Gorki bàn về văn học, NXb Văn học, – Tuy nhiên vẫn có một bộ phận người biết trân trọng cái đẹp: Đó là những người “thứcdậy sớm”- có sự tỉnh táo, tinh tế, nhạy cảm để quan sát và cảm nhậ
Trang 1John Lennon- nhạc sĩ, ca sĩ người Anh từng nói:
“Mặt trời mỗi sáng đều là một cảnh tượng kì diễm và thế mà hầu hết mọi ngườiđều đang ngủ” (For the sun every morning is a beautiful spectacle and yet most of theaudience still sleeps)
Bày tỏ suy nghĩ của em về ý kiến trên
Câu 2 (12,0 điểm)
“Nghệ sĩ là người biết khai thác những ấn tượng riêng, chủ quan của mình, (…) và
làm cho những ấn tượng ấy có hình thức riêng” (M Gorki bàn về văn học, NXb Văn học,
– Tuy nhiên vẫn có một bộ phận người biết trân trọng cái đẹp: Đó là những người “thứcdậy sớm”- có sự tỉnh táo, tinh tế, nhạy cảm để quan sát và cảm nhận vẻ đẹp của thiênnhiên và cuộc sống Chính họ sẽ có vai trò quan trọng làm lan tỏa những thái độ sống tíchcực và giá trị sống cao đẹp đến những người xung quanh
(Học sinh liên hệ với thực tế để có những dẫn chứng phù hợp)
3 Mở rộng, nâng cao vấn đề
– Nếu chúng ta theo đuổi, mang lại những điều tốt đẹp cho những người xung quanh vàcho cuộc sống nói chung mà không được biết đến thì cũng không nên buồn bã, băn khoăn.Hãy coi đó như là một điều tất yếu của cuộc sống, là liều thuốc tinh thần cho chính mìnhbởi vì “Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất hương thơm”
4 Bài học
– Rút ra bài học về cuộc sống: Mặc dù đó đang là một hiện tượng sống phổ biến song lại làcách sống nên loại bỏ
Trang 2– Chủ động đề xuất những giải pháp để chúng ta có thể không thuộc về “hầu hết ngườiđang ngủ”, mà “thức dậy sớm” để có thể quan sát, cảm nhận thật đúng đắn và sâu sắc về
– “Hình thức riêng”: Cách thể hiện mang màu sắc cá nhân, độc đáo
-> Ý kiến của M Gorki đề cập đến phong cách nghệ thuật của nhà văn và yêu cầu sángtạo của người nghệ sĩ
– Ý kiến của M Goor ki hoàn toàn đúng đắn, vì một tác phẩm văn học phải là sự thôngnhất giữa nội dung và hình thức; nhưng một tác phẩm văn học hay lại phải là “một phátminh về nội dung và một khám phá về hình thức” (Lê ô nốp Lê ô nít)
– Ý kiến cũng đặt ra yêu cầu với người nghệ sĩ trong quá trình sáng tạo, người nghệ sĩluôn phải tìm tòi, phát hiện và sáng tạo cái mới, không lặp lại người khác và không lặp lạichính mình
3 Chứng minh: Thí sinh có thể lựa chọn phân tích một- hai truyện ngắn bất kỳ trong
chương trình Ngữ văn 11; song trong quá trình phân tích, bình giá cần chú ý những điểmsau để làm sáng rõ vấn đề đặt ra trong đề bài:
* Nghệ sĩ là người biết khai thác những ấn tượng riêng, chủ quan:
– Chí Phèo (Nam Cao):
+ Khai thác bi kịch tinh thần của người nông dân bị tha hóa, bị tước đoạt và cự tuyệtquyền làm người
+ Niềm tin vào sự hoàn lương của con người
+ Tình thương có sức mạnh cảm hóa lớn lao
– Hai đứa trẻ (Thạch Lam): Ý thức về cuộc sống có ý nghĩa của những người nghèo khổ,sống trong bóng tối
* Nghệ sĩ là người biết “làm cho những ấn tượng ấy có hình thức riêng”:
– Chí Phèo (Nam Cao): mang nhiều yếu tố của truyện ngắn hiện đại
+ Kết cấu truyện không theo trật tự thời gian, mà có sự đảo lộn, thậm chí đồng hiện giữahiện tại- quá khứ- tương lai
+ Kiểu ngôn ngữ nửa trực tiếp
+ Giọng điệu có sự pha trộn giữa giọng của người kể chuyện, giọng nhân vật, và giọngngười dân làng Vũ Đại; đa thanh: khi lạnh lùng, khi chì chiết, khi ngậm ngùi xót thương…+ Coi trọng chi tiết: Xây dựng được nhiều chi tiết đặc sắc
– Hai đứa trẻ (Thạch Lam): Truyện ngắn giàu chất thơ
+ Cốt truyện đơn giản
+ Giọng điệu, ngôn ngữ: nhẹ nhàng, ngậm ngùi xót thương
+ Khai thác các cung bậc tâm trạng mong manh, mơ hồ, khó nắm bắt, khó diễn tả
Trang 3+ NT tương phản, đối lập: giữa ánh sáng và bóng tối Sự tương phản mang màu sắc triếthọc.
Đánh giá, mở rộng, nâng cao
– Đây là ý kiến đúng đắn, xuất phát từ yêu cầu về sự sáng tạo của nghệ thuật và thể hiệndấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ
– Đây là yêu cầu khắt khe, nghiệt ngã nhưng là yêu cầu tất yếu
– Ý kiến là lời nhắc nhở người nghệ sĩ về sự trau dồi bản thân, là bài học về sự sáng tạo
ĐỀ 2
Câu 1 (8,0 điểm)
Trong bài thơ “Đất nước đàn bầu”, nhà thơ Lưu Quang Vũ viết:
“Sao bà hát những lời da diết
Cháu nghe mãi vẫn lạ lùng tiếng Việt
Chữ "thương" liền với chữ “yêu”
Chữ "thương" đi cùng chữ nhớ
Dân tộc trải xót xa nhiều nỗi khổ
Phải thương nhau mỗi sống được trên đời.”
(Trích từ tập thơ “Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi” NXB Hội nhà văn,
2021, trang 146)
Theo em, vì sao “Phải thương nhau mới sống được trên đời”?
Câu 2 (12,0 điểm).
Có ý kiến cho rằng:
“Thơ ca bắt rễ từ lòng người, nở hoa nơi từ ngữ".
Bằng cảm nhận về bài thơ “Sang thu" (Hữu Thỉnh), hãy trình bày suy nghĩ của em về
một đối tượng nào đó và thường được biểu hiện ra bằng thái độ quý
trọng, quan tâm, lo lắng bảo vệ dành cho đối tượng đó
- Thương nhau: tình thương đến từ hai hay nhiều phía
- Phải thương nhau mới săn được trên đời:
+ Sống được trên đời là chuyện không hề đơn giản (cuộc đờiluôn đặt ra nhiều thử thách, nhiều trở ngại, nhiều yêu cầu )
+ Lòng thương, tình thương giữa con người với nhau là điều kiệnkhông thể thiếu để con người (rộng ra là cả dân tộc cùng nhau vượt
qua thử thách, trở ngại, đáp ứng yêu cầu cuộc sống để sống được
(tồn tại) và sống đúng, sống tốt, sống đẹp, sống có ý nghĩa
0,25
* Để sống, con người cần gì?
- Những điều kiện vật chất (ăn, mặc, ở) để đảm bảo sức khoẻ, duy
trì và kéo dài tuổi thọ
0.5
Trang 4Ý Các ý cơ bản Điể
m
- Những điều kiện tinh thần:
+ Văn hoá, văn minh (điều kiện bên ngoài)
+ Tâm hồn, tình cảm (nhu cầu bên trong)
=> Tình thương thuộc đời sống tâm hồn, tình cảm, là điều kiện vô
cùng quan trọng làm nên cuộc sống của con người
* Tình thương, lòng thương nhau có vai trò gì?
- Cội nguồn hình thành những điều tốt đẹp trong mối quan hệ con
người lòng trân trọng tinh thần trách nhiệm, ý thức bảo vệ
- Tạo mỗi liên hệ, gắn kết giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân
với mọi cá nhân trong cộng đồng để làm thành điểm tựa, tạo sức
mạnh tự thân cho mỗi người và sức mạnh chung của cả cộng đồng
-nguồn sức mạnh tinh thần giúp con người vượt qua mọi khó khăn,
trở ngại
- Là hạt nhân quan trọng làm hình thành lòng vị tha, khoan dung để
con người biết nghĩ cho nhau, biết vì điều tốt, điều lành, niềm hạnh
phúc của người khác, của mọi người
- Thúc đẩy con người nỗ lực hướng thiện và cùng nhau xây dựng
nên một thế giới an lành - điều kiện lý tưởng cho một cuộc sống
hạnh phúc và phát triển
=> Ngăn con người làm điều tội lỗi, tồi tệ
=> Tình thương dành cho nhau trở thành cội nguồn của sự sống tốt
lành và - niềm hạnh phúc trong đời sống của con người
- Sự hiểu biết để thương đúng cách, đúng đối tượng, tránh sự cảm
tính, bồng bột, thái quá, cực đoan - điều kiện cần có của một tỉnh
thương sâu sắc
Lòng tin: tin ở người, tin ở cuộc đời, tin ở những điều tốt đẹp
-điều kiện cần có của một tình thương chân thành
- Điều kiện thực tế (kinh tế, sức khỏe, khả năng quy tụ, liên hệ, kết
nối trong cộng đồng ) để hiện thực hoá yêu thương bằng hành
- Thí sinh xác định đúng kiểu bài nghị luận về một vấn đề lí luận văn học;
- Biết cách xác lập hệ thống luận điểm chặt chẽ, bám sát yêu cầu của đề; kết hợp tốtcác thao tác giải thích, phân tích, chứng minh;
Trang 5- Biết vận dụng kiến thức lí luận văn học để soi sáng vào một tác phẩm cụ thể; diễnđạt lưu loát, sáng tạo, chọn lọc, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp,ngữ nghĩa tiếng Việt.
b Về kiến thức
Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau song cần tập trung làm rõ các ýsau:
=> Thơ ca hình thành và tồn tại nhờ cảm xúc, tình cảm song vẻ đẹp
của thơ ca lại bộc lộ ở chính văn bản ngôn từ 0,25
* Vì sao thơ ca bắt rễ từ lòng người"?
- Đối tượng của thơ là thế giới tâm hồn, tình cảm của con người:
những cảm xúc, rung động trước sự vật, sự việc trong đời sống,
những suy tư, những trăn trở về cuộc sống, con người, những cảm
nhận về hiện tại, những ước vọng về tương lai đều có thể trở
thành đối tượng khám phá và thể hiện của thơ
- Nội dung của thơ là nội dung cảm xúc Cảm xúc càng chân
thành, mãnh liệt, điển hình thì thơ ca càng có nhiều khả năng tạo sự
đồng cảm từ bạn đọc Thơ là chuyện của trái tim, của tâm hồn Chỉ
khi người làm thơ có sự
rung động thơ mới có thể ra đời
* Vì sao “thơ ca nở hoa nơi từ ngữ"?
- Thơ cũng như văn xuôi đều phản ánh cuộc sống, biểu hiện tâm tư
tình cảm bằng nghệ thuật song chất liệu để xây dựng hình trong
nghệ thuật là ngôn từ Không có ngôn từ, hình tượng thơ không có
cơ sở để tồn tại
- Để đảm bảo việc thể hiện cảm xúc, tình cảm, gợi tả hình tượng
thơ ngôn ngữ thơ ngoài phẩm chất chung của ngôn ngữ văn chương
cần hội tụ những phẩm chất riêng: bão hòa cảm xúc, giàu hình ảnh,
mang dấu ấnriêng của nhà thơ và đặc biệt là có sức mê hoặc, độc
đáo
- Lao động thơ là lao động chủ nghĩa Chủ nghĩa càng được chọn
lọc, gọt giũa (tất nhiên, sự gọt giũa phải đạt tới tính tự nhiên, không
phô lộ, màu mè, gượng ép hay cầu kì không cần thiết) càng có khả
năng làm toả sáng cảm xúc, ý tưởng, hình tượng thơ Từ đó có thể
nói vẻ đẹp của thơ trước hết là vẻ đẹp của ngôn từ - thứ ngôn từ có
khả năng chuyên chở cảm xúc thơ
0,5
0,5
* Cội nguồn cảm xúc của bài "Sang thu”
- Tình yêu thiên nhiên và những rung động trước khoảnh khắc giao
1,75
Trang 6Ý Nội dung cơ bản Điểm
mùa trong thiên nhiên đất trời: hương ổi mang kí ức ấu thơ dậy lên
trong tâm hồn; từ không gian vườn tược, lối ngõ đến không gian
đất trời với bao tín hiệu về cuộc chuyển mình từ hạ sang thu được
phát hiện và gợi nhiều rung động
- Những rung động trước khoảnh khắc giao mùa là khởi đầu để dẫn
dắt đến những suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc về phút sang thu của
đời người: từ cái nhạy cảm với đất trời đến sự sâu lắng trong cảm
xúc, từ sự ngỡ ngàng đến say sưa rồi lắng lại trong sự bình thản của
tâm thế sống ở một lớp người đã kinh qua nhiều biến động cuộc
đời
* Vẻ đẹp ngôn từ trong bài “Sang thu”:
- Từ ngữ giản dị song rất giàu hình ảnh, giàu sức gợi:
+ Sử dụng những cách kết hợp từ đặc biệt khiến hình ảnh thơ trở
nên có sức gợi hơn, có hồn hơn và góp phần làm mới thơ thu:
hương ổi - phá, đám mây mùa hạ - vắt nửa mình sang thu, gió - se,
sương - chùng chình, sông - dềnh dàng, chim - vội vã Trong đó,
các từ láy giàu sức gợi tả đã diễn tả sự quan sát tinh tế, rung động
thấm thía, sâu lắng của nhà thơ trước mùa thu
- Sử dụng các biện pháp tu từ làm tăng hiệu quả biểu đạt của từ
ngữ: nhân hoá, ẩn dụ, liệt kê
- Sử dụng từ tình thái để vừa biểu đạt cảm xúc vừa gợi tả trạng thái
của sự vật: bỗng, hình như
- Sử dụng từ ngữ gợi tả quá trình, vận động để thể hiện thật tinh và
sâu phút chuyển mùa: được lúc, bắt đầu, vắt nửa mình
- Nhịp thơ linh hoạt tạo sự biến chuyển của âm hưởng, giọng điệu
- Điều quan trọng là mọi yếu tố ngôn ngữ được phối hợp với nhau
một cách uyển chuyển, hợp lý và sáng tạo trong một hệ thống để
đạt tới độ tỉnh và chiều sâu trong biểu đạt
Lưu ý:
- Học sinh có thể phân tích lần lượt các khổ trong bài thơ miễn là
khái quát được cội nguồn cảm xúc và đặc sắc trong sử dụng ngôn
từ
- Không đánh giá cao những bài viết chỉ thuần tuý phân tích thơ mà
không hướng tới vấn đề nghị luận được đặt ra trong đề bài
1.75
- Ý kiến đặt ra một yêu cầu với người làm thơ: nuôi dưỡng cảm xúc
như một cách để nuôi dưỡng nguồn thơ, cẩn trọng, tâm huyết đồng
thời cũng rất cần có tài năng để lao động trên cánh đồng chữ nghĩa
nhằm tạo ra những chữ sáng nhất, đẹp nhất, giàu khả năng biểu đạt
nhất cho thơ
- Ý kiến là một gợi mở với người đọc thơ: tiếp cận để thưởng thức
vẻ đẹp văn bản ngôn từ và lắng nghe, cảm nhận cảm xúc, tâm tình
mà nhà thơ gửi gắm qua ngôn từ
0,25
0,25
ĐỀ 3 Câu 1 (8.0 điểm)
Trang 7Trong lời bạt1 cuốn sách Thiện, ác và Smartphone của tác giả Đặng Hoàng Giang,
nhà báo Thu Hà đã chia sẻ:
Bố tôi là giáo viên, nhưng cũng là nông dân khai hoang Có lần nhìn tôi đánh vật với đám cỏ dại nhổ rồi lại mọc, bố bảo: “Nếu con tập trung hết thời gian của con chỉ để nhổ cỏ, thì hoặc là cỏ sẽ lại mọc lại, hoặc là con có đám đất hoang, cũng chả có ích gì Con phải vừa nhổ cỏ vừa trồng rau vào đó” Rồi bố chỉ tôi, cứ mỗi khi nhổ một đám cỏ dại, thì ngay lập tức trồng vào đó cụm rau khoai Cứ thế, cứ thế Và đúng là có rau khoai thì cỏ không thể lên bừng bừng như trước nữa.
(Thiện, ác và Smartphone, Đặng Hoàng Giang, NXB Hội Nhà văn, 2017, tr.295)
Câu chuyện trên gợi cho em suy nghĩ gì về việc lựa chọn cách ứng xử của conngười trong cuộc sống?
Câu 2 (12.0 điểm)
Có những khoảnh khắc trong đời, sau khi đọc các dòng cuối cùng của trang sách,
ta vẫn còn ngồi mãi để nhìn lại những dòng chữ ấy, đầu óc bâng khuâng bao suy nghĩ,trong lòng vương vấn những vui buồn không thể nào quên
Hãy chia sẻ cảm nhận về một hoặc một số tác phẩm văn chương đã khiến em say
mê, xúc động, thôi thúc em nhìn lại chính mình và thay đổi bản thân
HƯỚNG DẪN CHẤM Câ
u
m
1 Từ câu chuyện, học sinh viết bài văn trình bày suy nghĩ gì về việc
lựa chọn cách ứng xử của con người trong cuộc sống
4.0
A Kĩ năng
- Biết làm một bài nghị luận xã hội Bài văn đủ cấu trúc ba phần:
mở bài, thân bài, kết bài.
- Thân bài cần tạo lập hệ thống luận điểm Với mỗi luận điểm học
sinh cần có những lí lẽ cụ thể, đưa được những dẫn chứng thuyết
phục, lập luận chặt chẽ; đánh giá cao những bài viết có suy nghĩ
sâu sẵ, sử dụng tư duy phản biện, biết đưa trải nghiệm của bản
thân vào bài viết; cách viết giàu hình ảnh, cảm xúc.
- Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu, diễn đạt
0.5
B Kiến thức
- Học sinh hiểu câu chuyện, trình bày được suy nghĩ của bản thân
về việc lựa chọn cách ứng xử của con người trong cuộc sống.
- Học sinh có thể diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhưng cần
đảm bảo các nội dung cơ bản sau:
3.5
1 Phân tích ngắn gọn câu chuyện, nêu khái quát suy nghĩ của
bản thân về lựa chọn cách ứng xử của con người trong cuộc
sống.
- Câu chuyện là lời khuyên của người bố trước việc nhổ cỏ dại của
con gái Người bố chỉ rõ việc tập trung hết thời gian… chỉ để nhổ
cỏ sẽ dẫn đến kết quả cỏ sẽ lại mọc lại hoặc chỉ có đám đất hoang.
Giải pháp tốt nhất là phải vừa nhổ cỏ vừa trồng rau, như vậy cỏ sẽ
không lên bừng bừng như trước
- Từ kinh nghiệm nhổ cỏ, trồng rau, câu chuyện hàm ẩn thông điệp
về việc lựa chọn cách ứng xử của con người trong cuộc sống:
1.0
Trang 8+ Cỏ dại ẩn dụ cho cái xấu, cái ác…
+ Rau, rau khoai ẩn dụ cho cái tốt, cái thiện…
Nếu tập trung hết thời gian để lên án, xóa bỏ cái xấu, cái ác thìkết quả chỉ ngăn chặn được vấn đề một cách nhất thời Nên lựachọn cách ứng xử: đồng thời với phê phán điều xấu, cần gieotrồng, lan tỏa những giá trị tích cực, tiến bộ
2 Bàn luận
Học sinh có thể đưa ra nhiều hướng bàn luận (về một tư tưởng hoặc một hiện tượng đời sống) miễn hợp lí, sâu sắc, có dẫn chứng thuyết phục Dưới đây là gợi ý tham khảo:
- Cuộc sống luôn tồn tại tốt – xấu, thiện – ác… Xã hội hiện đạiphát triển từng ngày, có nhiều cơ hội nhưng cũng chứa đựng nhữngthử thách trong việc lựa chọn cách hành xử đúng đắn, phù hợp vớihoàn cảnh, đạo đức, pháp luật
- Cần biết lựa chọn cách ứng xử thích hợp:
+ Tỉnh táo từ chối, phê phán, loại bỏ cái ác dựa trên cơ sở đạo đức,pháp luật khiến những điều tiêu cực không có cơ hội phát triển trởlại hay sản sinh thêm
+ Chú trọng nuôi dưỡng, phát triển sự tử tế, tích cực, tiến bộ…đểtiếp thêm sức mạnh cho cái tốt, cái thiện trong hành trình đấu tranhvới cái xấu, cái ác; lan tỏa sâu rộng giá trị tử tế, trở thành lựa chọnđương nhiên trong từng cá nhân và cả cộng đồng; tạo dựng môitrường xã hội nhân văn
- Lựa chọn ứng xử trong cuộc sống giống như việc nhổ cỏ dại,trồng rau khoai, chỉ khi tiến hành đồng thời, những điều tiêu cựcmới không thể có cơ hội xâm chiếm, lấn át giá trị tích cực
2.0
3 Bài học
- Nhận thức: Câu chuyện định hướng cách ứng xử trước cái xấu,cái ác trong cuộc sống Việc lựa chọn ứng xử loại bỏ cái xấu, nuôidưỡng cái tốt không đơn giản, dễ dàng, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ,không bao giờ lùi bước
- Hành động: tự soi chiếu, đấu tranh, loại bỏ cái xấu, gieo trồng,nuôi dưỡng cái tốt trong chính bản thân; không chia sẻ, cổ xúy, tạo
cơ hội cho cái xấu, cái ác lây lan; sống tử té, lương thiện, yêuthương, lan tỏa những giá trị tốt đẹp;…
0.5
Có những khoảnh khắc trong đời, sau khi đọc các dòng cuối cùng của trang sách, ta vẫn còn ngồi mãi để nhìn lại những dòng chữ ấy, đầu óc bâng khuâng bao suy nghĩ, trong lòng vương vấn những vui buồn không thể nào quên.
Hãy chia sẻ cảm nhận về một hoặc một số tác phẩm văn chương đã khiến em say mê, xúc động, thôi thúc em nhìn lại chính mình và thay đổi bản thân.
6.0
A Kĩ năng
- Biết làm một bài nghị luận văn học Bài văn có bố cục rõ ràng,
đủ cấu trúc ba phần: mở bài, thân bài, kết bài.
- Có kiến thức lí luận cơ bản, có kĩ năng cảm nhận, phân tích tác
0.5
Trang 9- Học sinh có thể diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các nội dung cơ bản sau:
- Học sinh có thể phân tích theo nhiều cách miễn hợp lí, thuyết phục (dùng một/một vài tác phẩm để làm rõ tất cả vấn đề, dùng các tác phẩm khác nhau để làm rõ từng vấn đề…); giám khảo không đánh giá cao với bài chỉ đơn thuần phân tích tác phẩm mà không làm rõ yêu cầu cụ thể của đề
- Khi cảm nhận, học sinh cần thực hiện các bước sau:
+ Giới thiệu tác giả, tác phẩm
+ Lặng lẽ Sa Pa, Nguyễn Thành Long
+ Chiếc lược ngà, Nguyễn Quang Sáng
+ Những ngôi sao xa xôi, Lê Minh Khuê
+ Dế mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài
+ Bức tranh của em gái tôi, Tạ Duy Anh
+ Lão Hạc, Nam Cao
+ Người thầy đầu tiên, Ai-ma-tốp
Trang 10+ Bố của Xi-mông, Mô-pa-xăng
+ Buổi học cuối cùng, A Phông-xơ Đô-đê…
- Người đọc cần biết cách tiếp nhận văn chương, cảm nhận sự hấpdẫn của nghệ thuật; sống cùng tình cảm, tư tưởng trong tác phẩm;biết suy ngẫm, nhìn lại chính mình, hoàn thiện bản thân
0.5