Từ khi thực dân Pháp tiến hành xâm lược Việt Nam (191858), hàng loạt các phong trào đấu tranh yêu nước theo các khuynh hướng chính trị khác nhau đã diễn ra hết sức sôi nổi nhưng cuối cùng đều thất bại vì thiếu đường lối đúng đắn, thiếu một giai cấp tiên tiến đủ khả năng lãnh đạo phong trào dân tộc... Cho đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cách mạng Việt Nam lâm vào cuộc khủng hoảng bế tắc về đường lối cứu nước. Chỉ đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (321930), Đảng đã lãnh đạo nhân dân tiến hành thắng lợi ba cao trào cách mạng rộng lớn: Cao trào cách mạng 19301931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh, cao trào dân chủ 19361939, cao trào đấu giải phóng dân tộc và cách mạng Tháng Tám (19391945). Đặc biệt là tháng Tám 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhân dân Việt Nam đã tiến hành thắng lợi Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, lật nhào ách thống trị của đế quốc, phong kiến, giành lại độc lập tự do cho dân tộc, đưa dân tộc ta bước vào kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập tự do, tiến bộ xã hội. Hơn 75 năm đã trôi qua, cho đến nay, thắng lợi của cuộc tháng Tám năm 1945 vẫn giữ nguyên giá trị. Vì vậy, nghiên cứu tìm hiểu về cách mạng Tháng Tám để có nhận thức đúng đắn về vai trò lãnh đạo của Đảng, quy luật vận động của cách mạng Việt Nam, những tác động, ảnh hưởng của nó đối với tiến trình cách mạng nước ta đồng thời đấu tranh bác bỏ những luận điệu tuyên truyền sai trái của kẻ thù về thắng lợi vĩ đại này là một nhiệm vụ đặt ra đối với sinh viên, thanh niên hiện nay. Từ những nhận thức trên, tôi chọn chủ đề “Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và ý nghĩa của nó trong sự phát triển của lịch sử Việt Nam” làm đề tài Tiểu luận môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam với mong muốn đi sâu nghiên cứu về diễn biến cơ bản của Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, ý nghĩa, tác động của nó đối với tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam từ sau năm 1945 đến nay. Do thời gian gấp rút và năng lực còn hạn chế, bài Tiểu luận này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Kính mong quý thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến. Tác giả xin trân trọng cám ơn. II. Sự cấp thiết của đề tài Chiến tranh là một phần của tiến trình lịch sử. Sự mất mát mà nó đem lại là điều không ai mong muốn. Thế nhưng chính nó là một phần quan trọng để dân tộc ta và thế hệ sau này mạnh mẽ hơn, đoàn kết hơn để cùng nhau chung tay xây dựng đất nước. Lúc này, khi đang sống trong một thời đại hòa bình và phát triển, ta thêm hiểu và biếtơn những hy sinh mất mát của thời chiến. Tất cả đều là vì một cuộc sống độc lập tự do cho nhân dân ta bây giờ. Nhìn lại để thấu hiểu, nhận thức được vai trò củabản thân trong công cuộc xây dựng đất nước ngày càng hưng thịnh và phồn vinh. Tuy Cách mạng tháng Tám có vai trò, ý nghĩa rất lớn đối với cách mạng Viêt Nam, nhưng khi sinh viên tiếp cận nội dung này còn nhiều hạn chế. Đề tài mong muốn cung cấp một cách đầy đủ về cách mạng tháng Tám để từ đó thấy vai trò to lớn của cuộc cách mạng này đối với lịch sử dân tộc. Từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước và trách nghiệm của các bạn trẻ đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. III. Mục Đích Đề tài này được nghiên cứu với mục đích nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởng chính trị đạo đức cho sinh viên về Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và ý nghĩa của nó trong sự phát triển của lịch sử Việt Nam. Ngoài ra đề tài còn được nghiên cứu để nâng cao tinh thần giáo dục cho thế hệ trẻ kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây là mục tiêu xuyên suốt của cách mạng Việt Nam, trong đó Cách mạng Tháng Tám năm 1945 được xem là điểm xuất phát của một thời kỳ cách mạng mới đấu tranh cho độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Thế hệ trẻ Việt Nam là những người viết tiếp những trang sử vàng truyền thống của dân tộc, tiếp nối thực hiện nhiệm vụ xây dựng thành công xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa, tạo thành dòng chảy liên tục của lịch sử dân tộc.
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Từ khi thực dân Pháp tiến hành xâm lược Việt Nam (1-9-1858), hàng loạt các phongtrào đấu tranh yêu nước theo các khuynh hướng chính trị khác nhau đã diễn ra hết sức sôi nổinhưng cuối cùng đều thất bại vì thiếu đường lối đúng đắn, thiếu một giai cấp tiên tiến đủ khảnăng lãnh đạo phong trào dân tộc Cho đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cách mạng ViệtNam lâm vào cuộc khủng hoảng bế tắc về đường lối cứu nước Chỉ đến khi Đảng Cộng sảnViệt Nam ra đời (3-2-1930), Đảng đã lãnh đạo nhân dân tiến hành thắng lợi ba cao trào cáchmạng rộng lớn: Cao trào cách mạng 1930-1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh, cao trào dân chủ 1936-
1939, cao trào đấu giải phóng dân tộc và cách mạng Tháng Tám (1939-1945) Đặc biệt làtháng Tám 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, nhân dân Việt Nam đãtiến hành thắng lợi Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, lật nhào ách thống trị của đế quốc,phong kiến, giành lại độc lập tự do cho dân tộc, đưa dân tộc ta bước vào kỷ nguyên mới: kỷnguyên độc lập tự do, tiến bộ xã hội Hơn 75 năm đã trôi qua, cho đến nay, thắng lợi của cuộctháng Tám năm 1945 vẫn giữ nguyên giá trị Vì vậy, nghiên cứu tìm hiểu về cách mạngTháng Tám để có nhận thức đúng đắn về vai trò lãnh đạo của Đảng, quy luật vận động củacách mạng Việt Nam, những tác động, ảnh hưởng của nó đối với tiến trình cách mạng nước tađồng thời đấu tranh bác bỏ những luận điệu tuyên truyền sai trái của kẻ thù về thắng lợi vĩ đạinày là một nhiệm vụ đặt ra đối với sinh viên, thanh niên hiện nay
Từ những nhận thức trên, tôi chọn chủ đề “Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và ý nghĩa của nó trong sự phát triển của lịch sử Việt Nam” làm đề tài Tiểu luận môn học Lịch
sử Đảng Cộng sản Việt Nam với mong muốn đi sâu nghiên cứu về diễn biến cơ bản của Tổngkhởi nghĩa tháng Tám năm 1945, ý nghĩa, tác động của nó đối với tiến trình phát triển củacách mạng Việt Nam từ sau năm 1945 đến nay
Do thời gian gấp rút và năng lực còn hạn chế, bài Tiểu luận này chắc chắn không tránhkhỏi những thiếu sót nhất định Kính mong quý thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến Tácgiả xin trân trọng cám ơn
II Sự cấp thiết của đề tài
Chiến tranh là một phần của tiến trình lịch sử Sự mất mát mà nó đem lại là điềukhông ai mong muốn Thế nhưng chính nó là một phần quan trọng để dân tộc ta và thế hệ sau
Trang 2này mạnh mẽ hơn, đoàn kết hơn để cùng nhau chung tay xây dựng đất nước Lúc này, khiđang sống trong một thời đại hòa bình và phát triển, ta thêm hiểu và biếtơn những hy sinh mấtmát của thời chiến Tất cả đều là vì một cuộc sống độc lập tự do cho nhân dân ta bây giờ.Nhìn lại để thấu hiểu, nhận thức được vai trò củabản thân trong công cuộc xây dựng đất nướcngày càng hưng thịnh và phồn vinh.
Tuy Cách mạng tháng Tám có vai trò, ý nghĩa rất lớn đối với cách mạng Viêt Nam,nhưng khi sinh viên tiếp cận nội dung này còn nhiều hạn chế Đề tài mong muốn cung cấpmột cách đầy đủ về cách mạng tháng Tám để từ đó thấy vai trò to lớn của cuộc cách mạngnày đối với lịch sử dân tộc Từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước và trách nghiệmcủa các bạn trẻ đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước
III Mục Đích
Đề tài này được nghiên cứu với mục đích nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởngchính trị - đạo đức cho sinh viên về Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và ý nghĩa của nó trong
sự phát triển của lịch sử Việt Nam
Ngoài ra đề tài còn được nghiên cứu để nâng cao tinh thần giáo dục cho thế hệ trẻ kiênđịnh mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Đây là mục tiêu xuyênsuốt của cách mạng Việt Nam, trong đó Cách mạng Tháng Tám năm 1945 được xem là điểmxuất phát của một thời kỳ cách mạng mới đấu tranh cho độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa
xã hội Thế hệ trẻ Việt Nam là những người viết tiếp những trang sử vàng truyền thống củadân tộc, tiếp nối thực hiện nhiệm vụ xây dựng thành công xã hội mới - xã hội xã hội chủnghĩa, tạo thành dòng chảy liên tục của lịch sử dân tộc
Trang 4Ngày 9-5-1945, phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện, chiến tranh kết thúc ở châu Âu.Ngày 8-8-1945, Hồng quân Liên Xô tiến công như vũ bão vào quân đội Nhật Ngày 14-8-
1945, phát xít Nhật đầu hàng vô điều kiện, Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc
Ở mặt trận Thái Bình Dương, quân Anh đánh vào Miến Điện (nay là Mianma) Quân
Mỹ đổ bộ lên Philípin Đường biển đến các căn cứ ở Đông Nam Á bị quân Đồng minh khốngchế, nên Nhật phải giữ con đường duy nhất từ Mãn Châu qua Đông Dương xuống Đông Nam
Á Thực dân Pháp theo phái Đờ Gôn ở Đông Dương ráo riết chuẩn bị, chờ quân Đồng minh
và Đông Dương đánh Nhật thì sẽ khôi phục lại quyền thống trị của Pháp “Cả hai quân thùNhật – Pháp đều đang sửa soạn tiến tới chỗ tao sống mày chết, quyết liệt cùng nhau” [1]1
Theo thỏa thuận của các nước Đồng minh, sau khi phát xít Nhật đầu hàng, quân độiAnh và Tưởng sẽ vào Đông Dương để giải giáp quân đội Nhật Trong khi đó, thực dân Pháplăm le dựa vào Đồng minh hòng khôi phục địa vị thống trị của mình; đế quốc Mỹ đúng saucác thế lực này cũng sẵn sàng can thiệp vào Đông Dương; những phần tử phản động, ngoan
cố trong chính quyền tay sai Nhật đang âm mưu thay đổi chủ, chống lại cách mạng
1 Ngọn cờ giải phóng, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1955, tr.46
Trang 52 Bối cảnh trong nước:
Ở trong nước, trải qua các cuộc diễn tập, đến năm 1945, phong trào cách mạng dângcao Với sụ chuẩn bị từ trước, ngày 9-3-1945, phát xít Nhật nổ súng làm cuộc đảo chính Pháphòng độc chiếm Đông Dương Pháp chống cự yếu ớt rồi nhanh chóng đầu hàng Dự đoántrước tình hình đó, ngay trước lúc Nhật nổ súng lật đổ Pháp, Tổng Bí thư Trường Chinh đãtriệu tập Hội nghị Ban Thường vụ Trung Ương Đảng mở rộng tại làng Đình Bảng (Từ Sơn,Bắc Ninh) để phan tích tình hình và đề ra chiến lược mới Ngày 12-3-1945, Ban Thường vụTrung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, chỉ rõ bảnchất hành động của Nhật ngày 9-3-1945; xác định kẻ thù cụ thể, trước mắt và duy nhất củaĐông Dương; thay khẩu hiệu “Đánh đuổi phát xít Nhật – Pháp” thành khẩu hiệu “Đánh đuổiphát xít Nhật”, nêu khẩu hiệu “Thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân ĐôngDương” để chống lại chính phủ thân Nhật
Từ tháng 4-1945 trở đi, cao trào kháng Nhật, cứu nước diễn ra mạnh mẽ, phong phú về nộidung và hình thức Tháng 4-1945, Trung ương triệu tập Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ,quyết định nhiều vấn đề quan trọng, thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giảiphóng quân Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị tổ chức các Ủy ban Dân tộc giảiphóng các cấp và chuẩn bị thành lập Ủy ban giải phóng dân tộc Việt Nam, tức Chính phủ lâmthời cách mạng Việt Nam
Tháng 5-1945, Hồ Chí Minh về Tân Trào (Tuyên Quang), chọn Tân Trào làm căn cứchỉ đạo cách mạng cả nước, chỉ thị gấp rút chuẩn bị Đại hội quốc dân, thành lập Khu giảiphóng Ngày 4-6-1945, Khu giải phóng Việt Bắc chính thức được thành lập gồm hầu hết cáctỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang và một số vùnglân cận thuộc Bắc Giang, Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Yên; đặt dưới sự lãnh đạo của Ủy ban chỉhuy lâm thời, thi hành các chính sách của Việt Minh, trở thành căn cứ địa chính của cáchmạng cả nước
Trang 6Trong các đô thị, các đội danh dự Việt Minh đẩy mạnh hoạt động vũ trang tuyêntruyền, diệt ác trừ gian, tạo điều kiện phát triển các tổ chức cứu quốc trong mọi tầng lớp nhândân thành thị và xây dựng lực lượng tự vệ cứu quốc.
II Diễn biến và Kết quả:
Tin đồn lực lượng quân Nhật sắp sửa đầu hàng đã lan tỏa khắp nơi tại miền Bắc, lợidụng cơ hội, dân chúng đã tụ tập biểu tình, bãi công nhiều nơi, như ở Thái Bình vào ngày 11tháng 8 Từ ngày 12 tháng 8 năm 1945, các đơn vị Giải phóng quân của Việt Minh lần lượttiến công các đồn Nhật ở các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, YênBái, và hỗ trợ nhân dân các tỉnh này tiến lên giành chính quyền tại các tỉnh lỵ
Hội nghị toàn quốc họp ở Tân Trào ngày 13 tháng 8 năm 1945, dưới sự chủ trì của HồChí Minh với sự tham gia của Trường Chinh (chủ tọa), Hoàng Quốc Việt, Nguyễn LươngBằng đã nhận định rằng, điều kiện cho Tổng khởi nghĩa đã chín muồi và chuẩn bị lãnh đạotoàn dân khởi nghĩa Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập gồm: Trường Chinh, VõNguyên Giáp, Trần Đăng Ninh, Lê Thanh Nghị và Chu Văn Tấn Tuy nhiên, nhiều nơi nổidậy khi chưa nhận được chỉ thị của Trung ương Một đoàn cán bộ gồm Trần Huy Liệu,Nguyễn Lương Bằng, Huy Cận vào Huế, và Hoàng Quốc Việt, Cao Hồng Lãnh, Nguyễn ThịThập vào Sài Gòn để đôn đốc khởi nghĩa
Trang 7Ngày 16 tháng 8, một số cán bộ Đảng Cộng sản và Việt Minh dù chưa nhận được lệnhkhởi nghĩa nhưng căn cứ vào tình hình hiện tại và chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hànhđộng của chúng ta" đã quyết định cùng nhân dân khởi nghĩa, khởi nghĩa lan rộng ra xã thuộccác tỉnh ở đồng bằng sông Hồng như Thanh Hóa, Thái Bình, Ngày 17 tháng 8 năm 1945,một đơn vị Giải phóng quân của Việt Minh do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào (TuyênQuang) kéo về bao vây, tấn công quân Nhật ở thị xã Thái Nguyên.
Tinh mơ sáng ngày 19 tháng 8, hàng chục vạn người dân ở Hà Nội và các tỉnh lân cậntheo các ngả đường kéo về quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội Khoảng 10 giờ rưỡi, cuộc míttinh lớn chưa từng có của quần chúng cách mạng được sự bảo vệ của Thanh niên tự vệ, của tổchức Việt Minh Hoàng Diệu Hà Nội đã diễn ra Đại diện Việt Minh tuyên bố: Tổng khởinghĩa! Sau đó một cánh tiến thẳng tới Phủ Khâm sai, cơ quan đầu não của chính phủ, vànhanh chóng làm chủ toàn bộ khu vực này Lính bảo vệ Phủ đã hạ vũ khí mà không có bất kỳhành động kháng cự nào trước sức mạnh của nhân dân Hà thành Khâm sai Bắc kỳ NguyễnXuân Chữ (người mới đứng ra thay thế ông Phan Kế Toại) bị bắt giữ và đưa về An toàn khutại Hà Đông
Trong điện gửi về Tokyo, Đại sứ Nhật tại Đông Dương xác nhận: "Chiều ngày 19,Đại sứ đã 'được mời' đến dự cuộc gặp với các lãnh đạo Etsumei (Việt Minh) và đã tham giabàn bạc với những người đó, được coi như là các nhà chức trách chính thức." [1] 2Chiều tối 19tháng 8, phái đoàn của đàm phán của Việt Minh do ông Lê Trọng Nghĩa và cố vấn Trần ĐìnhLong dẫn đầu đã trực tiếp gặp gỡ và đàm phán với tướng Tsuchihashi - Tổng tư lệnh kiêmToàn quyền Nhật - ngay tại Tổng hành dinh quân đội Nhật (nay là 33 Phạm Ngũ Lão) Cuộcđàm phán diễn ra khá gay go nhưng cuối cùng phía Nhật, đúng như đã được dự đoán, đã chấp
2[1] Cách mạng là sáng tạo, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, 1995, tr 94
Trang 8nhận án binh bất động, không can thiệp vào công việc của Việt Minh; đổi lại binh lính của họ
sẽ được bảo đảm an toàn, không bị Việt Minh tấn công Họ đã chấp nhận chính quyền cáchmạng Kết quả đàm phán với Nhật mang ý nghĩa quyết định cho thắng lợi của cuộc tổng khởinghĩa bởi phe Việt Minh đã không chỉ tránh được cuộc đối đầu trực tiếp với lực lượng vũtrang của Nhật mà còn loại trừ mọi hy vọng của các lực lượng chính trị khác vào khả năngđảo ngược tình thế tại thủ đô vào thời điểm đó
Tại Huế, ngày 17 tháng 8 năm 1945, chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức mít tinh ramắt quốc dân, nhưng bởi sự ủng hộ của người dân, cuộc mít tinh đã biến trở thành cuộc tuầnhành ủng hộ lực lượng Việt Minh Ngày 23/8, khởi nghĩa ở Huế giành thắng lợi Chỉ đạo khởinghĩa có Nguyễn Chí Thanh và Tố Hữu Cuộc khởi nghĩa có sự đóng góp của lực lượngThanh niên tiền tuyến (Thanh niên Phan Anh), đây vốn là bộ phận bảo vệ trị an của chính phủTrần Trọng Kim nhưng khi cách mạng nổ ra đã quay sang ủng hộ Việt Minh Theo ông PhạmKhắc Hòe, nguyên Tổng lý Ngự tiền văn phòng của triều Nguyễn thì cho đến những ngàycuối cùng, Trần Trọng Kim vẫn ra sức giữ ngôi báu cho nhà Nguyễn nhưng đành chịu bất lực
vì các thành viên nội các do ông ta thành lập đều muốn từ chức và quay sang ủng hộ ViệtMinh [2] 3
Tại Sài Gòn, Huỳnh Phú Sổ kết hợp các tổ chức chính trị Cao Đài, Hoà Hảo, ViệtNam Quốc dân đảng, Đại Việt Quốc dân đảng thành Mặt trận Quốc gia Việt Nam Thống
3[2] Tuần báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh số 446, 29/4/2017
[3] Tạp chí Sông Hương, Mười lăm phút tiếp chuyện công dân Vĩnh Thụy sau ngày thoái vị ngôi vua (31-8-1945)
[4] U80 vẫn ấm lửa, báo Quân đội nhân dân
[5] Bảo Đại, Con Rồng Việt Nam, Nguyễn Phước Tộc Xuất Bản, 1990, trang 186-188
Trang 9nhất, tổ chức một cuộc biểu tình lớn chống Pháp Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Việt Minh vàThanh niên Tiền phong làm nòng cốt tổ chức biểu tình và giành chính quyền tại Sài Gòn (nơichịu sự cai trị trực tiếp của Nhật) Chỉ đạo nổi dậy ở nội thành là nhóm Việt Minh Tiền phong
do Trần Văn Giàu chỉ đạo Đến ngày 30 tháng 8, Việt Minh giành được chính quyền toànquốc Hai tỉnh giành được chính quyền cuối cùng là Hà Tiên và Đồng Nai Thượng
Sau khi cách mạng thành công, vua Bảo Đại tuyên bố chấp nhận thoái vị, từ bỏ ngaivàng và trở thành công dân Vĩnh Thụy Ngày 25 tháng 8, hàng ngàn người tụ tập trước cửaNgọ Môn xem nhà vua đọc Tuyên ngôn Thoái vị Vua Bảo Đại mong chính phủ mới đối xử
ôn hoà với các đảng phái đối lập để họ có thể góp sức kiến thiết quốc gia và để chứng tỏchính thể mới xây đắp trên sự đoàn kết quốc dân đồng thời tuyên bố "muốn được làm Dânmột nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị" [3][4][5] Khi vua Bảo Đại chính thức thoái vị,
Hồ Chí Minh ở Tân Trào mới về Hà Nội, dân chúng vẫn chưa biết Hồ Chí Minh chính làNguyễn Ái Quốc
Cuối tháng 8 năm 1945, chủ tịch Hồ Chí Minh lo chuyện tác động đến các lãnh đạocủa phe Đồng Minh theo hướng công nhận nền độc lập của Việt Nam, cũng như chuyện ôngphải nắm quyền lực nhà nước hoặc phải tự thể hiện bản thân như là biểu tượng dân tộc của sựthống nhất và tự quyết Người quyết định trực tiếp đọc bản Tuyên ngôn Độc lập
Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình (Hà Nội) Chủ tịch Hồ Chí Minhđọc bản Tuyên ngôn Độc lập và tuyên bố sự khai sinh của một nước Việt Nam mới: ViệtNam Dân chủ Cộng hòa Bản tuyên ngôn, dựa theo bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, bắt đầubằng câu: Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyềnkhông ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do vàquyền mưu cầu hạnh phúc Hồ Chí Minh cũng trích dẫn Tuyên ngôn Nhân quyền và Dânquyền Pháp 1791 khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập
Trang 10Trong buổi lễ này, thông qua bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh cũng đã kêu gọicác nước Đồng minh ủng hộ nền độc lập chân chính do nhân dân Việt Nam vừa tự tay giànhđược thông qua Cách mạng tháng Tám Ông tuyên bố rằng Chính phủ lâm thời đã huỷ bỏ hếtmọi hiệp ước do Pháp kí trong quan hệ với Việt Nam và bãi bỏ hết mọi đặc quyền của ngườiPháp Ông cảnh báo rằng người Việt "kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp".Kết thúc bài phát biểu của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu từng bộ trưởng trongChính phủ lâm thời với quần chúng nhân dân và tất cả đều làm lễ tuyên thệ nhậm chức Cuốicùng, trước khi kết thúc buổi lễ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: "Chúng ta sẽ phải trải quanhiều khốn khó và đau khổ hơn nhiều Đồng bào phải ủng hộ chính quyền, để sau này cóthêm nhiều buổi ăn mừng và thắng lợi!".[6] 4
Tiếp theo đó, đất nước non trẻ tổ chức tổng tuyển cử, xây dựng nhà nước dân chủ độclập đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, Hồ Chí Minh được 98,4% ủng hộ [7]
III Nguyên nhân thành công
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công trước mắt có nhiều nguyên nhân, nhưngnguyên nhân quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định là sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt và tàitình của Đảng Đó là vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin một cách đúng đắn, độclập, tự chủ và sáng tạo vào hoàn cảnh đặc biệt của nước ta Đảng có phương pháp, chiến lược,sách lược cách mạng phù hợp, linh hoạt Nhận thức rõ thời cơ, chủ động đón lấy thời cơ, kiênquyết chớp thời cơ một cách dứt khoát, tiến đến tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cảnước
[7] Lịch sử Quốc hội Việt Nam (1946-1960) - Tập 1
Trang 11Cách mạng Tháng Tám thành công cũng là nhờ đến dân tộc Việt Nam có truyền thốngyêu nước nồng nàn với kinh nghiệm đánh giặc giữ nước được tích luỹ từ lâu đời Đặc biệt từkhi có Đảng Cộng sản Đông Dương và lãnh tụ Hồ Chí Minh lãnh đạo, nhân dân ta đoàn kếtmột lòng không quản ngại hi sinh gian khổ, đứng lên cứu nước cứu nhà Tinh thần yêu nước,tinh thần đoàn kết, ý chí bất khuất ấy không chịu sống kiếp nô lệ của đồng bào mất đất Nhândân hết lòng theo Đảng, quyết tâm tổng khởi nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng qua nhữngcuộc diễn tập để giành độc lập dân tộc Trải qua 15 năm đấu tranh vô cùng gian khổ và anhdũng, biết bao đồng bào, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh xương máu vì mục tiêu độc lập dântộc.
Cách mạng Tháng Tám được tiến hành trong bối cảnh quốc tế có những thuận lợi nhấtđịnh Các yếu tố chủ quan và khách quan đều có những mối quan hệ chặt chẽ với nhau đưađến thắng lợi của cách mạng song yếu tố chủ quan vẫn đóng vai trò quyết định Điều này đãđược thể hiện ở Đông Nam Á khi phát xít Nhật đầu hàng quân Đồng Minh không điều kiện
IV Ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám 1945 đối với sự phát triển lịch sử Việt Nam
Khái quát đầy đủ ý nghĩa thắng lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch
Hồ Chí Minh khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tựhào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng lầnnày là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, mộtĐảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc” [1] 5
1 Đối với thế giới:
Đối với các phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, thắng lợi của Cách mạngTháng Tám năm 1945 là tấm gương, nguồn cổ vũ cho các quốc gia, các dân tộc đang bị mấtđộc lập, tự do ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh, nhất là để các nước láng giềng noi theo Khẳngđịnh vị thế, giá trị thời đại của thắng lợi này, Chủ tich Hồ Chí Minh viết: “Cách mạng ThángTám thắng lợi đã làm cho chúng ta trở nên một bộ phận trong đại gia đình dân chủ thế giới.Cách mạng Tháng Tám có ảnh hưởng trực tiếp và rất to đến hai dân tộc bạn là Miên và Lào.Cách mạng Tháng Tám thành công, nhân dân hai nước Miên, Lào cùng nổi lên chống đếquốc và đòi độc lập” [2]
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã minh chứng cho một chân lý thờicuộc: các dân tộc bị áp bức, xâm lược nếu có ý chí, bản lĩnh, có đường lối sáng tạo đúng đắn,biết đoàn kết đấu tranh giành độc lập, tự do; đứng vững về phía giai cấp công nhân và biếtkhai thác sức mạnh của thời đại thì nhất định sẽ thắng lợi Vì thế, trong diễn văn kỷ niệmCách mạng tháng Tám, Người khẳng định: “Suốt trong 80 năm nước ta bị Pháp chiếm, nhândân ta từ Nam đến Bắc đã nhiều lần nổi dậy chống giặc ngoại xâm Nhưng vì bọn vua quanhèn mạt, câu kết với địch, phản nước hại dân, cho nên các cuộc khởi nghĩa đều thất bại Cách
5[1] [2] Hồ Chí Minh, Toàn tập,tập 7, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự Thật, Hà Nội,
2011, tr.25; tr.26; tr.27; tr.25
Trang 12mạng Nga thành công đã thức tỉnh các dân tộc bị áp bức, dạy cho họ cách tổ chức, đấu tranh
và giành thắng lợi Nhờ vậy mà ta có Đảng tiên phong, có Mặt trận dân tộc thống nhất, đoànkết và lãnh đạo toàn dân, kiên quyết đấu tranh cho độc lập tự do, làm Cách mạng Tháng Támthắng lợi Lần đầu tiên trong lịch sử nhân dân ta được hoàn toàn giải phóng: Đã phá tan cáixiềng xích nô lệ thực dân, đã đập đổ cái chế độ thối nát của vua quan phong kiến, đã lập nênnước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Từ đó dân ta làm chủ nước ta” [3]6
Đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Thắng lợi của Cách mạng ThángTám năm 1945 đã đánh dấu một tầm vóc thời đại và góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh
vì hòa bình và tiến bộ của nhân loại Trong những tình huống nguy cấp nhất, nó giáng mộtđòn chí mạng vào chính nền tảng của chủ nghĩa thực dân cũ Cùng với Liên Xô, các cườngquốc tiến bộ trên thế giới và các lực lượng đồng minh đánh đổ chủ nghĩa hiện thực phát xít,giữ vững hòa bình khu vực và thế giới Vì vậy, đây cũng là thắng lợi chung của các dân tộctrên bán đảo Đông Dương, là thắng lợi của phong trào cộng sản quốc tế, phong trào côngnhân và các phong trào đấu tranh vì hòa bình, tiến bộ xã hội trên toàn thế giới Về vấn đề này,Người dẫn lại đánh giá của Báo Nhân dân Inđônêxia: “Chúng ta chỉ có thể bày tỏ sự kínhtrọng và lòng khâm phục cao nhất đối với nhân dân Việt Nam anh hùng Với sự chiến đấuanh dũng của họ, nhân dân Việt Nam đã tự đặt mình lên vị trí vẻ vang nhất trên thế giới ” [4]
Thắng của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đã chứng minh tính cách mạng, khoahọc của học thuyết Mác - Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa; là sự tiếp nối và là thắng lợitất yếu sau thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười vĩ đại năm 1917: “Thắnglợi của Cách mạng Tháng Tám đã chứng minh sự đúng đắn của học thuyết Mác - Lênin vềvấn đề dân tộc thuộc địa, đã chứng minh sự đúng đắn của con đường của Cách mạng xã hộichủ nghĩa Tháng Mười vĩ đại đã vạch ra”[5] Về vấn đề này, trong bài viết Cách mạng thángMười Nga mở đường giải phóng cho các dân tộc trên thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đãkhẳng định: “Thực tiễn ở Việt Nam đã chứng tỏ rằng nhờ có sự lãnh đạo của đảng Mác -Lênin mà cách mạng đã thu được thắng lợi vẻ vang trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, tiếnlên xây dựng chủ nghĩa xã hội”[6]
Sử gia người Na Uy S.Tonesson từng đánh giá: “Cuộc cách mạng ở Việt Nam năm 1945 làmột cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, không chỉ có vậy, đó còn là một cuộc cách mạngchính trị chống lại nền quân chủ thối nát, và là một cuộc cách mạng xã hội chống lại chủ đất
và những người thu thuế” [7] và TS Sanomish Dashtsevel cũng từng nhận định: “Cách mạngTháng Tám đã tạo điều kiện cho nhân dân Việt Nam làm chủ đất nước, giành được nhữngthành tựu to lớn trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước Cuộc Cách mạng thángTám còn có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào giải phóng dân tộc, dân chủ ở các nướcchâu Á và trên thế giới”. [8] 7