Tiểu luận môn sinh thái ứng dụng

Trong vài năm trở lại đây, ngành kinh tế thực phẩm có những bước tiến mạnh mẽ, kéo theo sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Ra đời vào đúng thời điểm đất nước bắt đầu đổi mới, cùng với mong muốn đổi mới sản xuất, vượt ra khỏi những trì trệ của lối canh tác cũ của người nông dân. VAC là mô hình thâm canh sinh học cao, trong đó các hoạt động trồng trọt, nuôi trồng thủy hải sản và chăn nuôi gia súc, gia cầm là các hoạt động chính. Mô hình áp dụng các giải pháp sinh thái, các giải pháp quay vòng, khép kín các dòng vật chất năng lượng cùng với tận dụng điều kiện sinh thái môi trường sẵn có của địa phương giúp duy trì sinh kế cho người dân. Các hoạt động này có những mối quan hệ mật thiết và khăng khít với nhau, tạo nên một hệ thống canh tác tổng thể, giúp sử dụng hợp lý và tốt hơn nguồn đất đai, nguồn nước và năng lượng mặt trời để đạt được hiệu quả kinh tế cao và mức đầu tư thấp. VAC là xu hướng phát triển tất yếu cho việc thúc đẩy sự phát triển hiệu quả, bền vững của nông nghiệp nông thôn. VAC không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề kinh tế của nông dân mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ môi trường, phát triển tài nguyên. Chuyên đề này sẽ nêu ra những khái quát về mô hình VAC tại nước ta, nêu ra những ưu nhược điểm của mô hình này, từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm tạo nên hệ sinh thái bền vững, giảm thiểu những tác động đến môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân.

Chuyên đề:

Tìm hiểu ứng dụng sinh thái trong xử lý chất thải nông nghi p ệ

hi n nay thường dùng nhất ệ

Hà N i, ngày 03 tháng 12 năm 2021 ộ

MỤC LỤC

2.1 Các thành phần của mô hình vườn ao chuồng 3

2.2 Áp dụng mô hình VAC 5

2.3 Đ c điểm của mô hình VACặ 9

2.3.3 Giảm thiểu được tác động đối với môi trường 9

I Đ T VẤN ĐỀ Ặ

Trong vài năm trở lại đây, ngành kinh tế thực phẩm có những bước tiến mạnh

mẽ, kéo theo sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa Ra đời vào đúng thời điểm đất nước bắt đầu đổi mới, cùng với mong muốn đổi mới sản xuất, vượt ra khỏi những trì trệ của lối canh tác cũ của người nông dân VAC là mô hình thâm canh sinh học cao, trong đó các hoạt động trồng trọt, nuôi trồng thủy hải sản và chăn nuôi gia súc, gia cầm là các hoạt động chính Mô hình áp dụng các giải pháp sinh thái, các giải pháp quay vòng, khép kín các dòng vật chất năng lượng cùng với tận dụng điều kiện sinh thái môi trường sẵn có của địa phương giúp duy trì sinh kế cho người dân Các hoạt động này có những mối quan hệ mật thiết và khăng khít với nhau, tạo nên một hệ thống canh tác tổng thể, giúp sử dụng hợp lý và tốt hơn nguồn đất đai, nguồn nước và năng lượng mặt trời để đạt được hiệu quả kinh tế cao và mức đầu tư thấp VAC là xu hướng phát triển tất yếu cho việc thúc đẩy sự phát triển hiệu quả, bền vững của nông nghiệp nông thôn VAC không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề kinh tế của nông dân mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ môi trường, phát triển tài nguyên

Chuyên đề này sẽ nêu ra những khái quát về mô hình VAC tại nước ta, nêu ra những ưu nhược điểm của mô hình này, từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm tạo nên hệ sinh thái bền vững, giảm thiểu những tác động đến môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

VAC là cụm từ viết tắt của 3 chữ cái đầu của 3 từ ‘vườn’, ‘ao’ và ‘chuồng’ Trong khái niệm chung: ‘Vườn’ là yếu tố phản ánh các hoạt động trồng trọt trong vườn, ‘Ao’ là chỉ các hoạt động nuôi cá trong ao và ‘Chuồng’ chỉ các hoạt động chăn nuôi gia súc, gia cầm

VAC là một mô hình thâm canh sinh học cao, trong đó các hoạt động trồng trọt, nuôi trồng thủy sản và chăn nuôi gia súc gia cầm là các hoạt động chính Các hoạt động này có những mối quan hệ mật thiết và khăng khít nhau, tạo nên một hệ thống canh tác tổng thể, giúp sử dụng hợp lý và tốt hơn nguồn đất đai, nguồn nước và năng lượng mặt trời để đạt tới hiệu quả kinh tế cao với mức đầu tư thấp

VAC và các mối quan hệ tương hỗ thúc đẩy phát triển:

Như chúng ta có thể thấy: ‘Vườn’ cung cấp các thức ăn cho chăn nuôi (rau, cỏ, thân cây đậu, ngô, rau lang, lá sắn ), ngược lại ‘chuồng’ cung cấp phân bón được chế biến từ chất thải gia súc, gia cầm cho cây trồng trong vườn ‘Ao’ cung cấp nước tưới và bùn làm tăng chất lượng đất cho cây trồng trong ‘Vườn’, ngược lại nhiều cây thực vật từ ‘Vườn’ có thể làm thức ăn cho cá trong ‘Ao’ Rất nhiều sản phẩm và phụ phẩm

từ ‘Ao’ là nguồn thức ăn bổ sung có chất lượng cho chăn nuôi gia cầm (ruột, xương và đầu tôm, cá các loại ) làm thức ăn bổ sung với lượng đạm cao cho gia cầm Nước từ

‘Ao’ rất cần để rửa sạch và vệ sinh hệ thống chuồng trại chăn nuôi và sau đó có thể xử

lý để quay trở lại ‘Ao’ với nguồn dinh dưỡng tốt cho cá Chất thải gia súc sau khi phân hủy để tạo khí sinh học thay thế chất đốt truyền thống (củi, than đá, rơm rạ ) thì bã thải của nó trở thành nguồn thức ăn có giá trị để nuôi cá, hoặc nuôi giun làm thức ăn cho cá hoặc cho gia cầm Vì vậy, mô hình VAC có thể được quản lý và phát triển như một mô hình sản xuất tổng hợp, khép kín, phi chất thải

2.1 Các thành phần của mô hình vườn ao chuồng

2.1.1 Vườn

Trong vườn bố trí cơ cấu cây trồng thích hợp để tận dụng đất đai, năng lượng mặt trời và đáp ứng yêu cầu tiêu thụ Thường có một hay hai loại cây chính trồng xen với nhiều loại cây khác có những yêu cầu về điều kiện sinh thái khác nhau: Tầng trên là cây ưa ánh sáng, tầng dưới là cây chịu bóng Ví dụ như trồng cam quýt tầng trên còn tầng dưới là rau ngót Ho c khi cây lưu niên chưa khép tán thì trồng rau đậu, khiặ cây khép tán trồng cây chịu bóng râm

Góc vườn cạnh bể chứa nước, trồng một vài luống rau cải, xà lách, đậu cô ve, một số rau gia vị như tía tô, rau thơm, ớt,… và một số cây thuốc thông thường Nếu

có khu vườn nhân giống nên đặt gần ao để tiện nước tưới

II.1.2 Ao

Bố trí ao sâu khoảng 1,5 – 2 m bờ cao đắp kỹ chống rò rỉ (nếu có điều kiện có thể vỉa gạch) Nên thiết kế hệ thống dẫn nước và tiêu nước Xung quanh bờ ao có thể trồng chanh, dưới thấp trồng khoai nước; không gian được tận dụng bằng các giàn bầu, bí, mướp Tùy diện tích ao và điều kiện thức ăn mà xác định cơ cấu các loại cá nuôi thích hợp Một phần mặt ao thả bèo hoặc rau muống để nước ao đỡ bị nóng trong mùa hè và lạnh về mùa đông; bè rau bèo con dùng làm chỗ trú cho cá

II.1.3 Chuồng

Nuôi gia súc, gia cầm: nên đặt cạnh bếp hay nhà kho vào cạnh ao

Chuồng lợn gia đình nếu nuôi ít lợn nên làm hai bậc; bậc cao cho lợn ăn và nằm, bậc thấp để chứa phân Chuồng gà có thể đặt ở phía trên chuồng lợn có ô riêng để nuôi gà thịt và có ô riêng để nuôi gà đẻ Cạnh chuồng phải có nền ủ phân và hố chứa nước phế thải Nên ủ phân và hố ủ phân phải che chắn kỹ càng

Hình 1 Mô hình vườn – ao – chuồng

VAC là mô hình của nền nông nghi p đa dạng, có sản phẩm của trồng trọt, chănệ nuôi và nuôi trồng thủy sản Đây cũng là mô hình của nên công nghi p sạch, hướngệ tới những giá trị bền vững vì tất cả các chất thải đều được t n dụng đất đai, m tậ ặ nước không bị nghèo ki t mà ngày càng thêm màu mỡ Trong mô hình VAC giữa cácệ yếu tố Vườn, Ao, Chuồng đều có những tác đ ng qua lại, hỗ trợ cho nhau.ộ

- Sự hỗ trợ qua lại giữa Ao – Chuồng

Ao: không những chỉ nuôi cá mà còn thả rau, bèo hỗ trợ chăn nuôi bổ sung thức

ăn cho gia súc, gia cầm Nước ao dùng để v sinh chuồng trại, tắm rửa hàng ngày choệ gia súc

Chuồng: phân, nước thải, nước rửa chuồng, thức ăn thừa của lợn, gà, vịt, ngan, ngỗng lại bổ sung thức ăn cho cá dưới ao Quan h hai chiều này đã giúp cho Ao vàệ Chuồng cùng phát huy hi u quả là tăng năng suất nuôi cá – chăn nuôi và góp phầnệ làm sạch môi trường

- Sự hỗ trợ qua lại giữa Chuồng – Vườn

Chuồng: phát triển dựa vào các sản phẩm phụ của vườn đó là thức ăn xanh, rau, cá và chất b : sắn, ngô, khoai của vườn.ộ

Vườn: cây trồng phát triển được dựa vào đất đai màu mỡ, dựa vào phân bón, chất thải của chuồng

- Sự hỗ trợ qua lại giữa Ao – Vườn

Ao: Dựa vào các sản phẩm phụ của vườn đó là rau xanh lá, chất b t làm thức ănộ

bổ sung cho cá dưới ao

Vườn: Phát triển dựa vào chất thải của ao, đó là: nước ao tưới cho cây trồng, giữ ấm cho đất, bùn ao bón cho cây trồng

Ao nuôi cá trong h Vac có kết hợp chăn nuôi đủ lợn, gà ho c vịt trên ao thìệ ặ không phải bón thêm phân chuồng (chỉ có cá ăn thêm thức ăn bổ sung) Riêng ao xa khu vực chăn nuôi gia súc, gia cầm sau khi thả đủ cá giống, mỗi tuần phải bón thêm phân chuồng từ 10 – 15 kg/m2 ao

2.2 Áp dụng mô hình VAC

2.2.1 Ưu điểm

VAC là thành phần quan trọng trong kinh tế gia đình ở nông thôn Trong gia đình nông dân, đồng ruộng cung cấp lương thực, còn VAC cung cấp đại bộ phận thực phẩm cho bữa ăn hàng ngày và một phần thu nhập quan trọng cho chi tiêu gia đình

Hệ thống VAC đã khẳng định vai trò và tác dụng to lớn trong phát triển nông nghiệp

VAC cung cấp ngay tại chỗ một nguồn thực phẩm đa dạng, phong phú, góp phần cải thiện bữa ăn, cải thiện dinh dưỡng và bảo đảm an toàn lương thực ở các hộ gia

đình VAC cũng đã làm tăng thu nhập của gia đình, cải thiện đời sống của đông đảo nhân dân và góp phần đáng kể vào phong trào xoá đói, giảm nghèo ở nước ta hiện nay

VAC góp phần đẩy mạnh thâm canh và đa dạng hoá nông nghiệp, thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nông thôn Ở vùng đồng bằng, vùng núi nhờ VAC mà tiềm năng to lớn được khai thác hợp lý hơn, sản xuất đa dạng, phong phú hơn, đem lại thu nhập tăng gấp nhiều lần Ở vùng ven biển, nhờ làm VAC đã cải tạo được vùng đất cát, chua mặn, phát triển nuôi trồng thuỷ sản, bảo vệ rừng ngập mặn, bảo vệ môi trường

VAC đã thu hút nhiều lao động vào sản xuất chế biến, tiêu thụ sản phẩm, tạo thêm việc làm ở nông thôn Lao động hệ thống VAC phù hợp với nhiều lứa tuổi, thích hợp nhiều đối tượng trẻ em, phụ nữ có con nhỏ

Trong hệ sinh thái VAC cần thực hiện kỹ thuật thâm canh sinh học, sử dụng phân bón hữu cơ và phân vi sinh, hạn chế đến mức tối đa hoặc không sử dụng phân hóa học và các thuốc trừ sâu, trừ cỏ bẵng hóa chất Nếu được như vậy sẽ tránh được

ô nhiễm môi trường đất, nước và cả môi trường không khí, nhất là VAC lại thường được xây dựng gần nhà, tạo ra cảnh quan ở vùng nông thôn

2.2.2 Nhược điểm

Nếu chất thải trong VAC không được xử lý hay xử lý không tốt, thì trước hết ảnh hưởng đến môi trường sống của gia đình Nếu phần rác không được thu gom xử lý mà để bừa bãi xung quanh nhà, nước rửa đổ lênh láng khắp nơi thì ruồi muỗi, vi trùng có điều kiện sinh sôi nảy nở, nguồn nước sinh hoạt của gia đình có thể bị nhiễm bẩn Những điều đó làm cho sức khỏe của gia đình bị ảnh hưởng, các thành viên trong gia đình có thể bị bệnh, gia đình sẽ phải tốn kém tiền để khám, chữa bệnh Không xử lý chất thải trong VAC sẽ mất đi một khối lượng lớn phân hữu cơ rất quý và gia đình sẽ tốn tiền mua phân hóa học Phân hóa học nếu bón nhiều và không đúng kỹ thuật sẽ làm cho đất bị ô nhiễm và ngày càng xấu đi Gia đình ngày càng phải bón thêm nhiều phân hóa học và như vậy sẽ sa vào vòng luẩn quẩn: Phải đầu tư ngày càng nhiều cho phân hóa học trong khi bỏ phí một lượng phân hữu cơ rất lớn

Xử lý chất thải VAC sẽ làm cho gia đình phong quang sạch đẹp, tạo nên một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc Ngoài ra nêu xử lý chất thải bằng Biogas sẽ có một

nguồn chất đốt sạch rẻ tiền, hiệu quả cao.

2.2.3 Lợi ích khi áp dụng của mô hình VAC

- Thứ nhất là nó tăng cường dinh dưỡng và tăng cường lợi ích sức khỏe:

VAC cải thiện tiêu chuẩn dinh dưỡng theo các chế độ ăn uống trong các gia đình bằng cung cấp các loại rau, hoa quả có giá trị dinh dưỡng cao (rau dền, rau đậu, cà rốt, chuối, đu đủ, trái cây có múi ), hay trứng, cá, thịt cho nhu cầu tiêu dùng trong các gia đình

Kết quả nhận được từ điều tra ở một số vùng thực hiện thí điểm VAC (Dự án an ninh lương thực hộ gia đình - HFS/UNICEF) cho thấy việc cải thiện tiêu chuẩn dinh dưỡng theo các chế độ ăn uống trong các gia đình như sau: Cá tăng 3,14 lần; Thịt (gà, lợn, bò, ) tăng 2,4 lần; Trứng (gà, vịt) tăng 2,90 lần; Trái cây tăng 3,14 lần và đặc biệt VAC có thể đóng góp hiệu quả để giảm tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng

VAC trong vườn xung quanh nhà có thể giải quyết vấn đề thiếu đói trong các thời kỳ “giáp hạt” giữa các vụ thu hoạch và đặc biệt là các loại rau, củ có thể nhanh chóng phục hồi sau các thảm họa thiên tai

Thực hành mô hình VAC tạo ra cơ hội làm việc trong một môi trường lành mạnh và tiếp cận với thực phẩm tươi sống và an toàn, góp phần cải thiện điều kiện sức khỏe của con người

Nhiêu người già và người mắc bệnh mãn tính khi hành nghề làm vườn VAC có điều kiện cải thiện sức khỏe vì họ có thể có một sự nghỉ ngơi tích cực kết hợp với giải trí tốt hơn, thư giãn tinh thần và tình yêu sâu sắc hơn với thiên nhiên

- Thứ hai nó liên quan đến các vấn đề xã hội:

VAC ngày càng đóng một vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội liên quan tới đói nghèo Thực hành VAC giúp tăng thu nhập và cải thiện các tiêu chuẩn của đời sống

Thực hành VAC sẽ tạo việc làm và công việc sản suất tốt hơn cho những gia đình đông người trước tình trạng nông nhàn hiện nay (tình trạng thất nghiệp hiện nay cao trong các khu vực nông thôn), qua đó giảm bớt áp lực di cư của người dân nông thôn vào các thành phố VAC cũng cung cấp các sản phẩm và tăng thêm thu nhập cho người cao tuổi khi về hưu với đồng lương hưu thấp

Những nông dân phụ nữ Việt Nam thường phải làm việc trên đồng ruộng và xa nhà Thực hành VAC cho phép phụ nữ làm việc trong môi trường lành mạnh, gân nhà và có thêm nhiêu thời gian chăm sóc con cái của họ

“VAC tình nghĩa” là mô hình đã được thiết lập cho các gia đình thương binh, liệt

sĩ sau chiến tranh

Nhiều mô hình VAC cùng được thiết kế cho các lớp mẫu giáo và trường học, cho đồng bào người dân tộc thiếu số để cải thiện dinh dưỡng của trẻ em và học sinh VAC trong các trường học có thể được sử dụng như là trung tâm trình diễn để giới thiệu các kĩ thuật VAC cho học sinh và người nông dân

VAC tại các bản làng có thể cho phép trẻ mồ côi, người tàn tật có thể làm việc cùng nhau tạo ra nguồn thực phẩm đa dạng và thu nhập

VAC cùng tạo ra kết quả với một loạt các sản phẩm liên đới Trái cây và rau quả

có thể được chế biến ở quy mô công nghiệp; Các sản phẩm thủ công như dệt, kéo sợi góp phần đáng kể vào thu nhập gia đình và chất lượng cuộc sống

- Thứ ba nó tu bổ và cải tạo môi trường:

Cũng như thực tế đã xảy ra ở các nước phát triển, Việt Nam đang trong tình trạng bị ô nhiễm từ khu vực nông nghiệp và công nghiệp Nguồn không khí, nước, đất

bị ô nhiễm nặng nề đã gây nhiều tác động tiêu cực tới nguồn lương thực và thực phẩm, gây hậu quả nặng nề tới đời sống con người, sự phát triển của hệ thống VAC

có thể góp phần hạn chế ô nhiễm và cải thiện môi trường Bên cạnh yếu tố quan trọng do VAC giúp sử dụng tối ưu nguồn tài nguyên đất, nước và năng lượng mặt trời, tất cả các chất thải qua chu trình sản xuất khép kín (khí sinh học, phân sinh học) được

xử lý bằng các công nghệ sinh học sẽ giúp cho chất lượng môi trường nước, đất và không khí được cải thiện theo thời gian khi hệ thống VAC phát triển rộng rãi Sữa, bò thịt, nuôi gà công nghiệp theo hướng trang trại hộ gia đình, mô hình sản xuất 100 ha trồng thanh long theo tiêu chuẩn GlobalGAP, trồng thanh long ruột đỏ, trồng bưởi da xanh Kết quả, các mô hình sản xuất trên đạt hiệu quả rất cao và đang được phố biêìi nhân rộng trong nhân dân

Có rất nhiêu mô hình sản xuất tốt, cách làm hay đã được các ngành, các cấp đưa cho nông dân áp dụng trong hơn 4 năm qua nhằm giúp cho người dân gia tăng sản xuất, tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của tiêu chí NTM, kết quả

đến nay đã có nhiều xã về đích tiêu chí này

Như vậy như ở trên chúng ta đã biết về lợi ích của hai mô hình mang lại

Hai mô hình trên đều mang lại lợi ích cần thiết cho người dân, nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và thu nhập hàng tháng cho người dân nói riêng và các hộ gia đình nói chung về mô hình VAC thì có vai trò sử dụng các nguồn năng lượng an toàn, tiết kiệm và tái chế VAC đã trở thành một mô hình quan trọng và hiệu quả để xóa đói nghèo Phong trào khai hoang, phục hóa nhằm khai thác hợp lý nguồn lực con người và nguồn tài nguyên thiên nhiên tiềm năng bằng áp dụng mô hình VAC đang góp phần quan trọng vào Chương trình phát triển kinh tế chung trong cả nước

Về mô hình kinh tế nông thôn: nhằm nâng cao thu nhập và mang lại hiệu quả thu nhập cao cho người dân, không những vậy, các mô hình sản xuất còn đạt hiệu quả rất cao và đang được phổ biến nhân rộng trong nhân dân Bên cạnh hiệu quả về kinh tế, điểm chung của các mô hình, giải pháp đưa xuống người dân áp dụng trong thời gian qua còn mang hiệu quả về mặt xã hội rất lớn Đó là những mô hình sản xuất nông nghiệp tiên tiến, hiệu quả, giảm tác động đên môi trường; gắn kết sản xuất và tiêu thụ; chuyển đổi cây trồng, vật nuôi theo hướng hiệu quả, phù hợp với điều kiện từng địa bàn, góp phần đưa sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng nhanh, toàn diện và bên vững Các giải pháp, mô hình trên đà thực sự là đòn bẩy để nâng cao hiệu quả sản xuất, đời sống người dân, tăng niềm tin của người dân vào Đảng và Nhà nước hiện nay, các cách làm hay, mô hình sản xuất tốt và phù hợp đang được các địa phương duy trì

2.3 Đ c điểm của mô hình VAC ặ

2.3.1 Hệ thống VAC là một hệ thống khép kín

Thành phần trong hệ thống vườn ao chuồng có mối liên hệ mật thiết với nhau Thông thường, trong hệ thống VAC, ao cá sử dụng phân (do gia súc, gia cầm thải ra) làm nguồn thức ăn cho các loài cá nuôi trong ao, ngoài ra phân còn được sử dụng để bón vườn; ao cung cấp nước phục vụ tưới tiêu, đất bùn (khi vét cải tạo ao) bổ sung đất tốt cho toàn bộ cây trong vườn; còn vườn cung cấp rau phục vụ chăn nuôi

2.3.2 Tạo nên h sinh thái bền vững ệ

Trong hệ sinh thái VAC cần thực hiện kỹ thuật thâm canh sinh học, sử dụng phân bón hữu cơ và phân vi sinh, hạn chế đến mức tối đa hóa chất Tuy không dùng