Bài Giảng Pháp Luật Đại Cương 2021.Pdf

KHOA KHOA HQC XA HQI BO MON PHAP LUAT Chü biên Vu Van Tun Tham gia Phtm Van Anh, Trnh Thj Ng9c Anh, To Thai Ha, Nguyn Thj Minh Hanh, D Thj Kim Hrnrng, Nguyen Thj Ngân, Lê Thj Yen Bài giãng PHAP LUAT B[.]

KHOA KHOA HQC XA HQI

BO MON PHAP LUAT

Chü biên: Vu Van Tun Tham gia: Phtm Van Anh, Trnh Thj Ng9c Anh, To Thai Ha,

Nguyn Thj Minh Hanh, D Thj Kim Hrnrng,

Nguyen Thj Ngân, Lê Thj Yen

Bài giãng PHAP LUAT BA! CIXOG

(Tài lieu lu'u hành n3i b3)

HA NQI - 2020

Chtrng 1 NO! DUNG CO BAN

VE NHA NU'OC VA PHAP LUiT

Chuang nay gm các ni dung sau: Khái nim, dc dim nhà nisO,c và pháp lut; Mt s khái nim pháp i co bàn: quy pham pháp luat, quan h pháp luât, vi phm phãp Iut và trách nhim pháp

1 Mic tiéu ciia chu'ang nay là: Trang bj cho sinh viên nhung nôi dung co bàn v nhà nu'óc, pháp 1ut; khái nim pháp I co' bàn lam tin d nhân thirc ni dung chü yu cüa pháp lut thic djnh O CáC chu'ong tip theo; Nhn din va giãi quyt cac tinh hung pháp l trong thirc tin

1.1 KIIAI NIM, DiC DIEM NHA NUOC vA PHAP LUiT

Six xut hién cüa nhà nuoc và pháp luât là mt tt yu kháCh quan, là san phm cCia xä hi dä phát trin dn mt giai don nht djnh, hay nói cách khác là san phm cüa xà hi có giai Cap Va dâu tranh giai cp Tin d kinh th Cho sir ra dOi cUa nhà nuót và pháp lut là ch d tu h1tu v tài san Tin

d xä hi cho sir ra dôi cüa nhà nuó'c là sir phân chia xä hi thành giai cp và du tranh giai Cap

1.1.1 Khái nim, dac dim nhà ntràc

a Khái niém nhà nzthc

Nhà nithc là t chi'c dIc bitt cia quyn itec chInh tn, mót bó may chuyên lam nhim vy ctroiig ché và thc hin cht'rc nàng quán l, dic bitt nhm duy tn trat tir xã h5i, thu'c hin myc dIch báo ye lçxi Ich càa giai cá'p tMng tr/ trong xà h3i

Nhà nixóc là san phm cüa xã hi CO giai cap, là t chc du tiên thit 1p quyn lirc chInh trj trong dOi sng nhân loai Nhà nuOc báo ye lçri Ich cOa giai cp thng trj trong xã hi - giai Cap näm quyn lirc nhà nuOc Nhà nirc vói tu' cách là mOt bQ may bo lirc do giai cap thng trj t chirc ra dé dan áp các giai cap di djch nên nhà nuOc thrc hin nhim vii cuo'ng chê Tuy nhiên, nhà nuOc là di din chInh thirc cUa toàn xä hi nên d duy trI trt ti.r xã hi, hiró'ng các quan h xã hi theo mt trt tir nhAt djnh, nhà nu'Oc phãi thirc hin chirc näng quãn l mi mat dôi sng xã hOi

Nhà nuó'c là h qua cUa xã hi CO giai cap, là t chirc du tiên thit l.p quyn lirc chInh trj trong ljch scr nhân loai Nba nu'O'c duGc lap ra d bão ye lcii Ich cOa giai cp thng trj - giai cap nAm quyén luc nhà nuOc Do do, Nhà nuOc truO'c h& là môt bô may bao luc do giai c,p thng trj t chirc ra d dan

ap cac giai cAp d6i djch và nhim vii du tiên cOa nhà ni.rc nhim vii cuO'ng ch Ben cnh do, nhà nuóc cüng là dai din chInh thirc cüa toàn xä hi VI vy, d duy trI trat tr xã hi, huo'ng các quan h

xä hi theo mt trt tir nhAt djnh, nhà nixó'c dng thOi thirc hin chirc näng quãn l

b Dàc dkm nhà nu'ác

- Nba nu'O'c thit ltp quyn lirc cong cong dac bit không cOn hoà nhp vó'i dan cix

Trong xã hi cong san nguyen thüy dã có quyn l'c cong cong nhu'ng dO là thir quyn lire do toàn xã hôi t chrc, hOa nhp vo'i xã hi va phtc vii loi Ich cUa xã hôi, khong mang tInh chInh trj và giai cAp Khi nhà nixOc ra di, nhà nixó'c thit 1p quyn lirc cOng cong dac bit, khOng cOn hOa nhtp vOi dan cix ma tách kihOi xã hôi, là quyn hrc mang tInh chInh tn, xã hOi Net dac thU cUa quyn lçrc cong cong dac bit cUa nhà ni.rOc là quyn lirc do khOng thuc v tAt cã cac thành viên cUa xä hi ma thuc v giai cAp thng trj va phiic vii lçñ Ich cUa giai cAp thng tr D thirc hin quyn lire nay, nhà nuO'c cO mt lOp nguO'i chuyên lam nhim cuO'ng ch va th'c hin chirc näng quàn l xä hi, hç tham gia vao cac co quan nhà nuOc va hinh thành nên b may nhà nu'O'c d duy tn sir tMng trl giai cAp

- Nhà nuóc phân chia dan cu theo länh th thành các don vj hành chinh

Khi nhà nuO'C ra dcxi, nhà nuO'c thirc hin phân chia dan cix theo länh th lam dim xuAt phat d cOng dan "thirc hin quyn va nghTa vu xâ hi cUa ho theo noi eu trO, không k h9 thuc thj tOe hay bO

!c nào"1 Nhà nixrc phân chia dan c's theo lãnh th không phi thuc vào chInh kin, huy& thng, ton giáo, trInh d hçc vn Sçr phân chia dan c's nay lam cho sr tác dng cOa nhà nuó'c din ra trên quy

mô rng Ion nht và dn dn hInh hành cac co quan nhà n'sO'c 0 trung 'song và dja ph'so'ng Phân chia dan c's theo Iãnh th chInh là dC dim d phan bit nhà nuóc v0i to ch0c thj tQc, b 1c trong xã hQi cong san nguyen thUy va các thit ché xä hi khác trong thai di ngày nay

- Nhà fl'sdC CO chü quyn quc gia

Trong phm vi lãnh th cOa mt quOc gia, CO nhiu thit Chê chInh trj - xä hOi clng ton ti và hoat dng nh'sng chi nba II's0C cO chU quyn quc gia ChU quyn quc gia là nOi dung chInh trj pháp

1, là thuc tInh không th Chia cat cCia nhà nUOC Chü quyn quc gia là quyn dOc l.p Va tr quyêt cOa quôc gia trong quan h di ni va di ngoi Du hiu chU quyn quc gia lam xut hin ché djnh quc tjCh, t0C là quan he v quyn va nghia vii giüa cãC Ca nhân vOi nhà nuOC ma ng'sYi dO là cong dan

- Nhà n's0c ban hành pháp luat va dam bào thirc hin bang S0C mnh c'sOng ch cUa nhà n's0c Xut hin trong tinh th cãC quy 'sOC xä hi không cOn nhiu giá trj dé diêu chinh các quan h xä hi,

Nba n'sOc dä sang to ra cong C1 mO'i diu chinh quan h xã hi, do là pháp luat Nhà nu,oc là t ch0C duy nht CO quyn ban hành hoac thra nhan pháp lu.t và s0 dung Cac cOng Cii c'song ché cOa minh nh's quân dôi, cãnh sat, toà an d buc m9i cá nhân, to chUt phai thrc hin phap lut CO th nOi, nhà n'sOc va phap

lut là hai hin t'sgng chInh trj - xâ hOi CO mi quan h gân bO hu CO vOi nhau, không th CO pháp luat nu không CO nhà n's0c và nguc li, nhà nuOc Chi tn t?.i và hot dng hiu qua khi CO pháp luât

- Nhà nuàc quy djnh và thlrC hin VIC thu các loi thug

D th1rC hin nhim vu và chrC näng COa minh, nhà n'sOc 1p ra b may nhà nu'0c, b may nay bao

gm mt lop ng's0i tách khOi qua trInh trirc tiêp san xuât, Chuyên lam nhim vii cuOng ché và thuC hin ch0c näng quan l xã hi Bô may nay cAn cO ngun tài chinh d M ch0c va hoat dng d'sçic lAy tir khu vixc san xuAt trirc tip D dap (mg nhu cAu dO, nhà nuOc quy djnh va thimc hin vic thu các loai thu d'sói hInh th(rc bAt buôc

1.1.2 Khái nim, dc dim pháp Iut

a Khái nim pháp luçit

Pháp lut là hç1 thng quy tà'c x(s sir do nhà nzthc ban hành hoc thira nhgn và dam btho thl!c hiên, the hicn chI càa giai cá'p tho'ng trj trong xã ht2i, là nhán to' dieu chinh các quan h xà hi

Trong thirc t cuOc sng ttn ti nhiu mi quan h xã hi d'sçrc diu chinh bAng nhiAu loi quy tAc khác nhau nh's quy tAc do d(mc, t.p quán, tin nguOng và phap lut Sir hInh thành, tInh chI, phm vi tác dng cüa các loi quy tAc dO là khác nhau, trong dO, pháp luat cO phm vi tác dng rng 1On nhAt, tOi moi t ch(mc, cá nhan trong xã hôi

b Dçc dim pháp 1utit

-TinhbAtbucchung

Pháp lut dimqc hInh thành bAng con duOng nhà nuOc Trong do, nhà n's0c cO th trirc tip to ra pháp lu.t hoc gián tip thra nhn phap luat Sau khi duc hinh thành, pháp lut d'sc dam bào th'sc hin d6i vOi càc t ch(mc, Ca nhân trong xä hQi bAng s(mc mnh quyn lmc cOa nhà n'sóc thông qua các cong ci c'sOng ch Khi tham gia vào các quan h xä hi thuOc d6i tung diu chinh cüa pháp luât, mi

t ch(rc, cá nhân khOng phi thuc vào khong gian, thOi gian, tinh chAt cUa chO thA du phãi cO nghia

vy thirc hin phap luât Mat khac, nhà n'sOc së dam bão thirc hin quyAn cOa ca nhàn t ch(mc, ca nhân Các loai quy the khác (t.p quán, tin diu ton giao ) không ra dOi bang con d'sOng nhà nuác ma ra dOi

Mac - Anghen, Tuyn tap, Tp VI, NXB Sr that, H.1984, tr.261

ti'r con dixô'ng xä hôi thI không dtxac nhà nuoc bão dam thirc hiên ma dixçic thirc hin thông qua tam l

va dir luân xä hôi

- Tinh ph bin rng räi

Pháp luât duac nhà nirâc ban hành hoc thfra nhân va sir diing lam cong cii bào v quyên lirc nhà nuOc Trong thOi gian pháp luât dang tn ti, dang cO hiu lirc (th?ii gian), no thrçc áp diing trên toàn

b vUng länh th (không gian) di voi mçi t chCrc, cá nhân thuc vUng lãnh th (chO th) thuOc chU quyn cOa nhà nuOc do Nhà nu'Oc thirc hin cOng tác tuyên truyn, ph bin, giáo dic pháp lut; sir diing nhiu cong cii, phirong tiên d bão dam moi t chirc, cá nhân thirc hin pháp luat trit d Pháp luât diu chinh hành vi cOa moi t chirc, cá nhân trong xà hôi, k các t ch(rc, cã nhân trirc tip sang

to ra pháp Iuât là nhà nuoc, can bô, cOng chirc nhà nu'O'c Các quy tAc khác nhu tp quán, tin diu ton giáo không duc ph bin di vOi moi t chrc, cá nhân trong xä hi, chOng chi có giá trj trong mt pham vi nhO hçp, vO,i mt nhOm cá nhân, t ch0c, co sO, cong dng dan cix cii th

- Tinh chat chë v hInh thirc

Pháp luât là he thng quy tc xCr six, dO là nhng khuôn mu, mire thirOc duçc nhà nuóc xác djnh

Cu th& rö rang, là cái giOi han can thi&, cai khung duc xác djnh d mi to chc, Ca nhàn xir sir Hin nay, pháp luât thirO'ng duo ghi trong van bàn (pháp lu.t thành van) Quy djnh cüa pháp lu.t th hin thành các diu lust, các quy phm Co câu trOc chat chë v câu chU, nghia Các nhà lam luOn luOn

huóng tói viec ttr ng cUa pháp luât phai luOn chat chë, chInh xac và rO nghia vO,i mci chü th& không

gian, thOi gian VI 4y, các nhà nuo'c luOn quan tam tói vic nâng cao k thut Ip pháp Các quy tc khác trong xã hôi nhu tap quán, dao dirc, tin diu ton giáo 0, chirng mirc nào dO chira xác djnh khuOn

mu, giói hn rO rang nên yêu cu tInh chat chë v hmnh thirc không cao Them chf, các loi quy the dO thn ti du'ó'i hInh thirc bt thãnh van (khOng du'çc ghi trong van bàn) khá ph bin

Ben canh nhUng dc trung Co bàn trên, so vói các quy tAc xä hi khác, pháp lut con có nh[?ng dAc tri.rng khác nhu tInh khái quát va cu th& tInh nghiêm khc và nhân dao

1.2 MOT SO KHAI NIM PHAP LY cc BAN

1.2.1 Quy phm pháp lut

a Khái nim, dc dkm cáa quyphqm pháp lu2t

* Khái nim quy phm pháp luQt

Quy pham xa hôi là quy tc xir sir hInh thành trong hot dng cUa con ngiRii nhm diu chinh cac quan h giu'a con nguOi vO'i con ngirO'i trong dOi sng xã hi Quy phm xa hi rAt da dng và phong phO, bao gm: quy phm pháp lut, quy phm do dOt, quy phm tp quán, quy phm cUa các

t chi.rc xã hôi, quy pham cOa các th chrc tOn giáo Trong dO, quy phm pháp lust là quy tAc hành vi duy nhAt do nhà nuOc ban hành ho.c th&a nh.n

CO th hiu, quy phgm pháp lut là quy tc xi't s do nhà nitác ban hành hoc thira nhn và báo dam thiec hiên, th hiji , chI cüa giai có'p tho'ng trj trong xã h5i

* Dc dim cOa quy phim pháp lut

- Quy phm phãp luat cO tInh bat buOc chung: Dim khác bit dAu tiên giUa quy phm pháp lut

và các quy phm xA hQi khác 6' ch, quy phm xã hi dixçic hmnh thành bang con du'O'ng xã hOi cOn quy phm pháp lut duçic hinh thành bang con dung nhà nuO'c Vi tu each là giai cAp nAm trong tay quyn lirc nhà nuàc, giai cAp thng trl dà thông qua nhà nu'O'c dixa chI cUa minh vào quy phm pháp 1ut nên quy phtm pháp luat luOn th hin chf cOa giai cAp thng trj trong xã hOi

Quy phm phap luat là quy tac xir sir cO tInh bat buc chung, dirge dt ra khOng phài cho mit chO

th ma bat buc di vo'i tAt cà cac t chüc, cá nhân 6' vào diu kin, hoàn cành ma quy phm dO dir lieu

Nhà nuOt dam bão thrc hin quy phtm pháp 1ut thông qua các cong cii ciiOng ch Trong khi do, càc quy phm xä hi khác thu'&ig chi cO giá trj thrc hin trong phm vi hçp theo mt cong dng lang xà, ton giáo, dan tQc, t chirc

- Quy pham pháp 1ut duc ãp diing nhiu ln trong cuc sng cho dn khi no bj sira di hoc

hu bO: Khi quy phm pháp lust con hiu 1irc thI không hn ch s ln áp ding, no duçic áp diing cho tht cã các tru?xng hçip khi xut hin nhfl'ng diu kin, hoàn cành dä duçc già djnh Các quy pham khác (tap quán, tin diu ton giáo ) cüng có th dixçc áp diing nhiu thn trong cuQc s6ng nhung no không duac dam bào thirc hin bâi nhà nuó'c, khOng bj mt giá trj ap diing bOi nhà nuóc thông qua viêc scra di,hUybó

- Quy phm pháp luat dixçic ghi rO rang trong các van bàn quy phm pháp 1ut: Mi nhà nuOc CO

h thng van bàn quy phm pháp Iut vi yêu cu chtt chë v ten gçi, hinh thirc, trInh ti ban hành, giá trj pháp lv Vic ghi nhQtn quy phm pháp 1ut trong van bàn quy phm pháp luat dt ra yêu cAu tInh chat chë v hInh thcrc nhii tInh chinh xac, ngân gçn, d hiu, d ap diing Các quy phm xä hQi khác (tap quán, tin diu ton giáo ) thixOng không dirçic ghi trong van bàn, và nu duac ghi trong van bàn thi van bàn dO khOng phãi van bàn quy phm phàp luat

b Các bç5 phn cu thành cza quy phgm pháp lut

* B phn già djnh

Giá d/nh là b5 phn neu len chi th và nhii'ng hoàn cánh, dicu kin có th xáy ra trong cuoc sOng ma con ngu&i gip phái can xi'r sr

Già djnh là bQ phn khOng th thiu cUa quy phm pháp luat BO phn già djnh xác dinh t chCrc,

cá nhân nào, khi 6 vào nhing diu kin, hoàn cãnh nào thI phài thirc hin quy phm pháp !ut do Tránh viêc hiu sai loch nOi dung cUa quy phm pháp luat thi chü th& diu kin, hoàn cành duçc nêu

6 phn già djnh phai rO rang, cii th& d hiu, chfnh xãc, sat vói thirc th Mt khac, trong phn già djnh phài

dr kin duoc mirc ti da nhftng hoàn cãnh v kihOng gian, thOi gian và nhthig diu kin có th xày ra trong dOi s6ng thrc t d tránh các "khe ha, ! hang" cOa phap luat

ma quy phm pháp lust diu chinh cO các quyn và nghia vii pháp 1 E cO các quy the chInh xãc, d hiu, hiu theo mOt nghTa, b phn quy djnh cUa quy phm pháp lut ctn du'çc ghi rO rang, chat chë và chinh xác

* B phn ch tài

Che tài là b phn nêu len nhrrng bin pháp tác dng ma nhà nit&c dr kiëCn áp dyng vái ch6 th khi chr th khóng thcc hin, thyc hin khóng d6ng hoc khóng day di quy tc xi'r sy dd nêu & phan quy djnh

Nhu vây, ch tài là nhUng bin pháp cu'öng ch gay hu qua Mt Içxi d6i vài chO th khi h9 khOng thirc hién, thirc hin khOng dOng hoac khOng dy dO quy the xa sir da di.rçic nhà nuOc nêu 6 phAn quy

djnh Cãc bin pháp duçc dt trong b phn ch tài cO nghia ran de, giáo diic d chU th buôc phai thirc hin dOng và dÀy dO pháp lust

1.2.2 Quan h pháp mat

a Khái nim, dàc dkm quan h pháp luat

* Khái nim quan h pháp lut

Trong cuc sĩng tn ti nhiu mi quan he xã hOi nhu quan h vçr chng; quan h cha mc vĩ.i con cái; quan he hang xĩm, lang ging; quan he dng nghip; quan h giüa ngu'Oi mua và ngi.räi ban Các quan he nay cĩ th diu chinh bOi mơt hộc mơt s quy phm nao do nhii quy phm pháp lut, quy phm do dirc, quy phm ton giáo, quy phm cia cac t chOc xä hi Nhung quan h xã hi duçic quy phm pháp luat diu chinh, tác dng gçi là quan h pháp !ut

Nhix vy, quan he pháp ludt là nhib'zg quan h nay sinh trong xã h3i (quan h xã h5i) dixqc các quy phgm pháp luát dku chinh, bku hin thành quyn va nghia vy pháp lj cia các ben và ditcrc nhà ntrâc báo dam thitc hiên

* Dc dim quan h pháp luat

- Quan he pháp luat mang tInh chI: do là chI, cüa nhà ntxĩ,c, cüa giai cp thng trj Quan h xã

hi cĩ trO thành quan h pháp luat hay khơng, ni dung quan h pháp luat dO nhi.r th nào là do nhà nuoc quyt djnh Khi thy quan h xä hOi nao do cn duçc diu chinh theo chi cüa minh, nhà nuOc së ban hành cac quy phm pháp luat, xác djnh ni dung diu chinh quan h xã hi do Qua do, quan h xã

hi tir trng thai vơ djnh (khơng CO CO cu chü th nht djnh) chuyn sang trng thai cii th (co co câu chü th nh.t dinh) Tuy nhiên, chI cüa nhà ni.rĩc 0 chirng mirc nht djnh phãi phü h9p vOi thirc tê, phãn ánh thirc tin xã hơi Nhu Mac dä vit: "Khong th l.y ban than CáC quan h pháp quyn cüng nhu nhüng hInh thai nhà rnxĩc, hay ly Cai goi là si.r phát trin chung cUa tinh thAn con nguOi d giãi thIch cac quan h và hInh thai dO, ma trái lai phai thAy rAng các quan h và hinh thai do bAt ngun t& trong cac diu kin vat chat"2

- Quan h pháp luat duqc quy phm pháp luat diu chinh: Chi cO quan h xä hQi nào duçic quy

phm phap luat dA diAu chinh g9i là quan h pháp luat Trên thçrc t& nhà nuO,c khơng ban hành quy phm pháp luat d diu chinh tAt cà quan h xä hơi, chi cO nhiing quan h xä hi mang tInh di din, din hInh, quan trong ma nhà nuOc thAy cAn bão dam mQt trat t%r nhAt djnh thi mOi scr diing quy phm phãp luat d diu chinh quan h xã hOi do

- Quyn va nghia vi pháp l cüa cãc ben trong quan h phap luat duqc nhà nu'Oc bão dam thirc hien: Quy pham pháp luât xác djnh chü th nào, trong diu kien, hồn cánh nào thI phãi xi sir nhu th nào, dng thOi &ra ra ch tài pháp l di vái chO th khơng thirc hiên, thirc hin khong dung, khong dAy dO quy tAc dã dt ra Va khi th chrc, ca nhân tham gia quan h pháp luat së duçc nhà rnrOc dam bão thirc hin quyn và nghia vii bAng scrc mnh cOa nhà nuOt Nhà rnx0c xác djnh rO trach nhim cUa cac chU th vi phm nghia vii pháp l hoc can trO vic thirc hin quyn cOa chU th

b Các b5 phn cáu thành quan h pháp lu2t

Quan h phãp luat duçic cAu thanh bOi ba b phan: chU th quan h pháp luât, ni dung quan h pháp luat và khách th quan h pháp luat

* ChU th quan h pháp luat

- Diu kien trO thành chO th

ChO th quan h phap luat là các ben tham gia quan h pháp luat, cO quyn chO th và nghia vi pháp

l theo quy dnh cOa phap luat ChU th c0a quan h pháp luat là thOng cá nhân, t chirc cO näng lirc chU

th phap luat Nhu vy, diu kin d t chCrc, ca nhân trO thành chO th cUa quan h phap luat là cO nAng 1irc chO th pháp luat Nang lc chO th phap luat grn nàng lirc phap luat và nAng lc hanh vi

2 CMác - Ph.Angghen Tuyén top, Tp 2, NXB Sir that, Ha NOi, 1981, tr.637

Nang !irc pháp luat là khã näng cOa chU th thrgc nhà nixâc thira nhan có các quyn và nghTa vii pháp l nht djnh Hay nói each khác, do là toàn b quyn va nghTa vi phap 1 ma chO th có dugc theo quy djnh cüa pháp Iut

Nàng lirc hành vi là khà näng nhà nuOc thi'ra nhân, d mt chU th khi CO dy dü cac diu kin nht djnh, bang hành vi cOa mInh tham gia vào cac quan h pháp lust và thirc hin cãc quyn va nghia vu pháp

l ma nba nuOc dä trao, dng thô'i phãi gánh chju trách nhim do các hành vi cOa mInh mang 1i

Nang lirc phap lut va näng 1irc hành vi là cac thuOc tfnh không tách rài cOa mi cá nhân nhu'ng không phái là cac thuc tInh tir nhiên cüa con ngu6i ma xut hin trên co' sâ quy djnh cUa pháp lut, phii thuc vao chI cOa nhà nurc trong tt'rng giai don phãt trin khác nhau cOa xä hi

Nãng 11rC pháp luat và näng Iirc hành vi là các thuc tInh pháp l lien h mt thi& vó.i nhau Nang 1iTC pháp luat là tin d cho nàng lirc hành vi, nAng 11rC pháp luat là diu kin Cfl, näng lixc hành vi là diu kin dO d to chcrc, Ca nhân co th tham gia quan h pháp lut Nhi.r 4y, mt t ChIC, cá nhân mun tr thành chO th quan h pháp lut phãi cO näng lIrC phãp luat và nàng lrc hành vi, nu thiu môt trong hai diu kin do thI t ChrC, cá nhân không cO nàng Irc chU th và do dO khong th tham gia

và trä thành chO th COa quan h pháp lut

- CáC loti chU th: ChO th quan h pháp lut bao gôm: cá nhân, t chCrc, nhà nuO'c

+ Ca nhân

Ca nhân là chO th ph bin và chO yu cOa hau h& cac quan h pháp 1u.t Nang lirc pháp lut và nàng lirc hành vi cOa cá nhân khong xut hin dng thô'i Trong do näng lirc pháp lust cUa cá nhân xuAt hin tr khi ca nhân do sinh ra và mAt khi cá nhân chët Nàng lirc pháp lu.t cOa cá nhân khong phii thuc vào dO tui, tInh trng SU'c khOe hay khã nàng thirc hin quyn và nghia v' cUa h9 Trong khi dO näng lrc hành vi cUa cá nhân xuAt hin khi cá nhân dt mQt dO tui nhAt djnh, cO khà näng nhn th1C

và diu khin hành vi DO tui d cá nhân cO näng lirc hành vi khi tham gia mi nhOm quan h pháp lut duçc nhà nucc quy djnh khac nhau Co quan h pháp luât, näng lirc hành vi xuAt hin khi Ca nhân

dO 18 tui trô' len (quan h phap luat bAu cr); dO 21 tui trO' len (quan h phap lut irng cci); thm chI khác nhau trong COng mOt quan h pháp 1ut nhu quan h pháp lut hon nhân va gia dInh l tcr dO 18 tui trci len (di vi n&) va tir dO 20 tui trci len (di vOi nam) Ngoai yêu c.0 v dO tui, d cO nàng lirc hành vi, ca nhân phãi cO khà nàng nhan thcic và diu khin hành vi Khá näng nhn thcic và diu khin hành vi xuAt hin ci ca nhân nu Ca nhân dO phát trin bInh thu'O'ng v th lxc, tn he, khOng mAc bnh tam thAn hoc cac bnh khác lam mAt khã näng nhn thcic và diu khin hành vi

Ca nhân bao gm: cong dan, ngu'O'i nu'ó'c ngoài và nguO'i không quc tjch Cong dan là ngircii cO quc tich cOa nucic ma ho dang sinh sng; nguäi nu'O'c ngoài là ngucii cO quc tjch cOa mOt qu6c gia khác ma không phài cOa qu6c gia ma hp dang sinh sng; nguO'i không quc tjch l nguO'i khong cO quc tjch cUa bAt kS' nhà nu'O'c nào tren th giói So vO'i cOng dan thI nguO'i nucic ngoài va ngixOi không quc tjch cO nàng 1irc chO thA hn ch hon Ngucii nircic ngoài và ngu'cii khong quc tjch cO th trO' thành chU th cOa quan h phap lut nhu quan h phap lut lao dOng, quan h phap lust dan sir, quan he pháp lut hon nhân và gia dinh nhu'ng h9 khong th la chci th cOa mOt s quan h pháp lu.t nhu' quan h phap lut bAu cci, crng cci, quan h pháp lu.t nghia vii quail sir Ben cnh do, pháp lust niiO'c sci ti cO nhiu quy djnh v mOt s ngành ngh ma ngi.rO'i ntxO'c ngoài và ngiiO'i không quc tjch khong duGc thiic hiên

+Tchcic

T chcic do cac nhOm ngu'cii thành 1p nen theo mOt tieu chI nhAt djnh d tin hành các hot dOng

và hu'cing tO'i các mvc tiêu nhAt djnh T chcic rAt da dtng, ti Vit Nam gm: T chcic chInh trj, chfnh

trj - xã hôi, t chirc xã hôi, xä hi ngh nghiêp, t chCrc kinh th Phm vi tham gia vào các quan h pháp luât cüa t chc hep hon so vó.i Ca nhân, cO mOt s quan he pháp 1ut t chirc không duçc tham gia nhu' quan h pháp 1ut hon nhân và gia dmnh hay quan h pháp 1ut hInh sir (met s t chirc) Khac vOi Ca nhân, näng luc pháp luât va nãng luc hành vi cüa t chirc xu.t hin dng thOi, cüng

mt lOc k tir thOi dim t chirc do dugc thành 1p h9p pháp

+ Nhà niro,c

NEa ntroc là chU th dc bit cOa quan h pháp lut bOi nhà ni.rO'c là mOt t chCrc dc bit cOa quyn lirc chInh trj, t chirc duy nhAt có quyn ban hành, thi'ra nhtn và dam bão thirc hin pháp lust Nhà nuOc chi tham gia quan he pháp lut quc th hoc các quan h pháp lut quan trng, din hinh nhu quan h pháp lut hInh sir, quan h pháp lut hành chInh, quan h pháp lut thu Nang hrc pháp lut

và näng 1irc hành vi cOa nhà nuOc xut hin tuong tçr nhu loi chü th là t chirc

* Ni dung quan h pháp lut

NQi dung quan h pháp lut bao gm quyn và nghia vii pháp l cüa cac chü th

- Quyn chU th

Quyn chü th là khã näng xCr sir ma chü th duçc thuc hin khi tham gia quan h pháp luat nhât dinh và duoc bão dam thirc hin bang su cuong ch cUa nhà nuo'c Nhu vy, quyn chO the không phài là bàn than xcr su, ma là khã näng xir sir, cO nghia là khi nhà nuoc trao quyn cho mt chü th nào dO, chU

th dO cO th la chon xi:r sir hoc không xü sir theo each thirc ma nhà nirOc dã quy djnh

Quyn chü th gm các yu t sau day:

+ Kha näng cUa chü th xCr sir theo cãch thCrc nht djnh ma pháp lut quy djnh

+ Khã näng yêu cu chU th khác chAm dOt hay thay di hành dng ho.c thirc hin nghia vii tuong Ong d chO th dO thirc hin quyn cOa mInh

+ Khã näng yêu cAu nhà nuoc (co quan nhà nuOc cO thm quyn) bão v quyn và lçi Ich hqp phap cOa mInh

Quyn chO th là phm trü pháp l cO giOi han KhOng mt xã hOi nào, mt nhà nuOc nào lai cho phdp chU th duac lam tht cã nhUng gI ma chU th mong mun Lenin dä khâng djnh: "Sng trong mt

xä hOi ma lai thoát khOi xa hôi y d diroc tr do, do là diu không th duqc"3

- Nghia vi chO th

Nghia vu chU th là cách xO sir bat buc ma nhà nirOc buc chO th phài tin hành khi tham gia quan h pháp lut nht djnh và dirçic dam bào thc hin bAng sir cirOng ch cUa nhà nuóc Nhu vy, nêu quyn chO th là khà näng xO sir ma chO th dimc tin hành thI nghia vi cOa chO th là cách xO sir bat buc ma chO th buc phãi tin hành khi tharn gia quan h phap lut

Nghia vii chU th gm các yu t sau:

+ Phài thirc hin nhung xCr sir bAt buc ma pháp luat quy djnh

+ Chu trách nhiém phap 1 khi khong thuc hin, thirc hin khong dOng, không dAy dO cac xO 51r bAt buôc

Quyn và nghia vu cOa chO th là hai m.t cOa môt th thng nhAt, nO phàn ánh mi lien h giüa cac ben tham gia quan h pháp luat nhAt djnh Quyn và nghia v1i chO th dugc nhà nuOc bào dam th%rc hin Ni dung, s 1u9ng va các bin pháp dam bào thirc hin quyn và nghia vi cOa chO th do nhà nuOc quy djnh hoc do các ben xác 1p trên co sO các quy djnh do

nhu h9c vi, quyn tác giã Mi chU th khi tham gia bt k' quan h pháp luat nào dêu mong mu6n thoã man nhUng nhu cu v vQtt chAt hoc phi v.t chAt Sir mong mun dat disgc nhing 1çi ich nhAt djnh cüa chü th khi tham gia quan h pháp luat du*cyc coi là khách th cUa quan h pháp luat

Khách th quan h pháp luat là nhung l?i Ich vat chAt, phi vat chAt ma các chU th mong mun dat thrc nhm thoã man nhu cAu cUa mInh khi tham gia vào các quan h pháp luat nhAt djnh Khách

th cUa quan he pháp luat chInh là nguyen nhân thüc dAy các chU th tham gia quan h pháp luat d huOng cac quyn, nghia vii pháp l nhAt djnh ma pháp luat quy djnh

HInh thi.rc (cac loi) khách th cüa quan h pháp luat bao gm: tài san vat chAt, tin, yang, bac,

dá qu, nhà a, xe may, cãc loi hang hóa khac; san phAm cüa sang to tinh than; nhu'ng li Ich phi vat chAt nhu am nhac, cuoc sng, sc khOe, danh dr, nhân phAm, uy tin

1.2.3 Vi ph3m pháp luat và trách nhim pháp 13

a Vi phqm pháp luat

* Khái niem vi phm pháp luat

Xét duói góc dO pháp l, hành vi cüa chü th pháp luat có th là hành vi hçp pháp hoc hành vi bAt hcp phap Trong dO, hành vi h9p pháp là hành vi cO ich cho nhà nu'âc, xà hOi và cong dan, là hành

vi phU h9p vOi quy djnh ciia pháp luat, là vic scr ding dOng quyn, thirc hin cac nghia via, khOng thirc hien cac diu cAm cüa chü th tham gia quan h pháp luat Hành vi bAt hgp pháp (trái pháp luao là hành vi trái vói cac quy djnh cUa pháp luat nhu thuc hin các hành vi ma pháp luat cAm; không thirc hin nhung hành vi ma pháp luat bat buOc thirc hin mc di cO dü diu kin d thirc hin no; thirc hin vu9t qua giOi hn ma pháp luat quy djnh Hành vi bAt h9p pháp duçc chia thành hai loi: vi phm pháp luat và hành vi trái pháp luat khong phài là vi phm pháp luat Nhu vay, không phài mi hành vi trái pháp luat du là vi phm pháp luat

Co nhiu quan dim khác nhau v vi phm pháp luat Khái quát nhUng quan diAm Ay, cac nhà khoa h9c pháp l dà dua ra khái niem vi phm pháp luat nhir sau:

Vi phgm pháp lut là hành vi trái pháp luat do chi th pháp luât (ca nhán, t chic) Co nàng lyc hành vi thyc hiën, xdm hgi dén các quan h xâ h5i du'cxc pháp lu2t xác lap và báo ye, là ccr sà cia trách nhim pháp l

Nhtr vy, vi phm pháp luat là mOt loti sir kin pháp l' dc thU thxçic biu hin bang hành dng hoac không hành dng cUa chU th& trái vo.i các quy djnh cUa pháp luat, gay tn hti dn lçi ich cUa nhà nirac, cUa xã hQi va lçii ich cUa cOng dan TAt cà các vi phim pháp luat du là sir kin phap l' lam phát sinh, thay di hoc chAm dth các quan h pháp luat MOt hành vi dixc coi là vi phm pháp luat, truóc h& hành vi do phài trái pháp luat, song trén thirc t khOng phãi bAt cü hành vi trái pháp luat nào cung duçic coi là vi phtm phap luat

* DAu hiu vi phm pháp luat

D xác djnh mOt hành vi nhAt djnh có phai là vi phtm pháp luat hay không cAn dua vào các dAu hiu cii th sau dày:

- Hành vi: Theo Tir diAn Ting Vit: "Hành vi là toàn bO nOi chung nhttng phãn ang, biu hiên ben ngoài cUa mQt ngirOi trong mOt hoàn cãnh ci th nhAt djnh"4 Hành vi cO thA duçc biu hien bAng hành dng hoc khong hành dng cUa chU th pháp luat Hành vi là mOt dAu hieu khong th thiu trong bAt k5' mOt vi phm pháp luat nao NOi cách khác, khOng cO hành vi cUa con ngithi thI khOng cO vi phm pháp luat Pháp luat chi cO thA diu chinh nhQng gI mang tInh hành dng hoc không hành dông cUa môt chU th não do, chcr không diu chinh nhu'ng gI là ttr ttrOng, nghi, tinh cam, dac tInh cá nhân khi chOng

' Tfr din Ting Viêt, Vin Ngôn ngü hçc, NXB Dá Nâng, 2006, tr 423

chua duot th hin ra ben ngoài th giài khách quan VI th& tu' ttxàng, nghi, tInh cam, dc tinh cá nhân cüa con nguôi dü nguy him dn dâu cüng không bj coi là vi phtm pháp lust Bàn v vn d nay C.Mác

dä vit: "Ngoài hành vi cüa mInh ra, tôi hoàn toàn không tn tai di vOi pháp luat, hoàn toàn không phãi

là di tLx9'ng cüa no Nhthig hành thng cüa tôi - do là linh vuc duy nht tôi diing chm dn vOi phap Iu.t, bOi vi hành vi là cái duy nht ma vi no ma tOi dOi quyn tn ti, quyn hin thirc và nhu vy là do nO ma tôi roi vao quyn 1irc cOa pháp lust hin hành"5

- TInh trái pháp lut cOa hành vi: TInh trái pháp luât cOa hành vi là mt du hiu ca bàn, quan trong d xac djnh vi phm pháp lu.t Môt hành vi chi di.rçc coi là vi phm phap lut khi no xâm h.i

dn cac quan h xã hi dUqC phap luat xãc 1p và bão v Nói cách kháC, phap lut dira ra mOt quy tc xir su, môt khuôn mu d t chirc, cá nhân thuc hiên khi 0 vào môt diu kiên, hoàn cãnh nh.t djnh Tuy nhiên, t chc, cá nhân lai thuc hién sai lëch vOi quy tic, khuôn mu do Hành vi trái pháp lu.t cO

th là hành vi khOng thirc hiên, thirc hin khong dung hoc thrc hin không dÀy dO CaC quy djnh cUa pháp !utt

Mi hành vi trái pháp lut du xâm hi dn các quan h xä hi dUçYC pháp lut xac 1p và bão v Nhtrng hành vi trái vó'i các quy täc do thrc, phong tic tp quán, tin diu ton giáo hoc trái vOi quy djnh cOa cãc to chOc xã hôi ma khong trái vói quy djnh cUa phãp Iut thI không phãi là hành vi trái pháp luat

- TInh cO li cOa chO th thrc hin hành vi: DÀu hiu trái pháp luat mói chi là biu hin ben ngoài cOa hành vi, d XáC djnh vi phm pháp lust cAn xem xét cã các yu t thuc mt chO quan cOa chO th thuc hin hành vi trái pháp luât, tirc là chI cUa chO th thirc hin hành vi do Mt chO quan cOa chU th thc hin vi phm pháp lut chinh là trng thai tam l ben trong cOa chO th ti thai dim thirc hin hành vi trong diu kin, hoàn cãnh và sir lira ch9n phu'ong an thirc hin hành vi cüng vài thai

do cOa chO th di vói hâu qua cOa hành vi dO Tru'ng h9p hoàn cành khách quan tuóc dot khã näng lua chon các phirong an thi.rc hiên hành vi dOng d.n cOa chO th thi hành vi trái phap lut do khong phai là vi phm pháp luat Do v.y, d dánh giá hành vi trái pháp lut cO phãi là vi phm pháp lut khong thI phãi can ccr vào dAu hiu v trng thai tam l ben trong cOa chU th thrc hin hành vi do, tirc xác djnh li cOa chO th do

Trong khoa h9c phap l', li th hin 0 dng c hoc vô ' Mt chO th duc coi là cO li khi thuc hiên môt hành vi nu hành vi do là kt qua cOa sir lixa ch9n và quy& djnh cOa chO th trong khi chO th cO dO diu kiên d lua chon và quyt dinh môt cách xir sir khác phO h9p vOi phap lust TInh cO

li là môt dAu hiêu bt buc trong tAt ca các vi phm phãp luât, chi CO hành vi trái pháp luat nào cO li mOi duac coi là vi pham pháp lu.t, nhung hành vi trái pháp lust mang tinh khách quan, khong cO li cOa chU th thrc hin hành vi do thi không bj coi là vi phm pháp lust

- Nang lrc hành vi cOa chO th: ChO th cOa vi phm pháp luât là t chirc, cà nhân cO näng hrc hành vi Trong do, t chic cO nãng lirc hành vi k tir khi dupt thành 1p hçp phap cOn cá nhân cO näng luc hành vi khi dat môt dO tui nhAt djnh, cO kha näng l trI và tir do chI Diu do cO nghia là, diu kin dAu tiên d mit chO th là cà nhân di.rçc coi là cO näng lrc hành vi là sir thoã man yêu cAu v d tui Tüy vào ttrng nhOm quan h khác nhau ma chU th cO näng hrc hành vi 6 d tui khác nhau

Ngoai ra, d có näng 1irc hành vi cá nhân phãi cO khã nàng nh.n thirc va diu khin hành vi cUa minh,

cO diu kién ha chon và quy& dinh cách xO sir cho minh Nhu'ng ngu'Oi bj mc bnh tam thAn ho.c các bnh khác lam mAt khã nang nhn thc và khã näng diu khin hành vi cOa mInh khi thirc hin hành vi thi khong có näng lirc hành vi Nhu' vy, chU th thirc hin hành vi trái pháp lust khi khong cO hoc

C.Mac —Ph.Angghen Tuyn tip Tp I, NXB Sir that, Ha Ni, 1980, trl9

chua cĩ näng lirc hành vi theo quy djnh cüa pháp luat thI khơng là vi phm pháp 1ut ChInh vi th& trên thirc t cĩ nhiu chU th thirc hin hành vi ging nhau nhung vic xác djnh dO là vi phm pháp lut hay khong li thy tirng tnràng hçp cii th Them chi, cO th xãy ra hin tu9ng trái ngrçc nhau, dO là cUng mt hành vi du9C thirc hin trong diu kiên, hồn cãnh nh.r nhau nhixng CO th dO là vi phm pháp lut nhung cüng cO th dO khong là vi phm pháp lut khi chUng duçic thirc hin bäi các chü th khác nhau

- Phài chju trách nhim pháp l: Vi phm pháp luat là co sO d XáC djnh trách nhim phãp l Diu nay cüng cO nghia là chO th vi phm pháp lust së phài chju trách nhim pháp l theo quy djnh Tuy nhiên, diu do khong cO nghia là mi Chci th vi phm pháp lut du chu trách nhim pháp 1)'

* Các loi vi phim pháp lut

CáC nhà khoa h9C pháp l dä dira theo vào nhu'ng tiéu chI khác nhau d phân loi vi pham pháp luât Can C1T vào mrc d nguy him cho xã hQi cüa hành vi thI vi phim pháp lut duçYC chia lam bn loi: vi phm hInh sir (ti phtm); vi phm hành chInh; vi phm dan sir và vi phm k' luat

- Vi phim hInh sir (tOi phim): Diu 8 Bơ luat HInh sir Vit Nam quy djnh: Ti phm là hành vi nguy him cho xä hi du'çc quy djnh trong Bơ luat HInh sir, do ngixOi cO näng lirC trách nhim hInh sir hoc pháp nhân thuong mi thlrC hin mt CáCh CO hoc vo , xâm phm dOC lap, chO quyn, thng nht, tồn vçn lãnh th T qué,c, xâm phm ch d chInh trj, ch dt kinh t nn van hĩa, quc phOng,

an ninh, trât tu, an tồn xä hơi, quyn, lçci Ich h9p pháp cUa to chirc, xâm phm quyn con nguOi, quyên, lçri Ich hçp pháp cOa cong dan, xâm phm nhüng lTnh virc khác cOa trat tr pháp luat xã hi chü nghia ma theo quy djnh cOa B lut nay phái bj xü l' hinh sir Nhu vy, vi phm hinh sir là hành vi xâm pham dn cac quan h xä hi dUçYC pháp lut hInh sir bàn ye, chU th cüa vi phm hinh sir CO th là

cá nhân hoc pháp nhân thuong mgi

- Vi phm hành chInh: Nhà nuOc thirc hin quail l trên nhiu linh virc cüa dOi sng xã hi nên

dã ban hành pháp luat trong các linh virc quàn l do Các vi phm pháp lutt trong các 1mb vtrc nay là

vi phm hành chInh Vi phm hành chInh là hành vi do cá nhân, t chi.rc thirc hin vOi li c 2 hộc vO , vi phm các quy djnh cOa pháp luat v quàn l nhà nuĩc ma khong phãi là vi phm hInh sir (ti phm) và theo quy djnh cUa pháp luat bj xr pht hành chInh

- Vi phm dan sir: vi phm dan sir là hành vi vi phtm ph bin, da dtng nhAt bi quan h dan sis

rt rng bao gm quan h phát sinh trong dOi sng hang ngày nhix vay, tang, cho, mum, thira k tin, tài san, dAt dai phát sinh giva cac t chcrc, Ca nhân vĩi nhau duçmc thit 1p theo h9p dng dan su hoc cac nghia vu ngồi hçp dng nhung quan h nay duçmc pháp lu.t dan sr bão v nhm bào dam mơt trát tu xä hơi, bão ye 1i ich cOa các t chOc, cá nhân, nhà nirOc và cong dng

- Vi phm k' lut: Vi phm k' lut là hành vi khơng thirc hin, thrc hin khong dUng, khong dAy

dO cac quy dinh cUa nhà nuO'c, quy ch ni b cOa co quan, th chirc trong qua trInh lao dng, h9c tsp, phiic vii quân dơi Vi phm k luat xâm hi dn ch d k' luat lao dng; k luat cOng via; k' lust hçc tip; k' lut quân dơi gay thit hi dn các hott dng bInh thuo'ng cUa co quan nhà nuâc, t chCrc xä hơi, t chirc kinh t, truOng hoc và nhu'ng t chirc cOng khác DC thU cUa vi pham k' luãt là chU th cUa hành vi là cong chcrc nhà nuOc, nhüng nguOi phyc vy, lao dng, h9c tp trOng các cOng sO, doanh nghip, lirc luçing quân dci

b Trách nhim pháp l

* Khái nim trách nhim phap l'

Trong lTnh virc pháp 1, thutt ngc "trách nhim" duçc hiu theo hai nghma, nghma tich ci.rc và nghia tiêu CrC Trong phm vi nghiên ciru cUa chuong nay thI "trách nhim phãp l" duct hiu theo

nghia tiêu circ, do là hu qua bt lçi ho.c six tuĩ'c doat tixung Crng, do nhã nuc (co quan nhà nuĩc CO thm quyn) hộc t chirc xã hơi duoc nhà nu'Oc trao quyn buc chü th vi phm pháp luat phãi gánh chju theo quy djnh cüa pháp lut

* Co sO xác djnh trách nhim pháp l

- Vi phm pháp 1ut: Co' sO' cUa trách nhim pháp 1 là vi phm pháp lut, tcrc là trách nhim pháp l' chi du'çrc áp diing khi trén thi'c th cĩ xây ra vi phm pháp lut VI th& nu khong cĩ vi phm pháp lust thI khơng mơt t chxc, Ca nhân cĩ thm quyn nào di.rgc truy cthi trách nhim pháp Is'

- Thai hiu truy thu trãch nhiêm pháp 1: Khi áp ding trách nhim pháp 1, t chCrc, Ca nhân CO thm quyn ngồi viêc xac dinh cac yu t cu thành vi phm pháp !ut thI phãi then trçng xem xét thOi hiêu truy c(ru trách nhiêm pháp l Thai hiu truy thu trách nhim pháp l là thOi hn do pháp !ut quy dnh ma khi h& thai hn dO thl chU th vi phm pháp lut khơng phai gánh chju trách nhim pháp l' nü'a Trong do, thai han là khoang thOi gian xác dinh, duc tInh tir dim nay dn diem khác và thai dim bat

du thuong duc xác djnh là thai dim chU th thu'c hin vi phm pháp 1ut Mi 1oi vi phm du9c pháp lut quy djnh thai hiu truy cCru trách nhim pháp 1 khác nhau

T chirc, cá nhân cO thAm quyn chi duçrc truy thu trách nhim pháp l di vĩ'i chU th vi phm pháp lut nu nhu ti thai dim thirc hin vic truy thu dO, thOi hiu truy thu trách nhim pháp l cho truO'ng h9p do vn cOn Nu tai thO'i dim truy cĩ'u trách nhim pháp 1 ma thO'i hiu truy thu trách nhim pháp l di vOi vi pham do dà h& thl chü th vi pham pháp 1utt khong bj truy thu trách nhim pháp l, mc dO h9 dã vi phm pháp 1u.t

Các nhà nu'ĩ'c du quy djnh thO'i hiu truy thu trách nhim pháp I di vO.i hu ht các vi phm pháp 1ut Day là diu cAn thi& d bão dam các t chrc, Ca nhân cĩ thAm quyn xir 1 kjp thO'i, nghiêm minh cac chO th vi phtm pháp luat Qua do cOng bào dam tInh chInh xác, khoa hoc, tInh gião diic, tthng trl di vOi chO th vi phm pháp luat va cãc chü th khác trong dO'i sng xã hi Khi nhtrng giá trj trên khơng cOn thI nhà nu'O'c khong cAn thi& phai truy thu trãch nhim pháp l di vO'i các chO th vi pham pháp luât ntta Tuy nhiên, do tInh chAt nghiêm tr9ng cOa mt s vi phm pháp lut ma pháp 1ut Vit Nam khong quy djnh thO'i hiu truy ciru trách nhim phãp I di vO'i mt s ti phm lien quan

dn an ninh quc gia, phá hoi hồ binh an ninh qu6c th, chng lồi nguOi, ti phm chin tranh hoc nhu'ng vi phm pháp lut khác ãnh hixo'ng trirc tip dn !çi Ich cOa nhà nuĩ'c (trong 1mb virc dan sir) TOm !i, m,t chO th chi phai gánh chju trách nhim pháp 1 khi hành vi ma chO th dO thirc hin chra d'ng cac yu t cAu thành vi pháp luât va ti thO'i dim th%rc hin truy thu trách nhim pháp l)', thai hiu truy ci.iru trách nhim pháp l' di vĩ'i vi phm pháp luat dO vn cOn

* Cãc loui trách nhim pháp l

Khoa hc pháp l can cr vào các loai vi phm pháp !ut d phân chia thành các 1oi trách nhim phãp l PhO hgp vO'i cãc 1oi vi phm pháp lut, trách nhim pháp 1 cOng du'çc chia thành bn loi: trách nhiêm hinh six (hInh phat), trách nhim hành chInh, trách nhim dan sir và trách nhim k' lut tu'ong crng vO'i bn 1oi vi phm pháp lut Trong dO hai loi trách nhim là trách nhim hInh sir (ti phm) và trách nhim hành chInh giO'i thiu th trong nOi dung khác cUa tài Iiu nay

- Trách nhim hinh sir: Trách nhim hInh sir là !oai trách nhim pháp 1 nghiêm khc nhât Theo pháp lut Vit Nam, trách nhim hInh su cO kha näng tu'ĩ'c di quyn tr do cOa con nguO'i, tham chI, trong nhiu truOng hçp, trách nhiêm hinh su cOn tuĩ'c di quyn du'c sng cUa con nguO'i Trãch nhim hInh sir theo pháp luat Vit Nam dixçic áp ding di vO'i chO th vi phm pháp 1ut hInh sir (nguO'i phm tơi) theo mơt thu tc chat chë trên nn tang cOa nguyen tic: chi tOa an mâi cO quyén xdt xcr ti phm và

ra các ban an hInh six

- Trãch nhim hành chInh: Trách nhim hành chInh là hau qua pháp 1' bt !çii ma nhà niióc buc cãc t chirc, Ca nhân vi phm hành chInh phài ganh chju Vic truy ciru trách nhim hành chInh &rçc thirc hin trên co sO, các quy djnh cüa pháp lut hành chInh Xét vi vic xét xcr cac hành vi tOi phm

ma o' do thm quyn thirc hin cong vic nay duGC giao cho mt Co quan duy nht là tOa an, vic xU' pht vi phm hành chInh thr9'C giao cho nhiu Co quan, Can bO CO th.m quyn khác nhau

TráCh nhim dan sir: TráCh nhim dan six là loi tráCh nhim pháp l áp dçing di vó'i chü th CO nghia vu dan str nhu'ng không thirc hin hoc th1rc hin khong dUng, khong dÀy dO nghia vii cUa mInh

di vó'i ben CO quyn Dira vào tmnh Chat, mi'rc d và hau qua üa vi phm dan sir ma tráCh nhim pháp

1 dan su' duçc Chia lam hai 1oii: TráCh nhim phái thirC hin nghia vi dan sir và tráCh nhim bi thi.rO'ng thit hai

TráCh nhim phài th1rC hin nghia vi dan sir là loai tráCh nhim dan s theo dO ben vi pham nghra vi1 phai tiép t1C thirc hin nghTa vii theo yêu CU CUa ben kia Nu ben CO quyên d yêu CâU ma ben kia không thirc hin thI CO quyên yêu CâU to ChrC, Ca nhân nhà nlxàC CO thAm quyn áp diing nhUng bin pháp Crong chê buc ben kia phài thrc hin nghia vy dan sir

Bi thu'ng thit hai là tráCh nhim bü dâp tn tht do ben vi phm gay ra, bao gm tn thAt v vat Chat Va tn thAt v tinh thAn TráCh nhim bi thu'O'ng thit hai thông thuO'ng duc XáC djnh dira trên các co s: CO V1 phm pháp luât, CO thiêt hai thuC tê xày ra, CO mi quan h nhân qua giU'a vi phm pháp luat và thit hai xãy ra, CO li cOa ben gay thit hai

- TráCh nhim k' luat: TráCh nhim k' luat là loai tráCh nhim do thU truOng quan I trir tiêp CáC CO quan, doanh nghip, tru'Ong hoC, don vi l,rC luçmg vU trang áp dyng di vOi CáC can b, COng chCrc, viên Ch1rc, nguO'i lao dng khi hp vi phm k' luat TOy thuOC vào ChU th vi phm là Can bô, COng ch(ic, viên chCrc hay nguOi lao dng ma CáC hInh thl.rC k' lu.t th1gC quy djnh kháC nhau Di vo'i

viên ChcrC, hInh thirc k' luât là khiên tráCh, Cành Cáo, CáCh Chl'rC, buôc thôi viec fi vo'i ngtxi lao dng, hInh thcrC k' luât là khin trách, kéo dài thO'i han nâng baC luo'ng không qua 6 tháng, CáCh ChlrC,

sa thai

Ngoài vic bj ap dyng trách nhim k luat, chU th vi phm k' luat cO th cOn phai chju trách nhim vat chAt Trách nhim vat chAt là trách nhim phài bi thuOng thit hai v tài san do vi phm k' luat ho.c thiu tinh thAn trách nhim trong khi th,rc hin nghTa v trong môi truO'ng cOng tác gay ra Vic áp dyng trách nhim vat chAt chi du9'c tin hành khi cO các can cir: cO vi pham k' luat; cO thiêt hai v tài san cho co quan, doanh nghip; cO quan h nhán qua giUa vi pham và thi@ hai tài San; cO li cUa ngu'O'i vi pham

DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO

1 C.Mác - Angghen (1980) Tuyn tap, tap 1 NXB suthat, HãNi, tr 261

2 C.Mác, Ph Angghen, Toàn tap, Tap 2, Nxb Sir that, Ha Ni, 1971, tr 492

3 C.Mác, Ph Angghen, Toàn tap, Tp 2, Nxb Sir that, Ha NOi, 1981, tr 637

4 Hin phap nixc Cong hoà xã hi chU nghTa Vit Nam nàm 2013

5 Hc vin ChInh trj Quc gia H ChI Minh (2012) Giáo trinh L' luan Mac - Lenin v nhà nixc và phap luât, 3 tip, Nxb Su that, Ha Nôi

6 Khoa Luat, Dai h9c Quôc gia Ha Ni (2015) Giao trinh L luan chung v nhà nu'O'c va phap luât,

Nxb Dai hçc Quc gia

7 Lenin, Toàn tap, Tap 12, Nxb Tin b, M.1979, tr127

8 Luat Ban hành các van ban quy phm pháp luat näm 2015

9 Nxb Sir that, H Chi Minh (1980) V nhà nuóc Va pháp !ut

10 Nxb ChInh trj Quc gia (2016) Giáo trInh Tri& hoc

11 Tru&ig Di h9c Luat Ha NOi (2005) Gião trInh L 1un chung v nhà nu, rc và pháp !ut, Nxb

Cong an nhân dan, Ha NOi

12 Trix&ng Dai hoc Nông nghiêp Ha Nôi (2010) Giáo trInh Pháp 1ut di cuong, Nxb Lao dng — Xã

hi, Ha NOi

13 VU Van Tun (ChU biën), (2014), Pháp luât dai ctrang, Nxb H9c vin Nong nghip, Ha Ni

14 Tr din Ting vit, NXB Da Nng, 2006

CAU 1101 ON TiP

1 Nêu khái niêm, däc dim nhà nuoc?

2 Trinh bay khái nim, dc dim pháp 1u.t?

3 Phân tIch khái nim va dc dim ctia quy phm pháp 1ut?

4 TrInh bay các b phn cu thành cUa quy phm phap 1uQt va cho vi dii minh hça?

5 Néu khái niêm, dc dim quan h pháp 1ut?

6 Trinh bay chU th cUa quan h pháp !ut va cho vi di minh hça?

7 Trinh bay ni dung cUa quan h pháp !ut va cho vi di minh h9a?

8 Phân tIch kihách th cüa quan h phap 1ut và cho vi di minh ha?

9 Phân tich khái nim và các du hiu co bàn cUa vi phm pháp !ut? Cho vi d minh ha?

10 Trinh bay CáC loai vi pham pháp !uât và CáC 1oi trách nhim pháp !? Chcrng minh ring: tuong irng voi mi 1oi vi phm pháp luat là mt 1oi trãch nhim pháp 1?

11 Nêu khái nim và ca sO xác djnh trãch nhim pháp !?

Chung 2 NQI DUNG C BAN VE NHA NU'OC VA PHiP LUiT NIJOC

Chuang nay gm cac ni dung sau: Nhing ni dung ca ban v b may Nhà nu'oc Cong hOa xã

hi chU nghia Vit Nam gm: Co quan quyn lixc, Co quan hành chmnh, Chü tjch nuàc, TOa an nhân dan, Vin kim sat nhân dan; Van bàn quy phim phãp 1ut cüa Nhà nu(c Cong hàa xã hi chü nghia Vit Nam nhu: giâi thiu v van bàn quy phm pháp lust, h thng van bàn quy phm pháp lust ciia Nhà nixOc Cong hOa xä hi chü nghia Vit Nam Miic tiêu ca chuong nay là: Trang bj cho sinh viên thUng ni dung co bàn v b may Nha nuâc Ctng hoà xä hi chü nghia Vit Nam, nhüng kin thirc

v van bàn quy ph?m pháp lust, cUng nhu h thng các van bàn quy phm pháp lust cia Nhà nuc Cong hôa xã hi chü nghia Vit Nam; Ghip sinh viên có khá nãng vn diing nhtng kin thirc cci bàn v b may nhà nuOc và h thng các van bàn quy pham pháp lut vao diii sng thirc tin;

Co them kin thi'rc phong phü cho vic nhn thrc và vn ding các ni dung co bàn cüa pháp 1ut thirc djnh a các chuong sau

2.1 BO MAY NIIA NTfOC CONG HOA XA HQI CHU NGHIA VIT NAM

Bô may Nhà ni.rac Cong hoà xã hi chü nghTa Vit Nam là h thng các co quan nba nuâc tir Trung uong dn dja phuong, dirçic t chirc theo nhung nguyen the chung, thng nht, tao thành mt Ca

ch dng b d thrc hin các chirc nàng và nhim vi cüa nhà nuac Co quan nhà nuac là bQ phn hop thành cüa b may nhà nuâc Mi co quan nhà nuóc Co VI trI pháp l dugc xãc djnh trong b may nhà nuóc, có môt pham vi thm quyn disOt Hin pháp va pháp lut quy djnh, cO quy ché t chc va hoat dng riêng Bô may Nhà fluâC Cong hOa xà hi chü nghia Vit Nam thrçc t chrc thành cac Ca quan sau day:

2.1.1 Co quan qnyn lic nhà ntroc

+ Giám sat ti cao toàn b hoat dQng cOa bO may nhà ni.rac: Quc hi giám sat ti cao vic tuan theo Hin pháp, lut và nghj quyt cUa Quc hQi; Quc hi giám sat t6i cao hoat dng cOa Chü tjch nuOc, TiJy ban thuang vii Quc hi, ChInh phü, TOa an nhan dan ti cao, Vin kim sat nhân dan ti cao, Hi dng bAu ccr quc gia, Kim toan nhà nu'Oc và co quan khác do Quc hi thành lap

- co cAu t chirc: Quc hi gm Uy ban thuOng vii Quc hi, HOi dng dan toe, cae Uy ban cüa Quc hi, fai biu Quc hOi, Doàn dai biu Quc hi; trong dO:

+ TiJy ban thirng vii Quc hi: là co quan thuông trrC cUa QUC hi voi thành phn gm ChU t!Ch Quc hi; CáC PhO ChU tjch QUC hi; Các liJy viên Uy ban this&ng vii Quc hi do Chü tjCh QUC hôi lam ChU tich va cac Phó Chü tich QUC hôi lam Phó Chü tjch Thành viên Uy ban thu'ô'ng vi QUC

hi là di biu QUéC hi hot dng chuyên trách và khong dcng thai là thành viên ChInh phü S Phó Chü tjch QUC hi va s liJy viên Uy ban thi.r6ng vii QU6C hi do Quc hi quyt djnh

Thm quyn cüa Uy ban thu&ng v%1 QUC hi là thay mt QUC hOi giãi quyt các vn d quan trong cüa dt nu,o.c trong thOi gian Quc hôi không h9p va báo cáo QUC hi quyt djnh tti k' h9p gân nht và giái quyét các cong vic khác do Hin pháp và Lut T chcrc QUC hOi hin hành quy djnh, trir các cOng vic dc bit quan tr9ng phái do toàn th QUC hi quyt djnh

+ Hôi dng dan tôc Va CáC Uy ban: Uy ban pháp luat; liJy ban tu pháp; Uy ban kinh t; Uy ban tài chInh, ngân sách; Uy ban quc phOng và an ninh; Uy ban van hoá, giáo diic, thanh niên, thiu niên và nhi dng; Uy ban v các vAn d xã hi; Uy ban khoa h9c, cOng ngh và môi tri.rOng; Uy ban di ngoi

là co quan cüa Quc hôi, chju trách nhiêm va báo cáo cOng tác trixOc QU6C hi; trong thai gian QUC

hi khong hp thI báo cáo cOng tác truóc Uy ban thir6ng vii QUC hi Hi dng dan tc, các Uy ban cüa QUC hi có quyn yêu c.0 thành vien Chmnh phU, Chánh an Tôa an nhân dan ti cao, Vin truOng Viên kim sat nhân dan thi cao, Tng Kim toán nhà niió'c Va cá nhân hu quan báo cAo, giãi trinh hoc cung Cap tài lieu v nhUng vn d thuc linh virc Hi dng dan tc, Uy ban cüa Quc hi ph tráCh S lu'png và ten gi cUa Hi dng, Uy ban ccia Quc hi không cô djnh ma thay di phü hçp vó.i yêu câu, dOi hOi cüa dt rnxO'c va quan dim t chtrc b may nhà flU'O.0 O tirng thai kS'

+ Dai biu QUC hi: Là ngu6i dti din cho chI, nguyen v9ng cCa Nhân dan không chi dai biu cho Nhân dan 6 don vi bu cu ra mnh ma cOn dai biu cho Nhân dan cã nu'ót; là ngu'O'i thay m.t cho Nhân dan thirc hin quyn Ic nhà nu,o.c trong QUC hi Tng s dai biu QUC hi khong qua näm tram ngtrOi, bao gm dti biu hoat dng chuyen trách va dai biu hoat dng không chuyên trách Dai biu Quc hôi chiu su giám sat cüa Cu, tn, chlu trách nhim và báo cáo hot dng tru'O'c cir tn; dng thai chiu trách nhiêm truc Quc hôi v viêc thixc thi nhiêm vu dai biu cüa mInh

+ Doàn dai biu Quc hôi: Là th chtrc cüa cac dai biu Quc hôi duoc bu tai mt tinh, thành

ph truc thuc Trung uong hoac duçrc chuyn dn cong tác t?i tinh, thành ph trV'c thuc Trung uung Doàn dti biu Quc hi cO TniiO'ng doàn hoc Phó Tru'ô'ng doàn là dai biu Quc hi hoat dng chuyen trách Truô'ng doàn và PhO Tru'Ong doàn do Doàn dai biu Quc hi bu trong s các dai biu Qu&

hi cüa Doàn và duoc Uy ban thu'O'ng vi Quc hQi phê chun Dai biu Quc hi trong Doàn có nhim vii thirc hin chiro'ng trInh cong tác và sir phân cong cUa Tru'O'ng doàn (Phó Trnang doàn drp'c üy nhim) gop phn nâng cao hiu qua hoat dng cCa Doàn dai biu Quc hi

- V nhim kS': Nhim k5' mi khóa cüa Quc hQi là 05 nám k tir ngày khai mac k5' h9p thir nht

c6a Quc hi khóa do dn ngày khai mac k5' h9p thir nh.t cüa Quc hôi khoá sau; 60 ngày truó'c khi Quc hôi ht nhiêm k5', Quc hi khóa mó'i phái thrgc bu xong Trong tru'O'ng hgp dac bit, nu du'c

It nht hai ph.n ba tng s6 dai biu Quc hôi biu quy& tan thành thI Quc hi quy& dnh rut ngân hoc kéo dài nhim k5' c6a minh theo d nghj cUa Uy ban thua'ng vii Quc hOi Vic kéo dài nhim k5" cüa mt khOa Quc hôi kihOng du'çic qua mu'Oi hai tháng, tth tru'ang h9p có chin tranh

- V k5' h9p: Quc hOi h9p thtrO'ng l mi nám hai k5i TnrO'ng h9'p Chü tjch nuO'c, Uy ban thixang vii Quc hi, Thu ftró'ng ChInh phü hoc It nht mOt phn ba tng s dai biu Quc hOi yeu cu thi Quc hi h9p bt thuO'ng Uy ban thuang vi Quc hi triu tp k5' h9p Quc hi Tai k5' hpp, các cOng vic thuc thm quyn cua Quc hOi thxc thirc hin Quc hi h9p cong khai Trong tnthng hp

cn thit, theo d nghi cua Chu tich nu'ó'c, Uy ban thu'ang vu Quc hi, Thu tung ChInh phü hoc cüa

it nht mt phn ba thng s di biu Quc hi, Quêc hi quyt djnh hçp kin Dai din ca quan nhà nuoc, t chi'rc xä hi, t chirc kinh t don vj vU trang nhân dan, các Ca quan báo chI, cong dan và khách quc th có th duçic mi tham dr các phiên h9p cOng khai cUa Quc hOi

b H5i dng nhán dan

- V vi trI: Hôi dng nhân dan gm cac di biu Hi dng nhân dan do cu tn dja phixang bu ra,

là co quan quyn lirc nhà nuó'c & dja phuung, di din cho ' chi, nguyen v9ng va quyn lam chü cUa Nhân dan, chu trách nhim truó'c Nhân dan dja phuong và Ca quan nhà nUO'C Cap trên

- Vê Ch1rC nãng, nhiêm vi, quyn han: Hôi dng nhân dan cO ChcrC nAng, nhiêm vy, quyn han sau day:

+ Quyt djnh CáC van d cUa dja phuong do lu.t djnh nhu: chü truong, bin pháp phát buy tim näng cUa dia phwmg, xây dirng và phát trin kinh t - x hOi, cUng CO quc phOng, an ninh, Cal thiên d6 sng vt cht va tinh thn cUa nhân dan, lam trOn nghia vy cUa dja phi.rong di vOi C nu&C + Giám sat vic tuân theo Hin phap và pháp luat 0 dja phiiong và vic thlrC hin nghj quyt cOa

Hi dng nhân dan: Hi dng nhân dan thirc hin quyn giám sat cOa mInh tai kS' h9p Hi dng nhân dan và trên Ca s& hot dng giám sat cUa ThuOng trirc Hi dng nhân dan, các Ban cUa HOi dng nhân dan, cac T dai biu Hi dng nhân dan va d?i biu Hi dng nhân dan

- Vê ca c.0 t chCrc: Hi dng nhân dan là mt b phn cUa chInh quyn dja phuang va di.rçc to chCrc & các dan vj hành chinh cUa fllf&C Cong hOa xã hOi chü nghia Vit Nam phU hop vâi dc dim nông thôn, dO thj, hài dào, dan vj hành chInh - kinh th dc bit do lust djnh

- V nhiêm kS': Nhim kS' cüa mi khoá hi dng nhân dan là 05 näm, k tfr kS' h9p thir nhAt cüa

Hi dng nhân dan khóa do dn kS' hpp thir nht cCia HOi dng nhân dan khóa sau Chm nhAt là 45

ngày trtxOc khi Hi dng nhân dan ht nhim kS', Hi dng nhân dan khOa m&i phài daçic bu xong ViêC rut ngân hoc kéo dài nhim k' cüa Hi dng nhân dan do Quc hi quy& djnh theo d ngh CUa Uy ban thuOng vy QUC hi

- V k' h9p: Hi dng nhân dan h9p mi näm It nht hai ks' HOi dng nhân dan thirc hin thm quyn cOa mInh chU yu thong qua các kS' hop; ti các k' h9p, Hi dng than dan thão lun va ra nghj quyt v các vn d thuc nhim vy, quyn hn cüa mInh Hi dng nhân dan h9p cOng khai; khi cn thi&, theo d nghj cua Thuong trrc Hi dng nhan dan, Chi tjch Uy ban nhân dan cOng cAp hoàc yeu cAu cOa it nhAt mt phAn ba tng s di biu Hi dng nhân dan thI Hi dng nhàn dan quyAt djnh h9p kin

Hi dng nhân dan lam vic theo ch d hOi nghj và quy& djnh theo da s6 Hi dng nhan dan quyt djnh k hoch t chi'rc cac k' hçp thuOng l vào kS' hçp thi.r nhAt cUa Hi dng nhan dan di vOi näm bAt dAu nhim kS' và vào kS' h9p cui cOng cua näm tru&c do di v&i các nàm tip theo cUa nhim k5' theo d nghi cOa Thuong truc Hi dng nhan dan Ngoai ra, Hi dng nhân dan t chirc kS' h9p chuyen

d hoc h9p d giãi quyt cOng vic phat sinh dt xuAt khi Thi.rOng trirc Hi dng nhan dan, Chu tjch Uy ban nhan dan cOng cAp hoc It nhAt mt phAn ba tang s di biu Hi dng nhan dan yUu cAu

2.1.2 Chü tich ntthc

- V vj trI: ChU tjch nu&c là nguäi ding dAu Nba nu&c, thay mt nixOc Cong hoà xã hOi chU

nghia Vit Nam v di ni vã d6i ngoi

- V nhiêm vu, quyn htn: ChU tjch nu&c CO nhim vy và quyn hn trên các lTnh virc sau: + Linh vuc di ni: COng b6 Hin phap, Luat, Pháp lnh; thng lTnh các lrc hrçng vU trang nhan dan va giU chc vy Chu tjch Hi dng quc phang và an ninh; d nghj Quc hi bAu, min nhiêm, bãi nhiêm Phó Ch tich nuOc, Thu tu&ng ChInh phu, Chanh an TOa an nhan dan ti cao, Vin tru&ng Viên kim sat nhân dan ti cao; can c vào nghj quyét cua Quc hi, b nhiêm, min nhim, cach ch0c hoAc

b nhiêm, min nhiêm, cách chirc cac chCrc vu cao cp cüa Nhà nuOc; quy& djnh phong, thang, giáng, tu'ĩc quân ham cp flxOng, chun do dc, phO do dc, do dc hãi quân; can cu vào nghj quy& cUa Quc hOi hộc cüa Uy ban thu6ng vu Quc hơi, cong b, bãi bơ quyt djnh tuyén b tInh trng chin tranh; can cir vao nghj quyt cUa Uy ban thixOng vii Quc hi, ra !nh tng dng viên hoc dng viên ciic b, cOng b, bãi bO flnh trng khn cp

+ Linh vixc di ngoi: Tip nhân dai stir dc mnh tồn quyn cüa nuĩc ngồi; can ctir vào nghj quy& cUa Uy ban thir&ng vu Quc hơi, b nhiém, min nhim; quyt djnh ctir, triu hơi di stir dc mnh tồn quyn cüa nuoc Cong hOa xä hi chU nghia Vit Nam; phong ham, cp dai stir; quy& djnh dam phán, k diu uo'c qu6c t nhân danh Nhà ntxĩ'c; trInh Quc hi phê chun, quyt dlnh gia nhtp hoc chm dirt hiu 1irc diu uO'c quc th; quy& djnh cho nhâp quc tjch, thơi qu6c tjch, trO Ii quc tjch hoc tuĩ'c quc tjch Vit Nam

- V nhiêm kS': ChU tjch nixOc do Quc hơi bu, min nhim, bai nhim trong s các dti biu Quc hi theo d nghj cüa Uy ban thi.rOng v Quc hơi, chju trách nhim và báo cáo cOng tác truĩt Quc hơi Sau khi di.rac bu, ChU tjch nuĩc, phái tuyên th trung thành vĩ'i T qu6c, Nhân dan và Hiên pháp Nhim k5' cüa Chü tjch rnrĩc theo nhiêm kS' cUa Quc hơi Khi Quc hơi ht nhiêm kS', Chü tjch nuOc tip tic lam nhim vii cho dn khi Quc hi khố mĩi bu ra Chü tich nirc

PhO Chü tjch nuĩ'c do Quc hơi bu trong s dai biu Quc hi theo d nghj cUa Chü tjch nu'ĩc Phĩ ChU tjch nuOc giUp ChU tjch nu'Oc thirc hin nhim vu va CO th duçc ChU tjch nuĩc üy nhim

thay Chu tich ni.rOc thrc hin mơt s nhiêm vu Khi Chü tjch nuĩc khong lam vic du,çc trong thai

gian dài thi PhO ChO tjch nirOc giü quyn Chü tjch nuoc Trong tru?rng hçip khuyt Chü tjch niiĩ,c thI Phĩ Chu tjch nuOc gui quyn Chü tjch nuâc cho dn khi Quc hi bu ra Chtii tjch nirĩc mOi

2.1.3 Co quan hành chmnh nhà nu'o'c

a ChInhphü

- V vj tn, chiirc nang: Là co quan hành chinh nhà nuĩc cao nht cOa nuâc Cong hOa xä hOi chO nghia Vit Nam, thirc hin quyn hành pháp, là ca quan ch.p hành cüa Quc hQi

- V nhiêm vu, quyn han: Chmnh phü cO nhim vu, quyn h?.n sau day:

+ T chtirc thi hành Hin pháp, luât, nghi quy& cOa Quc hơi, pháp lênh, nghj quyêt cUa Uy ban thuOng vi Quc hi, lnh, quyt djnh cOa ChO tjch nhrĩc;

+ D xut, xây dixng chInh sách trInh Quc hơi, Uy ban thirOng vv Quc hQi quyt djnh hoac quy& djnh theo thm quyn d thirc hin nhim vii, quyn hn quy djnh ti Diu nay; trInh dir an Iut, dir an ngãn sách nhà nu'Oc và cac dir an khác truOc Quc hi; trInh dir an pháp Inh truĩc Uy ban tht.rOng vii Quc hOi;

+ Thng nht quãn l v kinh th, van hĩa, xa hơi, giáo duc, y t& khoa h9c, cOng ngh, mOi truOng, thơng tin, truyn thong, di ngoi, quc phOng, an ninh quc gia, trt tir, an tồn xä hi; thi hành lénh tng dơng viên hộc dng vien cuc bơ, Inh ban b tInh trng khn cAp và các bin pháp cn thit khác d bão v T quc, bào dam tInh mng, tài san cOa Nhân dan;

+ TrInh Quc hơi quy& djnh thành 1p, bäi bO b, co quan ngang b; thành lip, giài the, nh.p, chia, diu chinh dia giOi hành chInh tinh, thành ph truc thuơc trung trong, don vj hành chInh - kinh t

dc bit; tnInh Uy ban thuOng vii Quc hi quyt djnh thành lap, giãi th& nhp, chia, diu chinh da giOi don vj hành chinh duOi tinh, thành ph trirc thuc trung uong;

+ Thng nhAt quãn l nn hành chInh quc gia; thuc hin quãn 1 v can bơ, cOng chc, viên chtirc và cong vi trong CC co quan nhà ni.rOc; t chtirc cong tác thanh tra, kim tra, giãi quyêt khiêu ni,

t cao, phong, chng quan lieu, tham nhung trong b may nba nuOc; lãnh dao cong tác cUa các b, co

quan ngang bô, ca quan thuOc ChInh phü, Uy ban nhân dan các cap; huOng din, kim tra HOi dng nhân dan trong vic thirc hin van bàn cüa co quan nhà rnroc Cap trên; t.o diu kin d Hi dng nhân dan thixc hin nhim vu, quyn hn do 1u.t djnh;

+ Bão v quyên Va !çli Ich cüa Nhà nuó,c va xä hôi, quyn COfl nguOi, quyn cong dan; bão dam trât tu, an toàn xã hOi;

+ T ChirC dam phãn, k,2 diu uO'c quc t nhân danh Nhà flUYC theo üy quyn Cüa ChU tjch nixic; quyt djnh vic k, gia nhp, phé duyt hoac châm dut hiu !11C diu uOc quô th nhân danh ChInh phU, tri'r diu iiOC quôC t trInh QUC hi phê chuAn; bão v 1çi ICh cüa Nhà nwrc, !çi Ich chmnh dang cüa to ChcrC V Cong dan Vit Nam O' nuóc ngoài;

+ Phi hap vOi Uy ban Trung uong Mat tran T quc Vit Nam và CO quan Trung uang cüa t Ch(rc chInh trj - xã hi trong ViC thirc hin nhim vi, quyn hn cüa mInh

- V thành phn: ChInh phü gm ThU tixàng ChInh phU, CaC Phó ThU tuoTig ChInh phU, các B tru1ng va ThU truâng CO quan ngang bQ Co Câu, s luçing thành viên ChInh phU do QUC hOi quyt djnh ThU tixOng ChInh phU là nguOi dirng dAu ChInh phU do QUC hOi bu, min nhim, bãi nhim theo d nghj cUa ChU tjCh rnróC ThU tuOng Ch!u tráCh nhim truóC QUC hOi v hot dng cUa ChInh phU va nhtrng nhim vii duçYC giao; báo cáo cong tác cUa ChInh phU, ThU tlxOng ChInh phU tnróc QUC

hôi, Uy ban thuOng vu QU6C hi, ChU tch nuOc PhO ThU tixàng Chmnh phU giUp ThU ti.rOiig Chfnh phU lam nhim vii theo si phân cOng cUa ThU tuóng ChInh phU Khi ThU tuOng ChInh phU yang mat, mt PhO ThU tixOng ChInh phU duc ThU tu'âng ChInh phU Uy nhim thay mat Thu tu011g ChInh phU Iänh

do COng táC cUa ChInh phU BO tnrOTig, ThU truông CO quan ngang bO là thành vien ChInh phU va là ngui dtrng du bQ, ca quan ngang bô, länh dao COng táC CUa bO, co quan ngang b; chu tráCh nhim quãn l nhà rnró'C v nganh, ITnh V1rC dl.rçYC phân Công; tO ChCrC thi hành va theo dOi vic thi hành pháp lut lien quan dn ngành, Iinh virc trong phm vi toàn quc; chju trách nhim cá nhân trirc ThU tuóng ChInh phU, ChInh phU và Quc hi v ngành, ITnh virc duçic phân cOng phii trách, cUng cac thành viên khác cUa ChInh phU chju trách nhim tp th v hoat dng cUa Chfnh phU

Trong s các thành viên cUa Chfnh phU, ngoai Thu ti.r&ig ChInh phU phãi là Dai biu Quc hôi, các Phó Thu tuóTlg, các B truàng và ThU tru'àng Co quan ngang b khOng nht thit phãi Là Dai biu Quc hôi

- co cAu t chCrc: ChInh phU gcm cac B, cac co quan ngang bO S hx9ng cac B và co quan ngang

B thu&ig xuyên thay di phi thuc vào tinh hinh thrc tin và quan dim t chirc quan 1 hành chInh Hin nay, Chmnh phU gm 18 B và 4 co quan ngang b sau day: B Quc phOng; B Cong an;

BO Ngoi giao; B Ni vii; B Tu phap; B K hoach và Du tu; BO Tài chInh; B Cong thuong; Bô NOng nghip và Phát trin nOng thOn; B Giao thông vn tài; BO Xây dirng; Bô Tài nguyen va MOi truOng; B Thông tin và Truyn thông; B Lao dng - Thuong binh và Xa hi; BO Van hóa, Th thao

và Du ljch; BQ Khoa h9c và Cong ngh; B Giáo diic và Dào tao; B Y t và các co quan ngang b Là

Uy ban Dan tc; Ngan hang Nhà nurc Vit Nam; Thanh tra ChInh phU và Van phOng ChInh phU6

- V nhim kS': Nhim kS' cUa ChInh phU theo nhim k5' cUa Quc hi Khi Quc hQi h& nhim ks', ChInh phU tip tiic lam nhim vii cho dn khi Quc hOi khoá mài thành 1p ChInh phU

- V ch dO lam vic: Chinh phU chju trách nhim truOc Quc hOi và báo cáo cong tác truóc Quc hôi, Uy ban thuOng vii Quc hOi, ChU tjch nuóc Chinh phCi lam vic theo ch dO tp th& quyt djnh theo da s HInh thCrc hoat dng cUa tp th ChInh phU là phiên h9p ChInh phU và chi dugc tiên

6 Nghi quyt s 09/2016/QH14 ngày 27/07/20 16 cUa Quc hOi v c cu tt chirc cáa Chinh phñ nhim k' Qu6c hi Khóa XIV

hành khi cĩ It nMt hai phn ba thng s thành viên Chinh phü tham dr ChInh phU h9p thuOng kS' mi thang mơt thn Thu tuĩng triêu tap phiên hçp chuyên d hoc hçp d giái quy& cong vic phát sinh dOt xut cUa ChInh phü theo quyt dinh cUa mInh hoc theo yêu cu cüa It nht mOt phân ba tong so thành viên ChInh phU

b Uybannhdndán

- V vi trI, chi'rc näng: Uy ban nhân dan do HOi dng nhân dan cüng cp bu, là ca quan chp hành cüa Hơi thng nhân dan, co quan hành chmnh nba nuO,c 0 dia phwrng, chju trách nhim tru'ĩc Nhân dan dja phirong, HOi dng nhân dan cUng cp va co quan hành chinh nhà rnrĩc cap trên

- V nhiêm vu, quyn han: Uy ban nhân dan cĩ nhim vii, quyn hn nhu sau:

+ T chrc ViêC thi hành Hin pháp va pháp luât 6 dja phuong; t chic thrc hin nghj quy& cüa HDND cOng cp;

+ Thirc hin các nhim vii do co quan nhà nuoc cp trên giao voi cac diu kin bão dam thirc hién nhiêm vu do

- V thành phn: Uy ban nhân dan gm cO Chü tjch, PhO Chu tjch và Uy viên, s luçng cii th Phĩ ChO tjch Uy ban nhân dan các cap do ChInh phO quy djnh ChO tjch Oy ban nhân dan phãi là fi biu HOi dng nhân dan

- Vé co câu to chrc: 1Jy ban nhân dan là mOt bO phn cOa chinh quyn dja phirong và du'Qc tO chirc 6 cãc don vj hành chInh cUa nuOc CQng hOa xä hQi chU nghia Vit Nam phO hçcp vOi dc dim nơng thơn, do thj, hài dão, don vj hành chInh - kinh t dc biêt do 1ut djnh Uy ban nhân dan thành 1p các co quan chuyên mOn (SO, PhOng ) hộc can bơ cOng chirc tham muu, giüp vic nhm giOp Uy ban nhân dan thrc hin chirc näng quãn l2 nhà nuOc v nganh, linh virc O dja phi.rong và thirc hin các nhim vu, quyn htn theo sr phân cp, Uy quyn cOa co quan nhà nuOt cp trên

- V nhim kS': Nhim kS' cUa Uy ban nhân dan theo nhim kS' cOa HOi dng nhân dan cOng cp Khi Hơi dng nhân dan ht nhim ks', Uy ban nhân dan tip tic lam nhim vi cho dn khi HOi dng nhân dan khĩa mOi bu ra liJy ban nhân dan khOa mOi

- V ch dO lam vic: Uy ban nhân dan hot dOng theo ch dO tp th Üy ban nhân dan kt h9p vo,i trách nhim c0a Chü tjch liJy ban nhan dan tJy ban nhan dan quy& djnh các vn d ti phiên hçp bang hInh thOc biu quy&

Uy ban nhân dan mi thang h9p it nht mOt thn Uy ban nhân dan h9p chuyên d hoc h9p d giãi quy& cOng vic phát sinh dOt xuAt trong các truOng hçp: do ChU tjch Uy ban nhân dan quy& djnh; theo yêu cu cOa ChO tjch Uy ban nhân dan cp trên trirc tip, di vĩi phiên h9p lJy ban nhàn dan cap tinh thI theo yêu cu cUa Thu tuOng ChInh phu; theo yêu cu cUa It nht mOt phn ba tng s thành vien TIJy ban nhân dan

2.1.4 Tồ an nhân dan

- V vi trI, chOc näng: TOa an nhân dan là co quan xét xcr cOa nirĩc COng hOa xà hOi chü nghia

Vit Nam, thrc hin quyn tu pháp

- V nhim vii: TOa an nhan dan cĩ nhim vii bào v cong 1, bão v quyn con ngirơi, quyn cong dan, báo ye ch dO xà hOi chO nghia, bão ye loi ich cUa Nhà nuĩc, quyn và l?i Ich hçp pháp c6a

t chUc, cá nhan Bang hoat dơng cOa mInh, tOa an gOp phn giáo diic cong dan trung thành vOi T quc, nghiem chinh chp hành pháp lut, ton tr9ng nhUng quy tc cUa cuOc sng xä hOi, 2 thrc dâu tranh phOng, chng tOi phm, cãc vi phtm pháp 1ut khác

- V t chOt TOa an nhãn dan: T chcrc cOa TOa an nhàn dan gm:

+ Tơa an nhân dan tơi cao;

+ TOa an nhân dan cp cao;

+ TOa an nhân dan tinh, thành ph trirc thuc trung uong;

+ Tôa an nhân dan huyên, quân, thj xã, thành ph thuc tinh và tu'ong throng;

Ngoai TOa an nhân dan, trong co câii to chirc tOa an cOn có TOa an quân sir

CáC TOa an nhân dan thrçiC tO chirc dC !p theo thm quyn xét xir

NgirOi dirng dAu h thng Toà an nhân dan ó Vit Nam là Chánh an Toà an nhân dan tôi cao, do

QUC hôi bu, min nhiêm, bâi nhim theo d nghj cüa ChU tjch nurc Nhim k5' cUa Chánh an Toà an nhân dan ti cao theo nhim kS' cUa QUC hôi Khi Quc hi h& nhiém kS', Chánh an TOa an nhân dan tôi cao tiêp tic thtrc hin nhim vi cho dn khi QUC hi khOa mOi bu ra Chánh an TOa an nhân dan tôi cao Chánh an TOa an nhân dan ti cao chju trách nhim và báo cáo cong tác truOc QUC hQi; trong thOi gian QUC hQi khong hop, chu trách nhim va báo cáo cOng tác triióc Tiy ban thu'O'ng vi Quc hôi, Chü tich nuOc

2.1.5 Vién Kim sat Nhân dan

- Ye vj trI, chirc nàng: Vin Kim sat Nhân dan thirc hành quyn cOng ti, kim sat hoat dng tu phap

- V nhiêm vii: Vin Kim sat Nhân dan có nhim vi bão v pháp luat, bão v quyn con nguO, quyên cOng dan, bão v ché d xä hi chü nghTa, bâo v ku Ich cüa Nhà rnró,c, quyên Va In Ich hap phap cüa t chrc, Ca nhân, gOp phn báo dam pháp luat dtrçnc chap hành nghiem chinh và thng nht

- Vé to chcrc Vin Kim sat Nhân dan: T chcrc cUa Vin Kim sat Nhân dan gm:

+ Viên kim sat nhân dan ti cao;

+ Vién kim sat nhân dan cp cao;

+ Vin kim sat nhân dan tinh, thành ph trirc thuc trung hong;

+ Vin kim sat nhân dan huyn, qun, thj xä, thành ph thuc tinh va ttxong throng;

Ngoai Vin Kim sat Nhân dan, trong ca câu tO chirc vin kim sat cOn có Vin Kim sat Quan sir

Viên Kim sat Nhân dan do Vin tru'Ong lãnh do Vin truOng Vin Kim sat Nhân dan cp duOi chju sir lãnh do cUa Vin truOng Vin Kim sat Nhân dan cap trên Viên truOng các Vin kim sat cap du'ó'i chju sir !ãnh do thng nhAt cüa Vin trung Vin Kim sat Nhan dan tOi cao Vin kim sat cap trên cO trách nhim kim tra, xir l nghiem minh vi phm phap lust cüa Vin kim sat cp dui Vin trlxàng Vin kim sat cp trên có quyn rUt, dinh chi, hUy bO quyt djnh trai phap lu.t cUa Vin tnrOng Vin kim sat cp duO'i

Ngi.ri thing du h thng Vin Kim sat Nhân dan là Vin truOng Vin Kim sat Nhân dan ti cao, do Quc hi bu, min nhiém, bäi nhim theo d nghj cUa ChU tjch ni.róc Nhim k5' cUa Viên truOng Vin Kim sat Nhàn dan ti cao theo nhim k5' cUa Quc hQi Khi Quc hi ht nhim ks', Vin truOng Vin Kim sat Nliàn dan ti cao tip tiic lam nhim vii cho dn khi Qu6c hi khóa mOi Mu ra Vin truâng Vin Kim sat Nhân dan ti cao Vin truóng Vin Kim sat Nhân dan ti cao chiu trách nhiêm và báo cao cOng tác truOc Quc hi; trong thni gian Quc hi khong hpp, chju trách nhim va báo cáo cong tác truc Uy ban thu'O'ng v%1 Qu6c hOi, ChU tjch nuO'c

Ngoài các co quan nêu trên, theo quy djnh cOa Hién pháp nàm 2013, b may Nhà nuOc Cong hOa xâ hi chU nghia Vit Nam cOn có co quan Kim toán nhà nuOc va Hôi dng Mu ct quôc gia; trong do:

- Kim toán nhà nuóc là co quan do Quc hi thành lip, hott dng dc 1p và chi tuán theo pháp luât, thirc hin kim toán vic quãn l, sCr dyng tài chInh, tài san cOng

- HOi dng bu cO quc gia là co quan do QUC hi thành lip, CO nhim vii t chcrc bAu cir dii

biu QUC hơi; chi do, hixĩ'ng dn cong tác bu cfr dai biu Hi dng nhân dan các Cap

2.2 VAN BAN QUY PHAM PHAP LUAT CUA NU'OC CONG HOA xA HQI CHU NGHiA VIT NAM

Pháp lut là mt hin tuçYng xã hơj phirc tap, nO duaC th hiên duOi nhiu hinh thlrC khãc nhau ThIJC

tin ljch scr cho thAy, pháp luât Viêt Nam du'çc th hin duOi nhthig hInh thCrC Ca bàn là van bàn quy phm pháp luât, tap quán pháp và tin lé phap; trong dO ChI:1 yu nhAt là van bàn quy phm pháp lust

2.2.1 GiOi thiu ye van bàn quy phm pháp lut

a Khái nim van ban quy phqm pháp lut

Theo Lut Ban hành van bàn quy phm pháp lut näm 2015 thi van bàn quy phm pháp lut duuc hiu là: VAn bàn cĩ Chtra quy pham phàp lut, duçrc ban hành theo dOng thm quyn, hinh thcrc, trInh tix, thO tuC luât dinh, trong dO cO quy tc xu, si chung, cO hiu 1irc bt buc chung, duc áp ding 1p di 1p Ii nhiu thn di vOi co quan, to ChUC, Ca nhân trong phm vi Ca flhlĩ,C hộC dan vi hành Chmflh nht dinh, do ca quan nhà nuoc, nguOi cO thm quyn quy djnh trong Lut nay và duct Nhà flUOC bão dam thuC hiên

b Dçc dkm cia van ban quyph41m pháp lut

- Do co quan nhà nuĩc, nguơi CO thm quyn ban hành

Pháp luât duac hInh thành tir con dirOng Nhà nuO,c Vi vây, chi nhung vAn ban do ca quan nhà nuOc, nguOi Co thAm quyn ban hành (theo lu.t dinh) mOi cO th là vAn bàn quy phm pháp lut VAn bàn quy phm pháp lut du9c CO quan nhà nuoc, nguOi CO thm quyn ban hành theo ten gi, ni dung

và trInh tu' nht djnh nhAm thit lap mOt trat t pháp lut Va tang cuO'ng pháp Chê xA hi ChO nghia Nhng vAn ban do CaC Ca quan hoC Ca nhân kháC khong du'C quy djnh trong Lut ban hành vAn bàn quy phtm pháp lut hin hành (Dàng Cong san Vit Nam, Doan Thanh niên Cong san H ChI Minh, CAnh sAt giao thơng ) ban hAnh, dO chira dung mt s dc dim cOa vAn bàn quy phm phAp luQt nhu'ng khOng là vAn bàn quy phm pháp luat

- Chira dirng cAc quy tc xCr sir chung, cĩ hiu hrc bat buc chung

PhO hp vĩ'i ten gi là van bàn quy phm pháp lut, vAn bàn nay chcra quy phm pháp lut là quy tc xci sir chung, cO hiu lirc bat buOc chung VAn bàn duc CáC Ca quan nhà nu'ĩ'c, nguO'i cĩ thAm quyn ban hành khOng chO'a dirng cAc quy tc xCr sir bat buc chung, khOng cO hiu hrc bat buOc chung

di vi moi chO th khi thuc di tung diu chinh cOa vAn bàn dO, ma chi Ap diving di vOi mOt hoc

mt nhOm chO th hn ch thI khOng phãi là van bàn quy phm pháp luat ma cO th là van bàn áp diing pháp lut hay van ban hành chInh thơng thuO'ng

- Du'c áp diing nhiu ln trong cuc sng

Dc dim nay cUa van bàn quy phm pháp lut th hin 0' gOc d duc ap diving cho nhiu chU th trong xa hi thuc di tu'QTlg diu chinh cOa van bàn dO trong mt thO'i gian dài và theo khOng gian rơng Diu dO cO nghia nơi dung cOa van bàn quy phm pháp 1ut dut áp dung di vO'i moi t chcic,

cA nhân trên lAnh th Viêt Nam hộc dan vj hành chInh nht djnh tuS' theo tInh chat cUa van bàn trong sut mt thđ gian dài khi nO cO giA trj pháp l' Vic Ap ding pháp lut di.rc thirc hin thng nhat nhu nhau khOng phân bit dO là ai, t chcic nào, 0' vj trI nao va thijc hin hanh vi trong thi dim nao Trong thirc t CO nhüng loai vAn ban tuy mang tInh phàp l nhung chi dirqc áp ding mt lan và chi trong quan he di vO'i cá nhAn, t ch(rc cu th duac ghi dIch danh trong vAn bàn thI khOng là vAn bàn quy phm phAp luat

2.2.2 H thng van bàn quy phim pháp lut

O gOc d pháp 1, trInh tir ban hành va thCr bac hiu lrc pháp l cUa van bàn trong h thng pháp lut là cAn cir có nhiu ' nghia và thrgc scr ding ph bin nhAt trong phân loi vAn bàn quy phm pháp luât cüa Nhà nu'Oc Cong hOa xA hi chCi nghia Vit Nam Dira vào hai cAn cir nay, theo quy djnh tti

Hin pháp nAm 2013, Lut Ban hành vAn bàn quy phm pháp luat nAm 2015, 0 Vit Nam hin nay có

các loai vAn ban quy phtm pháp luat sau day:

a Hiê'npháp

Hin phAp là dio luat gc cO giá trj pháp l cao nht, quy djnh nhting v.n d co bàn nht cUa dAt

rnxóc nhu: chê do chinh trj; quyên con nguOi, quyén Va nghTa vii co bàn cUa cong dan; kinh t, xA hOi,

vAn hóa, giAo duc, khoa hoc, cong ngh va môi truOng; bão v t6 quôc; QUC hi; ChInh phO; ChO tjch ntxOc Chi QUC hôi mó'i duac lam Hin phAp và sUa di Hin pháp Hin pháp diigc thông qua khi cO

It nhAt hai phAn ba thng s Di biu Quc hi biu quyt tan thành Vic trung cau dan v Hin pháp

do QUC hi quyt djnh Tr khi thành 1p nu,Oc Vit Nam Dan chü Cong hoà nAm 1945 cho tói nay,

chUng ta dA CO nAm bàn Hin pháp: Hin pháp nAm 1946, Hin pháp nAm 1959, Hin pháp näm 1980, Hin pháp nAm 1992 (di.rcic sCra di, b sung nAm 2001) và HiAn pháp nAm 2013 L do dn dAn sir

thay thA cOa các bàn HiAn pháp là do sir thay dAi cüa tInh hInh kinh tA - xA hi dAt nuOc

b Bô luat, Luat (sau dày gi chung là Lut)

Lut diiaC QUC hi ban hành nhm cii thA hoá HiAn pháp, cO giá trj phAp l sau HiAn pháp Luat cOa QuAc hOi quy djnh cac vAn d co bàn thuOc linh virc chinh trj, kinh tA, xA hi, quôc phOng, an ninh, tài chinh, tin tê, ngân sách, thuA, giáo dic, y tA, khoa hçc, cong ngh, môi triiO'ng, dM ngoi, to chirc

va hoit dng cüa b may nhà ni.rOc, quyn và nghia vi cüa cong dan

Luat cüa QuAc hOi phài diIçYC quA nCra tng sA dti biAu Quc hi biAu quyAt tAn thành Vic ban hành va xay dirng luat là hot dng co bàn, chU yAu cüa QUAC hi thông qua cAc k5' hop QuAc hi Vit Nam dang phAn dAu dA các linh vrc cOa d?yi sng xA hi du di.rçc diu chinh bang luât

c Ngh/ quye't cüa Quc hç5i

Nghj quyAt cOa QuAc hQi ducc ban hành dA: QuyAt djnh nhim vi phát triAn kinh tA - xA hi; dr toán ngân sách nhà nuOc và phân bA ngân sách trung u'o'ng; diu chinh ngân sách nhà rnrOc; phé chuAn quyAt toAn ngân sách nhà nuc; phê chuAn diu uOc quAc tA và quyAt djnh cAc vAn dA khác thuOc thAm quyn cUa QuAc hi

Nghj quyAt cUa QuAc hOi phãi duct quA ncra tAng sA di biAu QuAc hi biAu quyAt tAn thành

d Pháp lnh cia U ban thtth'ng vy Quó'c h5i

Pháp lnh cOa Uy ban thuOng vi QuAc hi cO giA trj pháp l thAp han HiAn pháp, Luât, Nghj quyAt cOa QuAc h5i Pháp lnh cUa Uy ban thuOng vii QuAc hi quy djnh nhtng vAn d duçc QuAc hOi giao, sau mt thIii gian thirc hin trinh QuAc hi xem xét, quyAt djnh ban hành luat Pháp 1nh c0a IJy ban thuOng viii QuAc hi phài dupc qua nCra tAng sA thành viên TiJy ban thuOng vii QuAc hi biAu quyAt tan thành

d Ngh/ quyé't cüa UjJ ban thzthng vy QuOCc hç5i

Nghj quyAt cOa Uy ban thuOng vii QuAc hQi duçc ban hành dA: GiAi thIch HiAn phAp, Luât, Pháp lnh; huOng dn hot dng cOa HOi dAng nhân dan; ban bA tinh trng khAn cAp trong cã nuOc hoc 0, tlrng dja phuang và quyAt djnh nhQng vAn d khác thuc thAm quyAn cOa U' ban thung vu QuAc hOi Nghj quyAt cüa (Jy ban thuong vv QuAc hi phAi duc qua nUa tAng sA thành viên Uy ban thuOng vu QuAc hOi biAu quyAt tAn thành

e Lnh, quyë't dinh cia Chi t/ch nithc

ChU tjch nuó'c ban hành 1nh, quyt djnh d quy djnh: Tng dng viên hoac dng viên cc b, cong b, bäi bO tmnh trng khn cp can ci vao nghj quyt cüa Uy ban thuang vu Quc hQi; cOng b& bai bO tInh trng khn cp trong Ca nuOc hoc 0' tirng dja phi.ro'ng trong truOng hp Uy ban thuOng vii Quc hôi không th hop du'çic; vn d khác thuc thm quyn cUa ChO tjch nuO'c

g Nghj d,inh cüa ChInhphü

Nghi dinh thxoc Chmnh phü ban hành nhm: Quy djnh chi tit thi hành các van ban quy phm pháp luât cUa Qu6c hôi, Uy ban thung vu Quc hôi va ChO tjch nuOc; quy djnh t chirc và hot dng cUa các Bô, co quan ngang bô, co quan thuôc ChInh phU va cãc co quan khác thuQc thm quyn thành

!p; quy djnh các bin pháp cu th thirc hiên chInh sách kinh t xã hi, quc phOng, an ninh, tài chInh, giáo diic, ; quy djnh nhttng vn d cn thi& nhu'ng chu'a th diu kin xây drng thành 1u.t hoc pháp 1nh Vic ban hành nghj djnh nay phãi du9'c sr dng cUa Uy ban thuO'ng vi Quc hi

h Quyet d/nh côa Thz tttóng ChInh phü

ThU tuOng Chinh phU ban hành quy& djnh d quy djnh: Bin pháp lãnh do, diu hành hot dng cUa ChInh phU vã h thng hành chInh nhà nu'ó'c ti'r Trung uong dn dja phuung, ch dO lam vic vó'i cãc thành viên ChInh phU, chInh quyn dja phu'ang va cac vn d khác thuOc thm quyn cUa ThU tuóng ChInh phU; biên pháp chi dao, ph& hap hoat dQng cUa các thành viên ChInh phu; kim tra hoit dng cUa cac bô, co quan ngang ho, co' quan thuôc ChInh phU, chInh quyn dja phu'o'ng trong vic thrc hin thrOng li, chU tru'ong cUa Dãng, chInh sách, pháp 1ut cUa Nhà nixO'c

i Thông tir cia Bç5 triró'ng và Thi trw&ng ccr quan ngang b5

Thông tu' cUa BO trtxO'ng và ThU tru'O'ng co quan ngang bô duac ban hành d: Chi ti& diu, khoãn, dim du'ac giao trong 1ut, nghj quyt cUa QUC hôi, pháp 1nh, nghj quyt cUa Uy ban thir?ng

vu Quc hôi, lénh, quy& djnh cUa ChU tjch nixO'c, nghj djnh cUa ChInh phU, quyt djnh cUa ThU ti.thng ChInh phU; bin pháp thirc hin chtrc nang quãn 1 nhà nu'ó'c cUa mInh

k Ngh/ quyèt côa Hç3i &ng thdm phán Toà an nhdn dan tô'i cao

HOi dng thm phán TOa an nhân dan tii cao ban hành nghj quy& d huO'ng dn vic áp diing thng nht pháp luat trong xét xCr thông qua thng k& vic áp dirng pháp 1ut, giám dc vic xét xir

m Thông tu' cia Chánh an Tôa an nhdn dan tóTi cao và Vin trlr&ng Vin kicm sat nhán dan tói cao

Chánh an TOa an nhân dan ti cao ban hành thông tu' d thrc hin vic quãn l CáC TOa an nhân dan và TOa an quân sir v th chirc và nhU'ng vn d khác du'Q'c Lut t chirc TOa an nhân dan và luat khác cO lien quan giao

Viên tru'ó'ng Viên kim sat nhân dan ti cao ban hành thông tu' d quy dinh, nhUng vn d du'crc Lut t chi'rc Vin kim sat nhân dan va lust khác cO lien quan giao

n Quyé't dfnh cza Tdng Kkm toán nhà niró'c

Tng Kim toán nhà nu'rc vo'i tu' cách là ngu?i dUng du ngành kim toán, ducic ban hành quy& dinh d quy dinh chun muc kim toán nhà nu'ó'c; quy djnh cii th quy trInh kim toán, h so kim toán

0 Van ban quy phgm pháp lut lien tich

Van ban quy phm pháp 1ut lien tjch là van bàn do co' quan nhà rnxó'c có thm quyn phi hçp

vo'i nhau hoac c quan nhà nuó'c có thAm quyn phi h9'p vO'i Doàn ChU tjch Uy ban Trung u'o'ng Mt trn T quc Vit Nam ban hành d hixo'ng dn thi hành nhü'ng vn d có lien quan dn quyn han, nhim vu cUa cac co quan, t chU'c do Van bàn quy phm pháp lut lien tjch gm:

- Nghj quyt lien tjch: Uy ban thuOng vii Quc hi hoc ChInh phU va Doan Chü tjch Uy ban

trung uong Mt trn T quc Vit Nam ban hành nghj quyt lien tjch d quy djnh chi tit nhtrng vAn

dA diiçc 1ut giao

- Thông tu lien tjch: Chánh an TOa an nhân dan ti cao va Vin truOng Vin kim sat nhân dan

ti cao; B twang, Thu truàng ca quan ngang b va Chánh an TOa an nhân dan ti cao, Vin truOng

Vin kim sat nhân dan tM cao ban hành thông tr lien tjch d quy djnh v vic pMi hçp giUa các Co

quan nay trong vic thirc hin trInh tix, thU tiic t tng

p Van ban quy phgm pháp lut cüa H5i dng nhán dan và ('Jy ban nhán dan

Hi dng nhân dan cap tinh, cAp huyn, cAp xã và a don vj hành chInh - kinh tA dac bit dixçc

ban hành nghj quyt và Uy ban nhân dan cAp tinh, cap huyn, cAp xã và a dan vj hành chInh - kinh t

dC bit dirçic ban hành quy& djnh nhm thirc hin ch(rc näng, nhim vu, quyn hn theo quy djnh cUa HiAn pháp, Luat T chrc chInh quyn dja phuong va luat khác có lien quan

DANH MVC TAI LIEU

1 Hin pháp ntxac Cong hoà xä hi chü nghia Vit Nam näm 2013

2 Luât T ch(xc Quc hôi nàm 2014

3 Lust T chCrc ChInh phCi näm 2015

4 Luât T chtrc Viên kim sat nhân dan näm 2014

5 Luât T chirc Toà an nhân dan nãm 2014

6 Lut T chirc chfnh quyn dja phirong nãm 2015

7 Luât Kim toán nhà nuó'c nãm 2015

8 Lut Ban hành van bàn quy phm pháp lut näm 2015

9 Lut BAu cir di biu Quc hQi và di biu Hii dng nhân dan näm 2015

10 Lut Hot dng giám sat cUa QUC hi và Hi dng nhàn dan näm 2015

11 Lut sra di, b sung mt s diu cUa Lut t chirc ChInh phU va Lut t chirc chInh quyn dja phuang näm 2019

12 Nghj quy& s 09/2016/QH14 ngày 27/07/2016 cUa Quc hi v co cAu t chCrc cUa ChInh phu nhim kS' Quc hôi Khóa XIV

13 Giáo trinh Pháp lut di cirong, TrirOng Dui h9c Nông nghip Ha nôi, Nhà xuAt ban Lao dng - Xa hôi, Ha Nôi, 2010

14 Giào trInh Pháp lut di cirang, TruOng Dii h9c Kinh t quc dan, Nhà xuAt bàn Di hpC Kinh t quc dan, Ha Ni, 2012

15 Bài giàng Phap 1ut di cuang, H9c vin Nông nghip Vit Nam, Nba xuAt ban Di h9c Nông nghip, 2014

16 Giáo trInh L lun chung v Nhà nuóc va phap lu.t (tái bàn lAn thi'r ba), Twang Dai hpc Lust Ha Nôi, Nhà xuAt bàn Tu' phàp, Ha NOi, 2019

CAU HOI ON TP

1 Anh (chj) hay neu nhung hiAu bit co bàn cUa mInh v Co quan quyAn lrc nhà ni.rOc?

2 Anh (chj) hay nêu nhung hiu bitt co bàn cUa mInh v Co quan hành chInh nhà nirOc?

3 Anh (chj) hay nêu nhQng hiu bitt co bàn cUa mInh v ChU tjch rnróc?

4 Anh (chj) hay neu nhung hiu biAt co bàn cUa mInh v Tôa an nhân dan?

5 Anh (chj) hay nêu nhung hiu bi& ca bàn cüa mmnh v Vin kim sat nhân dan?

6 Khái nim và d.c dim Cüa van bàn quy phm pháp !ut?

7 Anh (Chj) hay gió'i thiu v van bàn quy phm pháp 1ut do Quc hi và U' ban thi.r&ng vii QUC hi ban hành?

8 Anh (chi) hay giói thiéu v van bàn quy phm pháp luat do Chü tjch nuOc ban hành?

9 Anh (chj) hay giOi thiu v van bàn quy phm pháp luat do Chmnh phü, Thu tuó'ng ChInh phU ban hành?

10 Anh (chi) hay giâi thiu v van ban quy pham pháp 1u.t do B triiâng, Thu truO'ng Ca quan ngang

bô ban hành?

11 Anh (chj) hay gió'i thiêu v van bàn quy pham pháp 1u.t do Chánh an Toà an Nhân dan ti cao, Vin truOng Vin Kim sat Nhân dan ti cao ban hành?

12 Anh (chj) hay giói thiu v van bàn quy pham pháp luât do Tng Kim toán nhà nuO'c ban hành?

13 Anh (chi) hay giO'i thiu v van bàn quy pham pháp !uât do Hi dng thm phán TOa an Nhân dan

Chtrffng 3 NO! DUNG CO BAN CUA LUiT DAN SI)' VA LUiT H!NH SI)'

Chi.rong nay gm cac ni dung: NQi dung co bàn cCia Lust Dan sr gm: Hçp dng dan su, quyn

s hUu, quyn sà hUu tn tue, thra k& t t1ng dan sr; Ni dung co bàn cUa Lut Hinh sir gm: Ti phm

va hInh phat, t ting hInh sr Chuong nay cĩ miic tiêu: Giüp sinh viên nm disçc nOi dung co ban cüa Lut Dan sir, thu tic giãi quy& vii an dan sir, cĩ khá näng vn dicing kin thirc pháp lut vao thirc tin cong viëc va cuc sng; Trang bj cho sinh viên nhtng hiu bit co bàn v ti phm, cách thrc nhà nuoc xir li', áp dting hInh pht di voi ti phm, tir do nâng cao ' thüc pháp luat cUa các chU th& gOp phn phOng ng1ra Va d.0 tranh phOng chong ti phm, bão dam trt t an tồn xã hOi; Tang clxOng khà nang phi hçp lam vic nhĩm cOa sinh viên thơng qua thào lun các tInh hung pháp lut thrc th

3.1 NQI DUNG C BAN CUA LUAT DAN SU'

3.1.1 Hçrp dung dan sr

a Khái nim hcip dng dan sc

"Hçp dung dan sir là sr thồ thuan giEa càc ben v vic xác lip, thay dui hộc chAm dirt quyn

và nghia vii dan sir"

Hgp dung cĩ th hiu don giàn là hçrp the, lien kt giUa nhiu t chirc, cá nhàn v mơt nơi dung cii th trong cuc sang Trong do, d cO th "dung" chI trong sir h9p tác, lien kt nay các ben can xác 1p hçip dung theo nguyen thc: tir do giao kt h9p dung nhixng khOng trái pháp lust, do dirc xã hi; tir nguyen, bInh dAng, thin chI, h9p tác, trung thirc và ngay thAng Nhu vy, vic thit lap quan he hap dung là quyn tr do, nhung sir tr do nay phài trong khuơn khu nht djnh và theo chun mirc dao di.rc xä hi Ngồi ra, vic xàc 1p h9p dng phài di.rçc thirc hin trên tinh thin tr nguyen, bInh dâng giUa càc ben vĩ,i nhau Mi ben khong chi quan tam tOi tir do chI cOa mmnh ma cn ton trong tir do chI cUa ben kia d hai ben cĩ dugc ting nOi chung

b Chz th cra hcrp dng dan st

Chü th giao kt hçip dung dan sir phài cĩ nãng lirc hành vi dan sir Nàng lc hành vi dan sy cüa

Ca nhân xut hin khi cá nhân do tir dü 6 tuui trO len và phát trin binh thix&ng v th chat, trI tue Ngirơi tü dO 6 tuui dn duOi 15 tuui chi duc giao kt nhthg hgp dung dan sir phic vi nhu cAu tiêu dung hang ngày phU h9p vĩ,i lcra tuui, càc giao djch dan sir khác phãi duct nguOi di diên theo pháp lu.t dung Ngt.rOi tr dO 15 tuui dn duĩi 18 tuui dirge tir mInh xác 1p và thirc hin hgp dung dan sir tnCr càc hgp dung lien quan dn bt dng san, dng san phài däng k ho.c giao djch dan sr khác pháp luat yêu cAu phãi CO sir dung cOa ngu'Oi di din NguOi tir dO 18 tuui tnO len cĩ nãng lirc hành vi dan di.rac phép giao k& tht cà các loi hgp dung dan sir theo quy djnh cOa pháp lust

Nang hrc hành vi dan s1r cOa t chOc xuAt hin khi t chirc do diigc thành Ip hçp pháp vào thOi dim cO quyt djnh thành 1p hoac cho phép thành l.p hoc thra nhn t chCrc dO cOa co quan nhà ntxâc cO thm quyên

c N3i dung hcrp dng dan sr

TOy theo tirng 1oi hp dung, các ben thOa thun và ghi nhn ni dung cOa hap dung, v co bàn hgp dung dan sir gum cO các ni dung, thơng tin v: di tuçrng cOa hçrp dung (là tài san phài giao, cOng viec phai lam hoc khOng dugc lam); s lugng, cht lirgng; giã, phixang thirc thanh tốn; thai h?n, dja dim, phi.rong thc thirc hin hap dung; quyn, nghia vii cOa các ben; trách nhim do vi pham hap dung;phi.rong thCrc giãi quy& tranh ch.p NOi dung cOa hap dung do các ben thỗ thuan nhung khOng

trái pháp !uât và khong trái dao thrc xä hOi Trong truơng hçip các ben khong thỗ thu.n ma pháp 1ut

dã quy djnh thI áp diing các quy djnh cOa pháp lust d thirc hin

d Hmnh thi'cc hcip dng dan sr

HInh thirc hçp dng dan sir gm 16i nOi, van bàn hoc hành vi H9p dng bang lO'i nĩi cOn duçc goi là hop dng ming, theo do các ben bàn bac, thng nhAt nơi dung cUa hop dng trirc tip bang lOi noi Hgp dng bang van bàn là viec cac ben bàn bc, thng nht và ghi nhn ni dung cOa hçip dng duOi mt ding van bàn nht dnh, thơng thuOng là bang giy (bàn thng) hoac bang bàn din tü' (bàn mm) Hop dng bAng hành vi là viêc cac ben thng nhAt nơi dung cOa hop dng thơng qua mt hành dng, cCr chi, du hiu nht djnh Trong dO, hInh thirc hop dng bAng van bàn cĩ dQ chInh xác, d tin cay cao hon hop dng cĩ hInh thirc bAng lOi noi hộc bang hành vi Do vy, hop dng bAng lOi nĩi, bAng hành vi thixOng di.rçc ap diing di vOi nhung hop dng giàn don

TruOng hop pháp lut khơng quy djnh v hmnh thtrc cOa hçp dng thI các ben tồn quyn lira chon hInh thirc cüa hop dng, va du hop dng th hin bAng hInh th(rc gi thi giá trj pháp l cUng nhu nhau Trung hop pháp lut quy djnh hop ding phài dirgc th hin bAng hinh thCrc nht djnh nhu bAng van bàn, hay bAng van bàn cĩ cong chOng hoc chOng thirc thI hInh thirc cOa hop dng së quy& djnh giá trj pháp l cOa hap d&ng Tirc là nu hop dtng khơng dupt th hin bAng van bàn hoc van ban khOng cĩ cOng ching, chirng thirc thI së khơng cĩ giá trl pháp l

d Hiu lyc cia hçxp dng dan sy

D dam bào quyn lçi cOa các chü th trong quan h hop dng và quyn igi cüa các chO th khác, phap luât d.t ra mơt s yêu cau buơc các chU th phãi tuân theo khi giao k& hop dng dan sir, dO cüng chmnh là nhiThg diu kin cĩ hiu hrc cüa hop dng dan sir Hçp dng dan sir cĩ hiu hrc khi thOa man các diu kin cii th là: chCi th tham gia hop d*ng cĩ nang lirc hành vi dan s; mijc dIch và ni dung cUa hop dng khOng trái pháp lu.t và trái dio dirc xã hi; chü th tham gia hop dng hồn tồn tir nguyen; hInh thOc hop dng phU hop vdi quy djnh cđa pháp luat

Hap dng dan sir vơ hiêu (hop dng khOng cĩ hiu lirc) nu khơng dáp irng dirge mOt trong the diu kin cĩ hiu hrc cüa hop dng nhu' nêu trên Trong do, nu hInh thic là diu kin cĩ hiu lirc cUa hop dng, thI Tồ an, co quan nhà nirĩc cĩ thm quyn khác quyt djnh buc các ben thirc hin quy djnh v hInh th(rc cUa hop dng trong mt thOi han; qua thOi hn do ma khơng thirc hin thi hop dng

vơ hiêu Ngồi ra, hop dng dan sir cOn vơ hiu trong truOng hop di ti.rçrng cUa hop dng khơng th thirc hin dirge vi nguyen nhan khách quan

3.1.2 Quyên s& hfru

a Quyn sdr hthi tài san

* Khái nim quyn sO hUn

SO hUu là mOt phm trU kinh t& hInh thành và tn ti mt cách khách quan, phàn ánh nhUng quan he gina các cá nhân, các tap dồn, các giai cp v vic chim gi nhung cOa cãi vat cht trong xà hơi ma trirĩc ht là các tu lieu san xu.t

DuOi gĩc do pháp luât theo nghia rng, quyn sà hfru là h thng các quy phm do nhà nirĩc ban hành d diu chinh các quan h xA hi phát sinh trong linh virc chim htru, sCr diing va djnh dot các tu lieu san xu1t, tir lieu tieu dUng và cac tài san khác Theo nghTa hp thi quyn s hUu là mcrc d xi sir

ma pháp luat cho phép mt chU th dirge thirc hin các quyn nang chim hu, sr dung và djnh dot tài san trong nhUng diu kin nht dnh

* Ni dung cUa quyn sO hQu

Ni dung quyn sO hUu bao gm quyn chim hUu, quyn sir diing, quyn djnh doat

Quyn chièm hfru: Là quyn cUa chü sO' hUu dirçc thirc hin mci hành vi theo ' chI d nAm giu',

chi phi tài san cüa mInh, khong trái pháp 1ut va do dirc xã hi

Quyn th dyng: Là quyn khai thác cong dung, huO'nghoa 1i, lçi tc tr tài san Quyn sfr diing

cĩ th chuyn giao cho nguOi khác theo thOa thun hoc theo quy djnh cOa pháp luat

Quyn dinh doqt: Là quyn chuyn giao quyn sO' hü'u tài sàn,tir bO quyn sO hu, tiêu dung hoc

tiêu hOy tài san ChO s hüu Co quyn ban, trao di, tang cho, cho vay, d thira k, tr bO quyn sO' h&u, tiêu dung, tiêu hüy hộc thirc hin các hInh thc djnh dot khác phU hp vO.i quy djnh cUa pháp luat

di vOi tài san

Bơ luât Dan si' quy djnh nguyen tc thirc hiên quyn sO' hi'tu là chU sO' hü'u dtic thirc hin mi hành vi theo )2 chI cOa mInh d6i vO'i tài san nhiing khơng dt,rçic gay thit hai hoc lam ành hiiOng dn lai Ich cUa nhà nixO'c, lçii Ich cOng cong, quyn và lçii Ich hçp pháp cUa nguOi khác Quyn si htu cüa Ca nhân, pháp nhân và chU th khác duçic pháp luat cong nhn và bào v

* HInh thcrc sâ hUu

Hmnh thirc sO huu là mOt nOi dung quan tr9ng, quyt djnh bàn cht nhà nuO'c, ch dO xà hơi và trong mOt chrng mirc nht djnh, no cOn là cAn ccr d phân bit các ch d chInh trj, các nhà nuO'c khác nhau Bơ 1ut Dan sir nAm 2015 quy dnh các hInh thCrc sO' hU'u gmsO hU'u tồn dan, sO' htiu riêng, sä hfru chung Theo do:

S& hfru tồn dan là th hifu do Nhà nuO'c di din chO sO' hihi và thong nht quàn l bao gm cac tài san: dt dai, tài nguyen nixĩ'c, tài nguyen khống san, ngun 19'i O' vOng bin, vOng trO'i, tài nguyen

thiên nhiên khác và các tài san do Nhà nu'O'c du tu', quàn l là tài san cOng thuOc sO' hu tồn dan

SO' hifu riêng là sO' hilu cUa mt Ca nhân hoc mt pháp nhân Tài san hçp phAp thuơc sO' htu

riêng khơng bj hn ch v s lucrng, giá trj

SO' hfru chung là sO' hü'u cUa nhiu chü th di vO'i tài san, gm sO' hCru chung cOa cong dng, sO'

hti'u chung cOa cac thành viên gia dmnh, sO' hu chung cUa vçi chng, sO hUu chung trong nhà chung cu, sO' hcru chung Mn hp (di vO'i tài san do các chU sO' hfu thuc các thành phAn kinh t khác nhau gOp

vn d san xut kinh doanh) Quyn sO' h&u chung dirgc xác 1p theo thOa thuân, theo quy djnh cUa pháp 1ut ho.c theo tp quán SO' hu chung bao gm sO' hOii chung theo phn và sO' htlu chung hçp nht SO' huu chung theo phn là sO' hCru chung ma trong dO phn quyn sO' h0u cOa mi chO sO' hilu du'gc xAc djnh di vO'i tài san chung SO' htu chung hçp nht là sO' hü'u chung ma trong do, phn quyn

sO hCru cOa mi chO sO' hü'u chung khOng duct xAc djnh di vO'i tài san chung SO' hQ'u chung hçip nhAt bao gm sO' hCru chung hçip nht cO th phân chia và sO' hfru chung hçp nhAt khOng phân chia, các chü sO' hüii chung hçip nht cO quyn, nghia vi ngang nhau di vâi tài san thuc sO h1u chung

* CAn cO' xac 1p và chm dOt quyn sO' h&u

Các cAn cO' xác 1p quyn sO' hü'u cOa cA nhân, t chtrcdi vO'i tài san gm: lao dong, hot dQng san xut, kinh doanh hçp pháp, do hot dng sang to ra quyn sO' hü'u tn tue; to thành tài san mO'i do sap nhp, trn lan, ch bin; duçic chuyn quyn sO' hü'u theo thồ thuan hoc theo bàn an, quy& dinh cUa TOa an, quy& djnh cOa co quan nhà nuO'c cO thAm quyn; thu hoa Ioi, lçii t1rc; duçc thCra k; chim hu trong cAc diu kin do phap lust quy djnh d6i vi vt vơ chU, vt bj dAnh ro'i, bj bO quên, b chOn giu, gia sOc, gia cm bj tht lac, vat nuơi du'O'i rnrĩ'c di chuyn tir nhiên

CAn ci chm dOt quyn sO' htru di vĩ'i tài san cOa cá nhãn, t chO'c gm: chU sO' hihi chuyn quyn sO' hü'u cUa mInh cho nguOi khác, chO sO' h[u tü bO quyn sO' huii cOa mInh; tài san dA duac tiêu dung hộc bi tiêu hu; tài sAn bj xO' l d thirc hin nghia vi cUa chO sO' hCni; tài san bj trung mua; tAi san bi tjch thu; tài san

dã duçc xác 1p quyn so huu trong các diu kién do pháp !uQ.i quy djnh; tài san dã duçc xác !p quyn sO hüu cho ngu,Oi kbác theo quy djnh cüa B 1ut Dan sir näm 2015

Các can cir xac lip, chm dirt quyn sO hfru nêu trên gop phn giãi quyt các tranh chap trong thirc tin lien quan dn quyn sO huu va là co sO' d pháp 1ut cong nhn Va bão v các quyén cüa chO

sO hUm

b Quyn s& hz2'u trI tue:

Trong qua trinh hôi nhap vO'i nn kinh t th gió'i, ngoài các giá trj tài san, các giá trj tn tu duc nhà nuO'c Vit Nam däC biêt quan tam, nôi dung v quyn sO' hUu tn tu duçrc quy djnh trong B luat Dan sir näm 2015, Lut SO' hU'u trI tue va cac van ban quy phm pháp lust khác

Quyn sO' hrru trI tu là quyn cUa t chirc, cá nhân di vOi tài san tn tuê, bao gm quyn tác giã

và quyn lien quan dn quyên tãc giã, quyn sO' ht'ru cong nghip và quyn di vO'i ging cay trông

* Quyn táC giâ và quyn lien quan

Quyn tác giã là quyn cOa to chi:rc, cá nhân di vO'i tác phm do mInh sang to ra hoc sâ hUm

Di tuçrng cUa quyên tác già bao gm moi san phm sang to trong CáC linh V1IC van h9c, ngh thuat, khoa hçc du'gc th hin duOi bt kS' hInh thtrc va bang bAt kS' phu'crng tin nào, không phân bit ni dung, giá trj

Ni dung quyn tác giã gm quyn nhân than và quyn tài san di vó'i tác phAm Trong do: + Quyn nhân than gm: quyn dt ten cho tác phAm; dirng ten và nêu ten that hoc bUt danh trên tác phAm; bão v sr toàn vçn cUa tác phAm, không cho ngu?i khác sCra chUa, cAt xén, xuyên ttc tác phAm quyên nay cUa tác giã du'ç'c bão h vô thO'i han

+ Quyn tài san gm: quyn sao chép tác phAm; cho phép to tác phAm tái sinh; phan phi bàn gôc và bàn sao tác phAm; truyn dt tác phAm den COng chUng; cho thuê chuong trInh may tInh Quyn lien quan dn quyn tác giã là quyn cUa t chirc, cá nhân di vO'i cuc biu din, bàn ghi

am, ghi hInh, chu'ong trmnh phát song, tin hiu v tinh mang chu'crng trInh du'gc ma hóa

Nhu' vây, trong khi quyn tác già thuc v t chirc, cã nhân sang to hoc sà hU'u tác phAm, quyn lien quan là quyn du'çic trao cho các t chcrc, cá nhân thirc hin vic truyn ba và ph bin mt

s loi hInh tác phAm dn vO'i cOng chUng (thông qua hot dng biu din, ghi am, ghi hInh, phát song ) Di tu'9'ng cUa quyn lien quan bao gm CUC biu din bàn ghi am, ghi hInh, chu'o'ng trInh phát song, tin hiu v tinh mang chu'o'ng trInh du'c ma hOa Nôi dung quyn nhan than cUa quyn lien quan chi duct quy djnh di vO'i ngu'O'i biu din, theo dO chU th nay cO quyn du'c duct gii thiu ten khi biu din, khi phat hành bàn ghi am, ghi hinh, phát sOng cuc biu din, và quyn duçic báo v six toàn vn hInh tu'9'ng biu din V quyn tài san, nguOi biu din, nhà san xuAt bàn ghi am, ghi hInh

và th chrc phát sOng cO cac quyn nhu sao chép, phat song, phân ph& dn cOng chUng di tu'9'ng cUa quyên lien quan

* Quyn sä hu cOng nghip va quyn d6i vO'i gi6ng cay tnng

Quyn sO' hztu cOng nghip là quyn cUa t chUc, cá nhân di vO'i sang ch& kiu dang cong

nghiep, thi& k b6 tni mach tIch hp ban dan, nhan hiu, ten thixo'ng mi, chi dn dja l, bI mat kinh doanh do mInh sang to na hoc s& hU'u và quyn chng cnh tranh khOng lành mnh

+ Quyn di vO'i sang ch& kiu dang cOng nghip, thit k b tni mach tIch hp ban dn gm: quyn duct dUng ten tác già tnong van bang báo h do nhà ni.ró'c cAp; giO'i thiu, quyn s diing, quyn cho phép hoc cAm ngu'O'i khãc scr dimg

+ Quyn di vO'i bi mat kinh doanh bao gm: khai thac, scr dicing, cho phép hoc cAm nguO'i khac tip can, scr drng, tit l bi mat kinh doanh Bi mat kinh doanh du'c bão h nu dáp U'ng cac diéu kin:

không phài là hiu bit thông thu6ng và không d dang cO duçic; khi duçc sCr ding trong kinh doanh se tao cho nguô'i nAm giu bI mat kinh doanh lçi th so vâi nguäi không nm giu hotc không scr ding bI mat kinh doanh do; duçc chU sO htru bão mat bAng các bin pháp cn thit d bI mat kinh doanh do không bj bôc l va không d dang tip can thrgc

+ Quyn di vo.i nhn hiêu, ton thixong mai gm: sCr ding, cho phép hoc cm ngu6i khác sO,

dung nhãn hiu, tOn thuo'ng mai trUng hoac thong tir dn mi.rc gay nhm lan

+ Quyn sCr ding chi dn dja l nhAm chi dn xu.t xCr, ngun gc cOa san phAm thuc v t

chCrc, Ca nhân dáp Crng cac diu kin do pháp luat v sO' hu'u tn tu quy djnh Quyn di vo'i chi dn dia

l thuôc v Nba nuO'c

+ Quyn chng ctnh tranh không lành manh: th chCrc, cá nhân bj thit hai hoc cO khã näng bj

thit hai do hành vi canh tranh không lành manh trong linh vrc sO' hu trI tu (nhi.r scr dung chi dn thuo'ng mai gay nhm ln v chO th kinh doanh, ngun gc thuD'ng mai cUa hang hOa dlch vu; dang

k2, chim giU, sCr ding ten min trái phOp theo pháp luat sr hfl'u trI tue) cO quyn yeu cu co' quan

nhà nuó'c có thm quyn ap diing cac bin pháp dan sir quy djnh tti Luat Si hcru tn tu va cac bin

pháp hành chfnh theo quy djnh cOa pháp luat v canh tranh

Quyn Mi vái gió'ng cay trng là quyn cOa t chirc, Ca nhân di vO'i ging cay trng mO'i do

mInh ch9n tao hoc phát hin và phát trin hoc du'c hu'O'ng quyn s hQ'u Luat SO' hru tn tu quy djnh các nhóm quyn khác nhau di vO'i tác giã gi6ng cay trng và chU bAng bão hQ ging cay trng, theo dO:

+ Tác già ging cay trng thiçc ghi tOn vOi danh nghTa là tác giã trong BAng bão h ging cay

trng, S däng k2 quc gia v ging cay tring duçc bào hO và trong các tài lieu cong b v ging cay trng; dixçic nhan thO lao tr chU bAng bão hQ

+ ChO bAng bão hO cO quyn sCr dung hoc cho phép nguOi khác sir dung cac quyn sau day lien

quan dn vat lieu nhân gi6ng: san xuAt hoc nhân ging; ch bin nhAm mic dIch nhân ging; chào hang; bàn ho.c thirc hin các hoat dng tip can th tnung khác; xut khu; nhap khu; km git d thirc hin các hành vi nêu trên Ngoài ra, chU bAng bão hO cO quyn ngän c.m hành vi xâm pham quyn di vo.i ging cay tnng

3.1.3 Thu'a kê

a Gió'i thiëu v thira k

Quyn thira k là mOt trong nhü'ng quyn ca bàn cOa cong dan; cá nhân cO quyn lap di chUc d djnh doat tài san cOa minh; d Iai tài san cOa minh cho ngi.rO'i thfra k theo phap luat; hung di san theo

di chUc hoc theo pháp luat

NguO'i thtra k khOng là cá nhân cO quyn hu'O'ng di san theo di chOc

Quan h thi'ra k phát sinh khi mOt cá nhan cht và có d 'ai tài san Di san thira k bao gm: tài san riOng cOa ngui cht, phAn tài san cUa nguäi cht tnong tài san chung vó'i ngixO'i khác

ChO th hhàng thi'ra k cO th là cá nhân hoc t chirc Nu là cã nhân thI phãi cOn s6ng vao thai

dim m thira k ho.csinh ra và cOn s6ng sau thO'i dim mO thi'ra k nhhng dâ thành thai tnxO'c khi

ngui d lai di san ch& Nu là t chU'c, t ch'.rc dO phài thn tai vào thOi dim m thira k (t chirc chi

du'ic huO'ng di san theo di chOc) Tu' thuOc vào hoàn cành cii th& ngixO'i hu'àng thira k có trách nhim thy'c hin các nghTa vii tài san trong pham vi di san

b Hinh thi'c thuia ké'

BO luat Dan sir nàm 2015quy djnh hai hInh thOc thi~a k là thra k theo di chUc va thira k theo

pháp luat

* Thi'ra k theo di chüc

Di chUc là sir th hiên ' chI cUa cá nhân nhm chuyn tài san cüa mInh cho nguOi khác sau khi ch& Ca nhân tir 18 tui trO' len, cĩ näng Iirc hành vi dan su cO quyn !p di chUc d djnh dot tài san cüa mInh cho ngui khác sau khi cht; nguOi tir dü 15 tui dn duĩi 18 tui duçc 1p di chüc nu du'cic s's dng cüa cha, me hộc nguơi giám ho NguO lap di chic cĩ quyn chi djnh nguơi thira k& trut quyn huOng di san cüa ng'si thü'a k; phân djnh phn di san cho tirng nguơi thira k; giao nghia vv cho ng'sOi thi'ra k Tuy nhiên, pháp lu.t han ch quyn cüa nguO'i d 1i di san bang vic quy djnh nhung ng'sơ'i thra k khơng phii thuc vao ni dung cUa di chüc bao gm: cha, mc; v (chng); con chua thành niên hoc con dã thành nien nh'sng khong cOn khà näng lao dng Mi ng'sO'i thtra k khơng ph11 thuOc vao ni dung cüa di chUc duçrc huong 2/3 mt sut thi'ra k theo pháp lu.t

Di chüc cĩ hiu hrc phap !ut khi thỗ man các diu kin là: ngu'Oi 1p di chüc phai Co näng 1irc chO th va phâi trong trng thai minh man, sang sut khi lap di chüc; nguO'i 1p di chOc khơng b hra

di, de dça hoc cu0ng ép; ni dung di chOc khong trái pháp luat, do dirc xä hi; hInh th(xc di chOc khơng trãi quy djnh cüa pháp luat

V hinh thirc, di chOc phãi duçrc lap thành van bàn, trixO'ng h9p tInh mng ngui d lai di chOc bj

cái ch& de d9a do bnh tat hoc cac nguyen nhân khac ma khong th lap di chOc bang van bàn thI thrçic d lai di chOc bang ming Di chUc miéng hap pháp nu nguOi d li di chcjc th hin chI cu6i cOng cOa mInh truO'c mat it nht hai ngu'Oi lam chirng và ngay sau do nhttng nguai lam chcrng ghi chép li, cOng k' ten hoc dim chi Trong thai hn näm ngày, k ti ngày ngu'Oi di chUc ming the hin chi cui cOng thl di chUc phai duac cong chcrng hoc chirng thirc Sau ba tháng, k tir thai dim

di chOc miêng ma nguài d lti di chüc cOn sng, minh man, sang su& thI di chOc ming mc nhiên bj hu'bO

* Thi'ra k theo pháp luat

Thra k theo pháp luat là thira k theo hang thi'ra k, diu kin va trInh tir thOa k do pháp luat quy djnh

Thira k theo phap luat dupc áp dung trong các truOng hap: khOng cO di chOc; di chUc khong hap phap; nhctng nguOi thfra k theo di chUc du ch& truĩc hoac cht cOng thai dim vOi ng'sai lap di chUc; ca quan, t chirc duçrc hiràng thtra k theo di chUc khơng cOn vào thOi dim mo thi'ra k; nhUng ng'sO'i d'soc chi djnh thira k theo di chOc ma khơng cĩ quyn hu'Oiig di san hoc tir chi quyn nhan di san Thira k theo luat cOng dirGe ap diing di vo,i phn di san khong duct djnh dot theo di chOc, di san cO lien quan dn phn cUa di chOc khơng cĩ hiu lire phap luat, lien quan dn nguO'i duc thO'a k theo di chOc nhung h khơng cĩ quyn hirOng di san, tir chi quyn nhan di san, ch& trirĩc hoc ch& cOng thOi dim vĩi nguOi lap di chUc, lien quan dn co quan, t chOt du?c huàng di san theo di chOc nhirng khong cOn vào thai dim mO thtra k

Trên co sO mi quan h gina ngu'O'i d lai thira k và nguäi duç'c hiràng thCra k (quan h hon nhân, quan h huy& thng, quan h nuơi duOng ), B luat Dan sir näm 2015 quy djnh cO ba hang thira sau:

- Hang thira k thO' nht: Va (chng), cha dé, mc dé, cha nuơi, mc nuơi, con dé, con nuơi cOa nguOi cht;

- Hang thra k thir hai: Ong noi, b nOi, ơng ngoai, bà ngoi, anh rut, chj rut, em rut cUa nguOi cht, cháu ruQt cOa ngirO'i ch& ma nguOi ch& là Ong nOi, b ni, ơng ngoi, ha ngoi;

- Hang thira k thU ba: Ci ni, ci ngoi cUa nglxOi cht; bác ruôt, chU ruOt, cau ruOt, cô ruôt, di rut cUa ngi.rôi cht; cháu rut cUa nguOi cht ma nguôi ch& là bác ruôt, chO ruOt, câu ruôt, cô ruôt, dl ruôt, chit rut cüa ngu'Oi chit ma ngi.rOi cht là cij ni, cii ngoi

Nhtng ngui thira k cing hang duc hung di san bang nhau, nhüng ngrOi ó, hang thira k sau chi thrçc huOng di san nu nhi.r hang thira k tnrâc không con ai do dä ch&, không có quyn huOng di san, bj truAt quyn huOng di san hoc tr ch6i nhn di san TruOng hgp ht ba hang thira k ma không cOn ai thI di san cOa ng1xi cht thuc v Nhà niiâc

B lut Dan sir näm 2015 quy djnh v thi'ra k th vj theo do nu con cUa ngi.rOi d li di san cht truác hoc cOng thOi dim vi ngithi d li di san thi cháu së du'gc hi.rOng phn di san ma cha hoac mc cháu drnc hi.rOng nu cOn sng, nu cháu cOng ch& tnró'c hoc cOng thO'i dim vOi ngu'Oi d li di san thl chat thrc hrning phan di san ma cha hoc mc chat duçc hung nu cOn sng

3.1.4 T t1ng dan si

a Các nguyen tc c0 ban cza to' tyng dOn sy

* Quyn quyt djnh va tir djnh dot cOa duong sir

Day là mt trong nhOng nguyen tc Co bàn, dc trung nhat cOa t6 ting dan sir Theo do, khi xãy

ra tranh chip dan sir các ben throng sir tir quyt dnh ViC khri kin hay khong khOi kin ti Co quan tOa an Thông thuOng toà an chi giãi quyt tranh chap khi cO don khi kin, don yêu CâU cOa throng str

và chi giãi quyt trong phm vi don khOi kin, don yêu cAu do

* Cung cap chCrng ci.r va chtxng minh trong t tiing dan sir

Ca nhân, ccr quan, t chi'rc khi kiên, yeu cAu d bão v quyn và lçi Ich hçp pháp cUa mInh hoc cOa nguOi khác cO quyn và nghia vii cung cap chOng cir cho tOa an d chOng minh yêu CâU cUa minh

là h9p phap Tuy nhiên, do mt s loi chrng cO khOng d dàng tr thu thp bOi các ben throng su nén toà an thirc hin xác minh, thu thp chOng cO trong nhung truOng hqp nht djnh

* Blnh dâng v quyn va nghia vi trong t ting dan sçr

Ni dung nguyen tc biu hin 0, vic áp diing phap lut cOng bang, thng nhAt di vói cac chU

th tham gia t ting dan sir Các diiong sir thrçic quyn ngang nhau trong vic dua ra yêu cau, phàn di yêu cau cOa ben kia, xut trinh chirng cO, dua ra l lë, tranh luan, khiu ni, kháng cáo Các throng sir blnh dAng v nghia vii cung C.p chOng cO, chap hành các quy& djnh và bàn an cOa co quan tOa an

* Hoà giài trong t tiing dan sir

Hoà giài là nguyen tac mang tInh d.c thO cOa t t1ing dan sir vOi mic dich tto diu kin cho cac ben tir thoà thun vOi nhau v phuong thOc giài quyt vy an nhm phát huy truyn thng doàn kt, tuong than, tuong ai trong nhân dan, nâng cao hiu qua giài quyt nhUng tranh chap, hn ch nhtrng chi phi tn kern v tin bc và thOi gian cOa Nha nuOc cOng nhu cOa cong dan

HOa giài là thO tic bat buc trong qua trinh giài quyt c0a toà an và du9c thirc hin a tAt ca các giai don cOa t tyng dan sir Toà an giái thich cho h9 v hu qua cUa hOa giài thành va hoà giài khong thành Vy an chi di.rçc di.ra ra xOt xO nu cac ben throng sir hOa giãi khOng thành

Tuy nhien pháp 1ut cO qui djnh mt s truOng hçp khOng duçrc hoà giai nhu yeu cAu dOi bi thuOng gay thiet hti dn tài san cUa Nhã nuOc; vii an dan sir phat sinh tir giao djch trái pháp luat hoc trái dao dOc xä hôi

b C/ia th ttyng dOn sy

* ChU th tin hành t tyng dan sir

- Toa an nhân dan thirc hin xét xCr các tranh chAp v quyn sO hru tài san, hçrp dng dan su, quyn sO' huu tn tue, thira k& quyn sO dyng dAt và tài san gAn lin voi dat va giãi quy& viêc tuyên

b ho.c hUy bO quy& djnh tuyên b mơt ngilOi mt hoac bj hn ch näng !1rc hành vi dan sr; tuyën bơ hoc hüy bơ tuyên b mt nguơi mt tIch hoc dä ch&; xác djnh quyn sO htru

- Vin kim sat nhân dan thuc hiên kim sat vic tuân theo pháp luât; yêu cu, kin nghj, kháng nghj; tham gia phiên tOa so thm di vĩ.i nhung vii an do tOa an tin hành thu thp chirng cir, tranh chp tài san cơng, loi Ich cong cơng, tranh chip ma mt ben throng sçr là nguOi chua thành niên, ngirO'i cO nhuoc dim v th cht, tam than; tham gia cac phiên tOa phUc thm, phiên h9p giám dc thm, tái thm

- NguOi tin hành t tiring dan sir là nhU'ng ngirOi thuOc co quan tin hành t tiing dan sir nêu trên gơm chánh an tồ an, thm phán, hơi thm nhân dan, thm tra viên, thir k' tồ an, vin trirOng vin kim sat, kim sat viên, kim tra viên

* Chü th tham gia t tiing

- Du'ang sir là Ca nhân, co quan, t chirc bao gm nguyen dan, bj dan, ngirOi Co quyn li nghia vii lien quan Trong do:

Nguyen don là nguOi khOi kin, nguOi duot Ca nhân, co quan, t chcrc khác do BO lut T t1ng Dan sr näm 2015 quy djnh khOi kin d yêu cu tồ an giài quyt vi an dan sir khi cho rang quyn và lçii Ich hçrp phap cOa mInh bj xâm pham

Bj don là ngirOi bj nguyen don khO,i kin hoc cá nhân, co quan, t chirc khác do B lut T tng Dan sir näm 2015quy djnh khơi kin

NgirOi cO quyn lci, nghia v11 lien quan là ngi.rOi tuy khOng khOi kin, khOng bj kiên, nhung vic giãi quy& vi an dan sir cO lien quan dn quyn lçi, nghia vii cüa h nên h du?C tir mInh d nghj hoc các dirang sr khác d nghj và duçic tồ an chp nhn dua h9 vào tham gia to ting vOi tu' cãch là nguO'i

cĩ quyn lç'i, nghia v lien quan

- Ngu'O'i tham gia th tvng dan sir khác gm: NguO'i dai diên cUa duang sir, ngu'O'i bão v quyn và lri Ich hçp pháp cüa du'ong sir, nguO'i lam chirng, nguO'i giám djnh, ngu'O'i phiên djch

c Thi tyc giái quyét vy an dan sy'

Trong th ting dan sir cO giãi quy& v vic dan sir va giài quy& vi an dan sir Trong khuơn kh giáo trinh chüng tOi giĩ'i thiu v thO tic giãi quy& vii an dan sir

* KhO'i kiên và thu l' vu an

Ca nhân, ca quan, t chrc cĩ quyn dan sir bj xâm phm cĩ th tir mInh hoc thơng qua nguO'i

di din h9p pháp khO'i kiên vii an ti tOa an d yêu cau bão v quyn va lçii Ich h9p pháp cUa mInh

Ca nhân, ca quan, th chcrc khO'i kiên phãi cO don khâi kiin kern theo tài lieu, chü'ng cir Sau khi nhn duc don khâi kin, nu thy vv an thuOc thm quyn giãi quy& cüa minh và vic khO'i kin dáp ing dÀy dO cac diu kin theo quy dinh cCia phap luat thI tồ an së tin hành thii l' vii an và vào s thii

1 Nu khOng thuơc thÀm quyn, tồ an së chuyn dan khO'i kin cho tồ an cO thÀm quyn khác hoac trà lai dan kin cho ngu'i khOi kin

* Hồ giài và chuÀn bj xét xcr vii an

ThO'i han chuÀn bi xét xr là hai hộc bn tháng k tir ngày th%1 l vii an thy theo tInh chAt cOa trng loai vii an (trir cac an diroc xét xcr theo thO tiic rOt g9n hoc vii an CO yu t nirOc ngồi), cO

th duc gia han nhung khOng qua mơt tháng hoc hai thang thy tirng loai vi an Trong giai doan nay, tOa an së thirc hin các cong vic: phân cong thAm phan giãi quyt vii an, thơng báo v vic thi l' vii

an, lap h sa vu an, tin hành hOa giãi, quyt djnh dua vi an ra xét xcr

Trong qua trInh hOa giài nu duang sr thoa thun dugc cach giài quyt vii an dan sir thI tồ an 1p biên bàn boa giãi thành ghi rơ ni dung vii an và ni dung các throng sir dA thOa thun Ht thai han

bay ngày sau hOa giài, nu các throng sir khong cĩ 2 kin v ni dung dä thĩa thuan thI tOa an ra quyt djnh cong nhn sir thOa thuân cOa các throng sir va vu an dan sir chm dut Nu các ben hồ giái khong thành và khong cĩ can cir d dInh chi hoc ttm dInh chi vii an thI tồ an ra quyt djnh dira vi an ra xét xir Quyt djnh nay phãi thrgc gCri cho các duong sr và vin kim sat cUng cAp sau khi ra quy& djnh

* Xét xü so' thAm

Xét xir so' thAm là xét xcr lAn dAu cüa tồ an Thành phAn hOi dng xdt xcr so' thAm gm mt thAm phán và hai hi thAm nhân dan, truO'ng hpp dc bit gm hai thAm phán va ba hi thAm nhân dan Phiên tồ so thAm du'çc tin hành vO.i sir cO mtt cUa du'o'ng sir, ngi.rO'i di din cüa duong sir, ngträi bào

v quyn 19'i cüa duong sir, ngi.rO'i lam chirng và nh&ng nguO'i lien quan khác Dii din vin kim sat chi tham gia phiên tOa so thAm di vO'i mt s vii an nhu dã giĩi thiu a phAn trên

TrInh ti,r phiên tồ so thAm gm cO thU tiic bat dAu phiên tồ, xdt hOi ti phiên tồ, tranh lun tti

phiên tồ, nghj an và tuyên an

Bàn an so' thAm cUa tồ an là kt qua cUa phiên tồ so' thAm nhung chua cO hiu 1irc ngay Sau khi cO bàn an so' thAm, trong thai hn luat dlnh, du'oiig sir, ngiiO'i d.i din cUa du'ang 5lt, Ca quan, to chCrc khO'i kin cO quyn khang cáo, Vin tru'O'ng Vin kim sat (cUng Cap Va Cap trén trirc tip) cO quyn kháng nghj ma khơng kháng cáo, kháng nghj thI bàn an so' thAm cO hiu 11rC pháp lut và thrpc du'a ra thi hành

* Xdt xi:r phUc thAm

Xét xi phUc thAm là vic tồ an cAp trên xét li bàn an cUa tồ an cAp so thAm chua cO hiu lirc

pháp luât bi kháng cào hỗc khang nghj V pham vi xdt xir, tồ an Cap phUc thAm chi xem xét nơi dung khang CáO, kháng nghj va nhu'ng phAn kháC cUa bàn an cO lien quan dn ni dung khang cao, khang nghj Thânh phAn hi dng xét xir phUc thAm gm ba thAm phan, trong do CO mt chU tog Di din vin kim sat tham gia tat ca CàC phiên tOa phUc thAm d kim sat viC tuân thU pháp luat t t1lng

TrInh tir phiên tồ phUc thAm thrQ'C tin hành tiro'ng tir nhu' phiên tồ so thAm Trén CO sO' nhing can ci.r cii th do phap luat quy djnh, hi dng xét xCr phUc thAm CO quyn: giü' nguyen bàn an so' thAm; sU'a bàn an so thAm; hu' bàn an so thAm và chuyn h so vii an cho tồ an cAp so thAm giài quyt li vii an dan sr; hu' bàn an so' thAm và dInh chi giãi quyt vii an Bàn an phUc thAm cO hiu hrc phap lut

k tir ngày tuyên an

* Thi hành an

Thi hành an dan sir là giai do.n kt thUc cUa qua trInh t tiing theo dO các bàn an dan sr cUa tồ

an duç'c bào dam thi hành Vic thi hành an së do co quan thi hành an cUng cAp vai tồ an dà xét xCr so

thAm thi hành TrirO'ng hçcp vi an du'p'c xét xir phUc thAm thi do co' quan thi hành an cAp tinh thi hành

* Giam d6c thAm va tái thAm

Là thu tyc dc bit d tOa an xét lti bàn an cUa tOa an dã cO hiu lirc pháp luat bj khang nghj

Can ctr khàng nghj giám dc thAm là k& luan trong bàn an khơng phU h9p vâi tinh tit khàch quan cUa vy an; cO vi pham nghiêm tr9ng trong thU tyc t tyng; cO sai lAm nghiêm tr9ng trong vic áp dyng phap luât COn can cir khang nghj tái thAm là xuAt hin tInh tit quan tr9ng cUa vy an ma throng sir khơng th bi& du'oc trong qua trinh giài quy& vy an; cO co sO' chU'ng minh k& lutn cUa nguO'i giàm djnh, lO'i djch cUa ngu'i phiên djch khong dung sir that hoc cO già mao bang chU'ng; thAm phan, hi thAm nhân dan, kim sat viên c6 tInh lam sai lch h so' vi an hoc c tinh kt luan trái phàp luat; bàn an cUa co quan tOa an hộc co quan nhà nu'O'c ma tOa an dä can cr vào dO dA giài quy& vi an dà bj hUy

ThO'i han cUa khang nghj theo thU tyc giám dc thAm là 03 näm k tir khi bàn an cO hiu lu'c pháp luat hoc 02 näm k tir ngày hAt thO'i han kháng nghj, tOy tirng trirO'ng hçp ThO'i han kháng nghj theo

thii tuc tãi thAm là 01 näm, k ttr ngày ngiiO'i CO thAm quyn khang nghj bi& du'cic can ccr d kháng nghi Phiên tồ giãm dc thm, tái th.m khơng mO cong khai, tai phiên tồ, mt thành viên ccia hi

dong xét xcr trInh bay ni dung vu an, nơi dung kháng nghi, kim sat viên trInh bay ' kin khang nghj Hơi dng giám dc thm, tái thm thão luan và ra quyt djnh

3.2 NQI DUNG C BAN CUA LUAT H!NH sty

Nhu vây, ti pham duac hiu mơt cách khái luçc là hành vi nguy him cho xä hi do nguOi cĩ nAng luc trách nhim hinh sr hộc phap nhân thuong mi thirc hiên, cO li, dixçc quy djnh trong Bơ lut HInh sir và phai chju hInh pht

b DOu hiu t3iphgm

- ThCr nht, tOi phm là hành vi nguy him cho xã hi

Hành vi nguy him là du hiu co bàn, quan tr9ng nhAt d nhan bi& ti phm trong các vi phm pháp lut Sir nguy him cho xa hOi cOa ti phm là 0, mirc cao nMt B 1ut HInh sir quy djnh "nhung hành vi tuy cO du hiêu cOa tơi phm, nhixng tInh chat nguy him cho xa hQi khơng dang k thi khong phài là tOi phm " Hành vi nguy him phãi là k& qua hot dng cOa con ngu'O'i hoc pháp nhân thu'ong mi và phãi biu hin ra ben ngồi th giĩ'i khách quan btng hành dng hoc khơng hành dng, xâm hai các quan he xa hơi, gay thiêt hi hoc de d9a gay ra thit hi dáng k cho xã hi Mirc dO nguy him cOa tOi phm can ccr vào mtrc do thiêt hai, tInh cht và mirc dO li, dng co', muc dIch, cong cii, phuo'ng tin phm tOi, nhân than cCia ngui thrc hin tOi phm

- Thir hai, tOi pham là hành vi cO li

BAt k' mOt hành vi nguy him cho xã hOi nào du'ac coi là tOi pham cüng du phãi cO li Li là tr.ng thai tam ben trong cUa chü th tOi phm di vO'i hành vi nguy him cho xä hOi cOa minh và di vO'i h.0 qua do hành vi dO gay ra, gm li c ' và li vO ':

+ Li c : chü th tơi pham nhân thrc rO hành vi cUa mInh là nguy him cho xà hOi, thAy tnrO'c

hâu qua cOa hành vi dO va mong mun hâu qua xày ra (li c ' trirc tip); chO th tOi phim nhn thirc

rO hành vi cUa mInh là nguy him cho xä hOi, thAy truO'c hu qua cüa hành vi dO cO th xãy ra, tuy khOng mong mun nhung vn cO thcrC d mc cho hu qua xãy ra (Ii c gian tip)

+ Li vO : chU th tơi pham tuy thAy trtxO'c hành vi cUa minh cO th gay ra hau qua nguy hii cho

xã hOi nhu'ng cho ring h.0 qua dO së kh0ng xãy ra ho.c cO th ngan ngira du'9'c (li vO ' do qua tir tin); chU th tOi phm khong thAy truO'c hành vi cUa mInh cO th gay ra hu qua nguy hi cho xã hOi, mc dO phai thAy tru'ĩ'c và cO th thAy trtxO'c hau qua dO (li vơ do cAu tha)

- Thr ba, tOi pham phái du'p'c qui djnh trong Bơ lut HInh sr

"Chi ngisO'i nào hoc pháp nhân thirong mi nào phm mơt tOi dä du'gc BO lu.t Hinh sr quy djnh mO'i phài chju trach nhim hInh sir"7 Nhii 4y, mOt nguO'i hoc mOt phap nhân thuung mi thc hin hành vi nguy him, cO li nhiing chua duçic quy djnh trong BO luat Hlnh sir thI khOng th coi là tOi pham DAu hiëu nay là co sO' quan trçng d xaC dinh tOi phm mOt cach thng nhAt, tranh str tuS' tin

DIu 2 B luât HInh sr nàm 2015 (dã diçic sira di, b sung näm 2017

- Thir tu', ti pham phài bj áp diing hInh phat:

HInh pht là bin pháp cuOng ch nghiêm khc nht eUa Nhà nu'àc do tơa an áp diing di vĩ'i ngi.rơi, pháp nhân thiiong mti thijc hin hành vi phm ti Nguơ'i, pháp nhân thuang mi thrc hin hành vi nguy him cho xä hi, cĩ li, duct quy djnh trong B luat HInh sir nhu'ng chira hoc khong bj

ap diing hInh phtt thi chua bj hoac khong bj coi là ti phm

- Thir näm, chü th cUa tơi phm gm Ca nhân hoc pháp nhân thirang mi Co näng 1irc trách nhiêm hInh su'

Di vo.i cá nhân, näng lire trách nhim hInh sr là khà näng cüa mOt ngi.ri 0' thai dim thirc hin hành vi nguy him cho xä hi nhn thirc du'çc tInh chit nguy him cho xã hi cOa hành vi ma mInh thirc hin va diu khin thrçrc hành vi y NAng lirc trách nhim hInh sir cUa Ca nhân dOi hĩi tOi phm phãi dO tui chju trách nhim hInh s'i', CO khã nAng nhan thirc và diu khin hành vi cUa minh Khã nàng nhn thCrc và diu khin hành vi cOa Ca nhân th hin bang sir phát trin bInh thuOng v th Iirc, tn lire, khơng m&c các bnh tam than hoc mac các bnh khác lam mt khà nang nhan thirc và diu khin hành vi V tui chju trách nhim hInh sir thI nguO'i tr dO 16 tui trĩ len phãi chju trách nhim hinh sir v mpi ti phm tth nhung tOi phm ma Bơ luat HInh sr cĩ qui djnh khác; NgixO'i ttr dO 14 tui dn duĩ'i 16 tui phãi chju trách nhim hInh sir v ti phm rt nghiêm trçng, ti phm dc bit nghiêm tr9ng quy djnh ti

mt trong các diu v ti gi& ngu'O'i, tOi c gay thuong tIch hoc gay tn hai cho sirc khOe cOa ngu'ri khác, tơi hip dam, tơi mua ban ngi.ri, tQi cuop tài san, ti trOm cap tài san, tOi san xut, mua bàn trái phép chit ma tOy, ti dua Xe, t chrc dua xc trái phép, ti phát tan chirong trInh tin hc dOc hi cho hot dong cUa mang may tInh, mng vin thơng, phuong tin din t1r, ti khOng b& ti phá hUy cong trInh, co sO', phuong tin quan trpng v an ninh quc gia, ti ch tao, tang trU, vn chuyn, scr ding, mua bàn trái phep hoc chim dot vU khI quân dicing hoc phu'o'ng tin k thut quân sir

Pháp nhân thuang mi bao gm doanh nghip va cac t chirc kinh t khác Näng lirc trách nhim hInh sr cUa pháp nhân thuong mi cĩ ti~ khi du'çrc thành 1p mt each hcp pháp và chm dCrt khi khơng cOn tn ti Phãp nhân thuong mi phài chju trách nhim hInh sir khi cO dO cac diu kin: Hành vi pham ti dugc thirc hin nhân danh phap nhân thu'o'ng mi; Hành vi phm tOi duçrc thirc hin vi lçi Ich cUa phap nhân thu'crng mgi; Hành vi phtm ti du'pc thirc hin cĩ sr chi do, diu hành hoc chAp thun cOa pháp nhân thuong mai; Chira ht thai hiu truy ccru trach nhim hinh 5ir

Pháp nhân thuo'ng mi phãi chju trach nhim hinh sir v các ti phm trong linh virc kinh th va mơi tru'O'ng duc lit kê trong B lut HInh sr näm 2015 (dä dugc sira di, b sung näm 2017) VI di nhu: Ti buOn lâu; tOi san xuAt, buơn ban hang già; ti trn dong bão him xà hi, bào him y th, bào him thAt nghip cho ngui lao dng; ti vi phm quy djnh v cnh tranh; tOi vi phm các quy djnh v khai thàc, bão v nrng vã quãn l lam san; ti gay ơ nhim mOi truO'ng; tOi nhp khAu, phãt tan cac lồi ngoi lai xam hai

c Phân logi t5iphQm

Can cir vao tinh chAt va mrc d nguy him cho xä hi cOa hành vi phm tOi Bơ lutt HInh sir näm

2015 (dä dupe stra di, b sung nàm 2017) phân loi ti phm thành 4 loi sau:

- Ti phm It nghiem trpng là ti phm cĩ tInh chAt và mOt d nguy him cho xà hOi khơng lOii

ma mirc cao nhAt cOa khung hInh phit qui djnh di vĩ'i ti Ay là pht tin, pht cài to khong giam giu' hộc phat tO dn 3 nãm

- TOi phtm nghiêm trpng là ti phm cO tinh chAt và mOt d nguy him cho xä hi lĩn ma mirc cao nhAt cOa khung hInh phtt quy djnh di vĩi ti Ay là tCr trën 03 näm tO dn 07 näm tO;

- TOi phm rt nghiem tr9ng là ti phm có tmnh chit và mCrc d nguy him cho xã hi rat iOn ma mrc cao nht cUa khung hinh pht quy djnh d6i vOi ti y là ti.r trên 07 näm tü dn 15 näm tU;

- Ti phm dc bit nghiêm tr9ng là ti phm có tInh cht va mi'rc d nguy him cho xã hi dc bit IOn ma mirc cao nht cüa khung hInh pht quy djnh di vo.i ti Ay là tCr trén 15 nãm tU dn 20 näm

tü, tt chung than hoc tir hinh

Cách phân loii ti phm trên ciThg ap ding di vOi ti phm do pháp nhân thixong mii thirc hin

va six phü hop vOi qui djnh tai Bô luât HInh six näm 2015 (dã dixc sU'a di, b sung näm 2017) ye phm vi chju trách nhim hinh sir cüa pháp nhân thuong mi

3.2.2 HInh pht

a Khái nim, dçc dkm cia hlnh phqt

* Khái nim hInh pht

HInh phat là bin pháp cuOng ch nba nu'oc nghiêm khc nhit cüa nhà nuO'c ducic quy djnh trong

Bô luat Hmnh su, do toà an áp ding di vOi nguOi hoc pháp nhân thuong mii phm tôi, nhm tuóc bó hoc hn ch quyn, lçi ich cUa nguOi, pháp nhân thuong mi do

* Dc dim cüa hInh pht

- Thir nht, hInh pht là bin pháp cuöng ch nghiem khc nht cüa nhà ni.xóc, nhm tuO'c bO hoc htn ch quyn và 19i Ich cUa nguôi, pháp nhân thuong mi bj kt an nhu quyn v tài san, quyn

tu do kinh doanh, quyn tu do than th, quyn v chInh trj, th.m chI Ca quyn song

- ThCr hai, hInh phat du ic quy djnh trong Bô luât HInh six näm 2015 (dä duct sCm di, b sung näm 2017) và dixc áp dung cho nguOi hoc phap nhân thuong mi thirc hin ti phm

- ThCr ba, hInh pht dut ap diing theo mt trinh tir riêng biêt, do tôa an nhân danh nha nuOc ap diving di vOi nguOi, pháp nhân thuong mai phm ti và phái duçic cong khai bang mOt bàn an, ia kt qua cOa mt phiên tOa hInh sir vOi các thu ti1c duçc quy djnh trong BO luat T t1ng HInh sir näm 2015

- Th(x tu, hInh phtt mang tInh nhân dao, ben canh miic dIch trlrng trj nguOi, phap nhân thuong mai phm ti, hinh pht có mic dIch giáo dic hp thCrc tuân thO thCrc phap luat và các qui tac cüa cuic s6ng, ngän ngCra hç phm ti mOi; giáo diic nguOi, pháp nhân thuong mai khác ton tr9ng pháp lu.t, phOng ngCra và du tranh chng tQi phm

b Các loaihlnh phqt

* HInh pht di vOi Ca nhân phm ti gm hinh pht chInh và hInh pht b sung

- HInh pht chInh gm: Canh cáo, phat tin, truc xuAt, cái tao khong giam gi&, tti cO thai han, tü chung than, tu hInh Mi ti phm, ngui pham ti chi bj ap ding mt hInh pht chInh Trong dO: Cánh cáo duac áp diing di vOi nguOi phm ti It nghiêm tr9ng, cO nhiu tInh ti& giãm nbc, nhirng chua dn mcrc min hInh pht

Phat tin là tuOc bô 0 nguOi pham tôi mt khoãn tin nht djnh sung cong qu nha nirOc, dut áp dung di voi nguOi phm tOi It nghiêm tr9ng, nghiém trQng va phm ti rt nghiêm trng xâm phm trt tir quãn l kinh t& tr.t tir cong cQng, trt tir quán 1 hanh chInh

Trc xut là buc nguOi nuOc ngoài bj kt an phãi rOi khOi lãnh th Vit Nam trong thai han nht djnh Trc xut dugc tôa an áp ding là hInh pht chInh thi không dugc tuyên 0 hInh pht b sung di vOi cüng mt ti phm

Cãi tao không giam giU duac áp d%lng di vOi nguOi pham tôi It nghiêm tr9ng hoc nghiêm tr9ng

ma nguOi pham ti dang có noi lam viéc n djnh hoc cO noi thuOng trü rO rang, nu xét thy không

cn thit phai cách ly nguOi pham tOi khOi xä hi Tôa an giao nguOi bj pht cãi tao khong giam gi cho gia dinh va co quan, t chirc noi ngui do lam viêc ho.c chinh quyn dja phtxong d giám sat, giáo

diic Ngui bj kt an phái thirc hin mOt s nghia vii va cO th bj khu trü phn thu nhp ttr 5% dn 20% d sung cong qu5' nhà nu'ĩc

TU cO thai hn là hmnh pht buc nguO'i bj kt an phai chp hành hInh pht tai tri giam trong

mt thOi hn xác djnh D6i voi ngu'Oi phm mt tơi, mirc phtt tü ti thiu là 3 tháng va ti da là 20 näm D6i vO'i nguai pham nhiu tOi ma các tOi du bj tOa an tuyên tU Co thai hn thI tOa an së tang hgp hInh pht nhung khong qua 30 näm

Tü chung than là hinh pht t khOng thai h.n dupe áp diving di vĩi ngu'Oi phm tOi dAc biêt nghiêm trpng, nhung chua dn mCrc bj xCr pht t1r hInh Hinh pht nay buOc ngu6i bj kt an phãi lao dng, cãi tio tti tri giam, each li vai xã hi, tuâc di tir do cüa nguOi bj k& an vinh vin HInh pht nay khOng duçic áp ding di vo.i ngtrO'i chixa thành niên

Tcr hInh là hInh pht nghiêm khc nht, tuOc bO quyn sng cUa nguai bj k& an, chi áp diing di vOi nguai phm ti dc bit nghiem trpng theo quy djnh cüa B luat Hinh sr näm 2015 (dã duçc stra

di, b sung näm 2017) Vic thi hành an ti1 hInh hin nay dugc thire hin bang hInh thi1re tiêm thuc dơc TCr hInh khOng &rpc áp ding di vĩ.i nguOi duOi 18 tui khi phm ti; ph nU cO thai, phii n&

dang nuOi con duĩi 36 thang tui khi phim tơi, khi bj xét xCr; ngixO'i dü 75 tui trO len khi phm tơi

hotc khi xét xCr; khong thi hành an tr hInh vâi nguOi bj k& an tcr hInh v ti tham 0 tài san, tơi nhân

hi lơ ma sau khi bj kt an dã chü dng np li it nht 3/4 tài san tham 0, nhn hi l và hpp tác tich circ vO.i cc quan chirc näng trong vic phát hiên, diu tra, xir l ti phm hoc l.p cong lĩn Nu ngu'Oi

bj kt an tcr hInh duc Chü tjch nuàc an giãm thI hinh pht tr hInh chuyn thành tU chung than

- HInh phat b sung gm: CAm dam nhim chü'c vu, cAm hành ngh hoc lam cOng vic nhAt djnh; cAm ci.r trü; quàn ch& tirĩc mQt s quyn cOng dan; tjch thu tài san; thtt tin và true xuAt (khi khOng ap diing là hinh pht chInh) HInh pht b sung dupe tuyên kern theo hInh pht chInh Mi ti phm cĩ th khOng ap ding, áp diing mt hoc nhiu hInh pht b sung

* HInh phat di vi phap nhân thuang mai phm ti gcm hInh pht chinh, hInh pht b sung

- HInh pht chInh gm: Pht tin; dInh chi hoit dQng cO thai han; dInh chi hot dng vinh vin Trong do:

Phat tin là bj tu'ĩc bO mt khồn tin nhAt djnh sung cong qu nba nuc Mirc tin phat du'Gc quyêt djnh can ct vào tInh chAt, mrc d nguy him cUa ti pham và cO xét dn tInh hInh tài chinh cüa phap nhân thlloTlg mi phm ti, sir bin dng eUa gia cà nhu'ng khOng dupc thAp hon 50.000.000 dng

DInh chi hot dng cĩ thai hn là tm dtrng hot dng cüa pháp nhân thuang rnai trong mơt hộc

mt s linh vrc ma phap nhân thuong mi phm tOi gay thit hi dn tInh mng, sUc khOe eon ngixOi, mOi tnring hộc an ninh, trt tir, an tồn x hi và hu qua gay ra CO khà näng khAe phiic trên thirc t Thai h.n dInh chi hot dng tir 06 thang dn 03 näm

DInh ehi hoat dng vinh vin là chAm dth hoat dng eUa phap nhân thu'ong mi trong mt hộe mOt s linh virc ma pháp nhân thuong mi phm tOi gay thit hti hotc eĩ khã näng thixe t gay thit hai

dn tfnh mng cUa nhiu ngrai, gay sir e m0i tru'Ong hotc gay ãnh huOng xAu dn an ninh, trt tsr, an tồn xã hơi va khOng cĩ khã nãng khae phiic htu qua gay ra Phap nhân thiiang mi &rçe thành 1p chi

d thire hin ti phrn thI bj dInh chi vinh vin tồn b hot dng

- HInh pht b sung gm: CAm kinh doanh, cAm hot dng trong mt s linh virre nhAt dnh; cAm huy dơng van; phat tin, khi khong ap diing là hInh pht ehinh

c Mç5t so' n5i dung lien quan

* ThO'i hiu truy ccru trach nhim hinh sir

Là thOi han do B lust HInh sr näm 2015 (dã dupe sUa di, b sung nAm 2017) quy djnh ma khi

ht thơi htn do va cO nhUng diu kin ma B luat HInh sir näm 2015 (dà duçrc sCra di, b6 sung näm 2017) quy djnh thi nguai, pháp nhân thuong m.i phtm ti khOng bj truy eCru trach nhim hInh sir