CHỊ EM THUÝ KIỀU CHỊ EM THUÝ KIỀU * BÀI 1 TÓM TẮT KIẾN THỨC CƠ BẢN A TÌM HIỂU CHUNG 1 Vị trí đoạn trích Phần mở đầu của tác phẩm Truyện Kiều, thuộc phần 1 Gia biến và lưu lạc Nội dung Nói về vẻ đẹp và[.]
Trang 1CHỊ EM THUÝ KIỀU
Trang 2BÀI 1 TÓM TẮT KIẾN THỨC CƠ BẢN
A TÌM HIỂU CHUNG
1 Vị trí đoạn trích
- Phần mở đầu của tác phẩm Truyện Kiều, thuộc phần 1: Gia biến và lưu lạc
2.Nội dung: Nói về vẻ đẹp và cuộc sống thời con gái của chị em Thúy Kiều trong gia
đình
3.Bố cục: 4 phần
-Phần 1: 4 câu đầu: Vẻ đẹp chung của chị em Thúy Kiều
-Phần 2: 4 câu tiếp theo: Vẻ đẹp của Thúy Vân
-Phần 3: 12 câu tiếp theo: Vẻ đẹp của Thúy Kiều
-Phần 4: 4 câu: Cuộc sống thời con gái của chị em Thúy Kiều trong gia đình
B CÁC KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
1 Giới thiệu chung về chị em Thúy Kiều
-Vai vế: Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân
-Vẻ đẹp tâm hồn: "mai cốt cách", "tuyết tinh thần"
Trang 3+ Hoa mai: màu vàng, tượng trưng cho tiết tháo trong sạch, nhân cách thanh tao, có thể sánh ngang Tùng, Bách, hiên ngang thi gan cùng sương gió với vòng đời hơn một trăm năm.
+ Tuyết: biểu tượng cho sự tinh khiết
=> Vẻ đẹp cốt cách, tinh thần (vẻ đẹp tâm hồn nói chung) trong sáng, thánh thiện, được đánh giá là “mười phân vẹn mười”
2 Vẻ đẹp của Thúy Vân
-Vẻ đẹp sang trọng
+ "Khuôn trăng đầy đặn": khuôn mặt đầy đặn
+ "Nét ngài nở nang": lông mày nét, đậm, sắc nét
+ "Hoa cười": Nụ cười tươi như hoa
+ "Mây thua nước tóc": tóc dài, mượt mà như mây
+ "Tuyết nhường màu da": nước da được đánh giá trắng hơn cả tuyết
-Tính cách: đoan trang > khiến cho “ngọc thốt”
=> Vẻ đẹp của Vân khiến cho thiên nhiên phải nhận thua về mình Thiên nhiên ưu ái và đón nhận vẻ đẹp của Thúy Vân
=> Dự báo về cuộc đời của Thúy Vân sẽ rất bình lặng, suôn sẻ và gặp nhiều may mắn
Trang 4- Nghệ thuật miêu tả vẻ đẹp Thúy Vân
+ Ẩn dụ, bút pháp tượng trưng, so sánh
=> Bút pháp truyền thống của thơ cổ
+ Nghệ thuật liệt kê những nét đẹp của Vân, từ khuôn mặt, nét ngài đến mái tóc, màu da…
3 Vẻ đẹp của Thúy Kiều
-Tài sắc có phần hơn Thúy Vân
"Kiều càng sắc sảo mặn mà So bề tài sắc lại là phần hơn"
-Làn thu thủy nét xuân sơn: đôi mắt trong vắt như làn nước mùa thu, dáng mày tựa nhưnúi mùa xuân
=> Vẻ đẹp sắc sảo, nhưng phảng phất nỗi buồn
-Vẻ đẹp của Thúy Kiều khiến cho tạo hóa thiên nhiên phải ghen hờn, đố kị
"Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh"
-Sắc đẹp của Thúy Kiều cũng khiến cho tướng phải mất thành, vua phải mất nước: "Một hai nghiêng nước nghiêng thành"
=> Sắc đẹp của Thúy Kiều được đánh giá là "sắc đành đòi một, tài đành họa hai", về nhan sắc không có ai sánh được với Kiều, còn về tài năng may ra có người thứ 2
Trang 5=> Vẻ đẹp nổi trội hơn Vân Tác giả đánh giá cao, trầm trồ, công nhận vẻ đẹp có một không hai của Kiều.
-Bản tính: "thông minh sẵn vốn tính trời"
-Tài năng: Cung thương làu bậc ngũ âm
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương
> cầm kì thi họa đủ cả, đặc biệt là tài chơi đàn Lắng nghe khúc Bạc mệnh của nàng chơi mà thêm phần sầu buồn
=> Sắc và tài của Thúy Kiều qua sự miêu tả của Nguyễn Du quá hoàn hảo, mĩ miều, khiến cho tạo hóa thiên nhiên phải nổi giận, ganh ghét, đố kị, ngầm dự báo về một số phận tương lai nhiều buồn tủi, bất hạnh, đắng cay, bão tố
-Nghệ thuật miêu tả Thúy Kiều
+ Biện pháp so sánh (so với nhan sắc của Thúy Vân)
+ Ẩn dụ (nói những nét đẹp và tài năng của Kiều với những hình ảnh thiên nhiên)
+ Sử dụng điển cố: "Một hai nghiêng nước nghiêng thành"
=> tô đậm tài sắc vẹn toàn của Kiều
* Nhận xét về nghệ thuật miêu tả tài sắc chị em Thúy Kiều
Trang 6-Nguyễn Du miêu tả vẻ đẹp của Thúy Vân trước để làm nền, tạo đòn bẩy để tôn vinh và
ca ngợi tài sắc của Kiều
-Nếu như tả Vân ông sử dụng nghệ thuật liệt kê: tả cẩn thận từng chi tiết khuôn mặt, nụ cười thì khi tả Kiều ông sử dụng nghệ thuật điểm nhãn (đôi mắt) Vì đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, việc chỉ đặc tả đôi mắt của Kiều, Nguyễn Du muốn khẳng định rằng nàng có tâm hồn trong sáng, bao dung, độ lượng
-Nguyễn Du đều sử dụng các bút pháp ước lệ tượng trưng, biện pháp so sánh, nhân hóa
để nói về tài sắc chị em Vân – Kiều
4 Cuộc sống thời con gái của chị em Vân - Kiều
-Sống trong một gia đình phong lưu, có thể nói là quyền quý
+ "Phong lưu rất mực hồng quần"
-Được gia đình bao bọc, yêu thương, có một cuộc sống êm đềm
+ “Êm đềm trướng rủ màn che”
-Hai chị em đang ở độ tuổi cập kê lấy chồng nhưng không màng tới những mối quan hệ tình cảm, tình yêu đôi lứa có phần không đứng đắn Họ không vồ vập, không tạo ra những mối tình chóng vánh và thiếu nghiêm túc mà đi tìm hạnh phúc thực sự, lâu bền.+ "Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê"
Trang 7+ "Tường đông ong bướm đi về mặc ai"
=> Bốn câu cuối đoạn nói về đức hạnh hai ả tố nga, là hai tiểu thư có cuộc sống quyền quý, nhung lụa Tuy là khách hồng quần đẹp thế, tài thế, lại "phong lưu rất mực", đã tới tuần "cập kê" nhưng hai ả tố nga đã và đang được sống một cuộc đời nền nếp, gia giáo
- Nghệ thuật
+ Câu thơ "Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê “là một câu thơ độc đáo về thanh điệu, về sử dụng phụ âm "x" (xuân xanh xấp xỉ), phụ âm “t" (tới tuần), phụ âm"c-k” (cập kê) tạo nên
âm điệu nhẹ nhàng, êm đềm của cuộc sống yên vui, êm ấm của thiếu nữ phòng khuê
=> Tô đậm thêm giá trị của một con người
5.Tổng kết
a Nội dung
-Đoạn thơ nói về chị em Thúy Kiều là một trong những đoạn thơ hay nhất, đẹp nhất trong Truyện Kiều được nhiều người yêu thích và thuộc
-Ca ngợi, tôn vinh tài sắc của chị em Thúy Kiều
-Hàm ẩn cả một tấm lòng trân trọng quý mến tài – sắc của chị em Vân- Kiều
b Nghệ thuật
Trang 8-Ngôn ngữ thơ tinh luyện, giàu cảm xúc, giàu hình ảnh với nét vẽ hàm súc, gợi cảm, có thần
-Nghệ thuật tả người điêu luyện, vận dụng tài tình để tạo nên những vần thơ ước lệ, trữ tình, đầy chất thơ
Trang 9BÀI 2 CÁC DẠNG ĐỀ ĐỌC HIỂU
Đề số 1
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Đầu lòng hai ả tố nga Thuý Kiều là chị em là Thuý Vân Mai cốt cách tuyết tinh thần Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười
1.Đoạn thơ trên được làm theo thể thơ gì?
2.Xác định các phương thức biểu đạt có trong đoạn trên?
3.Bút pháp ước lệ được thể hiện ở câu thơ nào? Tác dụng của việc sử dụng bút pháp ước lệ?
4.Nêu nội dung chính của đoạn trên?
* Gợi ý giải
1.Thể thơ lục bát
2.Các phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả
3.Bút pháp ước lệ được thể hiện ở câu “Mai cốt cách tuyết tinh thần”.
Trang 10 Tác dụng: gợi tả vẻ đẹp của hai chị em: mảnh mai và tinh thần trắng trong như tuyết,
cả hai đều đẹp đến độ hoàn mĩ “mười phân vẹn mười” nhưng mỗi người có một vẻ đẹp riêng
4 Nội dung chính: Giới thiệu chung về hai chị em Thúy Kiều
Đề số 2
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Vân xem trang trọng khác vời, Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thuỷ nét xuân sơn, Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh
Một hai nghiêng nước nghiêng thành, Sắc đành đòi một tài đành hoạ hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Trang 11Pha nghề thi hoạ đủ mùi ca ngâm.
Cung thương lầu bậc ngũ âm, Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một trương.
Khúc nhà tay lựa nên chương, Một thiên Bạc mệnh lại càng lão nhân.
1 Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ nào? Nêu hiểu biết của mình về thể thơ ấy?
2 Xác định các phương thức biểu đạt có trong đoạn trên?
3 Tìm các từ láy có trong đoạn trên?
4 Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ nghệ thuật có trong câu “Làn thu thuỷ nét xuân sơn,/ Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.”
1.Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em về đoạn thơ trên?
* Gợi ý giải
1 Viết theo thể thơ lục bát
- Hiểu biết về thể lục bát: Là thể thơ truyền thống của dân tộc, đặc trưng của thể thơ này gồm có một cặp câu, trong đó câu đầu có 6 tiếng (gọi là câu sáu hay câu lục), câu sau có 8 tiếng (gọi là câu tám hay câu bát), hai câu sáu và tám ghép lại với nhau thành 1 cặp thơ lục bát, một bài thơ không hạn định số cặp thơ lục bát (không hạn định số câu thơ) Gieo vần
Trang 12ở chữ cuối trong câu sáu vần với chữ thứ 8 trong câu tám Thơ lục bát cũng cần đáp ứng luật bình quân thanh điệu: Các tiếng thứ 2, 6, 8 ở mỗi câu đều mang thanh bằng, tiếng thứ 4 mang thanh trắc, còn lại là được tự do về thanh điệu.
2.Các phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả
5 Tham khảo đoạn sau:
Nguyễn Du miêu tả vẻ đẹp của Thuý Vân bằng các hình ảnh chọn lọc từ ngữ tiêu biểu:
Vân xem trang trọng khác vời/ Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang/ Hoa cười ngọc thốt đoan trang/ Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da Câu thơ mở đầu giới thiệu
khái quát được nhân vật bằng 4 chữ “trang trọng khác vời”, nói lên vẻ đẹp cao sang quý phái của
Trang 13Thuý Vân Vẫn bằng bút pháp ước lệ tượng trưng với những hình ảnh quen thuộc nhưng
tả Vân tác giả có nhiều hướng tả cụ thể trong thủ pháp liệt kê cụ thể trong việc sử dụng từ ngữ để làm nổi bật riêng đối tượng miêu tả “đầy đặn nở nang đoan trang”, sử dụng biện pháp ẩn dụ nhân hoá “khuôn trăng nét ngài hoa cười ngọc thốt mây thua tuyết nhường góp phần thể hiện vẻ đẹp phúc hậu quý phái của Thuý Vân Khuôn mặt tròn trịa tỏa sáng đầy đặn như mặt trăng, lông mày sắc nét đậm như con ngài, miệng cười tươi như hoa, giọng nói trong trẻo toát ra từ hàm răng ngà ngọc, mái tóc đen óng nhẹ hơn mây, da trắng mịn hơn tuyết, tính cách nghiêm trang đứng đắn Qua đó, Thuý Vân hiện lên là cô gái đoan trang phúc hậu Chân dung Thuý Vân là chân dung mang tính cách, số phận
Vẻ đẹp của Thuý Vân tạo sự hoà hợp êm đềm với xung quanh “mây thua tuyết nhường”, nên nàng sẽ có một cuộc đời bình lặng suôn sẻ hạnh phúc Sau khi miêu tả vẻ đẹp của Thuý Vân tác giả miêu tả vẻ đẹp của Thuý Kiều Nếu Thuý Vân được giới thiệu qua 4 câu với vẻ đẹp cộng phẩm chất thì Thuý Kiều được miêu tả qua 12 câu Đây là nghệ thuật đòn bẩy làm nổi bật nhân vật chính của tác giả Cũng như lúc tả Vân, câu thơ đầu khái quát đặc điểm nhân vật Kiều sắc sảo về trí tuệ, mặn mà về tâm hồn Gợi tả vẻ đẹp của Kiều, tác giả vẫn dùng những hình ảnh ước lệ ẩn dụ “làn thu thuỷ nét xuân sơn”(nước mùa thu, núi mùa xuân) Nét vẽ của thi nhân thiên về gợi tả về vẻ đẹp của một giai nhân tuyệt thế Điều đáng chú ý là khi
Trang 14hoạ bức chân dung Kiều, tác giả tập trung gợi tả vẻ đẹp đôi mắt, bởi đôi mắt thể hiện phần hình ảnh của tâm hồn và trí tuệ “Làn thu thuỷ” gợi lên vẻ đẹp của đôi mắt trong sáng, long lanh, linh hoạt; “nét xuân sơn”gợi lên đôi lông mày thanh tú, mềm mại, tươi non trên gương mặt trẻ trung Bằng hình ảnh nhân hoá “hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh”, tác giả làm nổi bật dung nhan của Kiều đằm thắm khiến hoa phải ghen, dáng trẻ trung đầy sức sống khiến liễu phải hờn Nàng có vẻ đẹp làm say đắm, chinh phục lòng người qua điển tích điển cố “nghiêng nước nghiêng thành” Nàng quả là một trang
tuyệt thế giai nhân nhưng nàng không chỉ đẹp mà còn rất đa tài: Thông minh vốn sẵn tính trời/ Pha nghề thi hoạ đủ mùi ca ngâm/ Cung thương lầu bậc ngũ âm/ Nghề riêng ăn đứt
hồ cầm một trương/ Khúc nhà tay lựa nên trương/ Một thiên bạc mệnh lại càng lão nhân Nàng thông minh bẩm sinh, có tài làm thơ vẽ “pha nghề ca hát đủ mùi”, tài đàn
“ăn đứt”, âm luật giỏi đến mức “làu bậc”, còn sáng tác nhạc “một thiên bạc mệnh”- chính là sự ghi lại tiếng lòng của một trái tim đa sắc đa cảm Vẻ đẹp của Kiều là sự kết hợp giữa sắc tài và tình
Trang 15Đề số 3
Cho đoạn thơ sau:
Phong lưu rất mực hồng quần, Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che, Tường đông ong bướm đi về mặc ai.
1.Đoạn thơ trên trích trong văn bản nào? Do ai sáng tác
2.Đoạn thơ trên được làm theo thể thơ nào?
3.Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên?
Trang 16Đề số 4
Cho đoạn thơ sau:
Vân xem trang trọng khác vời, Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
1.Đoạn thơ trên được trích trong văn bản nào? Văn bản ấy được trích trong tác phẩm nào?
Trang 17+ Biện pháp ẩn dụ: hoa, ngọc, tuyết để miêu tả từng nét vẻ đẹp của Thúy Vân
+ Biện pháp liệt kê: khuôn mặt, đôi mày, mái tóc, nụ cười, giọng nói nhằm làm nổi bật những nét riêng trong vẻ đẹp bên ngoài của Thúy Vân
+ Biện pháp nhân hóa “mây thua”, “tuyết nhường” nhằm làm nổi bật chân dung, tính
cách và ngầm thông báo về tính cách hiền dịu, số phận bình yên của Thúy Vân
3 Tham khảo đoạn sau:
Vẻ đẹp của Thúy Vân đã được Nguyễn Du khắc họa qua 4 câu thơ tiếp trong đoạn trích Chị em Thúy Kiều Dưới ngòi bút của Nguyễn Du hình ảnh nàng Vân dần hiện lên trước mắt người đọc: "Vân xem trang trọng khác vời" Hai từ "trang trọng" đã gợi lên vẻ đẹp
sang trọng, quý phái, đoan trang mà hiền thục của nàng Vẻ đẹp ấy được Nguyễn Du khắc họa một cách cụ thể, tỉ mỉ qua từng đường nét, với vài nét chấm phá đơn sơ Bằng phép tu từ liệt kê, vẻ đẹp của Vân hiện lên một cách toàn vẹn qua khuôn mặt, nét ngài, làn da, mái tóc, nụ cười giọng nói đến phong thái ứng xử như một kì công của tạo hóa
Vẻ đẹp ấy được ví với trăng, hoa, mây, ngọc, tuyết những vật báu trong sáng, tinh khôi của đất trời khiến nàng Vân hiện lên là một giai nhân kiệt sắc: "Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang/ Hoa cười ngọc thốt đoan trang/ Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da" Vân có khuôn mặt tròn đầy đặn trong sáng như trăng rằm Nổi mặt trên khuôn mặt ấy là đôi lông mày đen
Trang 18đậm như con ngài, gợi vẻ đẹp thùy mị nết na của người con gái mới lớn Qua bút pháp ước lệ tượng trưng lấy vẻ đẹp của thiên nhiên để khắc họa vẻ đẹp của con người Nguyễn
Du đã làm người đọc cảm nhận được Thúy Vân là một cô gái đang độ trăng tròn với vẻ đẹp trẻ trung tươi tắn phúc hậu mà đoan trang Với miệng cười tươi thắm như hoa và giọng nói trong trẻo thốt ra từ hàm răng ngà ngọc Mái tóc nàng óng ả mượt mà hơn cả mây trời và làn da trắng nõn nà hơn tuyết Vân đẹp hơn sự mỹ lệ của thiên nhiên nhưng tạo với thiên nhiên sự hài hòa -"mây thua"," tuyết nhường" Cụm từ "thua" và "nhường" được tác giả khéo léo sử dụng cho thấy vẻ đẹp của Thúy Vân được thiên nhiên tạo hóa ban tặng, phù hợp với quan niệm thẩm mĩ của xã hội phong kiến xưa Không chỉ vậy, bức chân dung Thúy Vân còn là một bức chân dung mang tính chất số phận Phải chăng, Nguyễn Du đã nhầm dự báo trước khi vẫn sẽ có một cuộc đời bình lặng không hề có sóng gió xảy ra trong cuộc đời nàng?
Trang 19BÀI 3 CÁC DẠNG ĐỀ VIẾT TẬP LÀM VĂN
Trang 20I PHÂN TÍCH/ CẢM NHẬN VẺ ĐẸP NHÂN VẬT THÚY KIỀU
Giới thiệu tác giả, đoạn trích, vấn đề nghị luận
Kiều đẹp hơn Vân ở cả tài và sắc
Đôi mắt trong như nước mùa thu (Làn thu thủy) Nét mày thanh thoát, tươi xuân (nét xuân sơn) Nghệ thuật nhân hóa Kiều đẹp đến mức tạo hóa phải hờn ghen, đố kị
Một thiên bạc mệnh…) Cái ưu trội nhất là tài đánh đàn, soạn nhạc: Khúc “Bạc mệnh” Tâm hồn đa
sầu đa cảm cùng dự đoán cho số phận nàng Kiều
Tài năng toàn diện (Thông minh vốn sẵn…Pha nghề thi họa, đủ mùi ca ngâm)
Sử dụng điển tích “nghiêng nước nghiêng thành” tạo sự súc tích, nổi bật vẻ tuyệt sắc
Nét tài hoa của Nguyễn Du bộc lộ trong nghệ thuật tả người ở đoạn thơ: vừa thể hiện được nhan sắc, tâm hồn, tính cách, lại vừa dự đoán được số phận nhân vật.
Trang 21II PHÂN TÍCH/ CẢM NHẬN VẺ ĐẸP NHÂN VẬT THÚY VÂN
Giới thiệu tác giả, đoạn trích, vấn đề nghị luận
Cao sang, quý phái (Vân xem trang trọng khác vời) Khuôn mặt đầy đặn, cân đối
Mái tóc như mây Điệu cười, giọng nói đoan trang
1 Vẻ đẹp nhan sắc
2 Số phận an bài hạnh phúc
Từ ngữ chọn lọc (thua, nhường) thể hiện rất rõ ý dự báo số phận
Vân đẹp phúc hậu, tròn trịa Đó là vẻ đẹp dự báo số phận yên ổn, suôn sẻ, bình lặng