đa dạng sinh học chương vi sinh vật

2.2 Quan hệ vật ăn thịt – con mồi : - Mối quan hệ vật dữ - con mồi tạo nên xích thức ăn trong thiên nhiên,qua đó vật chất được quay vòng và năng lượng được biến đổi.Nhờ vậy mà các quần x

1.2) Quan hệ cạnh tranh cùng loài :

2 Quan hệ khác loài :

2.1) Quan hệ cạnh tranh:

- Xảy ra khi các loài khác

nhau có cùng nhu cầu

- Xảy ra khốc liệt hơn so với cạnh tranh cùng

loài Đương nhiên, các loài cạnh tranh do ô sinh thái của chúng chồng chéo lên nhau

➪ ý nghĩa:

- Biến động số lượng:những loài có khả năng sinh

sản cao, nhu cầu thức ăn thấp thường là loài chiếm

ưu thế

- Sự phân bố địa lý : những loài có tiềm lưc như nhau sẽ dẫn đến sư phân bố địa lý của chúng

2.2) Quan hệ vật ăn thịt – con mồi :

- Mối quan hệ vật dữ - con mồi tạo nên xích thức

ăn trong thiên nhiên,qua đó vật chất được quay vòng và năng lượng được biến đổi.Nhờ vậy mà các quần xã và hệ sinh thái mới được phát triển một cách bền vững

- Vật ăn thịt ảnh hưởng tới số lượng con mồi và ngược lại.

➪ Ý nghĩa: góp phần cho sự phát triển của sinh giới thông qua sự hình

thành các đặc điểm thích nghi.

- ví dụ: một loài bắt mồi

nào đó trong khi bắt giết con mồi có khả năng rất giỏi thì càng dễ lưu được đời sau, chọn lọc tự

nhiên có lợi cho bắt mồi có hiệu quả.

2.3) Quan hệ kí sinh – vật chủ:

- Là mối quan hệ mà loài này sống nhờ mô hoặc thức ăn của loài khác

Tầm gửi kí sinh trên cây chủ

- Đặc điểm:

một loài có lợi và

một loài bất lợi

2.4) Quan hệ hãm sinh:

- Là mối quan hệ mà loài này ức chế sự sinh trưởng,phát triển của loài kia bằng cách tiết vào môi trường các chất độc hại

- ví dụ: cỏ tranh,tảo

mycrocistis (tiết chất đầu độc gan)…

Cỏ tranh giống Red baron

Cộng sinh giữa vi khuẩn cố đinh đạm với rễ cây

họ đậu.

- Sự cộng sinh xảy

ra giữa nấm và vi khuẩn trên rễ cây họ đậu với vi khuẩn cố định đạm , giữa tảo

và nấm tạo thành địa y hay giữa trùng roi với mối…

2.6) Quan hệ hợp sinh:

- Là quan hệ hợp tác giữa hai loài trong đó cả hai cùng có lợi nhưng kkhông bắt buộc.

- Ví dụ: quan hệ hợp

sinh giữa cá hề và hải quỳ.Cá hề và hải quỳ thường bảo vệ nhau khỏi các loài thiên địch.

2.7) Quan hệ hội sinh:

- Là quan hệ hỗ trợ nhau giữa hai loài sinh vật , trong đó một loài có lợi và một loài không ảnh hưởng gì.

- vi dụ: hiện tượng ở gửi hay phát tán… (phong lan ở gửi trên thân cây khác)

2.8) Quan hệ trung tính:

- Là quan hệ hợp tác giữa hai loài , trong đó các loài không ảnh hưởng gì đến nhau

-Đặc điểm : là mối quan hệ không bắt buộc

Cò và sếu cùng hợp tác kiếm ăn.

►Sự thích nghi của sinh vật:

- Tác động của các nhân tố sinh thái lên cơ thể sinh vật qua nhiều thế hệ đã hình thành các đặc điểm thích nghi với các môi trường sống khác nhau.Tuy nhiên , khi môi trường sống thay đổi những đặc điểm vốn thich nghi có thể trở nên bất lợi và được thay bằng những đặc điểm thích nghi mới

- Sự thích nghi chỉ mgng tính tương đối

- Sự thich nghi của sinh vật trong tự nhiên gồm thích nghi kiểu hình và thích nghi kiểu gen

♦ Thích nghi kiểu hình:

- Khi điều kiện môi trường thay đổi,cơ thể sinh vật xảy ra các thường biến,làm cho nó thích ứng với môi trường thay đổi này.

Ví dụ: Cây rau mác khi ở dưới nước lá

có hình bản mỏng dài, những lá nằm ngang trên mặt nước có hình bầu tròn,còn những lá phát triển lên cao trên mặt nước ( ở điều kiện cạn ) thì có hình lưỡi mác.

- Một số ví dụ khác:

+ Loài thỏ Hymalaya : nuôi ở điều kiện nhiệt

độ bình thường có lông trắng xen lẫn vùng đen

ở mũi,tai,đuôi,4 chân.Ở nhiệt độ cao lông trắng hoàn toàn Ở nhiệt độ thấp lông hoàn toàn đen + Cây rau dừa sống ở điều kiện nước sẽ hình thành phao ở vùng rễ phụ giúp cây nổi lên trên mặt nước, còn khi ở điều kiện cạn thì nó không tạo phao này

+ Ở tôm khi sống ở điều kiện nước đứng, giàu thức ăn thì gươm ở đầu ngắn , không nhọn.Còn ở nơi nước chảy,nghèo thức

ăn thì gươm dài và nhọn hơn nhiều

+ Ngoài ra một số loài như: sen, súng… vừa có những phần chìm trong nước và những phần

nổi lên trên

- Một số loài cây có lá nhỏ,dày,mọng nước(hoa đá…)hay lá biến thành gai,thân mọng nước để giảm sự thoát hơi nước trong điều kiện khô hạn(xương rồng) hoặc có rễ rất dài để hút nước

(cỏ lạc đà ở sa mạc có rễ dài tới 50m …)

- Một số loài gốc có bạnh vè, rễ to khỏe làm nhiệm vụ chống đỡ (đa,chò…), thân cành dẻo dai (liễu…), có rễ ngoi lên trên mặt đất để thở trong điều kiện ngập mặn (cây trong rừng ngập mặn) v.v…

- Những loài thực vật phát tán nhờ gió quả thường nhỏ, nhẹ, có cánh quả (chò nâu…) hay hạt của chúng có lông dài ( bồ công anh…)vv…

- Những loà i thưc vật thụ phấn nhờ côn trùng (ong,bướm…)thường có tràng lớn, màu sắc sặc

sỡ hay có hương thơm

để thu hút chúng

-Một số loài côn trùng thường có màu sắc sặc sỡ kèm theo chất độc hoặc hơi cay để thu hút con

mồi và tránh kẻ thù (các loài bướm…)

- Những loài sống trong

đất để thích ứng với

việc đào hang thì hai

chân trước thường

- Môt số loài do đời sống phân lớn ở dưới nước đòi hỏi phải bơi nhiều nên chân bi biến đôỉ thành

mái chèo(rùa,hải cẩu…)

♦ Thích nghi kiểu gen:

- Những loài cây sống ở vùng lạnh ( ôn đơi,hàn đới) lá thường có màu đỏ,da cam hay vàng.Do cường độ ánh sáng yếu nên

lá có nhiều chất caroten làm tăng khả năng hấp thụ ánh sáng và sưởi ấm cây.

- Một số loài cây rụng lá vào mùa đông để giảm

bớt lượng thoát hơi nước

- Một số loài cây ra hoa và nảy chồi vào mùa xuân.

- Ở động vật thì có hiện tượng ngủ đông của

- Chuồn chuồn có mắt kép để cảm nhận ánh sáng tốt hơn.

► Như vậy, sự thích nghi cúa sinh vật

nhằm bảo đảm sư tồn tại của mỗi cá thể

và của loài trước sự thay đổi của môi trường sống Qua quá trình chọn lọc tư nhiên thì khả năng thích nghi đó ngày càng được nâng cao,tạo nên sự phát triển bền vững của loài và sự đa dạng cho sinh giới.

Biến đổi khí hậu.

► Biến đổi khí hậu là gì ?

▬ Theo Công ước Khung của Liên hợp

quốc về biến đổi khí hậu:là sự thay đổi

của khí hậu mà hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp do sự tác động của hoạt động con

người dẫn đưến thay đổi thành phần khí quyển toàn cầu và ngoài ra là những biến thiên tự nhiên của khí hậu được quan sát trong một thời gian dài,

Ngoài ra:

- Biến đổi khí hậu Trái Đất : là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ

quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và

trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên

và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm Sự

biển đổi có thế là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình Sự biến đổi khí hậu

có thế giới hạn trong một vùng nhất định

I Những nguyên nhân gây biến

đổi khí hậu:

1 - Nguyên nhân khách quan : do sự

vận động của các kì điạ chất ( núi lửa , cháy rừng, trôi dạt các lục địa , tạo núi , thay đổi độ mặn nước biển,thay đổi bức

xạ mặt trời, phân rã xác động - thực vật

- vi sinh vật , tăng giảm dòng hải lưu…)

- Cháy rừng tại

Núi lửa

Trôi dạt lục địa và tạo núi

-▄ sự tạo núi

▄ lớp vỏ mở rộng

Sự thay đổi độ mặn nước biển và các dòng hải lưu

- Dòng hải lưu nhiệt

đới chảy về phía bắc

Đại Tây Dương , nó trở

nên mát hơn và đặc

hơn Hiện tượng bốc

hơi trên dọc đường

khiến nước biển mặn

hơn và gia tăng trọng

lượng riêng Khi tới

Bắc Băng Dương

lạnh giá dòng hải lưu

chìm xuống dưới và

lộn ngược về phía nam

rồi sẽ nổi lên trên sau

khi đã được hâm

nóng.

- Sự thay đổi khoảng cách giữa trái đất và mặt trời:

mỗi năm khoảng cách này tăng thêm 15cm, hiện tại khoảng cách này là : 149.597.876.696 km

Nhu cầu sử dụng Năng lượng của Con người.

-Giao thông VT -Du lịch…

2 Nguyên nhân chủ quan:

-Qúa trình đô thị hóa tăng nhanh kèm theo

là sự biến đổi khí hậu gia tăng.

-Phá rừng,đốt nương làm rẫy,du canh du cư của đồng bào dân tộc cũng là ngyên nhân gây biến đổi

khí hậu

II Những biểu hiện của biến đổi

khí hậu:

-Sự tăng nhiệt độ trái đất

- Thay đổi thành phần không khí, đặc

biệt lượng khí CO2 tăng cao là nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính.

- Mực nước biển tăng nhanh do băng tan…

-Nhiệt độ trái đất trung bình tăng 0.74 độ C

-Hiệu ứng nhà kính do sự tăng

nhanh kkí CO2.

- Khí CO2 tăng do: + Đốt các nguyên liệu hóa thạch – 46%

III Biến đổi khí hậu với đa dạng

sinh học:

sự tồn tại và phát triển của các quốc gia Tuy nhiên, trong những năm gần đây, trước sự tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, ĐDSH đã và đang bị ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng Theo Báo cáo triển vọng Môi trường toàn cầu của Liên Hợp Quốc 2007, thì BĐKH đang gây ra tỡnh trạng suy thoái môi trường trên phạm

vi toàn cầu, đòi hỏi thế giới phải hành động nhanh chóng hơn bao giờ hết Đối với Việt Nam - một trong những nước được dự báo sẽ bị ảnh hưởng nặng nề của BĐKH thì có lẽ vấn đề bảo vệ ĐDSH cần phải được quan tâm triệt để.

► Tác động của BĐKH lên ĐDSH:

- Trong thiên nhiên, ÐDSH, nhất là các hệ sinh thái rừng nhiệt đới là nơi chủ yếu tích luỹ trở lại nguồn khí CO2 phát thải ra, để tạo thành chất hữu cơ Trong khi

đó, chúng ta lại đã và đang chặt phá rừng để phát triển nông nghiệp, mở rộng chăn nuôi, xây dựng nhà cửa,

đô thị Sự tàn phá rừng, không những gây mất cân

bằng sinh thái ở nước ta mà còn làm giảm khả năng

hấp thụ CO2 và gián tiếp làm tăng thêm lượng khí

CO2 phát thải vào khí quyển, góp phần làm cho

BÐKH toàn cầu tăng nhanh Như vậy, sự giảm sút

ÐDSH, nhất là giảm sút diện tích rừng đã thúc đẩy sự gia tăng BÐKH toàn cầu, nhưng ngược lại sự nóng lên toàn cầu cũng đã ảnh h-ưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của các loài sinh vật và ÐDSH.

- Chúng ta cũng biết rằng, các loài sinh vật muốn phát triển một cách bình th-ường cần phải có một môi trường sống phù hợp, tương đối ổn định về nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, đất đai, thức ăn, nguồn nước và cộng đồng các loài sinh vật trong nơi sống đó Chỉ một trong những nhân tố của môi trường sống bị biến đổi, sự phát triển của một loài sinh vật nào đó

sẽ bị ảnh hưởng, thậm chí có thể

bị diệt vong, tùy thuộc vào mức độ biến đổi nhiều hay ít

- Theo dự báo, nếu không có biện pháp hữu hiệu để giảm bớt lượng khí nhà kính, nhiệt độ trái đất sẽ tăng thêm từ 1,8o C đến 6,4o C vào năm 2100, lượng mưa sẽ tăng thêm 5 - 10%, băng ở hai cực và trên các núi cao sẽ tan chảy nhiều hơn, mực nước biển

sẽ dâng lên khoảng 70 - 100 cm và tất nhiên

nhiều hiện tượng khí hậu cực đoan t heo đó sẽ diễn

ra với mức độ khó lường trước được cả về tần số

và mức độ Nước biển dâng sẽ gây nên xói mòn

bờ biển, ngập lụt vùng ven bờ, làm suy thoái đất

ngập nước, nước mặn xâm nhập, giết chết các loài thực vật, động vật nước ngọt Tại những vùng mà BÐKH làm tăng cường độ mưa, thì nước mưa sẽ làm tăng xói mòn đất, lũ lụt, sụt lở đất đá và có thể gây ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của các thuỷ vực, làm ô nhiễm nguồn nước

Tất cả những hiện t-ượng đó đều ảnh h-ưởng đến các loài sinh vật và tài nguyên sinh vật, làm cho nhiều hệ sinh thái bị suy thoái, gây khó khăn cho

sự phát triển kinh tế và xã hội, nhất là tại các nước nghèo mà cuộc sống đa số người dân còn phụ

thuộc nhiều vào thiên nhiên