Mẫu SKKN lớp 5 môn khoa học phát huy tính tích cực bằng cách sử dụng trò chơi

I MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Trong chương trình Tiểu học hiện nay, môn Khoa học có vị trí vô cùng quan trọng Đây là môn học tích hợp kiến thức của nhiều ngành khoa học Nó cung cấp cho h[.]

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong chương trình Tiểu học hiện nay, môn Khoa học có vị trí vô cùng quan trọng Đây là môn học tích hợp kiến thức của nhiều ngành khoa học Nó cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản vể: sự sinh sản; sự lớn lên của cơ thể người; cách phòng tránh một số bệnh thông thường; sự sinh sản của động thực vật; một số vật liệu và nguồn năng lượng thường gặp trong đời sống sản xuất, giúp các em có cách ứng xử thích hợp với một số tình huống có liên quan đến sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng Đồng thời giúp các em biết quan sát và làm thí nghiệm, nêu câu hỏi thắc mắc trong quá trình học tập, diễn đạt những hiểu biết bằng lời nói, hình vẽ, sơ đồ, phân tích rồi so sánh những dấu hiệu chung và riêng của sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên Qua đó giáo dục các em ham hiểu biết khoa học, có ý thức vận dụng những kiến thức đã học vào đời sống Yêu con người, thiên nhiên, đất nước, yêu cái đẹp, tích cực bảo vệ môi trường xung quanh

Thực tế dạy học hiện nay, giáo viên chúng ta vẫn còn nhiều khó khăn trong việc sử dụng một số phương pháp dạy học Các phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế Các thí nghiệm trong bài còn mang tính chất minh họa Giáo viên còn tự trình bày, biểu diễn thí nghiệm thực hành để minh họa cho kiến thức của bài học mà ít tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động này để các em chiếm lĩnh kiến thức khoa học một cách chủ động, thỏa mãn nhu cầu tìm tòi hiểu biết, óc tò mò khoa học của học sinh Vì vậy giờ học còn mang tính áp đặt, kiến thức mà các em chiếm lĩnh trong giờ học chưa cao, các em ít được tham gia vào quá trình dạy học, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh, học sinh học tập thụ động, phần lớn nghe giáo viên giảng là chính, có hoạt động nhóm nhưng vẫn chưa gây được hứng thú học tập cho từng học sinh Vì vậy, để phát huy hết khả năng của học sinh, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương pháp nhóm; ph-¬ng ph¸p bµn tay nÆn bét; phương pháp trò chơi học tập…Trong đó phương pháp Trò chơi học tập kÕt hîp víi ph-¬ng ph¸p bµn tay nÆn bét là một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả

1/28

nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi

các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học “ Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn…Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”

Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “ Phát huy tính tích cực của học sinh bằng cách sử dụng trò chơi trong việc dạy môn Khoa học lớp 5”

2 Mục đích nghiên cứu

Qua thực tế dạy học môn Khoa học ở trường tiểu học cho thấy, trong giảng dạy giáo viên chỉ mới sử dụng các phương pháp truyền thống, tranh ảnh trong sách giáo khoa treo lên bảng cho HS quan sát Giáo viên giảng dạy môn khoa học phần lớn là cung cấp kiến thức cho các em qua nội dung sách giáo khoa Học sinh tiếp thu còn mang tính thụ động, việc tiếp thu của các em vẫn còn nhiều hạn chế Giáo viên cố gắng đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề HS tích cực suy nghĩ, trả lời câu hỏi của giáo viên, phát hiện và giải quyết vấn đề Kết quả học sinh thuộc bài nhưng chưa hiểu sâu về các sự vật hiện tượng, kĩ năng vận dụng vào thực tế chưa cao Nhiều học sinh thuộc bài mà không hiểu bản chất của các sự vật, hiện tượng, kĩ năng vận dụng thực tế chưa tốt Ngoài ra các em chưa có hứng thú khi học môn Khoa học

Để phát huy tính tích cực của học sinh khi tham gia Trò chơi học tập, đề tài nghiên cứu này đã gióp t«i tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn

mà học sinh và giáo viên mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập Qua đó dần nâng cao hiệu quả của phương pháp Trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, củng cố khắc sâu hơn những kiến thức được cung cấp trong giờ học, qua trò chơi sẽ phát huy được óc tưởng tượng, tạo cảm giác thoải mái, tự tin, sáng tạo, gây hứng thú, sự tích cực học tập của học sinh

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 5A mà tôi đang dạy năm học

- Nghiên cứu 1 số biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh bằng cách

sử dụng trò chơi trong việc dạy môn Khoa học lớp 5

2/28

4 Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu:

Trong quá trình dạy học, để nghiên cứu thực tế, tôi đã sử dụng những phương pháp như sau:

- Phương pháp nghiên cứu: Đọc các tài liệu, giáo trình có liên quan đến vấn đề nghiên cứu để làm cơ sở giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu

- Phương pháp điều tra: Nhằm phát hiện các vấn đề cần giải quyết, nguyên nhân, chuẩn bị cho các bước nghiên cứu tiếp theo

- Phương pháp thí nghiệm: Giáo viên phải tự kiểm tra các trang thiết bị và làm thử để khẳng định sự thành công của thí nghiệm trước khi tiến hành thí nghiệm chính thức

- Phương pháp đàm thoại: Trao đổi với học sinh để hiểu tâm tư, nguyện vọng , những khó khăn, vướng mắc của các em Trao đổi với với bạn bè đồng nghiệp để học hỏi kinh nghiệm trong giảng dạy

- Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh qua mỗi tiết học chính khoá cũng như ngoại khoá để phát hiện khó khăn, thuận lợi trong quá trình hoạt động

- Phương pháp bµn tay nÆn bét: Là khơi gợi óc tưởng tượng, sự kinh ngạc, tính tò mò ở trẻ

- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm : Để kiểm nghiệm tính thực thi, khả năng

và tác dụng của trò chơi vào bài học đã thiết kế để điều chỉnh cho hợp lý

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này Bởi vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy

Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của HS Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy, học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc

3/28

tư duy, tưởng tượng của học sinh Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn HS hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập

Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập có hiệu quả của học sinh Thông qua trò chơi, HS được tập luyện, làm việc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu học được hình thành ở các lớp học, và đặc biệt là các em học sinh lớp 5A mà tôi đang trực tiếp giảng dạy

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Năm học , tôi được phân công dạy khối 5, trong quá trình giảng dạy tôi đã mạnh dạn áp dụng một số trò chơi học tập vào các tiết dạy môn Khoa học nói riêng cũng như các môn học khác nói chung nhằm để phát huy tích tích cực của học sinh trong, nhưng trong quá trình tham gia chơi tôi thấy rất nhiều em chưa tích cực tham gia trò chơi cùng với các bạn, hoặc chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động này Mặt khác, trong môn Khoa học lớp 5 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học Từ những băn khoăn của bản thân về khả năng tham gia trò chơi học tập của các em nên vào giữa học kì I tôi đã tiến hành điều tra cụ thể về tình hình học sinh, sự mong muốn và khả năng tham gia các trò chơi học tập trong môn Khoa học nói riêng và trong các môn học khác nói chung Kết quả khảo sát như sau:

Sĩ số Số học sinh rất

hứng thú tham gia

trò chơi

Số học sinh hứng thú tham gia trò chơi

Số học sinh không hứng thú tham gia trò chơi

28

4/28

Sở dĩ các em hứng thú tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là do một số nguyên nhân sau:

+ Về giáo viên:

- Đưa ra trò chơi quá khó, các em không thể thực hiện được

- Giáo viên không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy ra dẫn đến tình trạng trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thu được kết quả gì

- Trò chơi giáo viên đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôi cuốn học sinh + Về học sinh:

- Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi: chơi để làm gì? chơi nhằm mục đích gì?

- Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua “thưởng - phạt” giữa các đội chơi

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Để khắc phục những nguyên nhân trên tôi đã tiến hành thực hiện một số giải

pháp như sau:

3.1 Giáo viên cần lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung bài học

Không phải tiết Khoa học nào chúng ta cũng sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập Nếu như vậy thì giáo viên đã quá lạm dụng phương pháp này Vì thế, với mỗi tiết dạy, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài học, lựa chọn phương pháp dạy học cho phù hợp với nội dung từng phần, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học trong tiết dạy sao cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, học sinh tiếp thu bài tích cực, chủ động hơn Tuỳ từng bài mà giáo viên sử dụng phương pháp Trò chơi học tập cho thích hợp Khi đã lựa chọn được phương pháp dạy học cho mỗi hoạt động, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu để xây dựng hình thức tổ chức cho hoạt động đó

3.2 Giúp học sinh xác định rõ mục đích của trò chơi

Trước khi tổ chức cho học sinh tham gia chơi, giáo viên cần giúp học sinh hiểu: Qua trò chơi, các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng cố hay khắc sâu, hệ thống được những kiến thức gì?

5/28

Phần lớn Trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5 ở hai dạng kiến thức: chơi để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá kiến thức đã học Cụ thể như sau:

+ Trò chơi để hình thành kiến thức mới

T1 - trang 4 Bé là con ai?

Học sinh nhận ra, mỗi trẻ em đều có những đặc điểm giống bố, mẹ mình

T2,3 - trang6 Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh biết phân biệt đặc điểm về mặt sinh học và xã hội của nam và nữ

T6 - trang 14 Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh hiểu 1 số đặc điểm chung của trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10 tuổi

T11 - trang 30 Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh biết tác nhân gây bệnh, sự nguy hiểm của bệnh viêm não

T16 - trang 34 Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh giải thích được HIV, AIDS là gì? các đường lây bệnh HIV

T17 - trang36 HIV lây hay không

Học sinh biết các hành vi tiếp xúc

6/28

lây? thông thường không lây HIV

T35 - trang 72 Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh biết đặc điểm của chất rắn - chất lỏng - chất khí

T36 - trang 74 Nhà khoa học trẻ Học sinh biết các phương pháp tách

các chất ra khỏi hỗn hợp

T37 - trang77 Đố bạn

Học sinh biết phương pháp sản xuất muối từ nước biển, sản xuất nước cất tiêm

T39 - trang

80,81

Bức thư bí mật

Học sinh biết vai trò của nhiệt trong biến đổi hoá học

T55-trang 112 Ghép chữ

Học sinh biết đặc điểm bên ngoài của động vật đẻ con, động vật đẻ trứng

T57-trang 116 Bắt chước tiếng kêu

Học sinh biết thời gian, địa điểm sinh sản của ếch

T35-trang 72

Tiếp sức “ Phân biệt

3 thể của chất”

“Ai nhanh, ai đúng?

- Học sinh biết phân biệt ba thể của chất

- Kể được tên một số chất ở thể rắn, thể lỏng, thể khí

T36-trang 74

Tách các chất ra khỏi hỗn hợp

Học sinh biết được phương pháp tách riêng các chất trong một số hỗn hợp

+ Trò chơi để củng cố hoá kiến thức

7/28

T7-trang 16 Ai, đang ở giai đoạn

nào?

Củng cố hiểu biết về lứa tuổi vị thành niên, tuổi trưởng thành, tuổi già T9,10 - trang 20 Chiếc ghế nguy

hiểm

Thực hành để củng cố sự hiểu biết về tác hại của chất gây nghiện

T11- trang 24 Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về giá trị dinh dưỡng

của thuốc và cách sử dụng thuốc an toàn

T18- trang 38 Thẻ xanh – thẻ đỏ

Học sinh biết cách ứng xử khi bị xâm hại

T20,21 -trang 42 Ai nhanh, ai đúng?

Củng cố cách phòng tránh một số bệnh thường gặp đã học

T34- trang 68 Ô chữ kì diệu

Củng cố kiến thức về chủ đề: Con người và sức khoẻ

T49,50- trang100 Ai nhanh, ai đúng?

Củng cố về tính chất 1 số vật liệu và sự biến đổi hoá học

T52- trang 106 Tìm bạn

Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có hoa

8/28

T63-trang 130 Ai nhanh, ai đúng?

Hệ thống 1 số nguồn tài nguyên và tác dụng của chúng

T63-trang 133 Ai nhanh,ai đúng

Hệ thống kiến thức về môi trường

T69-trang 142 Chữ gì?

Củng cố kiến thức có liên quan đến sự

ô nhiễm môi trường

Trong số các bài dạy trên mà tôi đã sử dụng phương pháp trò chơi học tập, có một số bài tôi đã kết hợp sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột nên tiết học đã gây nhiều hứng thú học tập cho học sinh, cụ thể các bài như sau:

STT Bài Tên bài dạy Nội dung kiến thức áp dụng PP trò chơi kết

hợp PP bàn tay nặn bột

1 29 Thủy tinh Tính chất của thủy tinh

2 30 Cao su Tính chất của cao su

3 31 Chất dẻo Tính chất của cao su

4 35 Sự chuyển thể

của chất

Điều kiện để một số chất có thể chuyển từ thể này sang thể khác

5 36 Hỗn hợp Cách tạo ra hỗn hợp, đặc điểm của hỗn

hợp,cách tách các chất trong hỗn hợp

9/28

6 37 Dung dịch Cách tạo ra dung dịch, đặc điểm của dung

dịch,cách tách các chất trong dung dịch

7 38+39 Sự biến đổi hóa

học

Định nghĩa về sự biến đổi hóa học, lí học, phân biệt sự biến đổi hóa học, lí học Vai trò của nhiệt trong biến đổi hóa học

8 46+47 Lắp mạch điện

đơn giản

Lắp được mạch điện đơn giản, phát hiện vật dẫn điện hoặc vật cách điện

9 51 Cơ quan sinh sản

của thực vật có

hoa

Các bộ phận chính của nhị và nhụy, phân biệt hoa có cả nhị và nhụy với hoa chỉ có nhị hoặc nhụy

10 53 Cây con mọc lên

từ hạt

Cấu tạo của hạt

11 54

Cây con có thể

mọc lên từ một số bộ phận của cây mẹ

Phát hiện vị trí chồi ở một số cây khác nhau

- Cách nêu mục tiêu của trò chơi giáo viên cần đưa ra một cách khéo léo, hấp dẫn, có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho học sinh

- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫn của trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc Để có được điều đó, giáo viên cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý; hợp lý về thời gian; hợp lý về hình thức chơi; về luật chơi; về hình thức khen thưởng, tránh làm cho những học sinh không hoàn thành nhiệm vụ lúng túng khi chơi

3.3 Cách xây dựng trò chơi học tập