ra những đặc điểm của thể loại đó trong

văn bản?

Câu 3 Chủ đề của văn bản là gì? Làm thế nào để xác định được chủ đề đó?

Câu 4 Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ trong đoạn văn sau:

“Cây mận gầy thật là gầy Những miếng vỏ già vỡ ra khiến thân cây đầy vết nứt,

giống những vết nứt ở gót chân vào mùa đông Bọn trẻ chúng tôi ở làng, chân đứa nào cũng nứt toác Má cũng nứt Nhưng gầy thì gầy, cây mận vẫn cho đầy quả.”

Câu 5 Hãy viết đoạn văn 5-7 dòng thể hiện suy nghĩ của em về tình cảm đặc biệt

giữa tác giả với cây mận

Gợi ý làm bài Câu 1 PTBĐ chính: Biểu cảm

Câu 2

- Văn bản thuộc thể loại tản văn

- Đặc điểm của thể loại tản văn trong văn bản:

+ Văn bản miêu tả cây mận đồng thời thể hiện tình cảm yêu thương gắn bó của tác giả với cây mận

+ Bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của người viết đối với cây mận đã gắn bó nhiều năm với cả gia đình và trở thành kí ức không thể nào quên Từ dòng đầu

tiên của văn bản, tác giả đã bộc lộ cảm xúc với cây mận: “Tôi đã từng nghĩ rằng,

có viết bao nhiêu dòng, bao nhiêu trang cũng không thể đủ, không thể thoả lòng

về niềm yêu mến của tôi đối với cái cây ấy”.

+ Chất trữ tình”: Cảm xúc, suy nghĩ của tác giả hoà quyện với vẻ đẹp tươi mát của cây mận, ví dụ mỗi khi miêu tả cây mận, tác giả đều thể hiện tình cảm tha

thiết đan xen với lời tả: “Tôi có thể ngồi cả buổi ở hiên nhà, trong cái nắng vàng

nhạt ấm áp, gió lạnh vẫn thổi băng qua trước mặt và đẩy tất cả mọi cái lá rụng

về phía cuối sân Mỗi khi một cánh hoa rơi xuống thì cây mận lại rùng mình một cái, như là nó bị đau Thấy thương cây mận” hoặc qua phép so sánh tinh tế:

“Cây mận giống như mẹ tôi, phải đổi vẻ đẹp để lấy những đứa con”.

+ Cái tôi của tác giả thể hiện trong văn bản là cái tôi dịu dàng, trong trẻo, đầy nữ tính, giàu cảm xúc; cách nhìn, cách nghĩ, cách xưng hô mang nét riêng của tâm

hồn tác giả, chẳng hạn như cách tự vấn: “Lại nghĩ, liệu mình có muốn giống cây

Trang 30

mận kia không? Không biết…” hay như cách tác giả đối thoại với cây mận như

với một con người thực sự chứ không phải một vật vô tri: “Tôi muốn khóc lắm

Thật là thế Tôi đã luôn tin rằng cây mận sẽ nhớ tôi biết bao, giống như tôi luôn nhớ nó Một cái cây có linh hồn, mong manh, nhạy cảm, tinh tế và trĩu nặng ân tình”.

+ Ngôn ngữ trong tản văn này thể hiện đặc điểm thể loại: tinh tế, sống động,

mang hơi thở đời sống, giàu hình ảnh và chất trữ tình

với cây mận suốt thời thơ ấu

+ Phần 2 (tiếp theo đến “Người ta chặt bỏ nó đi”): Thời niên thiếu và trưởng thành

của tác giả bên cây mận, cho đến khi cả gia đình rời đi và cây mận bị chặt bỏ

+ Phần 3: còn lại: Tình cảm sâu sắc của tác giả dành cho cây mận

Câu 4 HS có thể chỉ ra một trong các biện pháp tu từ sau:

- Nhân hoá: “Cây mận gầy thật là gầy”

- So sánh: “ Những miếng vỏ già vỡ ra khiến thân cây đầy vết nứt, giống những vết nứt ở gót chân vào mùa đông”

=>Tác dụng của biện pháp tu từ:

+ Dáng hình của cây mận khắc sâu trong tâm trí của tác giả thật gần gũi, thânthương

+ Làm cho cách diễn đạt giàu hình ảnh, sinh động, gợi cảm hơn.

Câu 5: Học sinh viết đoạn văn nêu lên cảm nhận của mình về tình cảm của tác giả:

- Về nội dung: HS có thể sử dụng một số câu hỏi gợi dẫn để xác định suy nghĩ của mình:

Trang 31

+ Em có đồng ý hay không đồng ý với cách thể hiện tình cảm đặc biệt của tác giả đối với cây mận?

+ Tình cảm đặc biệt ấy, theo em, có phải là điều thường thấy trong cuộc sống

không?

+ Em có hiểu hoặc đồng cảm với tình cảm ấy không? Nếu có, phải chăng em cũng từng có tình cảm tương tự với một cái cây, một bông hoa, một khung cảnh hay một

đồ vật? Nếu không, em hãy viết và giải thích lí do

+ Tình cảm ấy liệu có giúp em nhìn nhận việc đối xử với cỏ cây, hoa lá, thiên

nhiên… theo một cách khác?

Đề bài 04: Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:

NGỌT LÀNH RUỐC BIỂN QUÊ TÔI Ngày lộng gió, anh bạn nhà ngay sát bãi biển gửi cho tấm hình: em ơi, sáng nay thuyền kéo ruốc nhiều lắm Bữa nay dự báo là trời nắng to, ruốc phơi sẽ đẹp, bà conchắc vui lắm em à! Xem ảnh và tin nhắn của anh, lòng tôi vui đến lạ Vâng, vậy là quê tôi liên tục được mùa ruốc Mùa của những nhọc nhằn, mùa của những niềm vui!

Mùa ruốc (hay còn gọi là tép, moi) kéo dài từ đầu mùa hạ đến hết mùa thu Thời tiết miền Trung vốn dĩ chẳng chiều lòng người nên những người sống nhờ biển luônnơm nớp, âu lo Nhưng trời cũng thương những người dân miền chân sóng thảo thơm, nồng hậu, chịu thương chịu khó nên năm nào ngư dân cũng được nhận lộc biển

Khi thời tiết thuận, ruốc vào rất nhiều Những con ruốc tươi vừa được kéo lên, nhìn chúng nhấp nhánh, óng ánh một màu đỏ hồng đến là vui mắt Nếu nhìn kỹ ta

có thể ta vẫn thấy con mắt của ruốc còn trong veo Có cảm giác, những con mắt ấy còn chưa gột hết những giọt nước của biển vương trên mình!

Ruốc chế biến được nhiều món ngon và cách chế biến vô cùng đơn giản Có những buổi chiều bình yên, một mớ ruốc được người phụ nữ mua về, người chồng à

ơi gọi bạn tới chơi Chồng cất tiếng hỏi: “mình ơi ruốc chín chưa?” Cái tiếng gọi

ấy sao mà êm mà ngọt! Những món ruốc được người vợ nhanh chóng soạn sửa ra mâm để chồng mời bạn Nào là ruốc làm nộm cùng khế chua, lạc rang ăn kèm bánh

đa và các loại rau sống theo mùa; nào là ruốc nấu súp cùng khế hái trong vườn thêmmột chút rau thơm … Ở quê tôi, ruốc bao giờ cũng phải đi kèm với khế Chẳng thế

mà vào mùa ruốc, khế chua được nâng giá trị Đặc biệt chiều hôm ấy, nồi cháo ruốcnghi ngút hơi cùng với chút ớt cay, chút mùi thơm cũng làm ai đó đang chếnh choáng hơi men thêm ấm dạ, ấm lòng Ăn một bữa ruốc như thế thì thấy thú vị lắm thay!

Trang 32

Không đến mức “thời trân thức thức sẵn bày” (Nguyễn Du) nhưng cái món quê

giản dị ấy cũng đủ để cho sự gặp gỡ thêm ấm nồng Lúc đó, cái nồng say của tình chồng của vợ, cái ấm áp của tình bằng hữu của những con người ở vùng gió cát đã làm cho những món ăn từ ruốc biển đậm hơn và ngon hơn…

Viết đến đây tôi lại nhớ cậu em rể Cậu sống ở phố, thỉnh thoảng đưa gia đình vềthăm nhà ngoại Những sớm mai, cậu dẫn con đi ngắm bình mình, chơi đùa cùng sóng nước, xem bà con đánh bắt ven biển Và nếu gặp ruốc về cậu phải mua cho bằng được Dường như với cậu ấy, món ruốc nấu súp cay cay chua chua luôn ngọt lành hơn, đã đầy hơn các món hải sản tươi ngon, đắt đỏ khác mà nhà ngoại chuẩn bị

để thết đãi chàng rể thảo Nhiều khi cũng thấy cũng thấy lạ kì!

Mùa ruốc, nếu trời thương cho nhiều nắng thì những con ruốc sẽ được phơi khô

Độ gần nửa ngày là có thể tuôn vào Những con ruốc được những bàn tay thoăn thoắt rải đều trên những tấm lưới, tấm xiếp Trông xa xa chúng như những tấm thảm hồng được trải dài dưới nắng trưa Người đi thu ruốc mồ hôi mướt mải nhưng

họ thấy thích, thấy vui Vì nắng càng to, khô càng nhanh, ruốc càng thơm, màu càng đẹp Lúc này những con ruốc chuyển màu hồng sẫm, trông rất bắt mắt Bốc một nắm ruốc trên tay, đưa lên miệng, thử nếm, vị ngọt tan ngay trong lưỡi chứ không phải là vị tanh Đó là vị ngọt ngon nguyên thủy của biển cả Nếu người sành nghề, sành mua, sành ăn, chỉ cần nhìn màu ruốc, kĩ tính hơn thì nhấm nháp con ruốckhô vừa được phơi xong vẫn còn vương mùi nắng thì biết ngày ruốc đó có ngon, có tươi hay không chứ không cần đến lúc bắc bếp, đỏ lửa

Rồi những con ruốc khô thơm ngon ấy sẽ được bảo quản cẩn thận, sẽ tham gia vào những bữa cơm gia đình với những món khác nhau Từ gói cuốn cho đến rang mặn ngọt, từ món canh cho đến món xào Thực tình tôi cũng chưa thấy món nào của biển lại vừa rẻ vừa đa dụng như thế Và độ ngon thì vẫn có thừa!

Cùng với ruốc phơi khô, món mắm ruốc hay còn gọi là mắm tôm đã cùng người dân vùng biển đi qua những năm tháng rộng dài Mắm tôm được bà con chế biến từ những con ruốc biển kết hợp với những hạt muối của Quỳnh Lưu – vựa muối lớn nhất ở tỉnh tôi Muối Quỳnh Lưu trắng tinh, sạch sẽ, đạt chuẩn quy định Bởi thế màhạt muối trắng ngần của vùng đất này đã được cấp hộ chiếu để đi Mỹ, đi Nhật Ruốc và muối và nắng và gió… tất cả kết tinh, hòa quyện thành một sản phẩm hoànhảo từ màu sắc đến hương vị Và ai cũng hiểu, đằng sau những bể mắm thơm ngạt ngào là những giọt mồ hôi mặn mòi của người chế biến

Những ngày xưa đói kém, mưa bão liên miên, những bữa cơm của dân vùng biển trở nên đạm bạc hơn bao giờ hết Tôi nhớ trong những bữa cơm giữa mùa mưa của nhiều năm mẹ hay làm món mắm tôm hấp trứng Mấy thìa mắm tôm, một quả trứng gà, thêm chút mỡ hành, ớt cay rồi hấp trên nồi cơm khi cơm sắp chín Nhiều khi nó trở thành một món chính trong bữa cơm Thêm mấy quả sung hay cà pháo ănkèm nữa là chúng tôi có thể xong bữa mà không một tiếng phàn nàn Thế thôi mà nhà tôi và nhiều nhà nữa đã đi qua những mùa giông bão, đi qua những ngày khó

Trang 33

khăn bởi một trong những món ăn giản đơn đến không thể giản đơn hơn nữa Bây giờ, thỉnh thoảng, tôi lại thấy nhớ món ăn của ngày xa khó…

Món mắm ruốc quê tôi được đưa đi theo chiều dài đất nước Khắp các vùng trong tỉnh, rồi từ vùng núi Hà Giang khó khăn đến Sài Gòn hoa lệ đều hiện diện gia

vị này Xưa là những đôi quang gánh, nay là những chuyến tàu, chuyến xe Sự có mặt của nó trong các gia đình cũng không thật dễ dàng bởi mùi vị rất đặc trưng Lúcđầu mới nghe mùi hương mọi người rất khó chịu, có khi là quay đi Phản ứng này làm tôi nghĩ đến một cô gái con nhà khuê các lần đầu tiếp xúc với chàng ngư dân dãi dầu sóng gió đã tỏ ra kênh kiệu, làm mình làm mẩy Bởi gần chàng trai ấy cô chỉ thấy tanh nồng mùi biển Nhưng rồi cô đã đắm đuối, đã nguyện lòng về xứ biển

vì nhận ra chàng trai ấy có tấm lòng nhân hậu, chân thành Những người đã từng cựtuyệt với mắm tôm cũng vậy Đầu thì từ chối nhưng sau đã thưởng thức, đã quen thìkhi không có lại thấy bữa cơm, bữa rượu hôm đó trở nên thiếu thiếu, nhạt nhạt Thửnghĩ, cà muối giòn tan, bát canh rau lang giữa mùa hè nóng bức, nồi chân giò hầm

sả giữa mùa đông rét buốt mà thiếu mắm tôm, vị sao có thể tròn?

Tôi nhớ cách đây đã mấy năm, một ngày giữa mùa đông Hà Nội, tôi lang thang trên một con phố nhỏ, ghé quán ăn trưa Tôi và cô bạn gọi bún đậu mắm tôm Tôi

đã đã cô chủ quán hồ hởi giới thiệu: chị ơi, đậu phụ, bún Hà Nội kết hợp với mắm

tôm Nghệ An thì tuyệt vời đó nhé Chao ơi! Cô ấy chỉ mời khách một cách tự nhiên

vậy thôi Cô cũng không hề biết tôi là người miền trong Vậy mà lúc đó, tôi thấy ấmlòng đến lạ dù chưa thưởng thức đĩa đậu nóng chị vừa chiên xong Tôi cũng thấy sống mũi cay cay dù chưa hề chạm đến miếng ớt cay nồng trong bát mắm Có lẽ, với một người đa cảm như tôi, thấy sản vật của quê mình hiện diện ở giữa thành phố lớn thì thấy rưng rưng vô cùng…

Những khi mùa ruốc sang, bạn bè ở xa nhắn: giờ mà được ở quê, ăn những thứ

ấy, ngon xiết bao! Ừ nhỉ? Những món quê đơn giản vậy thôi nhưng chao ôi là

thương là nhớ với những người ở xa Nhớ không biết ngần nào! Để rồi tôi thấy, tìnhquê, vị quê được tạo nên, được bồi đắp đôi khi chỉ từ một sản vật, một món ăn rất đỗi bình dị nhưng tròn vị, như ruốc biển ngọt lành!

(Hương Nguyễn, nguồn: lanh-ruoc-bien-que-toi/)

https://vanhocsaigon.com/tan-van-huong-nguyen-ngot-Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản.

Câu 2 Hãy chỉ ra những đặc điểm của tản văn được thể hiện trong văn bản Ngọt

lành ruốc biển quê tôi

Câu 3 Chủ đề của văn bản này là gì?

Câu 4 Theo tác giả bài viết, ruốc biển quê hương mình có thể chế biến những món

ăn nào?

Trang 34

Câu 5 Qua văn bản, em có nhận xét gì về tình cảm của người viết dành cho ruốc

biển quê mình?

Câu 6 Viết đoạn văn ngắn (3 – 5 câu) chia sẻ về một hình ảnh thiên nhiên đã gắn bó

với tuổi thơ của em

Gợi ý làm bài Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của văn bản: Biểu cảm

Câu 2: Đặc điểm của thể loại tản văn trong văn bản:

+ Văn bản thuyết minh về ruốc biển (tép, moi) Từ đó, thể hiện tình cảm yêu thương, gắn bó của tác giả với ruốc biển, cũng như đối với quê hương

+ Bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của người viết đối với ruốc biển – sản vật gắn liền với tuổi thơ, với gia đình, quê hương Từ những dòng đầu tiên của văn

bản, tác giả đã bộc lộ cảm xúc với mùa ruốc biển: “Xem ảnh và tin nhắn của

anh, lòng tôi vui đến lạ Vâng, vậy là quê tôi liên tục được mùa ruốc Mùa của những nhọc nhằn, mùa của những niềm vui”.

+ Chất trữ tình”: Cảm xúc, suy nghĩ của tác giả hoà quyện với những nhọc nhằn, vất vả của người ngư dân và hoà quyện cùng với những món ăn ngon từ ruốc biển, chẳng hạn mỗi lần tả về một món ăn, tác giả đều lồng vào một câu chuyện

hay sự ví von nào đó: “Có những buổi chiều bình yên, một mớ ruốc được người

phụ nữ mua về, người chồng à ơi gọi bạn tới chơi Chồng cất tiếng hỏi: “mình ơi ruốc chín chưa?” Cai tiếng gọi ấy sao mà êm mà ngọt! Những món ruốc được người vợ nhanh chóng soạn ra mâm để chồng mời bạn”… hay “Lúc đó, cái nồng say của tình chồng của vợ, cái ấm áp của tình bằng hữu của những con người ở vùng gió cát đã làm cho món ăn từ ruốc biển đậm hơn và ngon hơn,…”hoặc

“đằng sau những bể mắm thơm ngọt ngào là những giọt mồ hôi mặn mòi của người chế biến”.

+ Cái tôi của tác giả thể hiện trong văn bản là cái tôi đa cảm, đầy nữ tính, giàu cảm xúc; cách nhìn, cách nghĩ, cách xưng hô mang nét riêng của tâm hồn tác giả,

chẳng hạn như cách bộc lộ sự am hiểu của tác giả với món ngon từ ruốc biển: “Ở

quê tôi, ruốc bao giờ cũng phải đi kèm với khế…” hay cách bộc lộ cảm xúc trực

tiếp “Thực tình tôi cũng chưa thấy món nào của biển lại vừa rẻ vừa đa dụng như

thế” hay bộc lộ sự gắn bó của món ăn với kí ức tuổi thơ “Bây giờ thỉnh thoảng tôi lại nhớ món ăn của ngày xa khó”, sự tự hào của tác giả đối với món ăn quê

mình: “Món mắm ruốc quê tôi được đưa đi theo chiều dài đất nước…”, “Có lẽ ,

Trang 35

với một người đa cảm như tôi, thấy sản vật quê mình hiện diện ở giữa thành phố lớn thì thấy rưng rưng vô cùng…”

+ Ngôn ngữ trong tản văn này thể hiện đặc điểm thể loại: tinh tế, sống động,

mang hơi thở đời sống, giàu hình ảnh và chất trữ tình

Câu 3: Chủ đề của văn bản được xác định dựa vào việc nắm đối tượng và vấn đề

chính mà văn bản muốn biết đến

Văn bản có thể chia làm 3 phần với các nội dung chính sau:

+ Phần 1 (từ đầu đến “Mùa của những nhọc nhằn, mùa của những niềm vui!” ):

Giới thiệu mùa ruốc ở quê hương của tác giả

+ Phần 2 (tiếp theo đến “Có lẽ, với một người đa cảm như tôi, thấy sản vật quê mình hiện diện ở thành phố lớn thì thấy rưng rưng vô cùng…”): Những món ăn

ngon từ ruốc biển và tình cảm dạt dào, gắn bó, tự hào của tác giả với sản vật quêmình

+ Phần 3 (Còn lại) Ruốc biển – tình cảm đậm sâu với người xa quê

 Chủ đề của văn bản: Những món ngon từ ruốc biển là món quà vật chất, tinhthần vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người Qua đó, cho thấy tìnhcảm yêu mến, gắn bó, tự hào của tác giả với sản vật quê hương

Câu 4: Theo tác giả, ruốc biển có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon: ruốc làm

nộm cùng khế chua; ruốc nấu súp cùng khế hái trong vườn; cháo ruốc; ruốc khô vớicác món từ gói cuốn cho đến rang mặn ngọt, món canh đến món xào; món mắm ruốc

Câu 5 HS đưa ra nhận xét về tình cảm của người viết.

Gợi ý: Ruốc biển không đơn thuần chỉ là sự hấp dẫn từ hương vị của các món ăn ngon mà qua ngòi bút của tác giả đó còn là hương vị của sự nhọc nhằn, hương vị của kí ức tuổi thơ, của người thân, gia đình và quê hương Qua đó, ta thấy tình cảm gắn bó tha thiết, sâu nặng, sự tự hào của tác giả với sản vật quê mình

Tiêu đề	Ôn tập
Tác giả	Vũ Bằng
Trường học	Trường THCS Chân Trời Sáng Tạo
Chuyên ngành	Ngữ văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	70
Dung lượng	167,86 KB