VỢ CHỒNG A PHỦ TÔ HOÀI

Dành cho các bạn muốn tổng các ý của bài, các bạn không hiểu về tác phẩm này. Dùng để học, ôn tập, ôn thi đại học cho môn Ngữ Văn 12. Với nội dung bài học của tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài thì chỉ cần 1 file đã hiểu hết bài

VỢ CHỒNG A PHỦ

Tô Hoài

I Giới thiệu

1/ Tác giả:

- Sáng tác thiên về sự thật đời thường Có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục tập quán của nhiều vùng khác nhau, đặc biệt là miền núi

- Luôn hấp dẫn người đọc bởi lối trần thuật hóm hỉnh, sinh động của người từng trải, vốn từ vựng giàu có

2/ Tác phẩm:

a/ Xuất xứ: Thuộc tập “Truyện Tây Bắc” (có 3 truyện “Mường Giơn”, “Cứu đất cứu

mường”, “VCAP”)

b/ Bố cục: 2 phần

- Mị và A Phủ ở Hồng Ngài (đoạn trích thuộc phần 1)

- Mị và A Phủ ở Phiềng Sa

c/ Cảm hứng sáng tác:

-“Đất nước và con người miền Tây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều quá, tôi không thể bao giờ quên.… Hình ảnh Tây Bắc đau thương mà dũng cảm lúc nào cũng thành nét, thành người, thành việc trong tâm trí tôi…” (Tô Hoài)

- Nhìn xuyên suốt tp, cảm hứng sáng tác là cảm hứng hồi sinh, cảm hứng ngợi ca, cảm hứng nhân đạo Ở đoạn trích chủ yếu là cảm hứng hiện thực và cảm hứng nhân đạo

d/ Chủ đề: Truyện phản ánh cuộc sống tuỉ nhục của nhân dân lao động miền núi với

khát vọng sống mãnh liệt, đồng thời khẳng định khả năng vươn lên của họ

II Đọc hiểu văn bản:

1/ Nhân vật Mị: là hình ảnh tiêu biểu cho số phận những người phụ nữ nghèo khổ dưới

ách thống trị của bọn quan lại phong kiến miền

a/ Số phận bi thảm:

a1) Tr ước khi làm dâu:

-Trước khi bị bắt về làm dâu nhà Thống lí, Mị vốn là một cô gái dân tộc Mèo

(Mông) trẻ trung, xinh đẹp, có tài thổi sáo “Mị thổi lá cũng hay như thổi sáo

- Mị là niềm mơ ước của biết bao chàng trai, nên trong đêm tình mùa xuân

“trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị” “Có biết bao nhiêu người

mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”.

- Mị sinh ra trong một gia đình nghèo, bố mẹ Mị mắc nợ gia đình thống lí (món nợ từ khi bố Mị cưới mẹ Mị, đến lúc mẹ mất, bố già vẫn chưa trả xong) tố cáo sự bóc lột của gia đình thống lí, làm giàu trên xương máu người nghèo khổ

-Mị còn là người con hiếu thảo, chấp nhận lao động để trả nợ cho bố Cô còn

là người có lòng tự trọng cao, có nhân phẩm tốt đẹp khi cô ý thức được rằng: Thà lao động cực khổ mà được tự do còn hơn sống trong cảnh giàu sang nhưng

phải chịu đày đọa trong kiếp nô lệ: “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô Con phải làm nương ngô để giả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu”.

- A Sử đã lợi dụng hủ tục cướp vợ của người Mèo để bắt Mị về làm con dâu trừ

nợ Bọn chúng còn lợi dụng sự mê tín của người dân (tục cúng trình ma) để trói buột, giam hãm cuộc đời của Mị

 Tác giả đã phản ánh sự dã man Sự tàn nhẫn của giai cấp thống tri miền núi Chúng đã lợi dụng những hủ tục, lợi dụng cường quyền và thần quyền để đàn áp, bóc lột những người dân thấp cổ bẻ họng.

a2) Lúc mới về làm dâu nhà thống lí:

-“Có đến hàng mấy tháng trời, đêm nào Mị cũng khóc” Mị đau khổ, uất ức,

xót xa cho thân phận, cuộc sống bất hạnh, không như mình mong muốn

- Mị tính ăn lá ngón để tự tử Mị tuyệt vọng, bế tắc Mị không cam chịu cuộc sống không bằng trâu ngựa Hành động phản kháng quyết liệt, sự lựa chọn đau

đớn bắt nguồn từ khát vọng một cuộc sống chân chính nhưng không thể có được nên Mị thà chọn lấy cái chết Nếu không thể sống hạnh phúc, tự do Mị thà chết Mị là một cô gái mạnh mẽ

Nhưng rồi Mị từ bỏ nắm lá ngón, do Mị thương cha “Mị chết thì bố Mị còn khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ” (mạng sống một con người không bằng món

nợ)

a3) Cuộc sống làm dâu tủi nhục:

- Mị bị bóc lột sức lao động tàn tệ, phải làm việc từ sáng đến tối, từ năm này qua tháng nọ, không một phút nghỉ ngơi, làm quần quật như trâu như ngựa

Công việc của Mị là: “tết xong lên núi hái thuốc phiện; giữa năm thì giặt đay; đến mùa đi nương bẻ bắp Và dù đi hái củi, bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cách tay để tước sợi Bao giờ cũng thế, suốt năm, suốt đời thế Con ngựa, con trâu làm có lúc, đêm còn được đứng gãi chân, nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này vùi vào việc cả đêm cả ngày”.

Mị mang tiếng là con dâu nhưng thực chất chỉ là người ở không công cho nhà thống lí Mị và bao người phụ nữ khác làm dâu nhà giàu bị bóc lột sức lao động, đối xử tàn tệ, còn thua cả súc vật Lời văn đầy cay đắng, chua xót về thân phận của người phụ nữ vùng cao

- Mị còn bị đánh đập một cách dã man, không thương tiếc:

+ Lần 1: Mị bị A Sử trói đứng bằng chính mái tóc của mình vào cột khi có ý

định đi chơi trong đêm tình mùa xuân

+ Lần 2: Mị bị A Sử đạp thẳng vào mặt khi ngừng tay thoa thuốc cho chồng + Lần 3: Vì thức để thổi lửa sưởi ấm trong đêm đông, Mị bị A Sử vô cớ đạp

thẳng vào cửa bếp

Mị là nạn nhân của giai cấp thống trị miền núi tàn ác, vô nhân đạo Cô thực chất không phải là con dâu của nhà thống lí Pá Tra mà chỉ là một nô lệ, một công cụ để cho A Sử trút giận

 Mị còn bị áp bức về mặt tinh thần: Mị cam chịu, chấp nhận số phận, đánh mất ý thức phản kháng

- Mở đầu truyện, Tô Hoài đã rất tinh tế khi giới thiệu nhân vật Mị bằng những

chi tiết hấp dẫn, lôi cuốn, gợi sự thắc mắc về nhân vật Vị trí, Mị ngồi “quay sợi gai”, “bên tảng đá”, “cạnh tàu ngựa”, thái độ của Mị lúc nào cũng “cúi mặt, mặt buồn rười rượi”  Mị làm việc như một cỗ máy, 1 cái xác không

hồn Tô Hoài khắc họa sự đối lập, tương phản giữa Hình ảnh tấp nập, nhộn nhịp của nhà Thống lí giàu sang quyền quý - Hình ảnh một cô gái nhỏ nhoi, yếu ớt, cô đơn, buồn bã. Cách giới thiệu nhân vật của Tô Hoài rất khéo ấn tượng nhằm vén lên bức màn bí mật về số phận của một con người.

-Nếu lúc mới về làm dâu, Mị từng nghĩ đến cái chết nhưng mấy năm sau khi

bố mất, Mị không còn nghĩ đến việc ăn lá ngón nữa… Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi…” Cuộc sống tủi nhục cay đắng khiến đã làm tâm hồn Mị chai

sạn, hóa đá, tê liệt cả suy nghĩ, tình cảm của Mị Mị mất cả ý thức phản kháng Lúc đầu cô còn khóc lóc, than thở thậm chí còn muốn tự tử nhưng rồi cô cam chịu, buông xuôi và chấp nhận số phận cho dòng đời đưa đẩy Mị không nghĩ đến cái chết bởi Mị không còn thiết tha với cuộc sống Mị sống mà như đã chết, như một cái xác không hồn

- Mị đánh mất ý thức của một con người “Mị tưởng mình là con trâu, con ngựa

Mà con trâu con ngựa chỉ đổi từ tàu ngựa nhà này sang tàu ngựa nhà khác”

Với nghệ thuật so sánh vật hóa, tác giả đã cho ta thấy được số phận của nhân vật Mị, thậm chí cách so sánh giảm dần ấy đã dẫn đến cuối cùng Mị nghĩ

“Mị nghĩ mình không bằng cả con trâu, con ngựa” Cách nói đầy xót xa, tủi

nhục cho thấy sự cam chịu của nhân vật Mị

Tác giả chú tâm khắc họa nỗi đau tinh thần của nhân vật Tô Hoài không chỉ miêu tả sự đày đọa về thể xác mà còn khắc họa nỗi đau về tinh thần của Mị Đây chính là nét mới trong ngòi bút nhân đạo của Tô Hoài

Lời kể của tác giả hòa vào dòng suy nghĩ của nhân vật, thể hiện tấm lòng đồng cảm sâu

sắc của tác giả, cùng khả năng miêu tả tâm lí bậc thầy của ngòi bút Tô Hoài.

- “Mỗi ngày Mỵ càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Cô

không biết buồn, biết vui, không nói, không cười thậm chí là không suy nghĩ, lúc nào cũng cúi mặt Trong gia đình thống lí, Mị không có tiếng nói hay chính là không được đối xử như một con người Mị sống âm thầm lặng lẽ, tồn tại mờ nhạt tưởng như vô hình Sức sống của Mị giờ đây chui rút trong cái mai rùa, ẩn sâu trong đáy tâm hồn

- Dần dần Mị không còn nhận thức rõ về thời gian lẫn không gian Mị không thể nhớ nỗi ngày khủng khiếp nhất cuộc đời mình – ngày bị A Sử bắt về làm

vợ, Mị đã làm dâu nhà thống lí bao năm cũng không nhớ Cô không nhận thức

được bên ngoài là ngày hay đêm bởi “ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay nắng”  Cái buồng tối tăm, ảm đạm như cuộc

đời của Mị Đó là thứ tù ngục, giam hãm tinh thần của Mị, giết chết tuổi xuân, khát vọng sống của Mị Cuộc đời của Mị như bị ngưng đọng: Không quá khứ, không hiện tại, không tương lai Đây là chi tiết nghệ thuật đắt giá mà Tô Hoài xây dựng

- Mị bị áp chế về tinh thần “Ta là thân đàn bà…bắt cúng trình ma …chỉ biết đợi ngày rũ xương ở đây thôi”  Mị là nạn nhân của sự mê tín thần quyền

Sơ kết:

- Giá trị hiện thực, nhân đạo của tác phẩm:

+ Cuộc đời làm dâu của Mị đầy cay đắng và tủi nhục Mị bị áp bức bóc lột lẫn thể xác và tinh thần Cô bị tước đoạt quyền sống, tuổi trẻ, tự do một cách triệt

để, cô còn bị bóc lột sức lao động, bị xúc phạm nhân phẩm Cô sống mà như

đã chết, một cái xác không hồn Đây cũng chính là số phận của những người phụ nữ nghèo miền núi trước CMT8

+Tô Hoài không chỉ thể hiện cái nhìn cảm thông, thương xót mà còn lên án tố cáo tội ác của giai cấp thống trị miền núi Chúng đã lợi dụng cường quyền và thần quyền để cai trị, áp bức bóc lột những người dân lao động nghèo khổ, đẩy

họ vào kiếp sống nô lệ

- Nghệ thuật: lối trần thuật hấp dẫn, giọng văn trầm lắng Nhà văn ít miêu tả hành động mà chủ yếu là khắc họa tâm tư, thế giới đời sống nội tâm nhân vật Giong kể có lúc hòa nhập vào dòng tâm tư của nhân vật, vẻ lên đủ loại cung bậc tình cảm của nhân vật

B/ Sức sống tiềm tàng, phản kháng mãnh liệt:

Những tưởng lòng ham sống, khao khát tự do hạnh phúc của MỊ đã hoàn toàn giá lạnh Nhưng không Sức sống ấy vẫn âm ỉ như hòn than hồng bị vùi lấp trong tro bụi, khi được ngoại cảnh tác động, sẽ bùng lên một cách mãnh liệt

B0) Sức phản kháng thể hiện từ khi Mị mới bị bắt về làm dâu nhà thống lí (tham khảo ý đoạn a2)

-“Có đến hàng mấy tháng trời, đêm nào Mị cũng khóc” Mị đau khổ, uất ức,

xót xa cho thân phận, cuộc sống bất hạnh, không như mình mong muốn

- Mị tính ăn lá ngón để tự tử Mị tuyệt vọng, bế tắc Mị không cam chịu cuộc sống không bằng trâu ngựa Hành động phản kháng quyết liệt, sự lựa chọn đau đớn bắt nguồn từ khát vọng một cuộc sống chân chính nhưng không thể có được nên Mị thà chọn lấy cái chết Nếu không thể sống hạnh phúc, tự do Mị thà chết Mị là một cô gái mạnh mẽ

b1) Đêm mùa xuân, MỊ muốn đi chơi:

1 - Cảnh mùa xuân ở vùng núi cao Tây Bắc: không khí tưng bừng với những

sắc màu của “những chiếc váy hoa đã đem phơi trên mỏm đá, xòe như con bướm sặc sỡ”, và âm thanh rộn rã “đám trẻ đợi tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà”  cảnh vật vui tươi, tràn đầy sức sống >< cuộc đời buồn tẻ,

tối tăm của Mị Sự hồi sinh của thiên nhiên đã khơi dậy ở con người niềm vui và sức sống Cảnh sắc ấy đã tác động đến Mị

2 - Âm thanh tiếng sáo: Đây là một tác nhân quan trọng, xuyên suốt cả đoạn

trích Tiếng sáo ấy được tác giả miêu tả từ xa đến gần, từ ngoài vào trong: Đầu

tiên, là ở “Ngoài đầu núi, đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi.” Sau đó tiếng sáo đã được miêu tả gần lại, “tai văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng” Tiếp theo, tiếng sáo ấy lại càng gần hơn nữa, “Mà tiếng sáo gọi bạn vẫn lửng lơ bay ngoài đường.” Cuối cùng tiếng sáo ấy đã xâm nhập vào trong tâm hồn của

Mị, “Trong đầu Mị rập rờn tiếng sáo”.

tiếng sáo là một nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào miền núi, góp phần thể hiện tâm tư tình cảm của nhân vật, là biểu tượng của tình yêu, khát vọng tuổi trẻ Trái tim Mị đã bao lần thổn thức vì tiếng sáo trong những đêm tình mùa xuân

3- “Mị nghe tiếng sáo…Mị ngồi nhẩm thầm bài hát” Mị không còn thờ ơ,

nguội lạnh, bắt đầu có phản ứng với ngoại cảnh

4- Mị lén lấy hũ rượu, uống ực từng bát”  cách uống đầy tâm trạng, như muốn nuốt hết cái đắng cay của phần đời đã qua, uống cái khao khát của phần đời chưa tới Rượu làm cơ thể và đầu óc Mị say, nhưng tâm hồn đã tỉnh lại sau bao ngày câm nín, mụ mị vì

bị đày đọa

5- “Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy… nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước” Trong men rượu Mị lâng lâng, Mị như phân thành thành 2:

+ Thể xác: “ngồi lịm mặt giữa nhà thống lí nhìn những người lên đồng, người hát”.

+ Tâm hồn: như sống lại những ngày trước, những ngày còn hạnh phúc, vui vẻ,

tự do trong quá khứ  Mị bắt đầu có ý thức

6- Mị “từ từ bước vào buồng, ngồi xuống giường và trông ra cái lỗ vuông”.

Hành động này có vẻ nghịch lí nhưng thực chất, Tô Hoài đã rất tinh tế khi xây dựng như vậy vì đây là hành động theo bản năng, thói quen đã hình thành sau bao nhiêu năm bị áp bức, bóc lột ở nhà thống lí

* Nhìn ra lỗ vuông lần này tâm trạng Mị khác hẳn:

- 7 “Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày trước /Mị trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ./ Mị muốn đi chơi

 +Mị lại có cảm xúc (không còn là cái xác không hồn)

+Sau bao nhiêu năm tháng mất hết ý niệm về thời gian và không gian, về bản thân thì đây là lần đầu tiên Mị ý thức về bản thân mình: Mị còn trẻ

+Ý thức về tuổi xuân, Mị lại khao khát niềm vui, hạnh phúc Những câu văn ngắn, dồn dập thể hiện cảm xúc dâng trào mãnh liệt Mị khao khát được sống, được hưởng hạnh phúc chính đáng của 1 con người (đi chơi = niềm vui, tự do, hạnh phúc)

 Chính tiếng sáo và men rượu đã đánh thức những khát khao đắm say của tuổi

trẻ, đánh thức lòng ham sống, khát vọng tự do hạnh phúc bị chôn vùi trong đáy sâu tâm hồn, tạo nên sự hồi sinh của Mị cô Mị trẻ trung, yêu đời, có tài thổi sáo

khiến bao nhiêu người mê đã quay trở lại.

-8 Trở về với thực tại, Mị cay đắng nhận ra hiện thực nghiệt ngã của cuộc

sống chính mình: “Huống chi A Sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau.” chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết “Bao nhiêu người

có chồng cũng đi chơi Tết (sống với A Sử không tình yêu, không hạnh phúc,

không tự do Hiện tại >< quá khứ)

Nếu trước đây Mị quen khổ đến mức chai sạn về cảm xúc thì giờ đây Mị nghĩ:

“nếu có nắm lá ngón trong tay, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa” Đây là biểu hiện của sự phản kháng với hoàn cảnh, của sự xung đột

gay gắt giữa một bên là khát vọng sống chân chính đã thức tỉnh với một bên là thực tại đau khổ đang hiện hữu

* Tiếng sáo lại thổi bùng lên ngọn lửa tình yêu trong lòng, thôi thúc Mị ra khỏi bóng

tối, đòi quyền sống và tự do Lúc này ý thức của Mị đã hoàn toàn quay trở lại,

cô không thể chấp nhận thực trạng ê chề này thêm nữa

9- Mị thắp đèn: một hành động đầy ý nghĩa: Mị muốn thắp sáng căn buồng, xua đi bóng tối bao năm phủ trùm xuống cuộc đời mình  Khát vọng sống mãnh liệt (liên hệ căn buồng của Mị)

10 - Tiếng sáo rập rờn trong đầu Mị chính là khát vọng sống, hạnh phúc tự do

mãnh liệt thôi thúc Mị, biến suy nghĩ thành hành động: “Mị muốn đi chơi, Mị

cũng sắp đi chơi” Và “Mị quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách” để chuẩn bị đi chơi:

+ Mị muốn làm đẹp cho mình, đây là nhu cầu tất yếu của người phụ nữ Mị đã bắt đầu quay trở lại

+ Khát vọng bùng lên quá mãnh liệt đến nỗi A Sử đứng đấy Mị cũng không màng, thản nhiên chuẩn bị đi chơi Mị đang bị chi phối bởi tiếng sáo, men rượu, cô hành động hoàn toàn theo cảm tính, theo bản năng khát vọng, mà không suy xét theo lí trí  Những câu văn ngắn nối tiếp nhau, miêu tả chuỗi hành động liều lĩnh, đầy thách thức, khác với sự cam chịu nhẫn nhục thường ngày của Mị

11- Lúc khát vọng sống được tự do ở Mị trỗi dậy mạnh mẽ nhất, cũng là lúc nó

đã bị vùi dập một cách dã man bởi A Sử Hắn trói đứng Mị vào cột nhà “Tóc

Mị xõa xuống, hắn quấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi, không nghiêng đầu được nữa” > hành động dã man

12- Dù bị trói, nhưng Mị vẫn thả hồn theo tiếng sáo “Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi Mị vùng bước đi” Lúc này

tiếng sáo đã hoàn toàn xâm nhập vào tâm hồn của nhân vật, thổi bùng khát vọng tự do hạnh phúc nơi Mị

13- “Nhưng tay chân đau không cựa được Mị không nghe tiếng sáo nữa, chỉ nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa.” – Quá khứ và

khát vọng đẩy đưa Mị đi, nhưng hiện thực trì níu Mị lại Âm thanh khô khốc, phũ phàng như hiện thực cay đắng của cuộc đời Mị Sự đau đớn của thể xác đưa Mị trở lại thực tại, nhận thức thân phận trâu ngựa nô lệ của mình

Tiếng sáo khát vọng >< tiếng chân ngựa gợi thân phận đau khổ

14- Rồi Mị chập chờn “lúc tỉnh, lúc mê”, “lúc khắp người bị dây trói thít lại đau nhức, lúc lại nồng nàn tha thiết nhớ”, quá khứ - hiện tại, khát vọng hạnh phúc – nỗi đau thân

phận đan xen liên tục suốt đêm Tô Hoài đặt sự hồi sinh của Mị vào tình huống bi kịch: khát vọng mãnh liệt đối lập với hiện thực phũ phàng, khiến cho sức sống của Mị càng thêm mãnh liệt A Sử có thể trói thân thể nhưng không buộc được tâm hồn, khát vọng của Mị Sự áp bức, bóc lột chỉ vùi dập chứ không hủy diệt được sức sống khát vọng nơi Mị

15- Sáng hôm sau, “Mị bàng hoàng tỉnh” nhớ lại người đàn bà đã chết Nhớ thế Mị

sợ quá, cựa quậy xem mình còn sống hay đã chết Sợ chết có nghĩa là Mị vẫn còn khao khát được sống Nỗi sợ hãi đã khiến Mị phải từ bỏ việc phản kháng

để trở lại một cô Mị vô hồn, vô cảm

Sơ kết:

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí đặc sắc, dựng cảnh tương phản ánh sáng – bóng tối, quá khứ

tươi đẹp - hiện tại phũ phàng, khát vọng – hiện thực làm nổi bật tính bi kịch trong tâm hồn Mị

-Cuộc trỗi dậy lần như một đợt sóng dâng lên rồi lại vở tan ra, dù không làm thay đổi cuộc đời Mị nhưng nó sẽ trở thành những đợt sóng ngầm mãnh liệt, làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời Mị ở cuộc trỗi dậy vào đêm mùa đông khi cởi trói cho A Phủ Qua đó tác giả khẳng định lòng yêu đời, khát vọng được hạnh phúc trong cô gái Mèo ấy vẫn chưa tắt hẳn Và khi sức sống mãnh liệt bùng phát

có khả năng lột vỏ bộc cam chịu, chấp nhận số phận để vươn ra miền ánh sáng, tự do

b2) Đêm mùa đông Mị cởi trói cho A Phủ:

1* Cảnh mùa đông trên núi cao dài và buồn, vô cùng lạnh lẽo, Mị thức sưởi lửa suốt đêm Ngọn lửa sưởi ấm thể xác Mị, xoa dịu nỗi đau trong tâm hồn Mị Hình ảnh ngọn lửa như khát vọng sống âm ỉ trong tâm hồn Mị

2 * Khi thấy A Phủ bị trói đứng, Mị vẫn “thản nhiên thổi lửa hơ tay A Phủ có là xác chết… cũng thế thôi ” Mị thờ ơ, lạnh lùng trước nỗi đau của đồng loại do: hình phạt bị

trói đứng quá quen thuộc trong nhà thống lí, do nỗi đau của Mị quá lớn khiến tâm hồn

Mị khô héo, chai sạn không còn cảm nhận được nỗi đau của người khác Tác phẩm có

ý nghĩa tố cáo: Cuộc sống dọa đày nơi gia đình thống lí khiến con người thành vô cảm

3 *Nhưng khi Mị thấy “một dòng nước mắt bò xuống hai hõm má đã xám đen

lại của A Phủ ”  dòng nước mắt thể hiện nỗi đau thể xác, nỗi đau tinh thần,

nỗi đau thân phận của một kiếp người: bị đày đọa, sức tàn lực kiệt, sắp chết,

sự tuyệt vọng đến cùng cực của A Phủ khi phải trơ mắt đón nhận cái chết đang dần đến với mình trong sự bất lực của bản thân (liên hệ với tính cách A Phủ: mạnh mẽ, phản kháng trong im lặng dù bị đánh khi xử kiện)

 Chính dòng nước mắt này đã làm tan chảy trái tim của Mị vốn bị đông cứng, lạnh giá sau những năm bị áp bức, bóc lột Dòng nước mắt đã đưa Mị từ cõi quên về cõi nhớ, đánh thức lương tri, tình người nơi Mị (giống tiếng sáo

và men rượu trong đêm mùa xuân)

4- Khi chứng kiến cảnh A Phủ khóc, trong Mị chợt nhớ cảnh Mị cũng bị trói

như thế “nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ không lau đi được” Từ nỗi

xót xa cho chính mình (nhớ nỗi đau thân phận), Mị đồng cảm cho A Phủ, Mị rất thấu hiểu nỗi đau của A Phủ Mị nhận thức được Mị và A Phủ giống nhau:

là những người cùng khổ, bị áp bức, đày đọa đến sắp chết

5* Mị nhận thức rõ tội ác của cha con nhà thống lí:

+ Mị nhận ra mình không phải là nạn nhân duy nhất của nhà thống lí mà trước

đó là người đàn bà đã chết và trước mặt Mị chính là A Phủ

+ Mị nhận ra tội ác tày trời, bản chất tàn bạo và lên án nhà thống lí “ Chúng nó thật độc ác ” Mị hiểu một điều: cha con thống lí hành hạ những người dân

nghèo dã man, không thương tiếc, coi rẻ mạng sống của con người

+ Mị nhận ra sự bất công, vô lí mà A Phủ phải gánh chịu “ Người kia việc gì phải chết thế ” (Chỉ vì A Phủ làm mất 1 con bò mà phải bọ trói đứng đến chết

là một điều phi lí Mạng 1 con người không đáng giá bằng 1 con bò)

Mị không muốn A Phủ chết Mị thấy lo lắng cho số phận của A Phủ “ chỉ đêm mai là người kia sẽ chết, chết đau, chết đói, chết rét ” Nghệ thuật lặp từ, câu

văn ngắt nhịp ngắn dồn dập thể hiện cái chết đau đớn, chết dần chết mòn, cái

chết không thể tránh khỏi của A Phủ

 Mị trỗi dậy căm phẫn gia đình thống lí

6* Rồi Mị lại tưởng tượng: “biết đâu A Phủ trốn được rồi…thì Mị sẽ bị trói

thay vào đấy Mị phải chết trên cái cọc ấy” Mị sợ Nỗi lo lắng của Mị là một

điều rất bình thường Nhưng tình thương người lớn hơn nỗi thương thân nên

“ trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ ”  Lòng thương người

đã giúp Mị có đủ sức mạnh để đi đến hành động đột ngột, táo bạo, quyết liệt

7 * Mị quyết định cởi trói, giải thoát cho A Phủ “Mị rón rén rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây” Hành động của Mị mang tính tự phát, thật táo bạo,

dũng cảm và cao đẹp bắt nguồn từ tình thương người, nỗi đau khổ và căm phẫn sau bao năm tháng bị áp bức Khi Mị cởi trói cho A Phủ là Mị đã làm điều Mị khao khát trong đêm xuân Hành động thể hiện vẻ đẹp của nhân vật Mị

8- Thế nhưng khi cởi trói cho A Phủ xong thì Mị cũng “ hốt hoảng ” thều thào bảo A Phủ “ đi ngay ”  Đó là sự hốt hoảng, bàng hoàng của Mị khi ý thức

được mình vừa làm một việc tày trời dám chống lại cường quyền của gia đình thống lí có tính chất đánh đổi cả tính mạng của mình Khi A Phủ chạy thoát,

Mị lại lo cho chính mình Nỗi sợ, lo lắng của Mị là một điều rất bình thường, không hèn yếu Đó cũng là một khía cạnh của lòng ham sống, nó đã tiếp thêm sức mạnh cho Mị thoát khỏi số phận

9- Khi A Phủ “đã quật sức vùng dậy chạy” thì Mị “ đứng lặng trong bóng tối ” Trong giây phút ngắn ngủi Mị đã đắn đo suy nghĩ về hậu qủa của việc cởi trói A

Phủ: ở lại phải chịu sự trừng phạt tàn bạo, cái chết không thể tránh khỏi của gia đình thống lí Pá Tra hay ra đi để có cơ hội sống dẫu mong manh nhưng phải đối mặt với thần quyền + cường quyền: nỗi sợ con ma nhà thống lí và quyền lực thống lí Đó là khoảng lặng diễn ra cuộc đấu tranh nội tâm có tính chất quyết định cuộc đời của Mị:

đi hay ở, sống hay chết, nô lệ hay tự do?  Đây là một hành động theo thói quen bởi không dễ gì từ bỏ nỗi sợ hãi từ trong xương tủy của Mị Nhưng bản năng sống, khát vọng tự do mãnh liệt đã chiến thắng nỗi sợ hãi

10- Cuối cùng Mị quyết định chạy theo A Phủ: “A Phủ cho tôi đi” “Ở đây thì

chết mất.” Mị đã cất lên tiếng nói sau bao năm câm nín Trong đoạn trích, Tô Hoài chỉ

để Mị nói 2 lần nhưng đều thể hiện khát vọng sống mãnh liệt (Lần đầu: Con nay đã lớn… Bố đừng bán con cho nhà giàu) Chính khả năng phản kháng mạnh mẽ và khát

vọng sống ấy đã giúp Mị chiến thắng nỗi sợ hãi cường quyền và thần quyền, chạy trốn theo A Phủ Đây là một sự lựa chọn đúng đắn, thể hiện khát vọng sống, khao khát tự do mãnh liệt của Mị

Sơ kết:

* Nghệ thuật miêu tả tâm lí đặc sắc, sự kiện dồn dập, giàu kịch tính

*Mị tiêu biểu cho vẻ đẹp của người dân nghèo dù bị áp bức, bóc lột nhưng vẫn tiềm tàng sức sống, khát vọng tự do hạnh phúc và khả năng phản kháng đấu tranh quyết liệt

- Hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ và quyết định chạy theo A Phủ là một hánh động táo bạo, quyết liệt, mang tính tự phát Một sự lựa chọn đúng đắn, bắt nguồn từ tình thương người và thể hiện khát vọng sống, khao khát sự tự do mãnh liệt của Mị

- Hành động phản kháng mang tính tất yếu: “tức nước vỡ bờ”, ở đâu có áp bức,

ở đó có đấu tranh

- Khi cắt dây trói cho A Phủ cũng là lúc Mị cắt đứt sợi dây trói buộc cuộc đời mình với gia đình nhà thống lí Chạy theo A Phủ có nghĩa là Mị từ bỏ cuộc đời

nô lệ của mình để đến với ánh sáng của sự tự do Đây cũng chính là lúc cô chiến thắng cả cường quyền, thần quyền Hành động này của Mị không chỉ cứu người mà còn cứu bản thân mình Đây chính là giá trị nhân đạo của tác phẩm: người lao động bị áp bức không còn con đường nào khác là tự đấu tranh giải phóng cho chính mình Khi những con người cùng khổ nương tựa vào nhau, họ sẽ có sức mạnh vượt qua số phận, nghịch cảnh của đời mình

2/ Nhân vật A Phủ: Nhân vật sóng đôi có hoàn cảnh tương tự Mị

a Hoàn cảnh và số phận của A Phủ:

-A Phủ mồ côi cha mẹ, sống một mình, không người thân thích

- A Phủ thông minh, khỏe mạnh, tài giỏi nhưng vì “không có bố mẹ, không có ruộng, không có bạc A Phủ không thể lấy nổi vợ” A Phủ khổ vì phép làng và

tục lệ cưới xin ngặt nghèo Đó là nỗi khổ điển hình của người dân miền núi

- Vì đánh con quan, A Phủ bị bắt, bị đánh đập tàn bạo Từ đó, A Phủ sống cuộc đời của người làm công trừ nợ, bị bốc lột sức lao động: A Phủ bị phạt vạ,

bị cột chặt vào kiếp người nô lệ: “Đời mày, đời con, đời cháu mày tao cũng bắt thế, bao giờ hết nợ mới thôi” Từ đấy, A Phủ là người ở không công truyền kiếp, đốt rừng, cày nương, cuốc mương, săn bò tót, bẫy hổ, chăn bò, chăn ngựa, quanh năm một thân một mình bôn ba rong ruổi ngoài gò ngoài rừng”

- Vì để hổ ăn mất bò, A Phủ bị trói đứng vào cột, bị đánh đập, hành hạ tàn nhẫn

Tố cáo bọn thống trị tàn ác, nham hiểm và thể hiện nỗi xót thương đối với con người nghèo khổ bất hạnh như A Phủ

b Tính cách của A Phủ

 A Phủ là một người gan lì, dũng cảm, có sức sống mãnh liệt, có khát vọng sống, khát vọng tự do mạnh mẽ lớn lao.

- Có “người làng đói bụng đã bán A Phủ cho người Thái ở dưới núi” Mới 10

tuổi, A Phủ đã biết trốn lên vùng cao, từ bé đã sống tự lập, sống bằng nghề làm mướn

- A Phủ là con của núi rừng tự do Cuộc sống phóng khoáng, ngang tàn, không

sợ kẻ quyền thế, kẻ ác Dù biết A Sử là con quan (vì hắn đeo vòng cổ chỉ có

con quan mới được đeo) nhưng A Phủ vẫn ra tay trừng trị: “Một người to lớn chạy vụt ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử, xốc tới nắm cái vòng

cổ, kéo dập đầu xuống, xé vai áo đánh tới tấp”

- Khi bị thống lí tra tấn đánh đập dã man, A Phủ gan góc quỳ chịu đòn, chỉ im lặng như tượng đá  Điều này cho thấy A Phủ không hề khuất phục cũng

chẳng hề van xin tha mạng

Cảnh xử kiện đầy phi lý, bất công, dã man (Diễn ra trong khói thuốc phiện mù mịt tuôn

ra từ các lỗ cửa sổ như khói bếp …Người đánh, người quỳ lạy, kể lể, chửi bới Xong một lượt đánh, kể chửi lại hút Cứ thế từ trưa đến hết đêm Cảnh cho vay tiền kỳ quặc, biểu hiện đậm nét sự tàn ác dã man của bọn thống trị miền núi)  Hủ tục và pháp luật nằm trọn trong tay bọn chúa đất nên kết quả: A Phủ trở thành người ở trừ nợ đời đời kiếp kiếp cho nhà thống lý Pá Tra Cha con thống lý Pá Tra điển hình cho giai cấp thống trị phong kiến miền núi ở Tây Bắc nước ta trước Cách mạng

- Khi bị thống lí trói vào cột vì để mất bò, sức lực đã cạn kiệt, dù đã cận kề với cái chết, A Phủ không chịu chết đã cắt đứt 2 vòng dây mây  A Phủ không hề cam chịu, anh luôn tìm đường sống cho bản thân mình  Tuy A Phủ đã rơi vào hoàn cảnh khốn đốn, anh dường như đang đứng giữa ranh giới giữa sự sống và cái chết nhưng bản chất dũng cảm, gan góc của anh vẫn luôn tồn tại trong bất kì hoàn cảnh nào

- Khi được Mị cởi trói, “A Phủ bỗng khuỵu xuống…” nhưng trước cái chết có thể đến ngay, A Phủ “quật sức, vùng lên chạy” Niềm khao khát được sống

đã giúp cho A Phủ chiến thắng nỗi đau thể xác, vùng lên chạy thoát khỏi nhà thống lí để tìm sự sống

 A Phủ có tinh thần phản kháng và sức sống tiềm ẩn, mãnh liệt A Phủ là đứa con của núi rừng tự do, hồn nhiên, chất phác Cuộc sống khổ cực đã hun đúc cho anh một bản lĩnh gan dạ, mạnh mẽ.

 A Phủ giỏi giang, chăm lao động, có trách nhiệm và giàu tình yêu thương.

- Khi trở thành người làm công gạt nợ, A Phủ vẫn là con người của tự do, yêu

lao động, vẫn nhiệt tình trong công việc “quanh năm một thân một mình bôn

ba rong ruổi ngoài gò ngoài rừng” làm bao nhiêu việc nhưng A Phủ vẫn làm

phăng phăng, không hề than thở kêu ca hay trốn việc

- Khi chạy trốn, Mị xin đi, A Phủ đã đưa Mị theo vì “người đàn bà chồng chê vừa cứu sống mình”

 A phủ là còn là một người lạc quan, yêu đời :

Dù nghèo, dù biết mình “không có bố mẹ, không có ruộng, không có bạc”

nhưng A Phủ không hề tự ti, mặc cảm, anh vẫn đi chơi, vẫn đi tìm người yêu trong đêm tình mùa xuân

Sơ kết:

- Nếu Mị là kiểu nhân vật tâm lí thì A Phủ lại là nhân vật hành động táo bạo, quyết liệt Khi miêu tả A Phủ, nhà văn phối hợp vừa tả vừa kể, nhấn mạnh các chi tiết cụ thể, ấn tượng để khắc họa những đặc điểm, tính cách nhân vật

- Cùng với Mị, A Phủ đã góp phần hoàn thiện chân dung con người miền núi Tây Bắc: Số phận đau thương nhưng giàu sức sống, tình cảm và khát vọng Họ

là những con người không chịu khuất phục trước cường quyền gian ác Đây chính là tiền đề giúp họ dễ giác ngộ cách mạng sau này

3/ Giá trị của tác phẩm:

a Gía trị hiện thực:

 Phản ánh cuộc sống tủi nhục của đồng bào miền núi Tây Bắc ở giai đoạn trước Cách Mạng Tháng Tám, dưới ách thống trị của bọn phong kiến chúa đất và bọn Tây

 Phản ánh quá trình đồng bào các dân tộc miền núi Tây Bắc vùng dậy đấu tranh, tự giải phóng khỏi ách áp bức của bọn thực dân và chúa đất thống trị

b.Giá trị nhân đạo:

+ Lòng cảm thương sâu sắc với những số phận bất hạnh bị chà đạp, bị tước đoạt quyền

tự do, hạnh phúc dưới chế độ thống trị của thực dân - phong kiến miền núi

+ Tố cáo tội ác của bọn thực dân và chúa đất thống trị, đã áp bức đè nén con người bằng cường quyền và thần quyền

+ Sự phát hiện, ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của người lao động (thấy được khát

vọng sống mãnh liệt và khả năng tự giải phóng mình của đồng bào miền núi trước Cách Mạng Tháng Tám)

+ Mở ra con đường thoát khỏi đau khổ, đến với ánh sáng và tự do cho đồng bào Tây Bắc (khác biệt so với các tác phẩm mang cảm hứng hiện thực nhân đạo trước CMT8)

4/ Nghệ thuật:

a Nghệ thuật tả cảnh đặc sắc:

c Cảnh thiên nhiên hùng vĩ và giàu chất thơ

d.Cảnh sinh hoạt (vui chơi ngày tết, đêm tình mùa xuân, cảnh phạt vạ …) chân thực, sinh động

e Miêu tả nhiều tập tục của người Mèo: cưới xin, bắt vợ, cúng trình ma, thổi sáo gọi bạn …

b Nghệ thuật xây dựng nhân vật tiêu biểu: khắc họa tính cách nhân vật, miêu tả diễn

biến tâm lý nhân vật chân thực, tinh tế, tài tình phù hợp với hoàn cảnh và bản chất tâm hồn nhân vật (Nhân vật Mị)

(Nghệ thuật xây dựng nhân vật A Phủ và Mị rất đặc trưng:

- Nét giống nhau:

+ Tiêu biểu cho tính cách của người dân lao động miền núi

 Mị: Bề ngoài lặng lẽ, âm thầm, nhẫn nhục nhưng bên trong luôn sôi nổi, ham sống, khao khát tự do và hạnh phúc

 A Phủ: Táo bạo, gan góc mà chất phác, tự tin

+ Cả hai là nạn nhân của bọn chúa đất, quan lại tàn bạo nhưng trong họ tiềm ẩn sức mạnh phản kháng mãnh liệt

- Nét khác nhau:

+ Mị: được khắc họa với sức sống tiềm tàng bên trong tâm hồn

+ A Phủ: được nhìn từ bên ngoài, tính cách được bộc lộ ở hành động, vẻ đẹp hiện lên qua sự gan góc, táo bạo, mạnh mẽ.)

c Nghệ thuật trần thuật linh hoạt, giọng văn nhẹ nhàng, lời văn tinh tế, giàu chất thơ

và đậm màu sắc dân tộc miền núi, ngôn ngữ giàu tính tạo hình

- Ngôn ngữ đậm màu sắc dân tộc, vận dụng sáng tạo cách nói của người miền núi hồn nhiên và giàu tính tạo hình, giàu chất thơ

III GHI NHỚ: sgk

1930 – 1945

Chí Phèo, Hai đứa trẻ, Tắt đèn… 1945 – 1975Vợ chồng A Phủ, Vợ nhặt…

Tinh thần nhân đạo

- Thương xót số phận bất hạnh

- Ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp

- Đấu tranh đòi quyền sống, hạnh phúc cho con người

- Tố cáo lên án thế lực xấu, chà đạp hành hạ

Kết thúc trong bế tắc, tuyệt vọng, bi

kịch Bởi họ sống đời nô lệ, bị áp bức

trong xã hội thực dân phong kiến

-Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát

-Chị Dậu băng mình vào đêm tối đen như

cái tiền đồ của chị

Kết thúc có lối thoát, hi vọng thay đổi cuộc sống.

nhờ có Đảng, cách mạng.