e kruphe goeteia tes mpourzouazias - basiles raphaelides

Στις μουσουλμανικές κοινωνίες Π.χ., ακόμα και σήμερα ο σύζυγος αγοράζει τη σύζυγο απ' τον πατέρα της, ενώ στις χριστιανικές κοινωνίες, ακόμα και σήμερα, συμβαίνει συχνά το αντίθετο: Ο πα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ

1 Η ΦΕΟΥΔΑΡΧΙΑ ΔΕΝ ΠΕΘΑΝΕ

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

δουλοκτητικό ή φεoυδα~ΙKό καθεστώς Ενώ το αρχαιότερο πάντων σύστημα οργά­νωσης της κοινωνικής ζωής, ο «πρωτόγονος κομουνισμός», αν και το νοσταλγούν αταβιστlκά πολλοί, δεν θα το διάλεγε για να ζήσει σ' αυτό κανένας σώφρων κομου­νιστής τη σήμερον'καmταλιστικήν ή σοσιαλιστικήν ημέραν Τα ιστορικά GΊJστή­

Ο πρωτόγονος-κομουνισμός, το δουλοκτητικό σύστημα, η φεουδαρχία, ο

Η σύζυγος μπορεί ~ είναι δούλα του συζ6Υου, με την κλασική και τυπική έννοια του όρου, όταν δεν είναι σε θέση να τα βολέψει μόνη στη ζωή της κι όταν το διαζ6Υιο δεν είναι δυνατό Ακόμα και να πουλήσει μπορεί ο σημερινός άντρας τη σημερινή γυναίκα, όπως τον καιρό της δουλείας Στις μουσουλμανικές κοινωνίες Π.χ., ακόμα και σήμερα ο σύζυγος αγοράζει τη σύζυγο απ' τον πατέρα της, ενώ στις χριστιανικές κοινωνίες, ακόμα και σήμερα, συμβαίνει συχνά το αντίθετο: Ο πατέρας της νύφης

«κεψαλαιοποιεω την κόρη του, την αποτιμά σε χρήμα κι αν τα φυσικά της προσόντα δεν επαρκούν για τη συναλλαγή εκείνη που λέγεται γάμος με συνοικέσιο, τσοντάρει

ΚΙ ένα ποσόν είτε σε ρευστό είτε σε ακίνητα, πράγμα που είναι το ίδιο σε τελική ανάλυση, αφού το ακίνητο μπορεί να ρευστοποιηθεί και το ρευστό να (<ακινητοποιη­θεί»,

Η ομορφιά, η μόρφωση, τα περίφημα «ολίγα γαλλικά» και το θρυλικό «ολίγον

ευγενικές μορφές (γαλλικά, πιάνο), πράγμα που ο πατέρας το γνωρίζει και γι' αυτό

μουνισμό Αλλά κι όταν δεν κάνουν τέτοιου είδους κωμικά μπερδέματα 1(Ι αρνούνται

να πάρουν μαζί τους σύνεργα παρα'Χθέντα με καπιταλιστικό τρόπο, σύντομα επιστρέ­φουν στη βάση τους, τρομαγμένοι απ' την αγριότητα της φύσης και ενΟΊλημένοι απ' την πλήρη έλλειψη ανέσεων, σαν αυτές που τις έ'Χει πλέον και ο πιο φτω'Χός Αγαπητοί κύριοι επιστροφοφυσικατζήδες, αντί να παριστάνετε τους πρωτόγονους κομουνιστές δεν θα 'ταν προτιμότερο να παριστάνετε τους κομουνιστές σκέτα, έστω

κι αν ο σημερινός κομουνισμός έ'Χει σε ορισμένες περιπτώσεις μια γερή δόση πρω­τογονισμού; Καταλάβετέ το επιτέλους Κανείς δεν μπορεί να ζήσει σαν άνθρωπος

προσπαθώντας να επισψέψει με τεχνητό τρόπο σε κοινωνικά συστήματα που η

κοινωνία τα ξεπέρασε Κι αν δεν σας αρέσει ο καπιταλισμός (και μένα δεν μ' αρέσει),

δεν έΊετε παρά να κάνετε κάτι για το ξεπέρασμά του κι όχι να στρουθοκαμηλίζετε,

'Χώνοντας το κεφάλ' μέσα στην άγρια φύση, ίσα ίσα για να μη βλέπετε την καπι­ταλιστική αγριάδα

Αυτό που σας παρακινεί να επιστρέψετε στη φύση, την οποία σε λίγο εγκαταλεί­πετε για να ξαναεπιστρέψετε στον πολιτισμό, γιατί δεν μπορείτε να κάνετε αλλιώς, είναι μια 'Χριστιανικής καταγωγής ασκητική περί ζωής αντίληψη Δικαίωμά σας, αλλά πάρτε τουλά'Χιστον υπόψη πως οι καλόγεροι του Αγίου Όρους, που προσπα­θούν, ματαίως κι αυτοί, να ζήσουν εκτός κοινωνικών συστημάτων, είναι πιο ειλικρι­

του Διαβόλου κι όλα εκεί είναι παρθενικά, όπως την πρώτη ημέρα της Δημψυργίας Εκτός, βέβαια, απ' τη νοοτροπία και το ήθος των καλόγερων που είναι καπιταλι­στικό, για τον απλό λόγο πως το Άγιο Όρος είναι περικυκλωμένο απ' τον καπι­ταλισμό, που εισβάλλει κι εκεί από 'Χίλιες τρύπες Βέβαια, ένας συνεπής ασκητής δεν θα πάει ποτέ στο γιατρό ή τον οδοντογιατρό, αλλά οι περισσότεροι φτάνουν

~ρι το Λονδίνο για επείρηση, έτσι που 'Χάνουν ολοένα και περισσότερο την πίστη τους στις ιατρικές ικανότητες του Θεού Πάντως οι ιατρικές γνώσεις του ανθρώπου αποκτήθηκαν εντός της οργανωμένης κοινωνίας Η οργάνωση της οποίας πέρασε από τέσσερα στάδια και τώρα ΠΡΟΊωρεί κουτσά στραβά προς το πέμπτο Και μη μου πείτε πως ο υπαρκτός κομουνισμός δεν είναι κομουνισμός, γιατί αυτό

το ξέρουν και οι κομουνιστές, όσοι τέλος πάντων εκτός από κομουνιστές είναι και μαρξιστές Όπως ξέρουμε, αυτά τα δυο δεν συμπίπτουν πάντα και τούτο το ασύμπτω­τον θα ήταν επαρκής λόγος να ξεριζώσει ο Μαρξ τρ('Χα τρί'Χα το πα'Χύ ιιούσι του απ' την απελπισία

Εν πάση περιπτώσει, ο κομου''lσμός δεν είναι το υπάΡΊον αλλά το ζητούμενο Και

οι 'Χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού είναι κομουνιστικές μόνο ως το βαθμό που βαδίζουν, έστω και πάρα πολύ αργά, προς τον κομουνισμό Αλλά γίνεται να βαδίσεις

μουνισμό Αλλά κι όταν δεν κάνουν τέτοιου είδους κωμικά μπερδέματα 1(Ι αρνούνται

να πάρουν μαζί τους σύνεργα παρα'Χθέντα με καπιταλιστικό τρόπο, σύντομα επιστρέ­φουν στη βάση τους, τρομαγμένοι απ' την αγριότητα της φύσης και ενΟΊλημένοι απ' την πλήρη έλλειψη ανέσεων, σαν αυτές που τις έ'Χει πλέον και ο πιο φτω'Χός Αγαπητοί κύριοι επιστροφοφυσικατζήδες, αντί να παριστάνετε τους πρωτόγονους κομουνιστές δεν θα 'ταν προτιμότερο να παριστάνετε τους κομουνιστές σκέτα, έστω

κι αν ο σημερινός κομουνισμός έ'Χει σε ορισμένες περιπτώσεις μια γερή δόση πρω­τογονισμού; Καταλάβετέ το επιτέλους Κανείς δεν μπορεί να ζήσει σαν άνθρωπος

προσπαθώντας να επισψέψει με τεχνητό τρόπο σε κοινωνικά συστήματα που η

κοινωνία τα ξεπέρασε Κι αν δεν σας αρέσει ο καπιταλισμός (και μένα δεν μ' αρέσει),

δεν έΊετε παρά να κάνετε κάτι για το ξεπέρασμά του κι όχι να στρουθοκαμηλίζετε,

'Χώνοντας το κεφάλ' μέσα στην άγρια φύση, ίσα ίσα για να μη βλέπετε την καπι­ταλιστική αγριάδα

Αυτό που σας παρακινεί να επιστρέψετε στη φύση, την οποία σε λίγο εγκαταλεί­πετε για να ξαναεπιστρέψετε στον πολιτισμό, γιατί δεν μπορείτε να κάνετε αλλιώς, είναι μια 'Χριστιανικής καταγωγής ασκητική περί ζωής αντίληψη Δικαίωμά σας, αλλά πάρτε τουλά'Χιστον υπόψη πως οι καλόγεροι του Αγίου Όρους, που προσπα­θούν, ματαίως κι αυτοί, να ζήσουν εκτός κοινωνικών συστημάτων, είναι πιο ειλικρι­

του Διαβόλου κι όλα εκεί είναι παρθενικά, όπως την πρώτη ημέρα της Δημψυργίας Εκτός, βέβαια, απ' τη νοοτροπία και το ήθος των καλόγερων που είναι καπιταλι­στικό, για τον απλό λόγο πως το Άγιο Όρος είναι περικυκλωμένο απ' τον καπι­ταλισμό, που εισβάλλει κι εκεί από 'Χίλιες τρύπες Βέβαια, ένας συνεπής ασκητής δεν θα πάει ποτέ στο γιατρό ή τον οδοντογιατρό, αλλά οι περισσότεροι φτάνουν

~ρι το Λονδίνο για επείρηση, έτσι που 'Χάνουν ολοένα και περισσότερο την πίστη τους στις ιατρικές ικανότητες του Θεού Πάντως οι ιατρικές γνώσεις του ανθρώπου αποκτήθηκαν εντός της οργανωμένης κοινωνίας Η οργάνωση της οποίας πέρασε από τέσσερα στάδια και τώρα ΠΡΟΊωρεί κουτσά στραβά προς το πέμπτο Και μη μου πείτε πως ο υπαρκτός κομουνισμός δεν είναι κομουνισμός, γιατί αυτό

το ξέρουν και οι κομουνιστές, όσοι τέλος πάντων εκτός από κομουνιστές είναι και μαρξιστές Όπως ξέρουμε, αυτά τα δυο δεν συμπίπτουν πάντα και τούτο το ασύμπτω­τον θα ήταν επαρκής λόγος να ξεριζώσει ο Μαρξ τρ('Χα τρί'Χα το πα'Χύ ιιούσι του απ' την απελπισία

Εν πάση περιπτώσει, ο κομου''lσμός δεν είναι το υπάΡΊον αλλά το ζητούμενο Και

οι 'Χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού είναι κομουνιστικές μόνο ως το βαθμό που βαδίζουν, έστω και πάρα πολύ αργά, προς τον κομουνισμό Αλλά γίνεται να βαδίσεις

οι παραγωγικές δυνάμεις, έτσι θα πεθάνει κι ο καπιταλισμός, θέλει δεν θέλει Άλλωστε, ποιος θέλει να πεθάνει; Γιατί, λοιπόν, να θέλει να πεθάνει ο καπιταλι­σμός; Η κοινωνία είναι ένας ζωντανός οργανισμός και συμπεριφέρεται όπως ο ζω­

οι χατζάρες και οι πύραυλοι Κι όταν δεν χρειάζεται θερμοκοιτίδα για την επιβίωση του νηπίου, τόσο το καλύτερο για το νήπιο Όμως, τι Διάολο να κάνεις όταν το

σκυλιά (του καπιταλισμού); Ε, όχι! Θα το νταντέψεις το εφταμηνίτικο και θα του πεις ιcι ένα τραγούδι Δεν είναι ανάγκη βέβαια να του τραγουδήσεις την «Τρ(τη

ύμνος

οι παραγωγικές δυνάμεις, έτσι θα πεθάνει κι ο καπιταλισμός, θέλει δεν θέλει Άλλωστε, ποιος θέλει να πεθάνει; Γιατί, λοιπόν, να θέλει να πεθάνει ο καπιταλι­σμός; Η κοινωνία είναι ένας ζωντανός οργανισμός και συμπεριφέρεται όπως ο ζω­

οι χατζάρες και οι πύραυλοι Κι όταν δεν χρειάζεται θερμοκοιτίδα για την επιβίωση του νηπίου, τόσο το καλύτερο για το νήπιο Όμως, τι Διάολο να κάνεις όταν το

σκυλιά (του καπιταλισμού); Ε, όχι! Θα το νταντέψεις το εφταμηνίτικο και θα του πεις ιcι ένα τραγούδι Δεν είναι ανάγκη βέβαια να του τραγουδήσεις την «Τρ(τη

ύμνος

νται αδιάκοπα η μια την άλλη, αρχίζοντας την αλυσίδα πολύ πριν από τότε που

Από την εποχή του Αδάμ Έχουν δίκιο λοιπόν οι θρησκείες που θεωρούν όλους τους ανθρώπους αδέρφια Όμως ο μύθος του Κάιν και του Άβελ, που κάτω από διάφορες μορφές διατηρεί τη σημασία του, δημιουργεί προσκόμματα στην αδερφο σύνη, εξαιτίας της εκμετάλλευσης Ο λαός, πάντως, διαφυλάσσει το κοινωνικό και ηθικό νόημα της λέξης στην προσφώνηση «αδερφέ μου», ενώ οι παπάδες μεταξύ τους καθώς και τα μέλη των θρησκευτικών συλλόγων αυτοαποκαλούνται «αδερφοί», δίνοντας συχνά μια πολύ κλειστή και στενή έννοια στο αδερφάτο τους, όπως περίπου

και οι μασόνοι Πάντως!η αδερφοσύνη έγινε πολιτική έννοια μόνο στη διάρκεια της

Γαλλικής Επανάστασης, όταν οι Γάλλοι την έβαλαν τρίτη στη σειρά στο βασικό

Έκτοτε όμως, ο καmταλισμός τροποποίησε δολίως το εννοιολογικό περιεχόμενο και των τριώ",λέξεων Έτσι, όταν η αστική σκέψη λέει ελευθερία εννοεί ελεύθερη επιλογή της κατάστασης του εκμεταλλευτή ή του εκμεταλλευόμενου με το σόφισμα πως όλοι έχουν την ευχέρεια να γίνουν εκμεταλλευτές Όταν λέει ισότητα εννοεί ισότητα απέναντι στους νόμους και ισότητα ευκαιριών, χωρίς να διευκρινίζει πως

οι νόμοι του αστικού κράτους κατοχυρώνουν την ανισότητα και πως η ισότητα ευκαιριών είναι μόνο θεωρητική, αφού ο ήδη πλούσιος αυτομάτως δημιουργεί με τον πλούτο του περισσότερες ευκαιρίες και για τον εαυτό του και για τους κοντινούς του, μηδέ των προσωmκών φίλων, ή των πολιτικών φίλων εξαιρουμένων Κι όταν λέει αδερφoσόVΗ παραπέμπει στην Αγία Γραφή και καθαρίζει στα γρήγορα Πρέπει λοιπόν, να ξαναδώσουμε το αρχικό νόημα στο μεγαλειώδες σύνθημα της Γαλλικής Επανάστασης «Ελευθερία, Ισότητα, Αδερφοσύνη» Αλλά δεν θα μπορέσουμε να το δώσουμε όσο υφίσταται εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και συχνά ανθρώπου από γαϊδουράνθρωπο

Η εκμετάλλευση είναι μια πανάρχαια υπόθεση, που εμφανίστηκε ταυτόχρονα με

το εμπόρευμα Όταν οι άνθρωποι έφτασαν να παράγουν προϊόντα όχι για να τα καταναλώνουν οι ίδιοι, αλλά να τα πουλούν με κέρδος, όταν δηλαδή οι κοινωνικοοι­κονομικές συνθήκες επέτρεψαν την παραγωγή εμπορεύματος, έπρεπε να βρουν τρό­

πο να παράγουν όσο το δυνατόν περισσότερα εμπορεύματα στο μικρότερο δυνατό χρόνο Και το βρήκαν βάζοντας τους άλλους να δουλεύουν γι' αυτούς Στην αρχή

με το ζόρι (δουλοκτητικό σύστημα), στη συνέχεια με τη συγκέντρωση μεγάλων εκτάσεων καλλιεργήσιμης γης στα χέρια πολύ λίγων (φεουδαρχία) και τέλος με την ελεύθερη πώληση της εργατικής δύναμης στην αγορά εργασίας (καmταλισμός) Εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενοι υπάρχουν και στα τρία κοινωνικά συστήμα­

13

νται αδιάκοπα η μια την άλλη, αρχίζοντας την αλυσίδα πολύ πριν από τότε που

Από την εποχή του Αδάμ Έχουν δίκιο λοιπόν οι θρησκείες που θεωρούν όλους τους ανθρώπους αδέρφια Όμως ο μύθος του Κάιν και του Άβελ, που κάτω από διάφορες μορφές διατηρεί τη σημασία του, δημιουργεί προσκόμματα στην αδερφο σύνη, εξαιτίας της εκμετάλλευσης Ο λαός, πάντως, διαφυλάσσει το κοινωνικό και ηθικό νόημα της λέξης στην προσφώνηση «αδερφέ μου», ενώ οι παπάδες μεταξύ τους καθώς και τα μέλη των θρησκευτικών συλλόγων αυτοαποκαλούνται «αδερφοί», δίνοντας συχνά μια πολύ κλειστή και στενή έννοια στο αδερφάτο τους, όπως περίπου

και οι μασόνοι Πάντως!η αδερφοσύνη έγινε πολιτική έννοια μόνο στη διάρκεια της

Γαλλικής Επανάστασης, όταν οι Γάλλοι την έβαλαν τρίτη στη σειρά στο βασικό

Έκτοτε όμως, ο καmταλισμός τροποποίησε δολίως το εννοιολογικό περιεχόμενο και των τριώ",λέξεων Έτσι, όταν η αστική σκέψη λέει ελευθερία εννοεί ελεύθερη επιλογή της κατάστασης του εκμεταλλευτή ή του εκμεταλλευόμενου με το σόφισμα πως όλοι έχουν την ευχέρεια να γίνουν εκμεταλλευτές Όταν λέει ισότητα εννοεί ισότητα απέναντι στους νόμους και ισότητα ευκαιριών, χωρίς να διευκρινίζει πως

οι νόμοι του αστικού κράτους κατοχυρώνουν την ανισότητα και πως η ισότητα ευκαιριών είναι μόνο θεωρητική, αφού ο ήδη πλούσιος αυτομάτως δημιουργεί με τον πλούτο του περισσότερες ευκαιρίες και για τον εαυτό του και για τους κοντινούς του, μηδέ των προσωmκών φίλων, ή των πολιτικών φίλων εξαιρουμένων Κι όταν λέει αδερφoσόVΗ παραπέμπει στην Αγία Γραφή και καθαρίζει στα γρήγορα Πρέπει λοιπόν, να ξαναδώσουμε το αρχικό νόημα στο μεγαλειώδες σύνθημα της Γαλλικής Επανάστασης «Ελευθερία, Ισότητα, Αδερφοσύνη» Αλλά δεν θα μπορέσουμε να το δώσουμε όσο υφίσταται εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και συχνά ανθρώπου από γαϊδουράνθρωπο

Η εκμετάλλευση είναι μια πανάρχαια υπόθεση, που εμφανίστηκε ταυτόχρονα με

το εμπόρευμα Όταν οι άνθρωποι έφτασαν να παράγουν προϊόντα όχι για να τα καταναλώνουν οι ίδιοι, αλλά να τα πουλούν με κέρδος, όταν δηλαδή οι κοινωνικοοι­κονομικές συνθήκες επέτρεψαν την παραγωγή εμπορεύματος, έπρεπε να βρουν τρό­

πο να παράγουν όσο το δυνατόν περισσότερα εμπορεύματα στο μικρότερο δυνατό χρόνο Και το βρήκαν βάζοντας τους άλλους να δουλεύουν γι' αυτούς Στην αρχή

με το ζόρι (δουλοκτητικό σύστημα), στη συνέχεια με τη συγκέντρωση μεγάλων εκτάσεων καλλιεργήσιμης γης στα χέρια πολύ λίγων (φεουδαρχία) και τέλος με την ελεύθερη πώληση της εργατικής δύναμης στην αγορά εργασίας (καmταλισμός) Εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενοι υπάρχουν και στα τρία κοινωνικά συστήμα­

13

τους ηθικούς κανόνες στους απολύτως αναγκαίους, ώστε να κερδίσουν και την άλλη

ζωή μαζί με τούτη και ησυχάζουν οι άνθρωποι Όχ1, θα κάτσουν να σκάσουν σαν

μερικούς μερικούς που νοιάζονται για την προκοπή όλων και υπoσrηρίζOυν πως η ιδιοκτησία θα μπορούσε να 'ναι και συλλογική

Υπάρχουν τρεις μορφές ιδιοκτησίας: Η ατομική, η προσωπική και η συλλuyική Όμως, συχνά γίνεται ένα μπέρδεμα ανάμεσα στην ατομική και την προσωmκή

ιδιοκτησία Η ατομική 'διοκτησία είναι έννοια νομική Η προσωmκή ιδιοκτησία

είναι έννοια πρακτική, ηθική και ταυτόχρονα ψυχολογική Τα ρούχα μου, για πα­ράδειγμα, κάτω απq οποιοδήποτε παραγωγικό σύστημα κι αν παραχτούν, εφόσον τα φοράω είναι πρoσωmκή μου ιδιοκτησία Όμως, είναι ατομική ιδιοκτησία του πα­ραγωγού ή τοο εμπόρου εφόσον βρίσκονται ακόμα στις αποθήκες του παραγωγού

ή στις προθήκες του εμπόρου

Σε τελική ανάλυση, όλα τα εμπορεύματα καταλήγουν να 'ναι η προσωmκή μας

ιδιοκτησία Η οποία δεν υπάρχει περίπτωση να καταργηθεί ποτέ Όμως σε μια τέτοια περί ιδιοκτησίας αντίληψη είναι φανερό πως δεν δικαιούμαστε να κατέχουμε ό,τι μας είναι άχρηστο και που ενδεχομένως θα ήταν χρήσιμο σε κάποιον άλλο Ο

,­

εκμεταλλευτές και θεωρούν τους εαυτούς τους ευεργέτες των εργαζομένων για λο­γαριασμό τους Όμως ας σταματήσουν οι εργαζόμενοι να δουλειΆί)υν για λογαρια­σμό του εκμεταλλευτή και θα δεις για πότε θα τους φύγει ο τσαμπουκάς που λέμε Εδώ, μια απεργιούλα γίνεται και κακαρώνουν, σκέψου τι έχει να γίνει αν υπήρχε τρόπος να μη δουλεύουμε για τ' αφεντικά αλλά για τον εαυτό μας! Όμως, δεν

15

τους ηθικούς κανόνες στους απολύτως αναγκαίους, ώστε να κερδίσουν και την άλλη

ζωή μαζί με τούτη και ησυχάζουν οι άνθρωποι Όχ1, θα κάτσουν να σκάσουν σαν

μερικούς μερικούς που νοιάζονται για την προκοπή όλων και υπoσrηρίζOυν πως η ιδιοκτησία θα μπορούσε να 'ναι και συλλογική

Υπάρχουν τρεις μορφές ιδιοκτησίας: Η ατομική, η προσωπική και η συλλuyική Όμως, συχνά γίνεται ένα μπέρδεμα ανάμεσα στην ατομική και την προσωmκή

ιδιοκτησία Η ατομική 'διοκτησία είναι έννοια νομική Η προσωmκή ιδιοκτησία

είναι έννοια πρακτική, ηθική και ταυτόχρονα ψυχολογική Τα ρούχα μου, για πα­ράδειγμα, κάτω απq οποιοδήποτε παραγωγικό σύστημα κι αν παραχτούν, εφόσον τα φοράω είναι πρoσωmκή μου ιδιοκτησία Όμως, είναι ατομική ιδιοκτησία του πα­ραγωγού ή τοο εμπόρου εφόσον βρίσκονται ακόμα στις αποθήκες του παραγωγού

ή στις προθήκες του εμπόρου

Σε τελική ανάλυση, όλα τα εμπορεύματα καταλήγουν να 'ναι η προσωmκή μας

ιδιοκτησία Η οποία δεν υπάρχει περίπτωση να καταργηθεί ποτέ Όμως σε μια τέτοια περί ιδιοκτησίας αντίληψη είναι φανερό πως δεν δικαιούμαστε να κατέχουμε ό,τι μας είναι άχρηστο και που ενδεχομένως θα ήταν χρήσιμο σε κάποιον άλλο Ο

ταλλεύομαι! Καλό θα είναι λοιπόν οι «εκκαθαρίσεις», όπου χρειάζονται, να γίνονται από τις τάξεις των εκμεταλλευτών εκείνων που δεν θέλουν να παραδεχτούν πως είναι

,­

εκμεταλλευτές και θεωρούν τους εαυτούς τους ευεργέτες των εργαζομένων για λο­γαριασμό τους Όμως ας σταματήσουν οι εργαζόμενοι να δουλειΆί)υν για λογαρια­σμό του εκμεταλλευτή και θα δεις για πότε θα τους φύγει ο τσαμπουκάς που λέμε Εδώ, μια απεργιούλα γίνεται και κακαρώνουν, σκέψου τι έχει να γίνει αν υπήρχε τρόπος να μη δουλεύουμε για τ' αφεντικά αλλά για τον εαυτό μας! Όμως, δεν

15

πως το καπιταλιστικό συστημα οργάνωσης της κοινωνίας δεν υπήρχε από πάντα, αλλά εμφανίστηκε σε μιCl!δεδoμένη περίοδο της κοινωνικής ανάπτυξης, πράγμα που

οι λιγότερο ενημερωμένοι δεν εννοουν να το καταλάβουν και αντιμετωπίζουν τον καπιταλισμό σαν ένα «προαιώνιο σύστημα» που το 'φκιαξε κι αυτό ο Θεός την έκτη

Στην Ελλάδα, αυτή η ανατροπή γίνεται πάρα πολύ αργά, στη μέση του 19ου αιώνα, με τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους M~xpι τότε η τουρκοκρατού­μενη Ελλάδα ζούσε κάτω από ένα ιδιόρρυθμο φεουδαρχικό καθεστώς, αυτό το οποίο επέβαλε ο «ασιαπκός τρόπος παρaytffy1jς» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που συνίσταται στην ιδιοκτησία των πάντων από τον αυτοκράτορα (το σουλτάνο) ο οποίος δίνει ή αφαιρεί τη γη από τους ευνοούμενούς του κατά το συμφέρον της Αυτοκρατορίας

πως το καπιταλιστικό συστημα οργάνωσης της κοινωνίας δεν υπήρχε από πάντα, αλλά εμφανίστηκε σε μιCl!δεδoμένη περίοδο της κοινωνικής ανάπτυξης, πράγμα που

οι λιγότερο ενημερωμένοι δεν εννοουν να το καταλάβουν και αντιμετωπίζουν τον καπιταλισμό σαν ένα «προαιώνιο σύστημα» που το 'φκιαξε κι αυτό ο Θεός την έκτη

Στην Ελλάδα, αυτή η ανατροπή γίνεται πάρα πολύ αργά, στη μέση του 19ου αιώνα, με τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους M~xpι τότε η τουρκοκρατού­μενη Ελλάδα ζούσε κάτω από ένα ιδιόρρυθμο φεουδαρχικό καθεστώς, αυτό το οποίο επέβαλε ο «ασιαπκός τρόπος παρaytffy1jς» της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που συνίσταται στην ιδιοκτησία των πάντων από τον αυτοκράτορα (το σουλτάνο) ο οποίος δίνει ή αφαιρεί τη γη από τους ευνοούμενούς του κατά το συμφέρον της Αυτοκρατορίας

11

πολιτική εξουσία κι ύστερα προσπάθησαν να δημιουργήσουν οικονομικές συνθήκες που θα δικαιολογούσαν ετεροχρονισμένα την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας Βέβαια ο Μαρξ πίστευε πως ο καπιταλισμός ήταν ήδη τόσο αναπτυγμένος στον

καιρό του, που δεν μπορούσε παρά να παραμερίσει από την πολιτική εξουσία για

τον απλό λόγο πως η οικονομική εξουσία βρισκόταν ήδη στα χέρια των προλετά­ριων, αφού χωρίς αυτούς ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής καθίσταται απολύτως αδύνατος Και είναι αλήθεια: Ο καπιταλιστής δεν μπορεί να κάνει τίποτα απολύτως χωρίς τη δουλειά του προλετάριου, και γενικότερα του μισθωτού Κι αφού ο καπι­ταλιστής είναι τόσο ποιtύ εξαρτημένος απ' όσους δουλεύουν για λογαριασμό του,

ρεζίλεψαν τον Μαρξ Και εξευτέλισαν το μαρξισμό Που επειδή τον εξευτέλισαν δεν

σημαίνει ότι έχασε την αξία του

Σήμερα στη Σοβιετική Ένωση γίνεται μια απόπειρα να στηθεί ο μαρξισμός με

το κεφάλι πάνω και τα πόδια κάτω, κι όχι συνεχώς να σηκώνονται τα πόδια και να χτυπούν το κεφάλι όπως γινόταν μέχρι τώρα Δυστι>χώς, όμως, οι λειτουργίες του εγκεφάλου, σε όλο τον κόσμο, συνεχώς και περισσότερο μετατοπίζονται προς τα πόδια Η ποδοσφαιροποίηση του νου είναι γεγονός, παντού στον κόσμο Στη Δύση, τώρα, παράλληλα με την ποδοσφαιροποίηση του νου έχουμε και μια

«καπιταλοποίησηι> των προλετάριων Με την εμφάνιση των Ανώνυμων Εταιρειών, που είναι μια από τις σημαντικότερες εφευρέσεις του καπιταλισμού, το πρόσωπο­καπιταλιστής φεύγει από τη μέση, και τη θέση παίρνει η μετοχή Βέβαια, τις μετοχές των Ανωνύμων Εταιρειών τις έχουν αυτοί που μπορούν να τις έχουν Κι ο «λαϊκός καπιταλισμός», εκτός από μεγάλη μπούρδα είναι και μεγάλη απάτη

Πώς, βρε αχρείοι, να αγοράσω μετοχές εγώ; Με το μισθό μου; Κι αν αγοράσω καμιά εκατοστή και «ελέγχω» το ένα δεκάκις χιλιοστό της Ανώνυμης Εταιρείας, θα νιώσω ξαφνικά (OCαπιταλιqτής εκ λαϊκών;}) Μέτοχος κι εγώ με τις πεντέμισι μετοχές,

πολιτική εξουσία κι ύστερα προσπάθησαν να δημιουργήσουν οικονομικές συνθήκες που θα δικαιολογούσαν ετεροχρονισμένα την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας Βέβαια ο Μαρξ πίστευε πως ο καπιταλισμός ήταν ήδη τόσο αναπτυγμένος στον

καιρό του, που δεν μπορούσε παρά να παραμερίσει από την πολιτική εξουσία για

τον απλό λόγο πως η οικονομική εξουσία βρισκόταν ήδη στα χέρια των προλετά­ριων, αφού χωρίς αυτούς ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής καθίσταται απολύτως αδύνατος Και είναι αλήθεια: Ο καπιταλιστής δεν μπορεί να κάνει τίποτα απολύτως χωρίς τη δουλειά του προλετάριου, και γενικότερα του μισθωτού Κι αφού ο καπι­ταλιστής είναι τόσο ποιtύ εξαρτημένος απ' όσους δουλεύουν για λογαριασμό του,

ρεζίλεψαν τον Μαρξ Και εξευτέλισαν το μαρξισμό Που επειδή τον εξευτέλισαν δεν

σημαίνει ότι έχασε την αξία του

Σήμερα στη Σοβιετική Ένωση γίνεται μια απόπειρα να στηθεί ο μαρξισμός με

το κεφάλι πάνω και τα πόδια κάτω, κι όχι συνεχώς να σηκώνονται τα πόδια και να χτυπούν το κεφάλι όπως γινόταν μέχρι τώρα Δυστι>χώς, όμως, οι λειτουργίες του εγκεφάλου, σε όλο τον κόσμο, συνεχώς και περισσότερο μετατοπίζονται προς τα πόδια Η ποδοσφαιροποίηση του νου είναι γεγονός, παντού στον κόσμο Στη Δύση, τώρα, παράλληλα με την ποδοσφαιροποίηση του νου έχουμε και μια

«καπιταλοποίησηι> των προλετάριων Με την εμφάνιση των Ανώνυμων Εταιρειών, που είναι μια από τις σημαντικότερες εφευρέσεις του καπιταλισμού, το πρόσωπο­καπιταλιστής φεύγει από τη μέση, και τη θέση παίρνει η μετοχή Βέβαια, τις μετοχές των Ανωνύμων Εταιρειών τις έχουν αυτοί που μπορούν να τις έχουν Κι ο «λαϊκός καπιταλισμός», εκτός από μεγάλη μπούρδα είναι και μεγάλη απάτη

Πώς, βρε αχρείοι, να αγοράσω μετοχές εγώ; Με το μισθό μου; Κι αν αγοράσω καμιά εκατοστή και «ελέγχω» το ένα δεκάκις χιλιοστό της Ανώνυμης Εταιρείας, θα νιώσω ξαφνικά (OCαπιταλιqτής εκ λαϊκών;}) Μέτοχος κι εγώ με τις πεντέμισι μετοχές,

διοίκησης της εταιρείας του Που τώρα τη διευθύνουν για λογαριασμό του οι μά­

νατζερ Που κάποτε κι αυτοί θα θελήσουν να αράξουν στις Μπαχάμες, ή έστω σε κανένα ελληνικό νησί, στην περίπτωση που οι ελληνικές τουριστικές υπηρεσίες γίνουν και τουριστικές, και, κυρίως, υπηρεσίες

Θέλω να πω με τα παραπάνω πως ο καπιταλισμός, η μητέρα του κομουνισμού, άρχισε να κυοφορεί προ πολλού, από το τέλος του 190υ αιώνα, το <<νέο άνθρωπο» που τον φέρνει στα σπλάχνα της Έτσι κι αλλιώς θα τον γεννήσει κάποτε Και τότε κανείς δεν θα ψάχνει να;3ρει «πού έκανε το λάθος ο Μαρξ» Γιατί το λάθος δεν το έκανε ο Μαρξ, το έκαναν αυτοί που ανέλαβαν να κάνουν το μαρξισμό πράξη, προ­ τρέχοντας των γεγονότων της φυσιολογικής ωρίμανσης του κομουνισμού εντός του

καπιταλισμού Όλές οι δυσκολίες προέρχονται από αυτή τη βιασύνη

Όμως, ο άνθρωπος είναι από τη φύση του βιαστικός Γιατί ξέρει πως θα πεθάνει

«και δεν θα πρ~λάβει» Τι να προλάβει; Μα, ό,τι βάλει σαν στόχο στη σύντομη ζωή

του Μερικοί βάζουν σαν στόχο να γίνουν εφοπλιστές, βιομήχανοι, κομπραδόροι, εισαγωγείς-εξαγωγείς και τρέχουν και δεν σώνουν Αυτοί κι αν είναι βιαστικοί Τόσο

βιαστικοί, που τσαλαπατούν όποιον βρουν μπροστά τους και εμποδίζει την πιλάλα

προς το στόχο Μερικοί τον φτάνουν Κυρίως κατά το τέλος της ζωής τους, για να

διαπιστώσουν με αφελή έκπληξη πως δεν μπορούν πλέον να γευτούν τους καρπούς

των κόπων τους Οι περισσότεροι όμως μπουρδουκλώνονται, πέφτουν και σ.ωριάζο­ νται και δεν σηκώνονται ποτέ Αιωνία τους η μνήμη Ήταν πολύ καλοί δρομείς Αλλά ατύχησαν, γιατί έτρεχαν παρέα με καλύτερους δρομείς 'Αλλοι, πάλι, σαν και

διοίκησης της εταιρείας του Που τώρα τη διευθύνουν για λογαριασμό του οι μά­

νατζερ Που κάποτε κι αυτοί θα θελήσουν να αράξουν στις Μπαχάμες, ή έστω σε κανένα ελληνικό νησί, στην περίπτωση που οι ελληνικές τουριστικές υπηρεσίες γίνουν και τουριστικές, και, κυρίως, υπηρεσίες

Θέλω να πω με τα παραπάνω πως ο καπιταλισμός, η μητέρα του κομουνισμού, άρχισε να κυοφορεί προ πολλού, από το τέλος του 190υ αιώνα, το <<νέο άνθρωπο» που τον φέρνει στα σπλάχνα της Έτσι κι αλλιώς θα τον γεννήσει κάποτε Και τότε κανείς δεν θα ψάχνει να;3ρει «πού έκανε το λάθος ο Μαρξ» Γιατί το λάθος δεν το έκανε ο Μαρξ, το έκαναν αυτοί που ανέλαβαν να κάνουν το μαρξισμό πράξη, προ­ τρέχοντας των γεγονότων της φυσιολογικής ωρίμανσης του κομουνισμού εντός του

καπιταλισμού Όλές οι δυσκολίες προέρχονται από αυτή τη βιασύνη

Όμως, ο άνθρωπος είναι από τη φύση του βιαστικός Γιατί ξέρει πως θα πεθάνει

«και δεν θα πρ~λάβει» Τι να προλάβει; Μα, ό,τι βάλει σαν στόχο στη σύντομη ζωή

του Μερικοί βάζουν σαν στόχο να γίνουν εφοπλιστές, βιομήχανοι, κομπραδόροι, εισαγωγείς-εξαγωγείς και τρέχουν και δεν σώνουν Αυτοί κι αν είναι βιαστικοί Τόσο

βιαστικοί, που τσαλαπατούν όποιον βρουν μπροστά τους και εμποδίζει την πιλάλα

προς το στόχο Μερικοί τον φτάνουν Κυρίως κατά το τέλος της ζωής τους, για να

διαπιστώσουν με αφελή έκπληξη πως δεν μπορούν πλέον να γευτούν τους καρπούς

των κόπων τους Οι περισσότεροι όμως μπουρδουκλώνονται, πέφτουν και σ.ωριάζο­ νται και δεν σηκώνονται ποτέ Αιωνία τους η μνήμη Ήταν πολύ καλοί δρομείς Αλλά ατύχησαν, γιατί έτρεχαν παρέα με καλύτερους δρομείς 'Αλλοι, πάλι, σαν και

είναι περισσότερο ένας πρατηριούχος τροφίμων και λιγότερο ένας μεγαλομπακάλης Συναλλάσσεται πλέον απευθείας με τον παραγωγό Και επειδή με τον τρόπο αυτό παραμερίζονται μια σειρά μεσαζώντων είναι σε θέση να πουλάει φτηνότερα

Συνεπώς, είναι όχι μόνο άσχετος προς το μαρξισμό, αλλά και εντελώς ανόητος

όποιος νοσταλγεί τον «παλιό καλό μπακάλψ της γειτονιάς μόνο και μόνο γιατί έπιανε κουβεντούλα μαζί του κι αυτός του φύλαγε «το καλό πράγμαι), σε βάρος

λάχιστον στο εμπόριο, τ<\ρουσφέτι τείνει να καταργηθεί: Για να έχω καλό τυρί, δεν αρκεί να έχω φίλο τον μπακάλη, πρέπει να έχω φίλο τον παραγωγό Αλλά επειδή αυτό είναι μάλλον δΎΣΙCoλo υποχρεώνομαι να ζητήσω τη βοήθεια ενός συλλόγου καταναλωτών, που θα προασπίσει τα συμφέροντά μου σαν καταναλωτή απέναντι στον παραγωγό ή τον πρατηριούχο του

Ο KαπιταλΙσJlός κοινωνικοποιείται, γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος

Κι αυτό είναι κακό μόνο για τους αδιόρθωτα ρομαντικούς, που αρνούνται να κατα­λάβουν πως η συγκεντροποίηση του παραγωγικού προτσές είναι οικονομικός νόμος, άψογα μελετημένος από τον Μαρξ Μ' άλλα λόγια, τούτη η διαφοροποίηση της καmταλιστικής οικονομικής διαδικασίας είναι εντελώς και απολύτως μαρξιστική Αλλά αν οι καmταλιστές πριν από πενήντα χρόνια άκουγαν να γίνεται λόγος για

τη μορφή την οποία πήρε ο καπιταλισμός σήμερα θα έβγαζαν τα μάτια όποιου

«αναρχικού)) τολμούσε τότε να κάνει προβλέψεις στηριζόμενος στον Μαρξ

Ο μαρξισμός, λοιπόν, επαληθεύεται κάθε μέρα, κάθε ώρα Μάλιστα, όπως ξέρουμε, ωφέλησε τον καπιταλισμό ανοίγοντάς του τα μάτια και υποχρεώνοντάς τον, κατά κάποιον τρόπο, να γνωρίσει τον εαυτό του καλύτερα Λέχτηκε πως χωρίς τον Μαρξ

ο καmταλισμός θα είχε καταρρεύσει ήδη, έτσι που περιφρονεί τις γενικεύσεις που εmβάλλει η θεωρία, χωρίς τις οποίες ωστόσο είναι αδύνατο να γίνουν νοητές και

να ερμηνευτούν με λογική επάρκεια οι επιμέρους διαδικασίες της κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης Ο καπιταλισμός είναι εμπειρισμός, στηρίζεται δηλαδή σ' αοτό που ο λαός το λέει «βλέποντας και κάνοντα9> Πράγμα ουδόλως μεμπτό καθ' αυτό

Όμως, όταν συνεχώς {(κάνεις», «βλέποντα9) τι πρέπει να κάνεις λίγο πριν το κάνεις, στο τέλος επαφίεσαι στο ένσΤΙΙCΤό σου ή τη διαίσθησή σου μόνο, κι αφήνεις

το μυαλό να ακολουθεί ουραγός Αλλά αυτό δεν είναι παρά μια ζωώδης συμπεριφο­

ρά Πιο σωστά μια συμπεριφορά που αταβιστικά κουβαλάει ο άνθρωπος από την ι:ποχή που ήταν ακόμα ζώο Όμως ο άνθρωπος, χάρη στο μυαλό του, που τον κάνει

να διαφέρει από τα άλλα ζώα, είναι το μόνο ζώο που μπορεί να σχεδιάσει τη

23

είναι περισσότερο ένας πρατηριούχος τροφίμων και λιγότερο ένας μεγαλομπακάλης Συναλλάσσεται πλέον απευθείας με τον παραγωγό Και επειδή με τον τρόπο αυτό παραμερίζονται μια σειρά μεσαζώντων είναι σε θέση να πουλάει φτηνότερα

Συνεπώς, είναι όχι μόνο άσχετος προς το μαρξισμό, αλλά και εντελώς ανόητος

όποιος νοσταλγεί τον «παλιό καλό μπακάλψ της γειτονιάς μόνο και μόνο γιατί έπιανε κουβεντούλα μαζί του κι αυτός του φύλαγε «το καλό πράγμαι), σε βάρος

λάχιστον στο εμπόριο, τ<\ρουσφέτι τείνει να καταργηθεί: Για να έχω καλό τυρί, δεν αρκεί να έχω φίλο τον μπακάλη, πρέπει να έχω φίλο τον παραγωγό Αλλά επειδή αυτό είναι μάλλον δΎΣΙCoλo υποχρεώνομαι να ζητήσω τη βοήθεια ενός συλλόγου καταναλωτών, που θα προασπίσει τα συμφέροντά μου σαν καταναλωτή απέναντι στον παραγωγό ή τον πρατηριούχο του

Ο KαπιταλΙσJlός κοινωνικοποιείται, γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος

Κι αυτό είναι κακό μόνο για τους αδιόρθωτα ρομαντικούς, που αρνούνται να κατα­λάβουν πως η συγκεντροποίηση του παραγωγικού προτσές είναι οικονομικός νόμος, άψογα μελετημένος από τον Μαρξ Μ' άλλα λόγια, τούτη η διαφοροποίηση της καmταλιστικής οικονομικής διαδικασίας είναι εντελώς και απολύτως μαρξιστική Αλλά αν οι καmταλιστές πριν από πενήντα χρόνια άκουγαν να γίνεται λόγος για

τη μορφή την οποία πήρε ο καπιταλισμός σήμερα θα έβγαζαν τα μάτια όποιου

«αναρχικού)) τολμούσε τότε να κάνει προβλέψεις στηριζόμενος στον Μαρξ

Ο μαρξισμός, λοιπόν, επαληθεύεται κάθε μέρα, κάθε ώρα Μάλιστα, όπως ξέρουμε, ωφέλησε τον καπιταλισμό ανοίγοντάς του τα μάτια και υποχρεώνοντάς τον, κατά κάποιον τρόπο, να γνωρίσει τον εαυτό του καλύτερα Λέχτηκε πως χωρίς τον Μαρξ

ο καmταλισμός θα είχε καταρρεύσει ήδη, έτσι που περιφρονεί τις γενικεύσεις που εmβάλλει η θεωρία, χωρίς τις οποίες ωστόσο είναι αδύνατο να γίνουν νοητές και

να ερμηνευτούν με λογική επάρκεια οι επιμέρους διαδικασίες της κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης Ο καπιταλισμός είναι εμπειρισμός, στηρίζεται δηλαδή σ' αοτό που ο λαός το λέει «βλέποντας και κάνοντα9> Πράγμα ουδόλως μεμπτό καθ' αυτό

Όμως, όταν συνεχώς {(κάνεις», «βλέποντα9) τι πρέπει να κάνεις λίγο πριν το κάνεις, στο τέλος επαφίεσαι στο ένσΤΙΙCΤό σου ή τη διαίσθησή σου μόνο, κι αφήνεις

το μυαλό να ακολουθεί ουραγός Αλλά αυτό δεν είναι παρά μια ζωώδης συμπεριφο­

ρά Πιο σωστά μια συμπεριφορά που αταβιστικά κουβαλάει ο άνθρωπος από την ι:ποχή που ήταν ακόμα ζώο Όμως ο άνθρωπος, χάρη στο μυαλό του, που τον κάνει

να διαφέρει από τα άλλα ζώα, είναι το μόνο ζώο που μπορεί να σχεδιάσει τη

23

Πάντως, μετά τον Καρλ Πόπερ και το κλασικό πλέον έργο του «Η aVOZTή κοι­νωνία και οι εχθροί της» έγινε μόδα στην αστική σκέψη να παπαγαλίζουν οι πάντες τον Πόπερ, χωρίς να δηλώνουν, οι περισσότεροι, την οφειλή τους σ' αυτόν το

πρόσφερε εντούτοις καμιά αξιόπιστη επιστημονική θεωρία για την κοινωνική εξέ­λιξη Επιτρέποντας στο μαρξισμό να καλύπτει αυτό το θεωρητικό κενό με τον πιο άνετο τρόπο Όμως, μετά τον Πόπερ, τα πράγματα δυσκόλεψαν για τους μαρξιστές θεωρητικούς έχουν να αντιμετωπίσουν μια συγκροτημένη αστική θεωρία, που τώρα στηρίζεται στην πλήρη κατεδάφιση της διαλεκτικής, και στην επαναφορά στη μόδα

της σκέψης του Καντ, που ολοένα και περισσότερο εκτοπίζει τον Χέγγέλ

Όπως και να'ναι πάντως, ο κόσμος διαφοροποιείται ερήμην των θεωρητικών και των θεωριών τους, μέσα από τις συγκεκριμένες ανάγκες του, μέσα από τις αδιάκοπες συγκρούσεις που τελούνται εντός μιας κοινωνίας που συνεχώς αλλάζει Κι αν οι ανάγκες αυτές δείξουν πως ο καπιταλισμός ειναι αυτός που επί του παρόντος είναι

σε θέση να τις καλύψει επαρκέστερα, να τις καλύψει ο καπιταλισμός Κανένας συνεπής μαρξιστής δεν θα είχε αντίρρηση επ' αυτού Αυτό που ενδιαφέρει άλλωστε είναι μια ευημερία για όλους, και όχι η πάση θυσία εφαρμογή μιας θεωρίας, για μόνο

το λ&Υο πως την αποδεχόμαστε σαν ορθή Αν, λοιπόν, την ευημερία για όλους

μπορεί να την προσφέρει ο καπιταλισμός; να την προσφέρει ο καπιταλισμός Εμείς

σι μαρξιστές πάντως πιστεύουμε πως δεν μπορεί να την προσφέρει Γι' αυτό και αγωνιζόμαστε για το ξεπέρασμά του Κι όχι για να εφαρμόσουμε στην πράξη σώνει και καλά την θεωρία μας Που αν αποδειχτεί μη εφαρμόσιμη, δεν θα είμαστε ηλίθιοι

να την ακολουθούμε και τότε, έτσι, από πείσμα

Όμως, το είπαμε, ο μαρξισμός επαληθεύεται κάθε μέρα από τον ίδιο τον καπιτα­λισμό Επαληθεύεται ωστόσο κι από τον υπαρκτό σοσιαλισμό Όχι γιατί οι χώρες

Πάντως, μετά τον Καρλ Πόπερ και το κλασικό πλέον έργο του «Η aVOZTή κοι­νωνία και οι εχθροί της» έγινε μόδα στην αστική σκέψη να παπαγαλίζουν οι πάντες τον Πόπερ, χωρίς να δηλώνουν, οι περισσότεροι, την οφειλή τους σ' αυτόν το

πρόσφερε εντούτοις καμιά αξιόπιστη επιστημονική θεωρία για την κοινωνική εξέ­λιξη Επιτρέποντας στο μαρξισμό να καλύπτει αυτό το θεωρητικό κενό με τον πιο άνετο τρόπο Όμως, μετά τον Πόπερ, τα πράγματα δυσκόλεψαν για τους μαρξιστές θεωρητικούς έχουν να αντιμετωπίσουν μια συγκροτημένη αστική θεωρία, που τώρα στηρίζεται στην πλήρη κατεδάφιση της διαλεκτικής, και στην επαναφορά στη μόδα

της σκέψης του Καντ, που ολοένα και περισσότερο εκτοπίζει τον Χέγγέλ

Όπως και να'ναι πάντως, ο κόσμος διαφοροποιείται ερήμην των θεωρητικών και των θεωριών τους, μέσα από τις συγκεκριμένες ανάγκες του, μέσα από τις αδιάκοπες συγκρούσεις που τελούνται εντός μιας κοινωνίας που συνεχώς αλλάζει Κι αν οι ανάγκες αυτές δείξουν πως ο καπιταλισμός ειναι αυτός που επί του παρόντος είναι

σε θέση να τις καλύψει επαρκέστερα, να τις καλύψει ο καπιταλισμός Κανένας συνεπής μαρξιστής δεν θα είχε αντίρρηση επ' αυτού Αυτό που ενδιαφέρει άλλωστε είναι μια ευημερία για όλους, και όχι η πάση θυσία εφαρμογή μιας θεωρίας, για μόνο

το λ&Υο πως την αποδεχόμαστε σαν ορθή Αν, λοιπόν, την ευημερία για όλους

μπορεί να την προσφέρει ο καπιταλισμός; να την προσφέρει ο καπιταλισμός Εμείς

σι μαρξιστές πάντως πιστεύουμε πως δεν μπορεί να την προσφέρει Γι' αυτό και αγωνιζόμαστε για το ξεπέρασμά του Κι όχι για να εφαρμόσουμε στην πράξη σώνει και καλά την θεωρία μας Που αν αποδειχτεί μη εφαρμόσιμη, δεν θα είμαστε ηλίθιοι

να την ακολουθούμε και τότε, έτσι, από πείσμα

Όμως, το είπαμε, ο μαρξισμός επαληθεύεται κάθε μέρα από τον ίδιο τον καπιτα­λισμό Επαληθεύεται ωστόσο κι από τον υπαρκτό σοσιαλισμό Όχι γιατί οι χώρες

πειραματική επαλήθευση ταυτόχρονα, όπως οι θετικές επιστήμες, αλλά μόνο στην

παρατήρηση και την υπόθεση που, όμως, δεν είναι δυνατό να επαληθευτούν πειρα­ματικά Μόνο η ζωή μπορεί να επαληθεύσει την ορθότητα ή μη μιας κοινωνιολο­θεωρίας Αλλά, μια τέτοια επαλήθευση συχνά απαιτεί χρόνο που ξεπερνάει τον αιώνα ή τους αιώνες κι αυτό έχει σαν συνέπεια ο θνητός άνθρωπος να μη νοιάζεται και πολύ για τους νόμους ανάπτυξης και διαφοροποίησης της κοινωνίας, αφού δεν

θα ζει για να δει αν οι υπάρχουσες σήμερα προβλέψεις για την εξέλιξη της κ?ινωνίας

θα επαληθευτούν ή όχι

Ο μαρξισμός, σαν τρόπος μελέτης της εμφάνισης και διαφοροποίησης της ανθρώ­πινης κοινωνίας, έχει ηλικία μικρότερη από ενάμιση αιώνα Αυτός ο χρόνος είναι

ανεπαρκέστατος για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για την ορθότητα ή μη του

μαρξισμού, δεδομένου ότι η δυσκίνητη ιστορία, όπως ξέρουμε, μετράει την ηλικία της με αιώνες, ενώ ο άνθρωπος μετράει τη ζωή του με χρόνια

Συνεπώς, ενώ ενδεχομένως δικαιούμαστε να μιλάμε για αποτυχία του υπαρκτού σοσιαλισμού, έτσι που τον κατάντησαν οι γραφειοκράτες και οι αριβίστες, δεν δικαιούμαστε να μιλάμε για αποτυχία του μαρξισμού, ούτε άλλωστε για αποτυχία το\) κομουνισμού Κι αυτό το τελευταίο, για το λόγο πως πουθενά στον κόσμο δεν εμφανίστηκε μέχρι σήμερα ένα κομουνιστικό καθεστώς, ενώ αυτά που αυτοχαρακτη­ρίζονται σαν τέτοια, το κάνουν όπως ξέρουμε για να προσδιορίσουν την επιθυμητή φορά εξέλιξης των πραγμάτων και όχι για να χαρακτηρίσουν το υπάρχον κοινωνικό καθεστώς Πάντως, ο υπαρκτός σοσιαλισμός δεν φάνηκε ικανός να μετεξελιχτεί σε κομουνισμό Κι αυτό που γίνεται σήμερα στη Σοβ Ένωση είναι ένα καινούριο

ξεκίνημα για μια διαφορετική πορεία προς τον παλιό στόχο Εξυπακούεται πως ουτΕ

πειραματική επαλήθευση ταυτόχρονα, όπως οι θετικές επιστήμες, αλλά μόνο στην

παρατήρηση και την υπόθεση που, όμως, δεν είναι δυνατό να επαληθευτούν πειρα­ματικά Μόνο η ζωή μπορεί να επαληθεύσει την ορθότητα ή μη μιας κοινωνιολο­θεωρίας Αλλά, μια τέτοια επαλήθευση συχνά απαιτεί χρόνο που ξεπερνάει τον αιώνα ή τους αιώνες κι αυτό έχει σαν συνέπεια ο θνητός άνθρωπος να μη νοιάζεται και πολύ για τους νόμους ανάπτυξης και διαφοροποίησης της κοινωνίας, αφού δεν

θα ζει για να δει αν οι υπάρχουσες σήμερα προβλέψεις για την εξέλιξη της κ?ινωνίας

θα επαληθευτούν ή όχι

Ο μαρξισμός, σαν τρόπος μελέτης της εμφάνισης και διαφοροποίησης της ανθρώ­πινης κοινωνίας, έχει ηλικία μικρότερη από ενάμιση αιώνα Αυτός ο χρόνος είναι

ανεπαρκέστατος για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για την ορθότητα ή μη του

μαρξισμού, δεδομένου ότι η δυσκίνητη ιστορία, όπως ξέρουμε, μετράει την ηλικία της με αιώνες, ενώ ο άνθρωπος μετράει τη ζωή του με χρόνια

Συνεπώς, ενώ ενδεχομένως δικαιούμαστε να μιλάμε για αποτυχία του υπαρκτού σοσιαλισμού, έτσι που τον κατάντησαν οι γραφειοκράτες και οι αριβίστες, δεν δικαιούμαστε να μιλάμε για αποτυχία του μαρξισμού, ούτε άλλωστε για αποτυχία το\) κομουνισμού Κι αυτό το τελευταίο, για το λόγο πως πουθενά στον κόσμο δεν εμφανίστηκε μέχρι σήμερα ένα κομουνιστικό καθεστώς, ενώ αυτά που αυτοχαρακτη­ρίζονται σαν τέτοια, το κάνουν όπως ξέρουμε για να προσδιορίσουν την επιθυμητή φορά εξέλιξης των πραγμάτων και όχι για να χαρακτηρίσουν το υπάρχον κοινωνικό καθεστώς Πάντως, ο υπαρκτός σοσιαλισμός δεν φάνηκε ικανός να μετεξελιχτεί σε κομουνισμό Κι αυτό που γίνεται σήμερα στη Σοβ Ένωση είναι ένα καινούριο

ξεκίνημα για μια διαφορετική πορεία προς τον παλιό στόχο Εξυπακούεται πως ουτΕ

νωνία των ανθρώπων»

ΔΙΙCαίωμα στη ζωή ιcd\ την ευτυχία (όσο αυτή είναι εmιcαθορισμένη από εξωτε­ ρικούς παράγοντες), έχουν οι πάντες ιcι όχι μόνο οι OΙΙCOνOμΙΙCά ή ΙCαι βΙOλoγΙΙCά

νωνία των ανθρώπων»

ΔΙΙCαίωμα στη ζωή ιcd\ την ευτυχία (όσο αυτή είναι εmιcαθορισμένη από εξωτε­ ρικούς παράγοντες), έχουν οι πάντες ιcι όχι μόνο οι OΙΙCOνOμΙΙCά ή ΙCαι βΙOλoγΙΙCά

ανεπάρκεια και η αριστερή παραλλαγή της βλακείας είναι ένα καθαρό σκάνδαλο,

όταν αναρριχάται στην κορυφή της κομματικής ιεραρχίας Για να μην προσθέσουμε στα παραπάνω και την ηθική ανεπάρκεια, οπότε τα πράγματα γίνονται τραγικά Λοιπόν, κανείς δεν πρόκειται να μας πάρει στα σοβαρά αν δεν σοβαρευτούμε οι ίδιοι, αν δεν παραμερίσουμε τους ηλίθιους, αν δεν εξουδετερώσουμε τους αριβίστες,

ανεπάρκεια και η αριστερή παραλλαγή της βλακείας είναι ένα καθαρό σκάνδαλο,

όταν αναρριχάται στην κορυφή της κομματικής ιεραρχίας Για να μην προσθέσουμε στα παραπάνω και την ηθική ανεπάρκεια, οπότε τα πράγματα γίνονται τραγικά Λοιπόν, κανείς δεν πρόκειται να μας πάρει στα σοβαρά αν δεν σοβαρευτούμε οι ίδιοι, αν δεν παραμερίσουμε τους ηλίθιους, αν δεν εξουδετερώσουμε τους αριβίστες,

νάγκες της κοινωνίας) Αυτό το οξύμωρο, αν όχι εντελώς μωρό, συνέβη εντούτοις στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού Που όλο βαδίζουν προς τη.μη εκμεταλλευ­τική κοινωνία κι όλο έχουν το νου τους μη τυχόν και μειωθεί η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο

Διότι αν μειωθεί, η συσσώρευση του κεφαλαίου θα εmβραδυνθεί Και αν επιβρα­δυνθεί, η πρόοδος θα ανακοπεί Διότι όπως είπαμε αν η κοινωνία δεν φροντίσει να μην τρώει ή να μη μοιράζει στα άτομα όλα όσα παράγει δια των ατόμων θα φαλιρίσει

ως κοινωνία Πράγμα το οποίο μπορεί να συμβεί κάτω από οποιοδήποτε κοινωνικό

καθεστώς, αν αυτό δίνει· μεγαλύτερη σημασία στην κλοπή και τη σπαcάλη και

λιγότερη στην παραγωγή αγαθών, συνεπώς και κοινωνικού πλούτου, καλή ώρα σαν

κι εμάς εδώ που, όχι.μόνο τρώμε περισσότερο απ' όσο παράγουμε, αλλά σχεδόν δεν παράγουμε κι ωστόσο τρώμε (τα δάνεια)

Το ίδιο περίJroυ έπαθαν και οι περισσότερες αν όχι όλες οι χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού Είτε τρώνε κι εκεί τα δάνεια, είτε τρώνε σκέτο ψωμί γιατί τον έτσι κι αλλιώς λιγοστό κοινωνικό πλούτο προλαβαίνουν και τον τρώνε οι γραφειοκράτες Που, κατά τα άλλα, εργάζονται για την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, τρομάρα τους Προσωπικά δεν θα είχα αντίρρηση να τρώνε προκει­μένου να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους Αλλά, όσοι τρώνε το περίσσευμα που παράγουν οι εργαζόμενοι, τόσο χειρότερα κάνουν τη δουλειά τους Αντί, λοιπόν, να τρώνε το περίσσευμα αυτοί οι κηφήνες, καλύτερα να το τρώνε κάποιοι (ocάmταλι­στέρ> υπό καθεστώς υπαρκτού σοσιαλισμού μπας κι αυτό το καθεστώς κάνει όντως υπαρκτό το σοσιαλισμό κάποτε Διότι ο σημερινός υπαρκτός σοσιαλισμός δεν είναι τίποτα περισσότερο από τους πολύ υπαρκτούς γραφειοκράτες, που το παίίουν σο­σιαλιστές

Κάπως έτσι πρέπει να σκέφτηκε ο Γκορμπατσόφ και μετέθεσε την παρακράτηση της υπεραξίας απ' τους γραφειοκράτες σε κάποιους «καmταλιστές» Βάζω τη λέξη

σε εισαγωγικά, διότι τούτοι οι καπιταλιστές διαφέρουν ουσιαστικά απ' αυτούς που ξέρουμε εμείς εδώ: Ο Γκορμπατσόφ διατηρεί το δικαίωμα να ελέγχει το κράτος και

η κοινωνία δι' αυτού τη δυνατότητα του καmταλιστή για εκμετάλλευση, που ανά πάσα στιγμή, με απόφαση της σοσιαλιστικής κυβέρνησης θα μπορούσε να επανέλθει

μηχανία στους ιδιώτες, αν κι αυτό θα μπορούσε να συμβεί υπό τον όρο πως τον έλεΥΧΟ και τον τελικό λόγο στο ιδιοκτητικό καθεστώς μιας συγκεκριμένης

θα τον έχει πόντα το σοσιαλιστικό κράτος, που ανά πάσα στιγμή, και κριθεί σκόπιμο, θα μπορούσε να ξεπετάξει τον υπό σοσιαλιστικό καθεστώς «καπι­

νάγκες της κοινωνίας) Αυτό το οξύμωρο, αν όχι εντελώς μωρό, συνέβη εντούτοις στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού Που όλο βαδίζουν προς τη.μη εκμεταλλευ­τική κοινωνία κι όλο έχουν το νου τους μη τυχόν και μειωθεί η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο

Διότι αν μειωθεί, η συσσώρευση του κεφαλαίου θα εmβραδυνθεί Και αν επιβρα­δυνθεί, η πρόοδος θα ανακοπεί Διότι όπως είπαμε αν η κοινωνία δεν φροντίσει να μην τρώει ή να μη μοιράζει στα άτομα όλα όσα παράγει δια των ατόμων θα φαλιρίσει

ως κοινωνία Πράγμα το οποίο μπορεί να συμβεί κάτω από οποιοδήποτε κοινωνικό

καθεστώς, αν αυτό δίνει· μεγαλύτερη σημασία στην κλοπή και τη σπαcάλη και

λιγότερη στην παραγωγή αγαθών, συνεπώς και κοινωνικού πλούτου, καλή ώρα σαν

κι εμάς εδώ που, όχι.μόνο τρώμε περισσότερο απ' όσο παράγουμε, αλλά σχεδόν δεν παράγουμε κι ωστόσο τρώμε (τα δάνεια)

Το ίδιο περίJroυ έπαθαν και οι περισσότερες αν όχι όλες οι χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού Είτε τρώνε κι εκεί τα δάνεια, είτε τρώνε σκέτο ψωμί γιατί τον έτσι κι αλλιώς λιγοστό κοινωνικό πλούτο προλαβαίνουν και τον τρώνε οι γραφειοκράτες Που, κατά τα άλλα, εργάζονται για την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, τρομάρα τους Προσωπικά δεν θα είχα αντίρρηση να τρώνε προκει­μένου να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους Αλλά, όσοι τρώνε το περίσσευμα που παράγουν οι εργαζόμενοι, τόσο χειρότερα κάνουν τη δουλειά τους Αντί, λοιπόν, να τρώνε το περίσσευμα αυτοί οι κηφήνες, καλύτερα να το τρώνε κάποιοι (ocάmταλι­στέρ> υπό καθεστώς υπαρκτού σοσιαλισμού μπας κι αυτό το καθεστώς κάνει όντως υπαρκτό το σοσιαλισμό κάποτε Διότι ο σημερινός υπαρκτός σοσιαλισμός δεν είναι τίποτα περισσότερο από τους πολύ υπαρκτούς γραφειοκράτες, που το παίίουν σο­σιαλιστές

Κάπως έτσι πρέπει να σκέφτηκε ο Γκορμπατσόφ και μετέθεσε την παρακράτηση της υπεραξίας απ' τους γραφειοκράτες σε κάποιους «καmταλιστές» Βάζω τη λέξη

σε εισαγωγικά, διότι τούτοι οι καπιταλιστές διαφέρουν ουσιαστικά απ' αυτούς που ξέρουμε εμείς εδώ: Ο Γκορμπατσόφ διατηρεί το δικαίωμα να ελέγχει το κράτος και

η κοινωνία δι' αυτού τη δυνατότητα του καmταλιστή για εκμετάλλευση, που ανά πάσα στιγμή, με απόφαση της σοσιαλιστικής κυβέρνησης θα μπορούσε να επανέλθει

μηχανία στους ιδιώτες, αν κι αυτό θα μπορούσε να συμβεί υπό τον όρο πως τον έλεΥΧΟ και τον τελικό λόγο στο ιδιοκτητικό καθεστώς μιας συγκεκριμένης

θα τον έχει πόντα το σοσιαλιστικό κράτος, που ανά πάσα στιγμή, και κριθεί σκόπιμο, θα μπορούσε να ξεπετάξει τον υπό σοσιαλιστικό καθεστώς «καπι­

θα επηρεάζεται αναγκαστικά :tλέOν, αν δεν θα καθοδηγείται ευθέως, από το μαρξι­σμό, με την ίδια έννοια που οι Γάλλοι διαφωτιστές (Βολταίρος, Ντιντερό, Ντ' Α­λαμπέρ, Ρουσό κτλ.) επηρέασαν ουσιαστικότερα την κυοφορία της Γαλλικής Επα­

η αναγκαία συνέπεια της διαφοροποίησης του συσχετισμού των κοινωνικών δυνά­μεων, που υπάρχουν και δρουν πάντα ερήμην κάθε οργανωμένης θεωρίας, χωρίς αυτό

να σημαίνει πως η θ!;ωρία δεν επηρεάζει ως ένα μεγάλο βαθμό την αυθόρμητη και αυτόματη κοινωνική ανάπτυξη Είναι η KoινωVΙα, λοιπόν, που δημιουργεί μια συ­

γκεκριμένη θεω·ρία κι όχι η θεωρία που φτιάχνει μια συγκεκριμένη κοινωνία

Ο μαρξισμός εμφαVΙστηκε κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, τις συνθήκες του

ευρωπαϊκού και ειδικότερα του αγγλικού καπιταλισμού, που αναπτύχθηκαν κατά το πρώτο μισό του 190υ αιώνα Τα καmταλιστικά πράγματα από τότε έχουν διαφορο­ποιηθεί πολύ, κι αν ζούσε σήμερα ο Μαρξ το «Κεφάλαιο» δεν θα είχε ακριβώς τη

που έχει, διότι απλούστατα θα ενσωμάτωνε στη θεωρία του και όλα τα και­

νούρια δεδομένα που εμφαVΙστηKαν στο μεταξύ μέσα στην κοινωνική Πplfκτική, όπως για παράδειγμα τον ιμπεριαλισμό, το κράτος προνοίας του καmταλισμοο, την

ανάπτυξη του συνδικαλισμού, το οκτάωρο και ένα σωρό ακόμα κοινωνικές παραμέ­

τρους που δεν υπήρχαν στην εποχή του Και που εμφαVΙστηKαν χάρη στην ύπαρξη

και του μαρξισμού, που επηρέασε ουσιαστικά την κατάσταση σε όλο τον κόσμο,

χωρίς όμως να δημιουργήσει αυτός και μόνο τα κοινωνικά δεδομένα που έκαναν αναγκαία τη διαφοροποίηση και του καπιταλισμού και του μαρξισμού Η KoινωVΙα αναπτύσσεται αυτόματα και αυθόρμητα, παρόλο που αυτός ο αυθορμητισμός επηρεά~

ζεται ουσιαστικά από τις (θεωρητικές) απόψεις των ανθρώπων για το πώς πρέπει να είναι οργανωμένη μια aνOpώmYη KoινωVΙα

Δεν είναι η θεωρία που δημιουργεί τον κόσμο και τις κοινωνίες (αυτό θα καθαρή μεταφυσική), είναι ο κόσμος και οι κοινωνίες που δημιουργούν τις θεωρίες Που με τη σειρά τους επηρεάζουν τον κόσμο και τις κοινωνίες σε μια διαρκή διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη ή την πράξη και τη θεωρία

Το να αντιμετωπίζουμε συνεπώς το μαρξισμό ως μια «αιώνια αλήθεια» που δεν θα

διαφοροποιηθεί ποτέ, που θα παραμείνει στον αιώνα των αιώνων τέτοια που τη

συνέλαβε ο Μαρξ, είναι σκέτη μεταφυσική που δεν διαφέρει ούτε κατ' ελάχιστον

θα επηρεάζεται αναγκαστικά :tλέOν, αν δεν θα καθοδηγείται ευθέως, από το μαρξι­σμό, με την ίδια έννοια που οι Γάλλοι διαφωτιστές (Βολταίρος, Ντιντερό, Ντ' Α­λαμπέρ, Ρουσό κτλ.) επηρέασαν ουσιαστικότερα την κυοφορία της Γαλλικής Επα­

η αναγκαία συνέπεια της διαφοροποίησης του συσχετισμού των κοινωνικών δυνά­μεων, που υπάρχουν και δρουν πάντα ερήμην κάθε οργανωμένης θεωρίας, χωρίς αυτό

να σημαίνει πως η θ!;ωρία δεν επηρεάζει ως ένα μεγάλο βαθμό την αυθόρμητη και αυτόματη κοινωνική ανάπτυξη Είναι η KoινωVΙα, λοιπόν, που δημιουργεί μια συ­

γκεκριμένη θεω·ρία κι όχι η θεωρία που φτιάχνει μια συγκεκριμένη κοινωνία

Ο μαρξισμός εμφαVΙστηκε κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, τις συνθήκες του

ευρωπαϊκού και ειδικότερα του αγγλικού καπιταλισμού, που αναπτύχθηκαν κατά το πρώτο μισό του 190υ αιώνα Τα καmταλιστικά πράγματα από τότε έχουν διαφορο­ποιηθεί πολύ, κι αν ζούσε σήμερα ο Μαρξ το «Κεφάλαιο» δεν θα είχε ακριβώς τη

που έχει, διότι απλούστατα θα ενσωμάτωνε στη θεωρία του και όλα τα και­

νούρια δεδομένα που εμφαVΙστηKαν στο μεταξύ μέσα στην κοινωνική Πplfκτική, όπως για παράδειγμα τον ιμπεριαλισμό, το κράτος προνοίας του καmταλισμοο, την

ανάπτυξη του συνδικαλισμού, το οκτάωρο και ένα σωρό ακόμα κοινωνικές παραμέ­

τρους που δεν υπήρχαν στην εποχή του Και που εμφαVΙστηKαν χάρη στην ύπαρξη

και του μαρξισμού, που επηρέασε ουσιαστικά την κατάσταση σε όλο τον κόσμο,

χωρίς όμως να δημιουργήσει αυτός και μόνο τα κοινωνικά δεδομένα που έκαναν αναγκαία τη διαφοροποίηση και του καπιταλισμού και του μαρξισμού Η KoινωVΙα αναπτύσσεται αυτόματα και αυθόρμητα, παρόλο που αυτός ο αυθορμητισμός επηρεά~

ζεται ουσιαστικά από τις (θεωρητικές) απόψεις των ανθρώπων για το πώς πρέπει να είναι οργανωμένη μια aνOpώmYη KoινωVΙα

Δεν είναι η θεωρία που δημιουργεί τον κόσμο και τις κοινωνίες (αυτό θα καθαρή μεταφυσική), είναι ο κόσμος και οι κοινωνίες που δημιουργούν τις θεωρίες Που με τη σειρά τους επηρεάζουν τον κόσμο και τις κοινωνίες σε μια διαρκή διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη ή την πράξη και τη θεωρία

Το να αντιμετωπίζουμε συνεπώς το μαρξισμό ως μια «αιώνια αλήθεια» που δεν θα

διαφοροποιηθεί ποτέ, που θα παραμείνει στον αιώνα των αιώνων τέτοια που τη

συνέλαβε ο Μαρξ, είναι σκέτη μεταφυσική που δεν διαφέρει ούτε κατ' ελάχιστον

ιcράτoς, πράγμα που ασφαλώς δεν είναι τυχαίο

Όλα τα απελευθερωτιιcά κινήματα που εμφανίζονται αυτή την εποχή σχεδόν παντού στον ιcόσμo; ιcαι ΙCΥρίως στη ΛατινιΙCΉ AμεριΙCΉ, ιcαι που ιcαταλήγoυν στην ίδρυση των εθνιιcών ιcρατών που υπάρχουν σήμερα, είναι η αναγκαία ιστOριΙCΉ συ­νέπεια της πτιbtrης της φεουδαρχίας Και σε μας εδώ, την πτώση της τoυριcιιcής άτσαλης παραλλαγής της φεουδαρχίας Πιο σωστά, ενός συστήματος ΙCOινωνιΙCΉς οργάνωσης που δεν πρόλαβε να μετεξελιχθεί πλήρως σε φεoυδαρχιιcό, γιατί επέμενε

να διατηρεί τις γραφειoιcρατιιcές αυτOΙCραΤOΡΙΙCές OργανωΤΙΙCές δομές του «ασιαπιωύ τρόπου παραrωγής)), δηλαδή του ιδΙOΙCτηΤΙΙCOύ ιcαι διoικητιιcoύ ειcείνoυ συστήματος, όπου ιδΙOΙCΤήτης των πάντων είναι ο AυτoιcράτOρας (ο Σουλτάνος), ο οποίος ιcαι εκχωρεί υπό προθεσμία τη γη στους ειcλειcτoύς του, που σε αντάλλαγμα ΙCαταβάλ­

λουν ένα σεβαστό ποσό σαν φόρο στην ΙCεντριΙCΉ εξουσία (πολύ ιcεντριιcή ιcαι πολύ

εξουσία), που ωστόσο αδυνατεί πλέον να ελέγξει την περιφέρεια της AυτoιcραΤOρίας,

έτσι που οι ιδέες της Γαλλιιcής Επανάστασης εξαπλώνονται ραγδαία σε όλο τον ιcόσμo (Aυτoιcράτωρ είναι αυτός που ιcρατεί, δηλαδή εξουσιάζει μόνος του, Π.χ σαν τον Παπανδρέου, τον Σουλτάνο.)

Εντελώς συμβατιιcά λέμε πως ο ιcαmταλισμός ιcατέλαβε ιcαι την πoλιτιιcή εξουσία

μεγάλη επανάσταση πριν από την Οχτωβριανή Και λέμε πως ο ιcαmταλισμός ιcα­τέλαβε συμβατιιcά την ΠOλιτιΙCΉ εξουσία τότε, διότι ήδη οι ιcεφαλαιoιcράτες μετείχαν,

σε πολύ μεγάλο βαθμό, στις δομές της εξουσίας, την οποία όμως συνέχιζαν να ελέγχουν οι φεουδάρχες δια του προϊσταμένου τους, τους βασιλέως Όμως, από δυο, ιcαι ιcατ' άλλους από πέντε αιώνες νωρίτερα, οι αστοί εχαν ήδη ιcαταλάβει την OΙΙCOνOμΙΙCή εξουσία, κι όλο αυτό το μαιcρύ διάστημα οι φεουδάρχες βρίΣΙCOνταν σε

εξουσία στους αστούς, για να ανοίξει έτσι ο δρόμος για την πλήρη ανάπτυξη του

ιcαmταλισμού

ιcράτoς, πράγμα που ασφαλώς δεν είναι τυχαίο

Όλα τα απελευθερωτιιcά κινήματα που εμφανίζονται αυτή την εποχή σχεδόν παντού στον ιcόσμo; ιcαι ΙCΥρίως στη ΛατινιΙCΉ AμεριΙCΉ, ιcαι που ιcαταλήγoυν στην ίδρυση των εθνιιcών ιcρατών που υπάρχουν σήμερα, είναι η αναγκαία ιστOριΙCΉ συ­νέπεια της πτιbtrης της φεουδαρχίας Και σε μας εδώ, την πτώση της τoυριcιιcής άτσαλης παραλλαγής της φεουδαρχίας Πιο σωστά, ενός συστήματος ΙCOινωνιΙCΉς οργάνωσης που δεν πρόλαβε να μετεξελιχθεί πλήρως σε φεoυδαρχιιcό, γιατί επέμενε

να διατηρεί τις γραφειoιcρατιιcές αυτOΙCραΤOΡΙΙCές OργανωΤΙΙCές δομές του «ασιαπιωύ τρόπου παραrωγής)), δηλαδή του ιδΙOΙCτηΤΙΙCOύ ιcαι διoικητιιcoύ ειcείνoυ συστήματος, όπου ιδΙOΙCΤήτης των πάντων είναι ο AυτoιcράτOρας (ο Σουλτάνος), ο οποίος ιcαι εκχωρεί υπό προθεσμία τη γη στους ειcλειcτoύς του, που σε αντάλλαγμα ΙCαταβάλ­

λουν ένα σεβαστό ποσό σαν φόρο στην ΙCεντριΙCΉ εξουσία (πολύ ιcεντριιcή ιcαι πολύ

εξουσία), που ωστόσο αδυνατεί πλέον να ελέγξει την περιφέρεια της AυτoιcραΤOρίας,

έτσι που οι ιδέες της Γαλλιιcής Επανάστασης εξαπλώνονται ραγδαία σε όλο τον ιcόσμo (Aυτoιcράτωρ είναι αυτός που ιcρατεί, δηλαδή εξουσιάζει μόνος του, Π.χ σαν τον Παπανδρέου, τον Σουλτάνο.)

Εντελώς συμβατιιcά λέμε πως ο ιcαmταλισμός ιcατέλαβε ιcαι την πoλιτιιcή εξουσία

μεγάλη επανάσταση πριν από την Οχτωβριανή Και λέμε πως ο ιcαmταλισμός ιcα­τέλαβε συμβατιιcά την ΠOλιτιΙCΉ εξουσία τότε, διότι ήδη οι ιcεφαλαιoιcράτες μετείχαν,

σε πολύ μεγάλο βαθμό, στις δομές της εξουσίας, την οποία όμως συνέχιζαν να ελέγχουν οι φεουδάρχες δια του προϊσταμένου τους, τους βασιλέως Όμως, από δυο, ιcαι ιcατ' άλλους από πέντε αιώνες νωρίτερα, οι αστοί εχαν ήδη ιcαταλάβει την OΙΙCOνOμΙΙCή εξουσία, κι όλο αυτό το μαιcρύ διάστημα οι φεουδάρχες βρίΣΙCOνταν σε

εξουσία στους αστούς, για να ανοίξει έτσι ο δρόμος για την πλήρη ανάπτυξη του

ιcαmταλισμού

μέσα στο οποίο γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε, χωρίς να παίρνουμε υπόψη πως πριν

από τον καmταλισμό «έζησαν)} άλλα, προγονικά κοινωνικά συστήματα, που «πέθα­

ναν»

τα κοινωνικά συστήματα ούτε γεννιούνται ούτε πεθαίνουν απότομα και κανείς επιστήμονας δεν μπορεί να ορίσει με βεβαιότητα το χρόνο γέννησης και θανάτου ενός κοινωνικού συστήματος Διότι, απλούστατα, και η γέννηση και Ό θάνατος εδώ δεν είναι «δυστυχήματα)}, αλλά η συνέπεια μακρόχρονων διεργασιών

μέσα στο κοινωνικό σώμα, που θα μπορούσαμε να τις παραλληλίσουμε με τις βιο­

λογικές διεργασίες που τε10ί)νται στο ανθρώmνο σώμα και που, τελικά, οδηγούν στο

γήρας κι από εκεί κατευθείαν στο τάφο Μόνο που τόσο η αρχή όσο και το τέλος ενός συγκεκριμένου κοινωνικού συστήματος δεν είναι σαφή, όπως είναι στη ζωή των

έμβιων όντων

Ούτως εχόνmν των πραγμάτων, κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά πότε γεν­

ο καπιταλισμός, αν και ξέρουμε πότε κατέλαβε την πολιτική εξουσία στην κάθε χώρα Κατά τον Μαρξ, ο καπιταλισμός γεννήθηκε το 160 αιώνα Όμως, ένας μεγάλος αστός εmστήμονας, ο Σούμπετερ, μεταθέτει αυτή τη γέννηση τρεις αιώνες

mo πίσω, και την τοποθετεί στο 130 αιώνα (Οι αστοί έχουν μια τάση να μεγαλώνουν

τα όρια της ζωής και του θανάτου, πράγμα απολύτως κατανοητό από ψυχολογικής

απόψεως, όχι όμως και από λογικής απόψεως.)

Πώς έγινε, λοιπόν, και σιγά σιγά, πολύ σιγά, απελmστικά σιγά γεννήθηκε ο καπιταλισμός; Τον πρώιμο ακόμα Μεσαίωνα η Ευρώπη γνωρίζει ένα εκπληκτικό πληθυσμιακό «μπουμ» Είναι τόσοι πολλοί πια αυτοί που εργάζονται στα φέουδα για λογαριασμό του φεουδάρχη, που οι πλεονάζοντες πετιούνται από το αφεντικό, εκτός

Το φέουδο ασφυκ:τιά από τον υπερπληθυσμό, και πρέπει να

αποψιλωθεί για να λειτουργήσει με παραγωγική επάρκ:εια Όμως, οι φεουδάρχες, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να περισώσουν τον εαυτό τους, τελικά αρχίζουν

να σκάβουν από τότε (από τον πρώιμο Μεσαίωνα) τον τάφο τους μόνοι τους Ουδέν καλόν αμιγές κακού, λοιπόν Και το κακό που προέκυψε εδώ για τους φεουδάρχες ήταν η αστική τάξη Που αρχίζει να συγκροτείται σπερματικά ως τάξη αυτήν ακρι­

βώς την εποχή, δηλαδή τον πρώιμο Μεσαίωνα

Οι πλεονάζοντες κολίγοι ζουν καταρχήν στις παρυφές του φέουδου στο οποίο ζούσαν προηγουμένως, κ:αι είναι δυστυχέστατοι, γιατί δεν έχουν εύφορη γη να καλ­

εαυτούς τους μια τεράστια ποικιλία εργασιών: Γίνονται έμποροι, βιοτέχνες, γυρο­

λόγοι, ψιλικατζήδες, νταβατζήδες, πουτάνες Και κ:υρίως απατεώνες Είναι πολύ

μέσα στο οποίο γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε, χωρίς να παίρνουμε υπόψη πως πριν

από τον καmταλισμό «έζησαν)} άλλα, προγονικά κοινωνικά συστήματα, που «πέθα­

ναν»

τα κοινωνικά συστήματα ούτε γεννιούνται ούτε πεθαίνουν απότομα και κανείς επιστήμονας δεν μπορεί να ορίσει με βεβαιότητα το χρόνο γέννησης και θανάτου ενός κοινωνικού συστήματος Διότι, απλούστατα, και η γέννηση και Ό θάνατος εδώ δεν είναι «δυστυχήματα)}, αλλά η συνέπεια μακρόχρονων διεργασιών

μέσα στο κοινωνικό σώμα, που θα μπορούσαμε να τις παραλληλίσουμε με τις βιο­

λογικές διεργασίες που τε10ί)νται στο ανθρώmνο σώμα και που, τελικά, οδηγούν στο

γήρας κι από εκεί κατευθείαν στο τάφο Μόνο που τόσο η αρχή όσο και το τέλος ενός συγκεκριμένου κοινωνικού συστήματος δεν είναι σαφή, όπως είναι στη ζωή των

έμβιων όντων

Ούτως εχόνmν των πραγμάτων, κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά πότε γεν­

ο καπιταλισμός, αν και ξέρουμε πότε κατέλαβε την πολιτική εξουσία στην κάθε χώρα Κατά τον Μαρξ, ο καπιταλισμός γεννήθηκε το 160 αιώνα Όμως, ένας μεγάλος αστός εmστήμονας, ο Σούμπετερ, μεταθέτει αυτή τη γέννηση τρεις αιώνες

mo πίσω, και την τοποθετεί στο 130 αιώνα (Οι αστοί έχουν μια τάση να μεγαλώνουν

τα όρια της ζωής και του θανάτου, πράγμα απολύτως κατανοητό από ψυχολογικής

απόψεως, όχι όμως και από λογικής απόψεως.)

Πώς έγινε, λοιπόν, και σιγά σιγά, πολύ σιγά, απελmστικά σιγά γεννήθηκε ο καπιταλισμός; Τον πρώιμο ακόμα Μεσαίωνα η Ευρώπη γνωρίζει ένα εκπληκτικό πληθυσμιακό «μπουμ» Είναι τόσοι πολλοί πια αυτοί που εργάζονται στα φέουδα για λογαριασμό του φεουδάρχη, που οι πλεονάζοντες πετιούνται από το αφεντικό, εκτός

Το φέουδο ασφυκ:τιά από τον υπερπληθυσμό, και πρέπει να

αποψιλωθεί για να λειτουργήσει με παραγωγική επάρκ:εια Όμως, οι φεουδάρχες, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να περισώσουν τον εαυτό τους, τελικά αρχίζουν

να σκάβουν από τότε (από τον πρώιμο Μεσαίωνα) τον τάφο τους μόνοι τους Ουδέν καλόν αμιγές κακού, λοιπόν Και το κακό που προέκυψε εδώ για τους φεουδάρχες ήταν η αστική τάξη Που αρχίζει να συγκροτείται σπερματικά ως τάξη αυτήν ακρι­

βώς την εποχή, δηλαδή τον πρώιμο Μεσαίωνα

Οι πλεονάζοντες κολίγοι ζουν καταρχήν στις παρυφές του φέουδου στο οποίο ζούσαν προηγουμένως, κ:αι είναι δυστυχέστατοι, γιατί δεν έχουν εύφορη γη να καλ­

εαυτούς τους μια τεράστια ποικιλία εργασιών: Γίνονται έμποροι, βιοτέχνες, γυρο­

λόγοι, ψιλικατζήδες, νταβατζήδες, πουτάνες Και κ:υρίως απατεώνες Είναι πολύ

υποχρεωθούν να αλλάξουν τρόπο ζωής για να επιβιώσουν Σε λίγα χρόνια τα ση­ακριβά προάστια θα υπερκορεστούν κι αυτά, και η κοινωνία θα υποχρεωθεί

να ισορροπήσει, όπως έγινε κατά την Αναγέννηση, που διαδέχεται το Μεσαίωνα (και προετοιμάζει τον ώριμο καπιταλισμό), μέσα από καινούριους τρόπους κοινω­νικής οργάνωσης

Μπορεί να αυτοκτονούν οι άνθρωποι αλλά οι κοινωνίες δεν αυτοκτονούν ποτέ

Απλώς, παρακμάζουν και πεθαίνουν, για να πάρουν τη θέση τους καινούριες, που

θα συνεχίσουν τον πολιτισμό, δηλαδή την κατάσταση που δημιουργήθηκε στις πόλεις (αυτό σημαίνει οιόρος πολιτισμός), οι οποίες θα ήταν αδύνατο να καταργη­θούν, έτσι που αυξάνεται συνεχώς ο πληθυσμός της Γης

υποχρεωθούν να αλλάξουν τρόπο ζωής για να επιβιώσουν Σε λίγα χρόνια τα ση­ακριβά προάστια θα υπερκορεστούν κι αυτά, και η κοινωνία θα υποχρεωθεί

να ισορροπήσει, όπως έγινε κατά την Αναγέννηση, που διαδέχεται το Μεσαίωνα (και προετοιμάζει τον ώριμο καπιταλισμό), μέσα από καινούριους τρόπους κοινω­νικής οργάνωσης

Μπορεί να αυτοκτονούν οι άνθρωποι αλλά οι κοινωνίες δεν αυτοκτονούν ποτέ

Απλώς, παρακμάζουν και πεθαίνουν, για να πάρουν τη θέση τους καινούριες, που

θα συνεχίσουν τον πολιτισμό, δηλαδή την κατάσταση που δημιουργήθηκε στις πόλεις (αυτό σημαίνει οιόρος πολιτισμός), οι οποίες θα ήταν αδύνατο να καταργη­θούν, έτσι που αυξάνεται συνεχώς ο πληθυσμός της Γης

«συντάγματος» δεν επαφίεται στο 'Κριστιανισμό των 'Κριστιανών, όπως το κυρίως ειπείν σύνταγμα στον πατριωτισμό των Ελλήνων, αλλά στο φόβο της τιμωρίας στον άλλο κόσμο Που όσοι τον αψηφούν κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους στη Γη

Σου λένε οι άνθρωποι, και δικαίως: Αυτόν εδώ τον κόσμο, τον βλέπουμε και τον ξέρουμε Τον «άλλο κόσμω> όμως δεν τον βλέπουμε και γι' αυτό τον φανταζόμαστε,

ή τον ονειρευόμαστε Λοιπόν, ας τα βολέψουμε πρώτα στον ορατό κόσμο, κι ας αφήσουμε τη φροντίδα για τον αόρατο στους παπάδες, που είναι ειδικοί και ξέρουν καλύτερα Οι δυο κόσμοι, «αυτόρ> και ο «άλλος», πάντα μπέρδευαν ο ένας τον άλλο, σαν να στέκονταν ε'Κθρικά ο ένας απέναντι στον άλλο: Αν πρόκοβες σ' αυτόν τον κόσμο, θα 'σουν ένας ανεπρόκοπος στον άλλο Αλλά αν αιγουρευόσουν πως κέρ­

δισες τον άλλο, θα αδιαφορούσες εντελώς για τούτον ΚΙ έτσι, τούτος ο κόσμος έγινε τελικά για τους έξυπνους κι ο άλλος για τους 'Κάχες, όπως άλλωστε το λέει ρητά και κατηγορηματικά κι εκείνο το «μακάριοι οι m:ωχΟ[ τω πνεύματι ι>

Η υπερβολική φροντίδα για τη «βασιλεία των ουρανών» αφήνει ελεύθερο το πεδίο δράσης των βασιλέων επί της Γης, καθώς και όλων των βασιλικών ή μη καθαρμάτων

Ο καθένας στο βασίλειό του, λοιπόν, κι ο φτω'Κός στο δικό του εις τους ουρανούς, ένθ' απέδρα πάσα οδύνη, λύπη και στεναγμός Παρά ταύτα, παρά δηλαδή τις θεϊκά κατο'Κυρωμένες ηθικές απαγορεύσεις, η ανηθικότητα δεν έλλειψε ποτέ από τη Γη

Ευτυ-χώς, γιατί οι ηθικοί άνθρωποι εκτός από διαρκώς τρομαγμένοι εξαιτίας της

ύπαρξης της κόλασης, είναι και βαθύτατα ανήθικοι στο βάθος βάθος Διότι εξαρτούν

την ηθικότητά τους από το αόρατο μαστίγιο του θεού, κι ό'Κι από το ήθος, δηλαδή

τη βαθιά και βιωματική κατανόηση της αξίας και της σημασίας του καλού εν τω κόσμω, που το πράττει κανείς 'Κωρίς να περιμένει καμιά ανταμοιβή στον άλλο κόσμο, έτσι, γιατί είναι όντως καλός, κι ό'Κι γιατί του είπε ο παπάς της ενορίας πως πρέπει

να είναι καλός, για να πάρει το βραβείο στους ουρανούς, ως αριστεύσας μαθητής επί της Γης! Εδώ σε θέλω κάβουρα! να περπατάς στα κάρβουνα της γης και να μην

κ:aίγεσαι Κι ό'Κι να παριστάνεις τον καλό, ενώ δεν είσαι παρά ένα τρομοκρατημένο ανθρωπάκι, που είναι καλό θέλει δεν θέλει, του αρέσει δεν του αρέσει, το μπορεί δεν

το μπορεί

Πάντως, και παρά τις ηθικές απαγορεύσεις, η κοινωνία δεν ηθικολογεί Ηθικο­ λογούν μόνο τα άτομα Για τον απλό λόγο πως η ηθική είναι μια προσωπική σ'Κέση

με το καλό και το κακό, ενώ η κοινωνία, παρόλο που αποτελείται από άτομα, δεν είναι το άθροισμα των ατόμων που τη συναποτελούν, αλλά ένα «μόρφωμα» όπως λέμε, δηλαδή μια (<<)ντότητα» στατιστική και συνεπώς υπερπροσωπική Μια ομάδα ανθρώπων που αποτελείται, ας πούμε, από σένα, από μένα κι από τον ΦoUφoυτo, ή όποιον άλλο τέλος πάντων, που δρα σαν ομάδα 'Κωρίς να εξατομικεύει τη δράση του καθένα, αλλά αθροίζοντας τη δράση του καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, δίνει ένα «άθροισμα» συμπεριφοράς που καμιά σ'Κέση δεν έ'Κει με τη συμπεριφορά του καθένα 'Κωριστά, παρότι· ο καθένας 'Κωριστά παίρνει μέρος στον καθορισμό του

αθροίσματος

θα καταλάβετε ιφλύτερα τη στατιστική έννοια (το μέσο όρο) του αθροίσματος αυτού αν βρεθείτε σε μια διαδήλωση, όπου η μάζα ενεργεί και φέρεται, ηθικά ή ανήθικα, αναλώγως, σαν μια υπερπρόσωπη οντότητα (μόρφωμα) Είναι απόλυτα βέ­ βαιο, πως μια τέτοια ομάδα ανθρώπων έ'Κει μεγαλύτερη αίσθηση του κακού παρά του καλού Γι' αυτό, άλλωστε, φοβούνται τις ομάδες, κυρίως τις εξαιρετικά πολυάριθμες,

οι εξουσιαστές Ξέρουν τι τους περιμένει αν περιπλαιωύν σε μια ομάδα που ενεργεί

ως μόρφωμα και ό'Κι εξατομικευμένα Κι η ομάδα αυτή έ'Κει συγκροτηθεί για να υπερασπιστεί κάποια συγκεκριμένα συμφέροντά της κι όταν αυτά είναι ζωτικά δη­λαδή άμεσον σ-χέσιν έ'Κοντα με τη ζωή των ατόμων, μπορεί να γίνει 'Καμός στην πιο απόλυτη κυριολεξία Εκείνη τη στιγμή, το καθένα 'Κωριστά από τα άτομα 't'ης ομά­δας, στέλνει περίπατο την ηθική του, και το κακό εμφανίζεται σ' όλο του το κατα­

στροφικό μεγαλείο

Η τεράστια δύναμη της μάζας, που την τρέμουν οι πάντες, έ'Κει τη ρίζα της σ' αυτή την προσωρινή έστω κατάργηση της καταναγκαστικής ηθικής, που όπως είπαμε δεν πρέπει να συnέεται με το ήθος, δηλαδή με τη βιωματική και αυθόρμητη ηθικότητα, που δεν στηρίζεται στην ποινή και την τιμωρία Μπορούμε να μιλάμε για το ήθος μιας ομάδας ανθρώπων, που κι αυτό είναι στατιστικά καθορισμένο (κατά μέσον όρο προσδιορισμένο), ποτέ όμως για την ηθική της ομάδας Διότι η ομάδα, όταν δρα,

απελευθερώνεται από την έξωθεν επιβεβλημένη ηθική, και δεί'Κνει το πραγματικό και ουσιαστικό ήθος της αν βέβαια αυτό υπάρΊει στα άτομα που αποτελούν την ομάδα Αν δεν υπάρ'Κει 'Καιρετίσματα στην εξουσία! Που αυτή κι αν είναι ανήθικη! (Κάθε εξουσία είναι εξ ορισμού ανήθικη Η «καλή εξουσίω> υπάρ'Κεl μόνο στον

Παράδεισο)

Ο ιστορικός ρόλος της ανηθικότητας είναι πολύ μεγαλύτερος από ό,τι της ηθι­

«συντάγματος» δεν επαφίεται στο 'Κριστιανισμό των 'Κριστιανών, όπως το κυρίως ειπείν σύνταγμα στον πατριωτισμό των Ελλήνων, αλλά στο φόβο της τιμωρίας στον άλλο κόσμο Που όσοι τον αψηφούν κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους στη Γη

Σου λένε οι άνθρωποι, και δικαίως: Αυτόν εδώ τον κόσμο, τον βλέπουμε και τον ξέρουμε Τον «άλλο κόσμω> όμως δεν τον βλέπουμε και γι' αυτό τον φανταζόμαστε,

ή τον ονειρευόμαστε Λοιπόν, ας τα βολέψουμε πρώτα στον ορατό κόσμο, κι ας αφήσουμε τη φροντίδα για τον αόρατο στους παπάδες, που είναι ειδικοί και ξέρουν καλύτερα Οι δυο κόσμοι, «αυτόρ> και ο «άλλος», πάντα μπέρδευαν ο ένας τον άλλο, σαν να στέκονταν ε'Κθρικά ο ένας απέναντι στον άλλο: Αν πρόκοβες σ' αυτόν τον κόσμο, θα 'σουν ένας ανεπρόκοπος στον άλλο Αλλά αν αιγουρευόσουν πως κέρ­

δισες τον άλλο, θα αδιαφορούσες εντελώς για τούτον ΚΙ έτσι, τούτος ο κόσμος έγινε τελικά για τους έξυπνους κι ο άλλος για τους 'Κάχες, όπως άλλωστε το λέει ρητά και

κατηγορηματικά κι εκείνο το «μακάριοι οι m:ωχΟ[ τω πνεύματι ι>

Η υπερβολική φροντίδα για τη «βασιλεία των ουρανών» αφήνει ελεύθερο το πεδίο δράσης των βασιλέων επί της Γης, καθώς και όλων των βασιλικών ή μη καθαρμάτων

Ο καθένας στο βασίλειό του, λοιπόν, κι ο φτω'Κός στο δικό του εις τους ουρανούς, ένθ' απέδρα πάσα οδύνη, λύπη και στεναγμός Παρά ταύτα, παρά δηλαδή τις θεϊκά κατο'Κυρωμένες ηθικές απαγορεύσεις, η ανηθικότητα δεν έλλειψε ποτέ από τη Γη

Ευτυ-χώς, γιατί οι ηθικοί άνθρωποι εκτός από διαρκώς τρομαγμένοι εξαιτίας της

ύπαρξης της κόλασης, είναι και βαθύτατα ανήθικοι στο βάθος βάθος Διότι εξαρτούν

την ηθικότητά τους από το αόρατο μαστίγιο του θεού, κι ό'Κι από το ήθος, δηλαδή

τη βαθιά και βιωματική κατανόηση της αξίας και της σημασίας του καλού εν τω κόσμω, που το πράττει κανείς 'Κωρίς να περιμένει καμιά ανταμοιβή στον άλλο κόσμο, έτσι, γιατί είναι όντως καλός, κι ό'Κι γιατί του είπε ο παπάς της ενορίας πως πρέπει

να είναι καλός, για να πάρει το βραβείο στους ουρανούς, ως αριστεύσας μαθητής επί της Γης! Εδώ σε θέλω κάβουρα! να περπατάς στα κάρβουνα της γης και να μην

κ:aίγεσαι Κι ό'Κι να παριστάνεις τον καλό, ενώ δεν είσαι παρά ένα τρομοκρατημένο ανθρωπάκι, που είναι καλό θέλει δεν θέλει, του αρέσει δεν του αρέσει, το μπορεί δεν

το μπορεί

Πάντως, και παρά τις ηθικές απαγορεύσεις, η κοινωνία δεν ηθικολογεί Ηθικο­ λογούν μόνο τα άτομα Για τον απλό λόγο πως η ηθική είναι μια προσωπική σ'Κέση

με το καλό και το κακό, ενώ η κοινωνία, παρόλο που αποτελείται από άτομα, δεν είναι το άθροισμα των ατόμων που τη συναποτελούν, αλλά ένα «μόρφωμα» όπως λέμε, δηλαδή μια (<<)ντότητα» στατιστική και συνεπώς υπερπροσωπική Μια ομάδα ανθρώπων που αποτελείται, ας πούμε, από σένα, από μένα κι από τον ΦoUφoυτo, ή όποιον άλλο τέλος πάντων, που δρα σαν ομάδα 'Κωρίς να εξατομικεύει τη δράση του καθένα, αλλά αθροίζοντας τη δράση του καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, δίνει ένα «άθροισμα» συμπεριφοράς που καμιά σ'Κέση δεν έ'Κει με τη συμπεριφορά του καθένα 'Κωριστά, παρότι· ο καθένας 'Κωριστά παίρνει μέρος στον καθορισμό του

αθροίσματος

θα καταλάβετε ιφλύτερα τη στατιστική έννοια (το μέσο όρο) του αθροίσματος αυτού αν βρεθείτε σε μια διαδήλωση, όπου η μάζα ενεργεί και φέρεται, ηθικά ή ανήθικα, αναλώγως, σαν μια υπερπρόσωπη οντότητα (μόρφωμα) Είναι απόλυτα βέ­ βαιο, πως μια τέτοια ομάδα ανθρώπων έ'Κει μεγαλύτερη αίσθηση του κακού παρά του καλού Γι' αυτό, άλλωστε, φοβούνται τις ομάδες, κυρίως τις εξαιρετικά πολυάριθμες,

οι εξουσιαστές Ξέρουν τι τους περιμένει αν περιπλαιωύν σε μια ομάδα που ενεργεί

ως μόρφωμα και ό'Κι εξατομικευμένα Κι η ομάδα αυτή έ'Κει συγκροτηθεί για να υπερασπιστεί κάποια συγκεκριμένα συμφέροντά της κι όταν αυτά είναι ζωτικά δη­λαδή άμεσον σ-χέσιν έ'Κοντα με τη ζωή των ατόμων, μπορεί να γίνει 'Καμός στην πιο απόλυτη κυριολεξία Εκείνη τη στιγμή, το καθένα 'Κωριστά από τα άτομα 't'ης ομά­δας, στέλνει περίπατο την ηθική του, και το κακό εμφανίζεται σ' όλο του το κατα­

στροφικό μεγαλείο

Η τεράστια δύναμη της μάζας, που την τρέμουν οι πάντες, έ'Κει τη ρίζα της σ' αυτή την προσωρινή έστω κατάργηση της καταναγκαστικής ηθικής, που όπως είπαμε δεν πρέπει να συnέεται με το ήθος, δηλαδή με τη βιωματική και αυθόρμητη ηθικότητα, που δεν στηρίζεται στην ποινή και την τιμωρία Μπορούμε να μιλάμε για το ήθος μιας ομάδας ανθρώπων, που κι αυτό είναι στατιστικά καθορισμένο (κατά μέσον όρο προσδιορισμένο), ποτέ όμως για την ηθική της ομάδας Διότι η ομάδα, όταν δρα,

απελευθερώνεται από την έξωθεν επιβεβλημένη ηθική, και δεί'Κνει το πραγματικό και ουσιαστικό ήθος της αν βέβαια αυτό υπάρΊει στα άτομα που αποτελούν την ομάδα Αν δεν υπάρ'Κει 'Καιρετίσματα στην εξουσία! Που αυτή κι αν είναι ανήθικη! (Κάθε εξουσία είναι εξ ορισμού ανήθικη Η «καλή εξουσίω> υπάρ'Κεl μόνο στον

Παράδεισο)

Ο ιστορικός ρόλος της ανηθικότητας είναι πολύ μεγαλύτερος από ό,τι της ηθι­