Bài 12 sóng âm

Về phẩm chất - Phẩm chất trung thực: trung thực trong quá trình trả lời câu hỏi trên trải nghiệm của mình, trung thực trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập được giao.. * Thực hiện nh

BÀI 12: SÓNG ÂM

Môn học: KHTN - Lớp: 7 Thời gian thực hiện: 03 tiết

I Mục tiêu

1 Về kiến thức

- Thực hiện được thí nghiệm tạo sóng âm (như gảy đàn, gõ vào thanh kim loại, …)

để chứng tỏ được sóng âm có thể truyền được trong chất rắn, lỏng, khí

- Giải thích được sự truyền sóng âm trong không khí

2 Về năng lực

2.1 Năng lực chung

- Năng lực tự học, tự chủ: đọc SGK, suy nghĩ và trả lời các câu hỏi của bài học ở mục III, thí nghiệm mục IV

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: trao đổi thảo luận trong quá trình thảo luận theo nhóm

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: trả lời được câu hỏi hoặc tình huống có vấn đề được đặt ra trong bài học như vấn đề đầu bài, giải thích được hiện tượng thí nghiệm khi quan sát hoặc thực hiện thí nghiệm Thể hiện được sự sáng tạo trong quá trình chế tạo sản phẩm chiếc đàn đơn giản từ bìa cát tông và chun vòng

2.2 Năng lực đặc thù

- Năng lực tìm hiểu KHTN: liên hệ được kiến thức sóng âm tới thực tế cuộc sống

- Năng lực ngôn ngữ: sử dụng được ngôn ngữ khoa học “Sóng âm” khi nói về sự truyền âm thanh

- Năng lực tư duy logic; phát triển khả năng phán đoán hiện tượng, tư duy giải thích hiện tượng thí nghiệm hoặc hiện tượng thực tế quan sát được

3 Về phẩm chất

- Phẩm chất trung thực: trung thực trong quá trình trả lời câu hỏi trên trải nghiệm của mình, trung thực trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập được giao

- Phẩm chất trách nhiệm: có trách nhiệm thực hiện tốt các nhiệm vụ học tập được giao cả khi làm cá nhân hay làm nhóm

- Phẩm chất chăm chỉ: chăm chỉ nghiên cứu tài liệu, SGK để thu thập kiến thức

- Phẩm chất nhân ái: hỗ trợ nhau trong quá trình làm việc nhóm

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Giáo viên

- Máy chiếu, phiếu học tập

- Dụng cụ thí nghiệm H 12.1, 12.2, 12.3,12.4, 12.6, 12.7

2 Học sinh: - SGK, SBT

III Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Khởi động – xác định vấn đề của bài cần tìm hiểu “Sóng âm”

a Mục tiêu

- HS đưa ra được các câu trả lời cho vấn đề đặt ra của bài dựa trên kinh nghiệm, sự hiểu biết sẵn có của mình

- HS xác định được mục tiêu bài học

b Nội dung

- Vấn đề cần giải quyết: Trong lịch sử, khi phương tiện truyền thông còn chưa phát triển, để phát hiện quân địch đang di chuyển bằng ngựa người ta lại áp tai xuống đất và có thể nghe được tiếng vó ngựa cách xa vài kilomet Tại sao?

c Sản phẩm

- HS đưa ra được một số câu trả lời cho vấn đề đặt ra như: vì áp tai xuống đất sẽ nghe rõ tiếng vó ngựa hơn hoặc vì vì áp tai xuống đất thì âm thanh truyền đến nhanh hơn…

- HS xác định được mục tiêu bài học là:

+ Thực hiện thí nghiệm tạo sóng âm (như gảy đàn, gõ vào thanh kim loại, …) để

chứng tỏ được sóng âm có thể truyền được trong chất rắn, lỏng, khí

+ Giải thích được sự truyền sóng âm trong không khí

d, Tổ chức thực hiện

*Chuyển giao nhiệm vụ

- Trong lịch sử, khi phương tiện truyền thông còn

chưa phát triển, để phát hiện quân địch đang di

chuyển bằng ngựa người ta lại áp tai xuống đất và

có thể nghe được tiếng vó ngựa cách xa vài kilomet

Tại sao?

*Thực hiện nhiệm vụ

- HS lắng nghe, nhận nhiệm vụ, suy nghĩ trả lời câu

hỏi dựa trên trải nghiệm vốn kiến thức của mình

*Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS đưa ra câu trả lời, HS khác nhận xét

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Nhận xét câu trả lời của HS, chưa kết luận đúng

sai mà dẫn dắt vào bài: Khi áp tai xuống đất nghe

âm thanh của tiếng vó ngựa và khi đứng để nghe thì

có sự khác nhau như thế nào? Ta sẽ cùng tìm hiểu

về đặc điểm của âm thanh qua bài học hôm nay: Bài

12 Sóng âm

Hoạt động 2: Hoạt động hình thành kiến thức

a Mục tiêu

- Học sinh thực hiện được thí nghiệm Thanh thép dao động (hình 12.1) và thí nghiệm Sóng truyền trên lò xo (hình 12.3).

- Học sinh nhận thấy và mô tả được sự lan truyền sóng trên mặt nước (hình 12.2)

- Từ các thí nghiệm học sinh rút ra được nhận xét và lấy ví dụ về dao động và nguồn âm

- Phân tích được thí nghiệm sóng âm truyền trong không khí

b Nội dung

- Học sinh thực hiện thí nghiệm Thanh thép dao động (hình 12.1) và đưa ra kết

luận về dao động

- Học sinh quan sát thí nghiệm Sóng trên mặt nước (hình 12.2) và thực hiện thí nghiệm Sóng trên lò xo (hình 12.3) để đưa ra khái niệm sóng

- Đọc SGK phần I và trả lời câu hỏi của mục I

c Sản phẩm

- Học sinh trình bày được:

+ Dao động là sự chuyển động qua lại quanh vị trí cân bằng

+ Sóng là sự lan truyền dao động trong môi trường

+ Nguồn âm là nguồn phát ra âm, các nguồn âm đều dao động

+ Sóng âm là sự lan truyền dao động của các nguồn âm trong môi trường

- Lấy được các ví dụ về dao động, nguồn âm, sự truyền sóng âm

d Tổ chức thực hiện

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu dao động và sóng.

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Chia lớp thành 4 nhóm

- Hướng dẫn học sinh làm việc nhóm: Nhóm

trưởng điều phối, thư kí ghi chép công việc, các

thành viên trong nhóm phối hợp thực hiện nhiệm

I Dao động và sóng

1 Dao động

vụ được giao

- Giới thiệu bộ dụng cụ thí nghiệm H 12.1: một

thanh thép đàn hồi gắn trên 1 giá đỡ

- Hướng dẫn HS thực hiện: kéo đầu A của thanh

thép xuống rồi thả tay ra, quan sát hiện tượng

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS nhận nhiệm vụ và dụng cụ TN

- Các nhóm tiến hành TN, quan sát hiện tượng và

nêu nhận xét về chuyển động của đầu A thanh

thép, ghi kết quả

- GV lần lượt qua các nhóm, hỗ trợ tiến hành TN

nếu cần, đặt câu hỏi để HS phát hiện hiện tượng

cần hướng tới

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- Mời các nhóm treo bảng kết quả TN lên bảng

* Đánh giá kết quả

- Nhận xét kết quả các nhóm

- Dẫn dắt kết quả TN tới khái niệm dao động

- Yêu cầu lấy thêm ví dụ về dao động

* Chuyển giao nhiệm vụ

- GV giới thiệu thí nghiệm H12.2, tiến hành thí

nghiệm và yêu cầu các nhóm quan sát, nêu hiện

tượng xảy ra trên mặt nước từ đó nhận xét về dao

động trên mặt nước

Các chuyển động qua lại quanh

một vị trí cân bằng gọi là dao động.

2 Sóng

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS quan sát TN của GV

* Báo cáo kết quả và thảo luận

- Mời một HS nêu hiện tượng và nhận xét về dao

động của mặt nước

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Nhận xét câu trả lời của HS Giới thiệu với HS

đó là “ Sóng truyền trên mặt nước”

- Giới thiệu “ Sóng là sự lan truyền dao động

trong môi trường”

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Phát mỗi nhóm một bộ dụng cụ gồm lò xo gắn

với giá đỡ như H12.3

- Hướng dẫn TN: Dùng tay kéo nhẹ 1 đầu của lò

xo rồi thả tay

- Yêu cầu: Các nhóm tiến hành TN, quan sát hiện

tượng và phân tích sự truyền sóng trên lò xo

* Thực hiện nhiệm vụ

- Các nhóm làm TN H12.3

- GV hỗ trợ nếu cần, HD HS phân tích được hiện

tượng

* Báo cáo kết quả và thảo luận

- Đại diện nhóm báo cáo kết quả hiện tượng quan

sát được khi làm TN H12.3

Sóng là sự lan truyền dao động trong môi trường”

VD: sóng biển, ném hòn đá xuống nước…

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV đánh giá và yêu cầu HS lấy thêm ví dụ về

sự truyền dao động tạo thành sóng

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu nguồn âm

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Giới thiệu: nguồn âm là nguồn phát ra âm

- Giới thiệu 1 số nguồn âm (Hình 12.4)

- Yêu cầu HS suy nghĩ và cho biết đặc điểm của

các nguồn âm

- Yêu cầu HS thực hiện TN: gảy đàn, gõ vào âm

thoa để chứng tỏ âm truyền được trong không

khí

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện TN theo yêu cầu

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- Các nhóm nêu hiện tượng quan sát được

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét

- Yêu cầu tìm thêm ví dụ về nguồn âm

II Nguồn âm

- KN: Nguồn âm là nguồn phát

ra âm

- Đặc điểm: Các nguồn âm đều dao động

- VD: Thanh thép dao động, loa phát thanh, người nói…

Hoạt động 2.3: Sóng âm

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Đưa ra mô hình sóng âm truyền từ màng loa

qua không khí tới tai người và các đoạn lò xo

nén, dãn kế tiếp nhau để học sinh hình dung

được sự hình thành sóng âm

III Sóng âm

- Yêu cầu học sinh đọc thông tin dòng đầu SGK

trang 61 sau đó trả lời câu hỏi:

? Sóng âm được tạo ra từ đâu?

- Yêu cầu học sinh đọc thông tin SGK và quan

sát hình 12.5 sau đó giải thích quá trình cảm

nhận âm thanh phát ra từ nguồn âm

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS Đọc thông tin trả lời câu hỏi

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét

- GV nêu vấn đề: Ta nghe được âm phát ra từ

nguồn âm là do dao động của nguồn âm được

không khí truyền đi dưới dạng sóng tới tai ta

Sóng âm là sự lan truyền dao động của nguồn âm

ra môi trường

- Sóng âm là sự lan truyền dao động của nguồn âm trong môi trường

- Màng loa dao động làm cho lớp không khí tiếp xúc với nó dao động theo Lớp không khí dao động này làm cho lớp không khí

kế tiếp dao động theo… cứ thế các dao động của nguồn âm truyền tới tai ta, làm cho màng nhĩ dao động, khiến tai ta cảm nhận được âm phát ra từ nguồn âm

Hoạt động 2.4: Các môi trường truyền âm

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Giới thiệu trò chơi nghe điện thoại Hình 12.6

gồm: Hai cốc giấy được nối với nhau bằng sợi

chỉ và ngăn cách bằng tấm bìa

- Yêu cầu HS làm thí nghiệm trong hình 12.6 để

rút ra nhận xét về môi trường truyền âm?

IV Các môi trường truyền âm

- Âm đã truyền từ miệng bạn

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS Đọc thông tin, làm TN trả lời câu hỏi

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét

* Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS đọc thông tin, làm thí nghiệm

như Hình 12.7 SGK để rút ra nhận xét

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS Đọc thông tin, làm TN trả lời câu hỏi

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- HS thảo luận trả lời câu hỏi

*Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét

- GV hỏi thêm:

?Tìm thêm ví dụ về âm truyền trong chất khí,

chất rắn và chất lỏng?

?Để phát hiện quân địch đang di chuyển bằng

ngựa người ta úp tai xuống đất và có thể nghe

được tiếng vó ngựa cách xa vài kilomét Tại sao?

- Giới thiệu và yêu cầu học sinh quan sát hình

12.8 rút ra kết luận về môi trường truyền âm

này đến tai bạn kia qua môi trường khí và rắn (sợi chỉ, tấm bìa) và âm truyền trong chất rắn tốt hơn trong chất khí

- Tai nghe thấy tiếng chuông đồng hồ chứng tỏ âm truyền được trong môi trường chất lỏng

Kết luận: Âm thanh có thể

truyền qua môi trường chất rắn, lỏng và chất khí nhưng không truyền qua môi trường chân không

Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu

- Củng cố kiến thức của bài học

b Nội dung

- Học sinh thực hiện phiếu học tập theo nhóm

- Các nhóm báo cáo kết quả thông qua trò chơi “Ai nhanh hơn” với từng câu hỏi trong phiếu Giáo viên gọi nhóm nào thì nhóm đó trả lời nhanh đáp án Nhóm nào chậm hoặc không trả lời được sẽ bị thua cuộc

c Sản phẩm

Đáp án các câu hỏi trong phiếu học tập

Đáp án:

Câu 1: B Câu 2: D Câu 3: D Câu 4: A Câu 5: C

Câu 6: D Câu 7: C Câu 8: D Câu 9: A Câu 10: A

d Tổ chức thực hiện

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên phát phiếu học tập cho các nhóm thực hiện trả lời trong 5 phút

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS nhận phiếu học tập và hoàn thành trong thời gian 5 phút

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- Các nhóm báo cáo kết quả qua hình thức trò chơi “Ai nhanh hơn” với từng câu hỏi trong phiếu Giáo viên gọi nhóm nào thì nhóm đó trả lời nhanh đáp án, sau 3 giây nhóm chưa đưa ra được câu trả lời sẽ không được tính điểm câu đó Mỗi câu đúng là 1 điểm

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV chốt lại kết quả

Hoạt động 4: Vận dụng

a Mục tiêu

- Học sinh tạo ra được sản phẩm: chiếc đàn đơn giản từ những dụng cụ được đưa ra

b Nội dung

- Học sinh thực hiện chế tạo chiếc đàn từ bìa cat tông và dây chun

c Sản phẩm

- Chiếc đàn học sinh chế tạo được sẽ nộp lại, báo cáo trước lớp

d Tổ chức thực hiện

* Chuyển giao nhiệm vụ

- Yêu cầu học sinh từ một miếng bìa cat tông, những chiếc vòng chun hãy chế tạo một chiếc đàn đơn giản (Có thể sử dụng thêm: kéo, băng dính, màu hoặc giấy trang trí…)

* Thực hiện nhiệm vụ

- HS nhận nhiệm vụ và hoàn thành trong thời gian 1 tuần.

* Báo cáo kết quả, thảo luận

- Các nhóm báo cáo kết quả - Nộp lại sản phẩm vào giờ học sau

* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV chốt lại kết quả

4 Hướng dẫn về nhà.

- Học thuộc bài

- Chế tạo chiếc đàn

- Làm bài tập 12.1 đến 12.10 trong sách bài tập

Phiếu học tập Câu 1 Khi bác bảo vệ đánh trống và tiếng trống trường vang vên báo hiệu giờ vào

lớp, âm thanh ấy được tạo ra bởi sự dao động của

C Các chân đỡ của trống D Tay của bác bảo vệ

Câu 2 Môi trường nào sau đây không truyền âm?

Câu 3 Chỉ ra câu sai trong các câu dưới đây?

A Âm thanh được tạo ra từ nguồn âm, các nguồn âm đều dao động

B Âm thanh được truyền tới tai ta qua môi trường không khí

C Âm thanh có thể truyền trong chất rắn lỏng và khí

D Âm thanh có thể truyền trong chân không

Câu 4 Một người nhìn thấy tia chớp trước khi nghe thấy tiếng sấm trong 5s, cho

rằng thời gian ánh sáng truyền từ chỗ phát ra tiếng sấm đến mắt ta là không đáng

kể và tốc độ truyền âm trong không khí là 340m/s Người đó đứng cách nơi phát ra tiếng sấm là:

Câu 5 Trong không khí sóng âm lan truyền theo hình thức nào?

A Các phần tử không khí bị nén theo hướng truyền âm

B Các phần tử không khí bị kéo dãn theo hướng truyền âm

C Các phần tử không khí dao động tới lui theo hướng truyền âm

D Các phần tử không khí chuyển động thẳng theo hướng truyền âm

Câu 6 Vận tốc truyền âm trong các môi trường giảm theo thứ tự:

A Rắn, lỏng và khí B Rắn, khí và lỏng

C Khí, rắn và lỏng D khí, lỏng và rắn

Câu 7 Ta đẵ biết nước có thể tồn tại ở 3 thể rắn (nước đá), lỏng, khí (hơi nước) Trong các ý kiến sau, ý kiến nào là sai?

A ở trạng thái rắn, nước truyền âm thanh tốt nhất

B ở trạng thái khí, nước truyền âm thanh kém nhất

C ở cả 3 trạng thái, nước đều có khả năng truyền âm như nhau

D Mật độ phân tử nước càng lớn thì khả năng truyền âm càng tốt

Câu 8 Người ta thường có câu “ thính như tai chó” Tại sao có hiện tượng này?

A Vì tai chó có vành to, màng nhĩ nhạy đối với cả âm yếu

B Vì chó hay nằm áp tai xuống đất nên có thể cảm nhận âm thanh nhanh hơn, tốt hơn

C Vì trên tai chó có nhiều lông, có thể cản các tạp âm

D Cả 3 lí do trên đều đúng

Câu 9 Vận tốc truyền âm trong không khí vào khoảng:

C: 1224km/giờ D: Tất cả các giá trị trên đều đúng

Câu 10 Hãy chọn câu sai:

A: Chất rắn luôn truyền âm thanh tốt hơn chất lỏng và chất khí

B: Âm thanh có thể truyền trong các môi trường chất lỏng,rắn và khí

C: Chân không là môi trường không thể truyền âm

D: Hầu hết các chất rắn truyền âm tốt hơn chất lỏng và chất khí

Đáp án:

Câu 1: B Câu 2: D Câu 3: D Câu 4: A Câu 5: C

Câu 6: D Câu 7: C Câu 8: D Câu 9: A Câu 10: A