AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG

Dành cho các bạn muốn tổng các ý của bài, các bạn không hiểu về tác phẩm này. Dùng để học, ôn tập, ôn thi đại học cho môn Ngữ Văn 12. Với nội dung bài học của tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường thì chỉ cần 1 file đã hiểu hết bài

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?

Hoàng Phủ Ngọc Tường

Liên hệ Sông Đà: SH

giống SD có 2 đặc điểm

vừa hung bạo và trữ tình

nhưng khác SĐ ở chỗ 2

đặc điểm này cùng xuất

hiện ở thượng nguồn của

SH (còn SĐ tách biệt ở

thượng nguồn hung bạo, hạ

lưu trữ tình)

I GIỚI THIỆU:

1 Tác giả:

- Là một người con của xứ Huế

- Là một trong những nhà văn chuyên về bút kí với đề tài khá rộng lớn Tác phẩm của ông thể hiện những nét riêng về cảnh sắc và con người khắp mọi miền đất nước

- Văn phong: Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghị luận sắc bén và suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về nhiều lĩnh vực Tất cả thể hiện qua lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm tài hoa

- Tác phẩm tiêu biểu: (Sgk)

2 Tác phẩm:

a) Xuất xứ: Là bài bút kí đặc sắc, viết tại Huế (1981), in trong tập sách

cùng tên

b) Kết cấu: Tác phẩm gồm ba phần

Vị trí văn bản: là phần đầu của bút kí

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

1 Hình tượng sông Hương:

a) Vẻ đẹp Sông Hương từ góc độ cảnh quan thiên nhiên ( địa lí)

SH “thuộc về một thành phố duy nhất”  T/g không chỉ miêu tả đặc điểm địa lí của SH mà còn khắc họa tâm hồn, tình cảm của dòng sông với Huế SH nặng tình, chung thủy với Huế Ds gắn bó mật thiết với Huế,

là biểu tượng cho vẻ đẹp của Huế - mảnh đất cố đô giàu bản sắc văn hóa, lịch sử, truyền thống

(SH bắt nguồn từ núi rừng Trường Sơn ở tỉnh Thừa Thiên Huế, chảy xuôi về đồng bằng, qua thành phố Huế, đổ ra biển Đông)

A1) Vẻ đẹp của sông Hương ở thượn g nguồn :

- Theo tác giả, nếu chỉ mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành mà không chú ý tìm hiểu SH từ nguồn cội, người ta khó hiểu hết vẻ đẹp “tâm hồn sâu thẳm” của dòng sông mà chính nó không muốn bộc lộ Nói đến

SH người ta chỉ nghĩ đến vẻ đẹp dịu dàng thơ mộng của nó Nhưng trở về cội nguồn của dòng sông giữa núi rừng Trường Sơn, HPNT còn thấy một

vẻ đẹp khác Đó là một phát hiện sâu sắc và bất ngờ về SH

- Sông Hương - “ bản trường ca của rừng già”với tiết tấu hùng tráng dữ dội

+ Con sông vừa “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn , mãnh liệt qua những ghềnh thác , cuộn xoáy như những cơn lốc vào đáy vực bí ẩn ” Câu văn

dài, nhiều vế với hàng loạt từ ngữ mạnh khơi dậy sự mạnh mẽ, bạo liệt,

dữ dội, hoang dã của dòng sông

+ vừa “dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng” dòng sông rực rỡ sắc màu, thơ mộng làm ngất ngây lòng người

Biện pháp nhân hóa, so sánh, từ ngữ tạo hình, gợi tả chính xác đặc điểm của sông Hương ở thượng lưu với vẻ đẹp vừa hùng vĩ, man dại, vừa trữ tình say đắm lòng người

- Nhà văn đã khéo léo so sánh sông Hương như một “ cô gái di – gan

phóng khoáng và man dại”, “rừng già đã hun đúc” cho nó “một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”

 hình ảnh nhân hóa đẹp và lạ, sông Hương thành một cô gái tràn đầy sức sống, phóng khoáng, hoang dại mà tình tứ, quyến rũ, bí ẩn Dòng sông phương đông mang vẻ đẹp của cô gái phương tây Bằng tâm hồn dào dạt nhạy cảm, liên tưởng tự do đầy bất ngờ ấn tượng, dòng sông càng mạnh mẽ hơn, đắm say hơn ở địa phận thượng nguồn

- Khi ra khỏi rừng, Sông Hương nhanh chóng thay đổi hình hài, tính cách: “mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”

 rừng già Trường Sơn đã thuần tính, chế ngự bản năng của dòng sông Hình ảnh nhân hóa vẻ đẹp phong phú của dòng sông

+SH không chỉ bồi đắp phù sa cho ruộng vườn tốt tươi / + SH còn góp phần hình thành, bồi đắp, gìn giữ bản sắc văn hóa cố đô

Vẻ đẹp của SH đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật để từ đó bao tác phẩm thơ ca nhạc họa ra đời SH âm thầm chảy, lặng lẽ cống hiến qua nhiều thế kỉ Những trang kí của HPNT mang đến cho người đọc những miền không gian xanh thẳm, ẩn chìm bao vết trầm tích văn hóa, lịch sử -Như vậy có thể thấy được qua ngòi bút phóng khoáng trữ tình của tác giả, sông Hương vùng thượng nguồn toát lên vẻ đẹp kì bí, hùng vĩ và đầy

cá tính Nếu chỉ mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành mà không chú

ý tìm hiểu cội nguồn thì khó mà hiểu được hết các vẻ đẹp tâm hồn mà bấy lâu sông Hương vẫn hoài vùi sâu dưới chân núi Kim Phụng

Sơ kết: Bằng những liên tưởng độc đáo, hình ảnh so sánh, nhân

hóa đẹp và lạ, lối viết gợi cảm tài hoa, tác giả đã giúp người đọc hiểu hơn

vẻ đẹp SH ở thượng nguồn ít người biết Nhìn từ cội nguồn, SH gắn bó sâu sắc với núi rừng Trường Sơn Trong nét dịu dàng thơ mộng vẫn ẩn chứa sự hoang dại mãnh liệt đầy bất ngờ bí ẩn Con sông mang linh hồn,

sự sống

a 2 ) Vẻ đẹp của sông Hương ở đồng bằng , ngoại vi thành phố Huế :

- Đoạn chảy qua vùng đồng bằng và ngoại thành: SH được ví " như người gái đẹp đang nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa… được người tình mong đợi đến đánh thức  liên tưởng độc đáo bất ngờ SH

trở thành người gái đẹp trong câu chuyện cổ tích được tình yêu đánh thức Khi con người khai phá, xây dựng TP Huế cũng là lúc đánh thức vẻ đẹp, tình yêu của dòng sông Cuộc gặp gỡ của SH và TP Huế đẹp như mối tình ngàn năm ấp ủ

Trong cái nhìn tinh tế và lãng mạn của t/g, toàn bộ thủy trình của dòng sông tựa như một cuộc tìm kiếm có ý thức người tình nhân đích thực của người con gái trong câu chuyện tình yêu nhuốm màu cổ tích

- Từ đó SH “ chuyển dòng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm ” qua nhiều địa danh

ngã ba Tuần, Hòn Chén, Ngọc Trản, Nguyệt Biều, Lương Quán …

Bằng những câu văn dài được ngắt làm nhiều vế với hàng loạt các động từ: “vòng, uốn, vẽ, ôm, đi, vượt, trôi ”, Hoàng Phủ đã gợi tả được tâm trạng đầy háo hức của dòng sông trong hành trình tìm về với Huế Dòng chảy của sông Hương, cũng linh hoạt và nhạy cảm như chính tâm hồn của nó, biến chuyển sống động khi qua những địa danh khác nhau

Liên hệ Sông Đà màu nước

thay đổi theo mùa: xuân

xanh, thu đỏ

Người gái đẹp sau khi được đánh thức đã bừng lên sức sống và niềm khao khát của tuổi thanh xuân Dòng sông thật mềm mại, khoe ra vẻ duyên dáng, gợi cảm Trước khi trở thành người tình dịu dàng và chung thủy của cố đô, SH đã trải qua một thủy trình gian truân và thử thách

- Với kiến thức địa lí phong phú, nhà văn không chỉ miêu tả chân thực dòng chảy trên bản đồ địa lí mà còn khắc họa sự gắn kết sâu sắc với những địa danh đặc trưng mang đậm màu sắc văn hóa của Huế Càng xuôi dần về Huế, sông Hương càng quyến rũ vô cùng Bằng khả năng quan sát tinh tường, trái tim tha thiết với quê hương, đã giúp HPNT miêu

tả tỉ mỉ, chính xác về sông Hương với vẻ đẹp thật phong phú:

+ Nhìn từ trên cao xuống con sông mang vẻ đẹp dịu dàng mà mạnh mẽ: dòng sông vẫn đi trong “dư vang của Trường Sơn”, có lúc “dòng sông

mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé bằng con thoi”

+ Cảnh đẹp như bức tranh có đường nét, có hình khối khi “Nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lưu Bảo”

+ Lúc qua những dãy đồi phía Tây Nam thành phố, SH ánh lên những mảng phản quang nhiều màu sắc “sớm xanh , trưa vàng, chiều tím” 

Đó là sự kết hợp kì diệu giữa màu nước SH, sắc trời và núi đồi xứ Huế mộng mơ tạo nên vẻ đẹp đa màu mà biến ảo trong không gian và thời gian Và như một cô gái điệu đà duyên dáng, sông Hương ánh lên những phản quang nhiều màu trên hành trình đến với người yêu

+ Sông Hương lại có vẻ đẹp trầm mặc chảy qua những rừng thông u tịch với những lăng mộ âm u mà kiêu hãnh của các vua chúa triều Nguyễn

“Đó là vẻ đẹp trầm mặc … như triết lí, như cổ thi”  SH lắng đọng bao

vết trầm tích của lịch sử, văn hóa Dòng sông mang niềm tự hào về một thời qúa khứ vàng son nhưng cũng lắm thăng trầm của cố đô Huế Vẻ đẹp

cổ kính mang cái hồn của Huế ẩn chứa niềm tự hào, yêu mến của t/g + Và lạ lùng thay sông Hương còn mang trong mình vẻ đẹp của “màu

sắc triết lí cổ thi khi đi trong âm hưởng ngân nga của tiếng chuông chùa Thiên Mụ” Lúc này dòng sông Hương dịu dàng ôm lấy chân đồi Thiên

Mụ, mặt nước phẳng lặng như lắng lòng trước không gian vô thường từ

bi, rồi trở nên thanh bình yên ả phẳng lặng mãi đến lúc đi qua những

“xóm làng trung du bát ngát tiếng gà”.

Sơ kết: bút pháp kể và tả kết hợp nhuần nhuyễn, lối viết mê đắm

tài hoa, giàu chất trí tuệ mà thấm đẫm cảm xúc, ngôn ngữ giàu chất thơ, khả năng quan sát tinh tế, tâm hồn nhạy cảm, sự am hiểu sâu sắc về địa lí

- lịch sử - văn hóa Huế HPNT đã tái hiện vẻ đẹp SH phong phú và đa dạng, sinh động và hài hòa trong sự phối cảnh kì thú với thiên nhiên xứ Huế

Hoàng Phủ Ngọc Tường tả sông Hương như vẽ, vẽ lên một bức tranh hoàn mĩ và tuyệt vời nhất về dòng sông huyền thoại này Sông Hương tạo nên nét đẹp của đất cố đô Huế, ẩn mình trong trầm tích của nét văn hóa hàng nghìn năm lịch sử

A3) S ông Hương khi chảy vào thành phố đã gây được nhiều ấn tượng:

- Khi chảy vào TP Huế, SH “vui tươi hẳn lên giữa những bãi bờ xanh biếc vùng ngoại ô Kim Long”  dòng sông mang tâm trạng của cô gái đang yêu đến gặp người tình sau một hành trình gian truân

Dưới mắt nhìn của tác giả,

sông Hương vừa có nét

giống, lại rất khác những

dòng sông kinh thành –

sông Xen của Paris thơ

mộng và dòng sông

Đa-nuýp lãng mạn của

Bangladesh Vẻ đẹp của

dòng sông này được cảm

nhận dưới nhiều góc độ

khác nhau.

- Dòng sông “kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam TP” để hội ngộ với cây cầu Tràng Tiền “6 vài 12 nhịp” bắc ngang dòng Hương giang “Chiếc cầu trắng in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non ” hình ảnh so sánh gợi vẻ đẹp thơ mộng của dòng sông trong

phối cảnh với cây cầu trắng và nền trời xanh Chiếc cầu tô điểm thêm vẻ đẹp người con gái Hương giang khi gặp người tình

Cầu cong như chiếc lược ngà – Sông dài mái tóc cung nga buông hờ.(Nguyễn Bính)

- Trong cuộc gặp gỡ đẹp của mối tình ấp ủ ngàn năm, dòng sông đặc biệt chậm rãi, êm đềm, mềm mại hẳn đi “SH uốn một cánh cung rất nhẹ sang

đến cồn Hến, đường cong ấy làm cho dòng sông như mềm hẳn đi, như một tiếng vâng không nói ra của tình yêu”  diễn tả cái uốn mình mềm mại của dòng Hương bằng một liên tưởng độc đáo, tinh tế, tài hoa mà rất tình tứ Cái hữu hình của dòng sông chuyển thành dáng hình, tiếng nói, tâm hồn cô gái Huế dịu hiền, nết na, đằm thắm Dòng sông không còn cái phóng khoáng, man dại, quyến rũ bí ẩn của cô gái Digan nữa mà trở nên nhẹ nhàng, ngoan hiền như cô gái cố đô

- Khi vào TP, SH tỏa thành nhiều nhánh như những cánh tay ôm ắp phố thị, như muốn hòa tan vào cuộc sống nơi đây Dòng sông tạo nên cái hồn

cổ kính, vẻ đẹp đặc trưng cho Huế, mà ta không thể bắt gặp ở TP nào khác.vẻ đẹp cổ kính của cố đô “ Huế trong tổng thể vẫn giữ nguyên một

dạng đô thị cổ, trải dọc hai bờ sông”, làm cho Huế tựa như “một linh hồn mô tê xưa cũ mà không một thành phố hiện đại nào còn nhìn thấy được.”

- Để miêu tả nhịp chảy chậm của sông Hương giữa lòng TP Huế, tác giả

đã sử dụng rất nhiều hình ảnh, yếu tố:

+ So sánh sông Hương với mặt hồ yên tĩnh Chảy giữa lòng TP Huế, SH

“trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh” Hình ảnh so sánh cùng điệp từ “chậm”, ds như không chảy trôi

+ HPNT còn dùng cách so sánh đối lập SH với sông Neva trôi đi quá nhanh đến độ tác giả không kịp vỗ tay khen ngợi Con chim hải âu co một chân đậu trên chiếc thuyền băng băng lướt qua trước cung điện Pêtécbua cũ để đổ ra bể Bantích như một khám phá ngộ nghĩnh Từ đó làm bật vẻ đẹp chậm rãi của dòng sông Dù ở nơi xứ người, tình yêu quê hương xứ sở mãi đong đầy trong từng câu chữ

+ Tác giả chợt chiêm nghiệm về sự chảy trôi của dòng sông hay của dòng đời, khi nghĩ về Hê-ra-clit, một triết gia Hy Lạp cổ “Không ai có thể tắm hai lần trên một dòng sông” Nhưng điều này lại không đúng với SH vì dòng chảy quá chậm của nó

+ Ví von điệu chảy này là “điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế” Cái

“điệu chảy lặng lờ” của dòng sông chứa chan tình cảm, đẹp và gợi cảm

như một “điệu slow tình cảm riêng dành riêng cho Huế” Dòng sông đã

dành tặng một điệu chảy riêng cho Huế, sâu lắng và tình tứ Nhà văn không đi sâu lí giải lưu tốc của SH trên phương diện địa lí mà đặc biệt cảm nhận trên phương diện tình cảm, tình yêu Bằng lí lẽ của trái tim

“điệu chảy lặng lờ” “ngập ngừng như muốn đi muốn ở” của Sông Hương

là do tình cảm dành riêng cho Huế SH như muốn ở mãi bên người tình nên không chảy trôi

Nhà văn như thổi linh hồn vào cảnh vật “Trăm nghìn ánh hoa đăng… muốn đi muốn ở”  dòng sông như nhớ như thương, gợi thi tứ dào dạt Điệu chảy lững lờ của Hương giang đã tạo không gian lí tưởng cho những đêm ca Huế, những đêm hội hoa đăng…góp phần tôn tạo vẻ đẹp văn hóa nơi cố đô

+ Nhiều tác giả đã miêu tả về nhịp chảy của sông Hương:

Con sông dùng dằng, con sông không chảy – Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu (Thu Bồn)

Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay (Hàn Mặc Tử)

Dòng nước SH chảy lặng lờ - Ngàn thông núi Ngự đứng như mơ (Đông Hồ)

Một năm, bốn mùa, mười hai tháng – Sông chưa trai tráng được bao giờ (Tố Hữu)

 Với Hoàng phủ Ngọc Tường, sông Hương được miêu tả như một khoảng lặng của không gian, như sự dùng dằng của thời gian, nhịp chảy này cũng tạo nên một nét riêng cho nó

Với ngôn ngữ đầy chất thơ và nhạc, đoạn văn miêu tả sông Hương đi qua thành phố đã thể hiện rõ nhất tài hoa của nhà văn cùng tình cảm gắn

bó, say mê tự hào của tác giả với dòng sông

 SH được khắc họa trong mối tình kì diệu với Huế Trong tình yêu ấy,

SH vừa dâng tặng cho Huế những điều tuyệt vời nhất, vừa khám phá, hoàn thiện vẻ đẹp của chính mình (từ dáng hình đến nhịp điệu tâm hồn)

Sông Hương trở thành sinh thể có tâm hồn – một cô gái đẹp duyên dáng, trữ tình Một sự lột xác khi gặp người tình nhân tri kỉ trong cuộc tìm kiếm có ý thức Hương giang thực sự là mình khi nằm giữa thành phố Huế Sự thay đổi của sông Hương không chỉ do cấu trúc địa hình mà còn là sự lắng đọng, kết tụ những giá trị văn hóa Huế Hình ảnh sông Hương là biểu tượng cho vẻ đẹp tâm hồn xứ Huế

* SH khi rời xa thành phố:

- SH mang vẻ đẹp “mơ màng trong sương khói” của Cồn Hến, rồi lưu

luyến ra đi trong màu xanh biếc của những bờ tre, lũy trúc và vườn cau

thôn Vĩ Dạ “Nhìn nắng hàng cau, nắng mới lên – Vườn ai mướt qúa xanh như ngọc”

- Hành trình sông Hương về với biển cả được được miêu tả như cuộc chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn Nhà văn đã sử dụng những hình ảnh so sánh, nhân hóa, để gợi tả dòng Hương giang như một sinh thể có hồn, có tâm trạng, như một cô gái đang lưu luyến chia tay với người tình Dường như sông Hương không muốn xa thành phố:

o “Rồi như sực nhớ lại một điều gì đó chưa kịp nói Nó đột ngột đổi

dòng rẽ ngoặt sang hướng Đông Tây để gặp lại thành phố ở góc Bao Vinh… khúc quanh này thật bất ngờ…” Đối với Huế, nơi đây chính là chỗ chia tay dõi xa ngoài mười dặm trường đình Theo tác giả, riêng với

Hương giang, vốn đang xuôi chảy giữa cánh đồng phù sa êm ái của nó,

“khúc quanh này thực bất ngờ biết bao”.

-Trước sự tạo tác thú vị và hữu tình của tạo hóa, cuộc chia tay giữa

dòng sông Hương với Huế khiến tác giả cũng bất ngờ Chính Hoàng phủ Ngọc Tường cũng thốt lên: “có một cái gì lạ rất giống với con người ở

đây Cũng theo tác giả, khúc quanh tựa như một “ nỗi vương vấn” và

dường như có cả “một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu’’

 trong cái nhìn say đắm của một trái tim đa tình, SH là một người tình dịu dàng và chung thủy Nhà văn đã có một phát hiện độc đáo cái ngoặt của dòng sông chứa đầy tình ý, mang tâm tư lưu luyến, vấn vương của một cô gái khi sắp chia xa người yêu Sông Hương trở thành cô gái đa tình nhưng kín đáo, có chút lẳng lơ nhưng rất đỗi chung tình

Đầy yêu thương và thấu hiểu, HPNT đã ví von cái phút dùng dằng ấy với nàng Kiều chí tình trở lại tìm chàng Kim Sông Hương trở lại “để

nói một lời thề trước khi về biển cả”, mãi sắt son, thủy chung với TP Huế Tác giả liên hệ: “Lời thề ấy vang vọng khắp khu vực sông Hương thành giọng hò dân gian, ấy là tấm lòng người dân Châu Hóa xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở”.

 SH được khắc họa trong mối tình kì diệu với Huế Trong tình yêu ấy,

SH vừa dâng tặng cho Huế những điều tuyệt vời nhất, vừa khám phá, hoàn thiện vẻ đẹp của chính mình (từ dáng hình đến nhịp điệu tâm hồn) Tác giả không chỉ miêu tả dòng chảy của Hương giang trên bản đồ địa lí

mà còn khắc họa vẻ đẹp tâm hồn, tình cảm của cảnh sắc, con người xứ Huế

Sơ kết: Đoạn trích thể hiện nét lịch lãm, mê đắm, tài hoa của HPNT qua

khả năng quan sát tinh tế, tâm hồn nhạy cảm, những liên tưởng độc đáo, lối hành văn giàu chất trí tuệ nhưng thấm đẫm cảm xúc, vốn hiểu biết sâu rộng về địa lí, văn hóa, lịch sử …

Bằng tình yêu say đắm, tác giả đã hóa thân thành một người tình, một nhạc sĩ, một họa sĩ để cảm nhận tinh tế vẻ đẹp dòng sông trên nhiều phương diện, trong nhiều không gian và thời gian khác nhau SH không chỉ là dòng nước vô tri vô giác chảy giữa đôi bờ, mà nó gắn kết sâu sắc với thiên nhiên và con người xứ Huế SH tôn tạo vẻ đẹp cho cảnh sắc thiên nhiên Huế và ngược lại, dòng sông cũng hun đúc mọi âm vang của sắc trời, văn hóa vùng đất cố đô tạo nên xứ Huế sơn thủy hữu tình

b Vẻ đẹp sông Hương được khám phá dưới góc độ văn hóa:

b1/

Tác giả gắn sông Hương với âm nhạc cổ điển Huế:

- “Sông Hương đã trở thành một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya…

SH không chỉ là người tình dịu dàng, chung thủy của cố đô, mà còn mang

vẻ đẹp tài sắc vẹn toàn của người tài nữ, như nàng Kiều của Nguyễn Du

- “ Quả đúng vậy, toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được hình thành trên mặt nước của dòng sông này trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya ”.

 Có lẽ vào những đêm khuya, trong khung cảnh tĩnh lặng của dòng sông, có thể nghe được tiếng chèo khuya, tiếng nước rơi Những âm thanh và vẻ đẹp thơ mộng của SH đã khơi nguồn cảm hứng những nghệ nhân xưa để soạn ra những bản nhạc cổ điển, những điệu hò mái nhì mái đẩy, gửi gắm vào đó cả tấm lòng với quê hương Phải có độ nhạy cảm về

thẩm âm, hiểu biết về âm nhạc của xứ Huế, tác giả mới có sự liên tưởng này

Thuyền ai thấp thoáng bên sông- Đưa câu mái đẩy chạnh lòng nước non.

Chỉ có thể cảm hết cái hồn của nhạc Huế khi nghe trên dòng SH vào buổi đêm, nơi không gian đã sinh thành nên nó Bởi vậy tác giả thấy thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa ban ngày hay trên sân khấu nhà hát

- Với ngòi bút tài hoa và tâm hồn tinh tế, HPNT nhớ tới Nguyễn Du:

“Nguyễn Du đã bao năm lênh đênh trên quãng sông này với một phiến trăng sầu.Và từ đó, những bản đàn đã đi suốt đời Kiều… rất giống với

Tứ đại cảnh” Vẻ đẹp SH đã thấm vào hồn Nguyễn Du để rồi những câu

Kiều bất hủ ra đời Những câu thơ miêu tả tiếng đàn của Kiều rất giống bản nhạc cổ điển của Huế “Tứ đại cảnh”, bởi đều khơi nguồn từ dòng Hương giang

 SH là không gian sinh thành nên nền âm nhạc cổ điển của Huế

B2> Tác giả cho rằng có một dòng thi ca về sông Hương

Đó là dòng thơ không lặp lại mình trong cảm hứng của các thi nhân, mỗi nhà thơ phát hiện một vẻ đẹp của dòng sông:

+ Dòng sông thật gợi cảm, thơ mộng: “Dòng sông trắng- lá cây xanh” (Chơi xuân-Tản Đà) từ xanh biếc thường ngày, Hương giang thay

màu thật bất ngờ trong cảm nhận tinh tế của Tản Đà

+ Từ thướt tha mơ màng, dòng Hương chợt hùng tráng “Trường giang như kiếm lập thanh thiên” trong khí phách của Cao Bá Quát.

+ Từ nỗi quan hoài vạn cổ trong “Trời chiều bảng lảng khói hoàng hôn” (Bà Huyện Thanh Quan)

+ dòng sông “đột khởi thành sức mạnh phục sinh” trong hồn thơ

Tố Hữu “Trên dòng Hương Giang-Em buông mái chèo-Trời trong veo-Nước trong veo….Răng không, cô gái trên sông-Ngày mai cô sẽ từ trong

ra ngoài-Thơm như hương nhụy hoa lài-Trong như nước suối ban mai giữa rừng…” SH rất Kiều trong cảm nhận của Tố Hữu.

Bên cạnh đó còn biết bao bài thơ về dòng SH

+ Vẻ đẹp Huế chẳng nơi nào có được – Nét dịu dàng pha lẫn trầm tư (Trương Tuyết Mai)

+ Nếu như chẳng có dòng Hương – Câu thơ xứ Huế giữa đường đánh rơi

Sơ kết: Với những am hiểu sâu sắc về văn hóa nghệ thuật, tác giả

làm sống lại dòng sông mà tên gọi của nó đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo cho bao thế hệ nghệ sĩ SH thay hình đổi dạng với vẻ đẹp muôn màu trong những trang thơ, bản nhạc xuất phát từ những trái tim nặng tình với Huế SH đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa xứ Huế mộng mơ

C/

Vẻ đẹp sông Hương gắn liền với những sự kiện lịch sử:

* SH đã chứng kiến bao thăng trầm của các thời đại, đã sống những thế kỉ vinh quang với nhiệm vụ lịch sử của nó:

- SH là dòng sông biên thùy xa xôi thời các vua Hùng

- Tên của dòng sông Hương được ghi trong “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi: Linh giang” Dòng sông ấy đã bảo vệ biên cương thời kì Đại Việt.

- Thế kỉ XVIII, nó vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân, gắn liền với

tên tuổi của người anh hùng Nguyễn Huệ.

- “nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỉ XIX”

- Nó đi vào thời đại của Cách mạng tháng Tám bằng những chiến công rung chuyển

- Nó chứng kiến nỗi đau khi Huế bị đế quốc Mĩ ném bom tàn phá những

di sản văn hóa vào tết Mậu Thân 1968

 Ngòi bút trữ tình của bút kí cùng với chất phóng sự ghi chép tái hiện lịch sử hào hùng, anh dũng của SH và con người xứ Huế nói riêng, đất nước nói chung

* SH là “dòng sông của thời gian ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ

lá xanh biếc , khi nghe tiếng gọi nó biết tự hiến đời mình làm nên một chiến công để rồi nó trở về với cuộc sống bình thường làm người con gái dịu dàng của đất nước”

 SH gắn liền với con người, lắng đọng bao trầm tích của lịch sử SH là áng sử thi hào hùng bất khuất nhưng cũng đẹp thơ mộng, trữ tình Trong đấu tranh, dòng sông anh dũng tạo nên chiến công Trở lại đời thường, ds

là người con gái dịu dàng của đất nước

HPNT đã liên tưởng đến sắc áo cưới của Huế ngày xưa màu xanh chàm lồng vào màu đỏ tạo nên sắc tím đặc trưng của xứ Huế, cũng như khói sương lãng đãng trên dòng Hương giang đã ẩn giấu gương mặt của dòng sông

Sơ kết: Bằng kiến thức lịch sử uyên bác, HPNT nêu bật vẻ đẹp

SH Sông Hương gắn liền với lịch sử của Huế, của dân tộc Từ đó thể hiện niềm tự hào dân tộc, yêu quí dòng sông quê hương

2 Nhan đề : Đặt tiêu đề và kết thúc bằng câu hỏi “Ai đã đặt tên cho dòng

sông?”

Bài bút kí kết thúc bằng cách lí giải tên của dòng sông: sông Hương -sông thơm

- Cách lí giải bằng một huyền thoại: Người làng Thành Chung có nghề trồng rau thơm Ở đây kể lại rằng vì yêu quí con sông xinh đẹp, nhân dân hai bờ sông đã nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống dòng sông cho làn nước thơm tho mãi mãi

 Huyền thoại ấy đã trả lời câu hỏi: Ai đã đặt tên cho dòng sông? nhằm

lưu ý người đọc về cái tên đẹp của dòng sông mà còn gợi lên niềm biết

ơn đối với những người đã khai phá miền đất này

- Từ huyền thoại ấy, tác giả bộc lộ cái tôi trữ tình suy tư: “con người đặt tên cho dòng sông như nhà thơ chọn bút hiệu của mình, gửi gắm vào đấy tất cả ước vọng muốn đem cái đẹp và tiếng thơm để xây đắp văn hóa và lịch sử”

- Mặt khác không thể trả lời vắn tắt trong một vài câu mà phải trả lời bằng cả bài kí dài  SH mang vẻ đẹp đa dạng tuyệt vời của tạo hóa, đẹp trong sự gắn kết với cảnh sắc thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, con người Huế

III TỔNG KẾT

1/ Nội dung

Bài kí ca ngợi dòng sông Hương và rộng hơn là vùng đất cố đô Huế đẹp và thơ mộng, ca ngợi lịch sử vẻ vang của Huế, ca ngợi văn hóa

và tâm hồn người Huế Tác giả coi sông Hương là biểu tượng của tất cả những gì là vẻ đẹp của cảnh và người đất đế đô này

Với một tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, một vốn văn hóa phong phú về Huế và trước hết, với một tình cảm thiết tha với Huế, tác giả đã huy động triệt để mọi tiềm năng văn hóa cùng với vốn ngôn từ giàu có của mình để phát hiện, diễn tả vẻ đẹp và chất thơ của Huế thể hiện tập trung ở dòng sông Hương như một biểu tượng Huế Vẻ đẹp được phát hiện:

Vẻ đẹp ở cảnh sắc thiên nhiên

Vẻ đẹp nhìn từ góc độ văn hóa

Vẻ đẹp nhìn từ góc độ lịch sử

Vẻ đẹp trong trí tưởng tượng đầy tài hoa của tác giả

2 Nghệ thuật: Nét đẹp của văn phong HPNT:

Bút kí thể hiện văn phong hướng nội, mê đắm, tài hoa và tình yêu quê hương xứ sở của HPNT

- Tác giả đã soi bằng tâm hồn mình và tình yêu quê hương xứ sở vào sông Hương khiến đối tượng trở nên lung linh, đa dạng như đời sống tâm hồn con người

- Sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú cộng với sự uyên bác về các phương diện địa lí, lịch sử, văn hóa, nghệ thuật đã tạo nên áng văn đặc sắc

Văn phong tao nhã, hướng nội, mê đắm, tài hoa:

+ Miêu tả vẻ đẹp sông hương bằng một giọng điệu trữ tình giàu chất suy tưởng và triết luận

+ Sử dụng hình ảnh đặc sắc, giàu chất họa, chất nhạc, chất thơ

+ Ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, bộc lộ cảm xúc, sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa

+ Có sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và trí tuệ, chủ quan và khách quan Chủ quan là sự trải nghiệm của bản thân Khách quan là đối tượng miêu tả- dòng sông Hương