to omikhlodes topio tes istorias (5 keim - basiles raphaelides

Σ' έναν τόπο όπου μαθαίνει κανείς να σκέφτεται εθνικOC και να γίνεται «εθνικόφρων» εντός του αστυνομικο'; τμή­ματος, αυτόματα κι αμέσως μετά την υπογραφή της «δηλώσεως μετανοίας», σ' ένα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1 Η ομtχλώC1jς Ελλψική Ιστορία στις ταινίες ΤΟι) λόποuλοu

1 Η ΟΜΙΧΛΩΔΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΙΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ

'Ο λες οι ταινίες του Αγγελόπουλου θα μποροόσαν

να έχουν, αν όχι τον ίδιο τίτλο, τουλOCχιστον τον ίδιο διευκρινιστικό υπότιτλο: «Τοπίο στην ομίχλψ) Η ομίχλη στην ΕλλOCδα δεν είναι το γνωστό συνηθισμένο μετεωρολογικό φαινόμενο Το ελληνικό τοπίο το συνη­θίσαμε -ηλιόλουστο Κι ωστόσο, τα φιλμικOC τοπία στις ταινίες του Αγγελόπουλου είναι μουντOC, βροχερOC, χιο­

νισμενα, παγωμενα, υγρα οπια ορεια, ομιχ ωοη

τους, οι ταινίες του Αγγελόπουλου είναι βαθιά και ουσιαστικά ελληνικές: Η ομίχλη στην Ελλάδα δεν εί­ναι μετεωρολογικό φαινόμενο, είναι ιστορικό Σ' έναν τόπο όπου μαθαίνει κανείς να σκέφτεται εθνικOC (και

να γίνεται «εθνικόφρων») εντός του αστυνομικο'; τμή­ματος, αυτόματα κι αμέσως μετά την υπογραφή της

«δηλώσεως μετανοίας», σ' έναν τόπο όπου η πίστη στη χριστιανική παραλλαγή του Θεο'; και η 'πίστη στην ελληνική εκδoχ~ της «αγOCπης για την πατρίδα» έχουν ταυτιστεί σε σημείο που να μ-ην ξέρεις αν υπOCρχει κά­ποια διαφορά ανάμεσα στον ενωμοτάρχη που εκπρο­σωπεί τ-ην ταυτισμέν-η με το κράτος πατρίδα και τον παπά, που εκπροσωπεί τον ταυτισμένο με τον ορθό­

Ο μικρός Αλέξα:νδρος τ'l]ς τα;ιν[ιχς «Τοπ(ο σην ομί­χλψ) φερμένος εδώ ιχπό άλλες τα:ιν(ες του ίδιου σκψο­θέτYJ, κιχι ο Μεγα:λέξιχντρος του μ.όθου (προσοχή, όχι ο Μέγιχς Αλέξιχνδρος τ'l]ς ιστορίιχς) είναι το ίδιο πρό­σωπο: Ο ποιψ1jς Θόδωρος Αγγελόπουλος (ας ξανα:­

θυμ.'Ι]θουμ.ε το «η μ.ιχνταμ πο α:ρυ ειμ.αι εγω» του

Φλωμ.πέρ), που ως άλλος Μεγαλέξα:ντρος αναλαμ.βά­νει να: σκοτώσει το δράκο τ'l]ς α:κα:δYJμα'cκ1jς ιστορία:ς

Γιατί το τοπίο υπάρχει, το ξα:να:λέμε Όμως, δεν εΙ­ναι α:υτό που μας προτείνουν οι «εγκεκριμένες» απ' το Ι'πουργείο Παιδείας ιστορίες, αυτές που κάνουν την έλλειψη πσλιτισμ.οό ενδ'l]μικ1j κατOCσταση εντός του Ι'πουργείου Πολιτισμού, που μόνο αυτοί που το ίδρυ­σιχν ξέρουν γιατί το ονόμ.α:σαν έτσι 'Αλλωστε, ο όΠΌιος νεοελλ'l]νικός πολιτισμός δεν πιχριίγετα:ι στα

υπουργεια, εντε ως το α:ντι ετο μα: ιστα:, κα:τα:στρε­

φεται στα υπουργεία, πα:ριίγετα:ι α:πό κάποιους ελευ­θερόφρονες, ελεύθερους σκοπευτές σα:ν τον Αγγελό­πουλο που περιφέρουν Τψ απελπισία: τους και τον πό­

χλYJ, και το τοπίο, λα:μπρό και 'ι]λι6λουστο, θα ξανα:φα:­

Ο μικρός Αλέξα:νδρος τ'l]ς τα;ιν[ιχς «Τοπ(ο σην ομί­χλψ) φερμένος εδώ ιχπό άλλες τα:ιν(ες του ίδιου σκψο­θέτYJ, κιχι ο Μεγα:λέξιχντρος του μ.όθου (προσοχή, όχι ο Μέγιχς Αλέξιχνδρος τ'l]ς ιστορίιχς) είναι το ίδιο πρό­σωπο: Ο ποιψ1jς Θόδωρος Αγγελόπουλος (ας ξανα:­

θυμ.'Ι]θουμ.ε το «η μ.ιχνταμ πο α:ρυ ειμ.αι εγω» του

Φλωμ.πέρ), που ως άλλος Μεγαλέξα:ντρος αναλαμ.βά­νει να: σκοτώσει το δράκο τ'l]ς α:κα:δYJμα'cκ1jς ιστορία:ς

Γιατί το τοπίο υπάρχει, το ξα:να:λέμε Όμως, δεν εΙ­ναι α:υτό που μας προτείνουν οι «εγκεκριμένες» απ' το Ι'πουργείο Παιδείας ιστορίες, αυτές που κάνουν την έλλειψη πσλιτισμ.οό ενδ'l]μικ1j κατOCσταση εντός του Ι'πουργείου Πολιτισμού, που μόνο αυτοί που το ίδρυ­σιχν ξέρουν γιατί το ονόμ.α:σαν έτσι 'Αλλωστε, ο όΠΌιος νεοελλ'l]νικός πολιτισμός δεν πιχριίγετα:ι στα

υπουργεια, εντε ως το α:ντι ετο μα: ιστα:, κα:τα:στρε­

φεται στα υπουργεία, πα:ριίγετα:ι α:πό κάποιους ελευ­θερόφρονες, ελεύθερους σκοπευτές σα:ν τον Αγγελό­πουλο που περιφέρουν Τψ απελπισία: τους και τον πό­

χλYJ, και το τοπίο, λα:μπρό και 'ι]λι6λουστο, θα ξανα:φα:­

νεί πίσω α:π' το σχισμένο α:.π· τον ποιητή πα:ραπέτtι­

σμα:.Σε τελική α.νά.λυση, ο 'ΑγγελόπουλΟζ δεν εΙνα:ι

ιχπιχισιόδοξΟζ, πιχρόλο που το ομιχλώδεζ κα:ι βροχερό των τια:ινιών του (φυσικoc, κα.ι η (ωμιχλώδηζ» προβλη­μιχτικ"ή τουζ) θα: μπορούσιχν νιχ δημωυργήσουν εύκολα: μια τέτοιιχ πιχριχνόηΟΎ) σε ιχνθρώπουζ ηθισ.μένουζ, α:π'

ηζ α.πλο'Lκέζ προφά.νειεζ, στο να: τα.υτίζουν την α:ισω­δοξία 'με το φωζ κιχι την α.πιχισιοδοξία με την έλλειψη φωτόζ

'Ομως, εκτόζ του ιχυτονόητου γεγονόΤΟζ πως μιιχ

μπορούσα.με επί του προΚ:ειμένου να επικα.λεστούμε

κιχι το επιχείρημα πως, ο πολιησμόζ δεν έχει πλέον ιχνά.γκη ιχπ' ηζ κιχλές μετεωρολογικέ ζ σuνθYjκεζ γιιχ

να υπά.ρξει σα.ν τέτοιος Ο ευρωπιχϊκός πολιησμόζ, που πρωτοεμφα.νίστηκε στη Μεσόγεω όχι μόνο εξα.ι­τίιχς της προνομιούχου γεωγριχφικήζ της θέσηζ που την έφερνε σε συνεχ"ή επιχφή με ά.λλουζ πολιησμούς, προγενέστερους, ιχλλά κιχι εξα.ιτίιχζ της μετεωρολογι­'κYjζ Τ1)ζ ηπιόΤ1)τα:ς, εδώ κιχι πολλούζ ιχιώνεζ μετιχκινή­θηκε προς βορρά.ν, σε τοπία ομιχλώδη Εξοπλισμένος

ο πολιησμός με ης κιχτα.κτήσεΙζ του εντόζ του Yjπιου μεσογεια.κού κλίμα.τος, μπορούσε πλέον να τιχξιδέψει

νεί πίσω α:π' το σχισμένο α:.π· τον ποιητή πα:ραπέτtι­

σμα:.Σε τελική α.νά.λυση, ο 'ΑγγελόπουλΟζ δεν εΙνα:ι

ιχπιχισιόδοξΟζ, πιχρόλο που το ομιχλώδεζ κα:ι βροχερό των τια:ινιών του (φυσικoc, κα.ι η (ωμιχλώδηζ» προβλη­μιχτικ"ή τουζ) θα: μπορούσιχν νιχ δημωυργήσουν εύκολα: μια τέτοιιχ πιχριχνόηΟΎ) σε ιχνθρώπουζ ηθισ.μένουζ, α:π'

ηζ α.πλο'Lκέζ προφά.νειεζ, στο να: τα.υτίζουν την α:ισω­δοξία 'με το φωζ κιχι την α.πιχισιοδοξία με την έλλειψη φωτόζ

'Ομως, εκτόζ του ιχυτονόητου γεγονόΤΟζ πως μιιχ

μπορούσα.με επί του προΚ:ειμένου να επικα.λεστούμε

κιχι το επιχείρημα πως, ο πολιησμόζ δεν έχει πλέον ιχνά.γκη ιχπ' ηζ κιχλές μετεωρολογικέ ζ σuνθYjκεζ γιιχ

να υπά.ρξει σα.ν τέτοιος Ο ευρωπιχϊκός πολιησμόζ, που πρωτοεμφα.νίστηκε στη Μεσόγεω όχι μόνο εξα.ι­τίιχς της προνομιούχου γεωγριχφικήζ της θέσηζ που την έφερνε σε συνεχ"ή επιχφή με ά.λλουζ πολιησμούς, προγενέστερους, ιχλλά κιχι εξα.ιτίιχζ της μετεωρολογι­'κYjζ Τ1)ζ ηπιόΤ1)τα:ς, εδώ κιχι πολλούζ ιχιώνεζ μετιχκινή­θηκε προς βορρά.ν, σε τοπία ομιχλώδη Εξοπλισμένος

ο πολιησμός με ης κιχτα.κτήσεΙζ του εντόζ του Yjπιου μεσογεια.κού κλίμα.τος, μπορούσε πλέον να τιχξιδέψει

Η εθνικΤι συνείδΊJση των Nεoελλfινων είναι λοιπόν ομιχλώΟης Ο ΑΥΥελόπουλΟζ μαζ το έοειξε αυτό κα­

θαρά κυρίωζ στους «KυνΊJγoόζ», ΤΊJ μεγάλΊJ του ταινία

για μένα Εκεί, οεν είναι το φά.ντασμα ΤΊJζ ιστορίας που ενεργεί απ' το παρασκ~νιo ωζ συν~θωζ στην ~λ­λά.Οα, είναι το φά.ντασμα της ιστορίαζ που έρχεται στο πρoσκrινιo και παίρνει τη θέση ΤΊJς κυρίωζ ειπείν ιστο­ρίαζ (Σε τούτον τον τόπο, υπά.ρχει πάντα ένα θαμμένο μέσα στα χιόνια πτώμα α.ντά.ρτη, που τρομοκρατεί από κει σταθερά αυτούς που οεν είνα.ι βέβQιΙOΙ για ΤΊJν αξία και τη σημασία της ιστορία.ζ που oημιoύργΊJσαν

με ΤΊJ βofιθεια του Σχεοίου Μά.ρσαλ, του ΔόγμαΤΟζ Τρούμαν, του στραΤΊJγoύ Βαν ΦλΊJΤ και γενικά όλων των συμμά.χων, παλιότερων κα.ι νεώτερων, που ανέ­

λα.βαν να συντηρουν με ενεσεις ΤΊJνπαντα α ενουσα

«εθνικ~ μαζ ΣUνOΧ~)})

Η εθνικΤι συνείδΊJση των Nεoελλfινων είναι λοιπόν ομιχλώΟης Ο ΑΥΥελόπουλΟζ μαζ το έοειξε αυτό κα­

θαρά κυρίωζ στους «KυνΊJγoόζ», ΤΊJ μεγάλΊJ του ταινία

για μένα Εκεί, οεν είναι το φά.ντασμα ΤΊJζ ιστορίας που ενεργεί απ' το παρασκ~νιo ωζ συν~θωζ στην ~λ­λά.Οα, είναι το φά.ντασμα της ιστορίαζ που έρχεται στο πρoσκrινιo και παίρνει τη θέση ΤΊJς κυρίωζ ειπείν ιστο­ρίαζ (Σε τούτον τον τόπο, υπά.ρχει πάντα ένα θαμμένο μέσα στα χιόνια πτώμα α.ντά.ρτη, που τρομοκρατεί από κει σταθερά αυτούς που οεν είνα.ι βέβQιΙOΙ για ΤΊJν αξία και τη σημασία της ιστορία.ζ που oημιoύργΊJσαν

με ΤΊJ βofιθεια του Σχεοίου Μά.ρσαλ, του ΔόγμαΤΟζ Τρούμαν, του στραΤΊJγoύ Βαν ΦλΊJΤ και γενικά όλων των συμμά.χων, παλιότερων κα.ι νεώτερων, που ανέ­

λα.βαν να συντηρουν με ενεσεις ΤΊJνπαντα α ενουσα

«εθνικ~ μαζ ΣUνOΧ~)})

Το ιστορικό τοπ(ο των «ΚΥνΊ)γών)} λοιπόν είναι κι αuτό ένα τοπΙο σΤΊ)ν ομΙχλΊ) Μόνο ποu εκεί το θαύμα 8ε γίνεται και το παραπέτασμα ΤΊ)ς ομίχλΊ)ς 8ε σχίζε­

ομίχλΥ), «-φωτογραφΊ)μένω) από ιΧλλΊ) γωνιιΧ Μόνο ποu ε8ώ, Ί) ομΙχλΊ) μελετιΧται «εν τω γΙγνεσθαιι), αuτό ποu

ποuλοu, ταινΙα-κλει8( για τψ κατανόΊ)σΊ) ολόκλΊ)ΡΟU

Το ιστορικό τοπ(ο των «ΚΥνΊ)γών)} λοιπόν είναι κι αuτό ένα τοπΙο σΤΊ)ν ομΙχλΊ) Μόνο ποu εκεί το θαύμα 8ε γίνεται και το παραπέτασμα ΤΊ)ς ομίχλΊ)ς 8ε σχίζε­

ομίχλΥ), «-φωτογραφΊ)μένω) από ιΧλλΊ) γωνιιΧ Μόνο ποu ε8ώ, Ί) ομΙχλΊ) μελετιΧται «εν τω γΙγνεσθαιι), αuτό ποu

ποuλοu, ταινΙα-κλει8( για τψ κατανόΊ)σΊ) ολόκλΊ)ΡΟU

ΜσικρυγιOCννΥ) και του Θεόφιλου, όπου κσιι παρσιμένει

Ορίζοντσις το σιξιωμσιτικό μας σUσΤYJμlχ με μέτρο τον MIXKpuytocvVYJ και το Θεόφιλο σιποφόγαμε, οι κου­τοπόνηροι, τα 8όσκολσι μέτρα σuγκρισYJς, τσιελληνικιχ,

~YJλσιδή τα ευρωπlΧ·Ικά Δεν είναι πlχρά80ξο, λοιπόν, ποι> ο Θεοτοκάς, σ' εκείνο το οικτρό κείμενο που ονο­

ΜσικρυγιOCννΥ) και του Θεόφιλου, όπου κσιι παρσιμένει

Ορίζοντσις το σιξιωμσιτικό μας σUσΤYJμlχ με μέτρο τον MIXKpuytocvVYJ και το Θεόφιλο σιποφόγαμε, οι κου­τοπόνηροι, τα 8όσκολσι μέτρα σuγκρισYJς, τσιελληνικιχ,

~YJλσιδή τα ευρωπlΧ·Ικά Δεν είναι πlχρά80ξο, λοιπόν, ποι> ο Θεοτοκάς, σ' εκείνο το οικτρό κείμενο που ονο­

λη και νάναι η ocξίoc της, παρocμένει νOCιφ, τουτέστιν

ocφελ~ς κocι ocγράμματη

Ο Μακρυγιάνν1)ς δεν μπορεί να είναι πρότυπο για

τη λογοτεχνίoc μocς γιατί εΙνocι ναΙφ Το πολύ που μπο­

ΙΙJ ΟΜΙΧΑΩΔΕΣ ΤΟΙ1lO ΤΠΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ρεΙ ο Μocκρυγιάν'll1)ς, είνocι να είναι πρότυπο για ένα εθνικό ήθος Ο Θεόφιλος δεν μπορεί να είναι πρότυπο για Τ1) ζωγραφική μας Το πολύ που μπορεί ο Θεόφι­

λος είναι ~α είναι πρότυπο του εκκοσμικευμένου παλι­

οό αγιογράφου, που πίστευε πως οι εικόνες του ήταν ιιocχεφοποΙητεζ», τουτέστιν φτιαγμένες όχι με το δικό του χέρι, αλλά με το χέρι του Θεού, που χρησψoπ~ίη­

σε το χέρι του ocγιογράφου γιoc να «φανερωθεί))

Είναι καΤΙΧφάνερη εδώ η λειτουργία του ευocγγελι­

χουν τέχνες, όπως η πεζογρocφία και κυρίως το μυθι­στόρημoc και ο κινηματογράφος που ocπεχθάνοντocι τους μocκocρίους τω πνεύματι γιocτί το μυθιστόρημα κocι

Ο κινηματογράφος είναι «προϊόντoc» σύνθεσης, κocι η σύνθεση προϋποθέτει έναν νου που λειτουργεί με πλη­ρότητα Υπάρχουν πολλοί μισοηλίθιοι μουσικοί και

ζωγράφοι μιας κάποιocς ocξΙocς, αλλ& δεν υπάρχει ούτε

Ινας πεζογράφος, οότε ένας κινημocτογραφιστής άξιος του ονόματός του που να ~τocν μειωμένης ευφυίας κocι

"ocιΟείας

Η στρατηγίΚ~, λοιπόν, που εφάρμοσε ο Αγγελό­

"ουλος για να πocρακάμψει τον μακρυγΙOCννΙSΤμό και τον θεοτοκισμό (το ίδιο είναι, σε τελική ανάλυση), οιποσκοποόσε στο νoc ocνOCΥνωριστεί ως Έλλ1)νας πρώ­τοι στην Ευρώπη Στην πατρίδα του, συνεχίζουν να

μΥ)ν τον θεωροόν Έλληνα, ocλλά ΕυρωπocΙο, και λεν

οιυτό με διάθεση χλευαστικ~ Ιδού οι θλιβερές συνέ­

"cιες του μακρυγιocννισμου: Να μην είμocστε σε θέση

21

ΒΑΣΙΑΗΣ ΡΑΦΑΗΑΤΑΗΣ μάστηκε «μανιφέστο της γενιάς του τριάντα» προτιμά­

λη και νάναι η ocξίoc της, παρocμένει νOCιφ, τουτέστιν

ocφελ~ς κocι ocγράμματη

Ο Μακρυγιάνν1)ς δεν μπορεί να είναι πρότυπο για

τη λογοτεχνίoc μocς γιατί εΙνocι ναΙφ Το πολύ που μπο­

ΙΙJ ΟΜΙΧΑΩΔΕΣ ΤΟΙ1lO ΤΠΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ρεΙ ο Μocκρυγιάν'll1)ς, είνocι να είναι πρότυπο για ένα εθνικό ήθος Ο Θεόφιλος δεν μπορεί να είναι πρότυπο για Τ1) ζωγραφική μας Το πολύ που μπορεί ο Θεόφι­

λος είναι ~α είναι πρότυπο του εκκοσμικευμένου παλι­

οό αγιογράφου, που πίστευε πως οι εικόνες του ήταν ιιocχεφοποΙητεζ», τουτέστιν φτιαγμένες όχι με το δικό του χέρι, αλλά με το χέρι του Θεού, που χρησψoπ~ίη­

σε το χέρι του ocγιογράφου γιoc να «φανερωθεί))

Είναι καΤΙΧφάνερη εδώ η λειτουργία του ευocγγελι­

χουν τέχνες, όπως η πεζογρocφία και κυρίως το μυθι­στόρημoc και ο κινηματογράφος που ocπεχθάνοντocι τους μocκocρίους τω πνεύματι γιocτί το μυθιστόρημα κocι

Ο κινηματογράφος είναι «προϊόντoc» σύνθεσης, κocι η σύνθεση προϋποθέτει έναν νου που λειτουργεί με πλη­ρότητα Υπάρχουν πολλοί μισοηλίθιοι μουσικοί και

ζωγράφοι μιας κάποιocς ocξΙocς, αλλ& δεν υπάρχει ούτε

Ινας πεζογράφος, οότε ένας κινημocτογραφιστής άξιος του ονόματός του που να ~τocν μειωμένης ευφυίας κocι

"ocιΟείας

Η στρατηγίΚ~, λοιπόν, που εφάρμοσε ο Αγγελό­

"ουλος για να πocρακάμψει τον μακρυγΙOCννΙSΤμό και τον θεοτοκισμό (το ίδιο είναι, σε τελική ανάλυση), οιποσκοποόσε στο νoc ocνOCΥνωριστεί ως Έλλ1)νας πρώ­τοι στην Ευρώπη Στην πατρίδα του, συνεχίζουν να

μΥ)ν τον θεωροόν Έλληνα, ocλλά ΕυρωπocΙο, και λεν

οιυτό με διάθεση χλευαστικ~ Ιδού οι θλιβερές συνέ­

"cιες του μακρυγιocννισμου: Να μην είμocστε σε θέση

22

π~α: να: κα:τα:λ&:βοuμε πως ~εν εΙνα:ι ~uvα:τό νιχ εΙσιχι Έλληνocς ιχν δεν είσιx~ Εuρωπα;(ος γιιχ τον ιχπλό λι$γο πως ο ελλψικός πολιτισμός ζήτησε κιχ.τιχψόγιο στην

ροuς ποu εγκά:τιχστ&:θηκιχν σ' ιχυτόν τον τόπο κιχι πιχ­ριστ&:νουν τους Έλληνες γιιχτί έτσι θέλοuv, ή γιιχτΙ έτσι τοuς.είπε ο πιχπ&:ς της ενορΙιχς τοuς Πως είνιχι 'Ελληνες ~ιότι είνιχι χρ~στιιxνo( oρθό~oξoι

λιχδή, βα:θει&: κα:ι οuσιιχστικ&: ελληνικό, ιχψοό σ' ιχuτό

~εν uπ&:ρχει ίχνος α:vιχτολΙτικοu μιχκρuγιιχvvισμοU Όμως, κα:ι πιχρ&: τΙΧότιχ, γιιχ μένιχ τον κιχχόποπτο,

ποu θεώρησoc ~ηλιx~ή το (Θίασο)) σιχν ένιχ ψιλμ επΙ~ει­ξης μια:ς εντελώς εκπληκτικής βιρτουοζιτέ, κ&:τι σιχν

τοuόζοu ποu θέλει να ~είξει πόσο καλ&: πιχΙζεί το β~oλί'

22

π~α: να: κα:τα:λ&:βοuμε πως ~εν εΙνα:ι ~uvα:τό νιχ εΙσιχι Έλληνocς ιχν δεν είσιx~ Εuρωπα;(ος γιιχ τον ιχπλό λι$γο πως ο ελλψικός πολιτισμός ζήτησε κιχ.τιχψόγιο στην

ροuς ποu εγκά:τιχστ&:θηκιχν σ' ιχυτόν τον τόπο κιχι πιχ­ριστ&:νουν τους Έλληνες γιιχτί έτσι θέλοuv, ή γιιχτΙ έτσι τοuς.είπε ο πιχπ&:ς της ενορΙιχς τοuς Πως είνιχι 'Ελληνες ~ιότι είνιχι χρ~στιιxνo( oρθό~oξoι

λιχδή, βα:θει&: κα:ι οuσιιχστικ&: ελληνικό, ιχψοό σ' ιχuτό

~εν uπ&:ρχει ίχνος α:vιχτολΙτικοu μιχκρuγιιχvvισμοU Όμως, κα:ι πιχρ&: τΙΧότιχ, γιιχ μένιχ τον κιχχόποπτο,

ποu θεώρησoc ~ηλιx~ή το (Θίασο)) σιχν ένιχ ψιλμ επΙ~ει­ξης μια:ς εντελώς εκπληκτικής βιρτουοζιτέ, κ&:τι σιχν

τοuόζοu ποu θέλει να ~είξει πόσο καλ&: πιχΙζεί το β~oλί'

γωγής του, (οι Ευρωπ<χίοι ξέρουν ν<Χ ξεχωρίζουν τον ΈλλYjν<Χ <Χπ· τον ΝεοέλλYj'.ιΙΧ, που, βέβ<χιιχ, 8εν είνιχι

το ιοιο πριχγμιχ, πιχριχ τις περι του ιχντι ετου οι<Χ ε­

βιχιώσεις των ιχπιχτεώνων <ε8ώ) έπρεπε νιχ <ΧποσεΙξει πως 8εν είνιχι Νεοέλλφ<χς <Χλλά ΈλλYjνιχς Κιχι το ιχπέ­

σειξε με το ((Θί<Χσω) Που εΙνιχι έν<Χ φιλμ τόσο λογικό,

τόσο Ψύχριχιμο, τόσο σοφά ισΟΡΡΟΠYjμμένο πάνω στους πολλούς οιιχστιχυροόμενους άξονες, που 8εν μποροόσε πιχρά νιχ κιΧτιχπλήξει τους πάντες, ιχκόμιχ κιχι τους Νεοέλλψες Τ ο στριχτήγYjμιχ ήτιχν ι8LOφυές, κιχι ο βιρτουόζος, ουο χρόνιιχ ιχργότεριχ, με τους ((Κυ­

ρί<Χ κάθετιχ πιιχ κ<Χι όχι οριζόντιιχ όπως ((ο θί<Χσος)) ιχπό­οειξε πως οεν είν<Χι ένιχς βιρτουόζος μόνο 'Αλλωστε,

ocυτό το ξέρ<χμε κι <Χπ· τις 8υο τ<Χινίες που ΠΡΟYjγοu­

ης ((Μέρες του • 361) (1972), που ο κ<Χτιχστροφικός μ<Χκρυγιιχννισμός με τους πάντ<Χ υπιχρκτούς εοώ μ<Χ­κρυγι<Χννίζοντες μισοοιιχνοούμενους προσπάθYjσε νι:ι ης

το (ιΘίι:ι.σOl) σεν κάμφΤYjκε εντελώς ο μι:ι.κρυγιι:ι.ννισμός Τούτος ο τόπος συνεχίζει νι:ι κουροίζει τ<χ όργι:ι.νά του

σΤΥ) μινορε , κ λ'ιμι:ι.κι:ι., ενω, Yj μι:ι.ντ ζ'ορε κλ'ιμ<Χκι:ι που

επιβάλλει ο Αγγελόπουλος με το ((Θί<ΧσOlI συνεχίζει νι:ι ΟYjμιουργεL προβλ+Ιμ<χτ<Χ σΤΥ) χορω8ίι:ι των φάλ­τσων Δεν πειράζει 'Ισως κάποτε μάθουν κι ι:ι.υτοί νσ;

τρι:ι.γουοουν, <Χντι νι:ι ε νουν οπως τωριχ τροπ<Χριι:ι κι:ι.ι

κοντάκι<Χ προκειμένου ν<Χ Οιι:ι.φυλάξουν μιιχ ψευσή ελ­

24

γωγής του, (οι Ευρωπ<χίοι ξέρουν ν<Χ ξεχωρίζουν τον ΈλλYjν<Χ <Χπ· τον ΝεοέλλYj'.ιΙΧ, που, βέβ<χιιχ, 8εν είνιχι

το ιοιο πριχγμιχ, πιχριχ τις περι του ιχντι ετου οι<Χ ε­

βιχιώσεις των ιχπιχτεώνων <ε8ώ) έπρεπε νιχ <ΧποσεΙξει πως 8εν είνιχι Νεοέλλφ<χς <Χλλά ΈλλYjνιχς Κιχι το ιχπέ­

σειξε με το ((Θί<Χσω) Που εΙνιχι έν<Χ φιλμ τόσο λογικό,

τόσο Ψύχριχιμο, τόσο σοφά ισΟΡΡΟΠYjμμένο πάνω στους πολλούς οιιχστιχυροόμενους άξονες, που 8εν μποροόσε πιχρά νιχ κιΧτιχπλήξει τους πάντες, ιχκόμιχ κιχι τους Νεοέλλψες Τ ο στριχτήγYjμιχ ήτιχν ι8LOφυές, κιχι ο βιρτουόζος, ουο χρόνιιχ ιχργότεριχ, με τους ((Κυ­

ρί<Χ κάθετιχ πιιχ κ<Χι όχι οριζόντιιχ όπως ((ο θί<Χσος)) ιχπό­οειξε πως οεν είν<Χι ένιχς βιρτουόζος μόνο 'Αλλωστε,

ocυτό το ξέρ<χμε κι <Χπ· τις 8υο τ<Χινίες που ΠΡΟYjγοu­

ης ((Μέρες του • 361) (1972), που ο κ<Χτιχστροφικός μ<Χκρυγιιχννισμός με τους πάντ<Χ υπιχρκτούς εοώ μ<Χ­κρυγι<Χννίζοντες μισοοιιχνοούμενους προσπάθYjσε νι:ι ης

το (ιΘίι:ι.σOl) σεν κάμφΤYjκε εντελώς ο μι:ι.κρυγιι:ι.ννισμός Τούτος ο τόπος συνεχίζει νι:ι κουροίζει τ<χ όργι:ι.νά του

σΤΥ) μινορε , κ λ'ιμι:ι.κι:ι., ενω, Yj μι:ι.ντ ζ'ορε κλ'ιμ<Χκι:ι που

επιβάλλει ο Αγγελόπουλος με το ((Θί<ΧσOlI συνεχίζει νι:ι ΟYjμιουργεL προβλ+Ιμ<χτ<Χ σΤΥ) χορω8ίι:ι των φάλ­τσων Δεν πειράζει 'Ισως κάποτε μάθουν κι ι:ι.υτοί νσ;

τρι:ι.γουοουν, <Χντι νι:ι ε νουν οπως τωριχ τροπ<Χριι:ι κι:ι.ι

κοντάκι<Χ προκειμένου ν<Χ Οιι:ι.φυλάξουν μιιχ ψευσή ελ­

Την αμφ~θυμικ-ή σχέση των Νεοελλ-ήνων με τους

ληστές, μας ΤΎjν περ;έγραΨε ο Αγγελόπουλος με θαυ­

μαστη ενάργε~α στον ιιΜεγαλέξαντρω) που ενόχλησε πολλοίις, τοίιτο το μεγάλο φιλμ, προφανώς γιατί δε

ερμηνεια του ημματος ι( , ψ» υστερα απο

βαση της ελληνικ'ής διπλωματίας, όριζε τον Νεοέλλη­

να σαν τυπικό κλέφτη, απατεώνα, λωπoΔUτη και άλλ.α τέτοια)

Ο θίασος λοιπόν της ε",λΎjνικ-ής ιστορίας διαλύεται μέσα στο ελληνικό τοπίο στην ομίχλη Αλλά και «ο

θίασΟζ») 8ιαλίιεται μέσα στο «Τοπίο στYJ'll ομΙχλΥ»)

Όχι μόνο γιατΙ εδώ κ~ όχ~ στο φινάλε του lιΘιάσοω) πουλάει τα υπάρχοντά του ο θί.ασος, αλλά και διότι το

Την αμφ~θυμικ-ή σχέση των Νεοελλ-ήνων με τους

ληστές, μας ΤΎjν περ;έγραΨε ο Αγγελόπουλος με θαυ­

μαστη ενάργε~α στον ιιΜεγαλέξαντρω) που ενόχλησε πολλοίις, τοίιτο το μεγάλο φιλμ, προφανώς γιατί δε

ερμηνεια του ημματος ι( , ψ» υστερα απο

βαση της ελληνικ'ής διπλωματίας, όριζε τον Νεοέλλη­

να σαν τυπικό κλέφτη, απατεώνα, λωπoΔUτη και άλλ.α τέτοια)

Ο θίασος λοιπόν της ε",λΎjνικ-ής ιστορίας διαλύεται μέσα στο ελληνικό τοπίο στην ομίχλη Αλλά και «ο

θίασΟζ») 8ιαλίιεται μέσα στο «Τοπίο στYJ'll ομΙχλΥ»)

Όχι μόνο γιατΙ εδώ κ~ όχ~ στο φινάλε του lιΘιάσοω) πουλάει τα υπάρχοντά του ο θί.ασος, αλλά και διότι το

συνέχιση των πα.ρα.στιχσεων εΙνα.ι πάντα 8υνα.τfι, πως

το 8ράμα της ελλψικfις ιστορ(α.ς θά 'χει κι &.λλες πρά.­ξεις Αφού ο θία.σος υπ&.ρχει, θα υπιχρχει σίγουρα κα.ι

8ρά.μα., fι τουλ&.χιστον η προσ80κία ενός 8ρ&.μα.τος,

που ισως α ει τερμα στ"t)ν περιπ α.νηση των εσωΤ,ε­

ρικών νομ&.8ων, μετα.τρέποντιχζ' τους σε εσωτερικούς μετα.ν&.στες έστω

Στο «Θία.σο» τα μέλ"t) του θι&.σου μοι&.ζουν να επι­ζητούν μια κιχθα.ρσ"t) Γι' α.υτό ίσως υπ&.ρχει α.ν&.μεσ&

τους ο Ορέστης κα.ι η Ηλέκτρα.: Κ&.ποτε ~α σκοτώ­σουν πιθα.νώς την Kλυτα.ιμνfιστρα Όμως στ"t)ν Ελλιχ­

8α τ"t)ς ιστορΙα.ς κι όχι των μύθων, ποτέ κα.νείς 8ε σκό­τωσε κα.μιά Κλυτα.ιμν+.στρα Θα fιτα.ν μ&.τα.ιο Διότι,

η Κλυτα.ιμνγ,στρα.-Ελλ&.8α., φά.ντα.σμα τ"t)ς Ελλ&.8α.ς,

"t) φοβέρα του OpicrT"t), ούτε "t) φοβέρα τ"t)ς Ηλέκτρα.ς

συνέχιση των πα.ρα.στιχσεων εΙνα.ι πάντα 8υνα.τfι, πως

το 8ράμα της ελλψικfις ιστορ(α.ς θά 'χει κι &.λλες πρά.­ξεις Αφού ο θία.σος υπ&.ρχει, θα υπιχρχει σίγουρα κα.ι

8ρά.μα., fι τουλ&.χιστον η προσ80κία ενός 8ρ&.μα.τος,

που ισως α ει τερμα στ"t)ν περιπ α.νηση των εσωΤ,ε­

ρικών νομ&.8ων, μετα.τρέποντιχζ' τους σε εσωτερικούς μετα.ν&.στες έστω

Στο «Θία.σο» τα μέλ"t) του θι&.σου μοι&.ζουν να επι­ζητούν μια κιχθα.ρσ"t) Γι' α.υτό ίσως υπ&.ρχει α.ν&.μεσ&

τους ο Ορέστης κα.ι η Ηλέκτρα.: Κ&.ποτε ~α σκοτώ­σουν πιθα.νώς την Kλυτα.ιμνfιστρα Όμως στ"t)ν Ελλιχ­

8α τ"t)ς ιστορΙα.ς κι όχι των μύθων, ποτέ κα.νείς 8ε σκό­τωσε κα.μιά Κλυτα.ιμν+.στρα Θα fιτα.ν μ&.τα.ιο Διότι,

η Κλυτα.ιμνγ,στρα.-Ελλ&.8α., φά.ντα.σμα τ"t)ς Ελλ&.8α.ς,

"t) φοβέρα του OpicrT"t), ούτε "t) φοβέρα τ"t)ς Ηλέκτρα.ς

' ~ , " ζ' , β ό

Κανεις σεν μπορει να σκοτωσει ενα ομπι, εναν ρυκ­

λακα της ιστορίας, που τον ~νακιχλυΨαν στα ελληνικιχ ερείπια οι ['ερμανοί ρομαντικοί του περασμένου αιώ­

να, και μας τον πρότειναν ως πρόγονο, ίσα ίσα για νιχ 'χουμε ν' ασχολούμαστε με κάτι και να μ"tjν σκοτω­νόμαστε τόσο εόκολα μεταξό μας

Το ,κόλπο έπιασε, και οι εμφύλιοι πόλεμοι δε γίνο­νται τόσο συχνά πλέον Οι Έλλ"tjνες, άλλωστε, ομονο­

στέψει προσωρινά τον μόνιμο «εσωτερικό εχθρό», που όλοι ξέρουν πως είναι εσωτερικός αλλά κανείς δεν ξέ­ρεινα μας πει γιατί ακριβώς είναι εχθρός Ο ταξικός εχθρός εδώ βαφτίστ"tjκε «εχθρός τ"tjς πατρίδας» κι αυτό σ"tjμα[νει πως τούτος ο περίεργος εχθρός όεν μπορεί παρά να είναι άπατρης Κι έτσι, η Ελλάδα κατοικείται απ' τους μισούς των κατοίκων της Οι άλλοι μισοί είναι μέτοικοι στον ίδιο τους τον τόπο Ξένοι «Βούλ­γαροι», παλιότερα, «τουρκόσποροι» σγ,μερα Η νεοελ­.ληνικfι ιστορία είναι μια ιστορία μύθων

Για τον απλό λόγο πως οι πεθαμένοι δεν πεθαίνουν Συνεπώς, η όπαρξη και του Ορέστη και της Ηλέκτρας είναι μάλλον μάταιη: Δεν έχουν να πάρουν εκδΙκ"tjση για κανέναν συγκεκριμένα Κι ωστόσο περιφέρονται ανά την ελλ"tjνικγ, επικρά.τεια και την ελλ"tjνικfι ιστορία χιχρις σ' έναν πoιητfι, τον Αγγελόπουλο, που τους θέ­λει πάντα ζωντανοός και σε ετοιμότητα Μπορεί ο θί­ασος της ιστορίας (και «ο θίασος») να χάνονται μέσα

' ~ , " ζ' , β ό

Κανεις σεν μπορει να σκοτωσει ενα ομπι, εναν ρυκ­

λακα της ιστορίας, που τον ~νακιχλυΨαν στα ελληνικιχ ερείπια οι ['ερμανοί ρομαντικοί του περασμένου αιώ­

να, και μας τον πρότειναν ως πρόγονο, ίσα ίσα για νιχ 'χουμε ν' ασχολούμαστε με κάτι και να μ"tjν σκοτω­νόμαστε τόσο εόκολα μεταξό μας

Το ,κόλπο έπιασε, και οι εμφύλιοι πόλεμοι δε γίνο­νται τόσο συχνά πλέον Οι Έλλ"tjνες, άλλωστε, ομονο­

στέψει προσωρινά τον μόνιμο «εσωτερικό εχθρό», που όλοι ξέρουν πως είναι εσωτερικός αλλά κανείς δεν ξέ­ρεινα μας πει γιατί ακριβώς είναι εχθρός Ο ταξικός εχθρός εδώ βαφτίστ"tjκε «εχθρός τ"tjς πατρίδας» κι αυτό σ"tjμα[νει πως τούτος ο περίεργος εχθρός όεν μπορεί παρά να είναι άπατρης Κι έτσι, η Ελλάδα κατοικείται απ' τους μισούς των κατοίκων της Οι άλλοι μισοί είναι μέτοικοι στον ίδιο τους τον τόπο Ξένοι «Βούλ­γαροι», παλιότερα, «τουρκόσποροι» σγ,μερα Η νεοελ­.ληνικfι ιστορία είναι μια ιστορία μύθων

Για τον απλό λόγο πως οι πεθαμένοι δεν πεθαίνουν Συνεπώς, η όπαρξη και του Ορέστη και της Ηλέκτρας είναι μάλλον μάταιη: Δεν έχουν να πάρουν εκδΙκ"tjση για κανέναν συγκεκριμένα Κι ωστόσο περιφέρονται ανά την ελλ"tjνικγ, επικρά.τεια και την ελλ"tjνικfι ιστορία χιχρις σ' έναν πoιητfι, τον Αγγελόπουλο, που τους θέ­λει πάντα ζωντανοός και σε ετοιμότητα Μπορεί ο θί­ασος της ιστορίας (και «ο θίασος») να χάνονται μέσα

υπo~χoυς πολύ χα.:μΎJλ* συχνότητας 'Ισως μάλιστα απ' τους πα.:πάδες έκλεψα.:ν οι κινηματογραφιστές το

τρυκ (Ενδιαφέρουσα σΎJμείωσΎJ για παπάδες: οι υπό'Υ)­χοι δεν ακούγονται, δεν γίνονται αντιλΎJπτoί σαν ΣΤΎJ μέσΎJ Τ1]ς ταινίας περίπου, ο σωτήρας ΟρέσΤ'Υ)ς

ειναι αυτος που υΠΟσεικνυει στα παΙσια τη σωΤ'Υ)ρια

διά του κινηματογράφου Όπου, ως γνωστόν, οι μύθοι διαΤΎJρoύνται κονσερβα.:ρισμένοι σε κουτιά, απ' όπου

μπορεί να.: τους α.:νασύρει ο πάσα.: ένα.:ς και να τους «ζε­

στάνει» πίσω α.:π' το φα.κό ΤΎJς μ.ηχαν~ς πpoβoλ~ς

όποια ώρα θέλει, ~ μάλλον ότα.:ν το κρίνει σκόπιμο κα.ι α.:να.:γκα.ίο Σ' ένα κομμάτι φιλμ που βρίσκουν στα

και γρά.μμα.τα, α.δυνατούν προς το πα.:ρόν να.: ζήσουν τον μεγάλο κα.:ι σωτήριο μύθο ΤΎJς τέχνης, κυ­

pί~ς ΤΎJς τέχν'Υ)ς τού κιν'Υ)μα.:τογράφου, όπου τα «ζω­

υπo~χoυς πολύ χα.:μΎJλ* συχνότητας 'Ισως μάλιστα απ' τους πα.:πάδες έκλεψα.:ν οι κινηματογραφιστές το

τρυκ (Ενδιαφέρουσα σΎJμείωσΎJ για παπάδες: οι υπό'Υ)­χοι δεν ακούγονται, δεν γίνονται αντιλΎJπτoί σαν ΣΤΎJ μέσΎJ Τ1]ς ταινίας περίπου, ο σωτήρας ΟρέσΤ'Υ)ς

ειναι αυτος που υΠΟσεικνυει στα παΙσια τη σωΤ'Υ)ρια

διά του κινηματογράφου Όπου, ως γνωστόν, οι μύθοι διαΤΎJρoύνται κονσερβα.:ρισμένοι σε κουτιά, απ' όπου

μπορεί να.: τους α.:νασύρει ο πάσα.: ένα.:ς και να τους «ζε­

στάνει» πίσω α.:π' το φα.κό ΤΎJς μ.ηχαν~ς πpoβoλ~ς

όποια ώρα θέλει, ~ μάλλον ότα.:ν το κρίνει σκόπιμο κα.ι α.:να.:γκα.ίο Σ' ένα κομμάτι φιλμ που βρίσκουν στα

και γρά.μμα.τα, α.δυνατούν προς το πα.:ρόν να.: ζήσουν τον μεγάλο κα.:ι σωτήριο μύθο ΤΎJς τέχνης, κυ­

pί~ς ΤΎJς τέχν'Υ)ς τού κιν'Υ)μα.:τογράφου, όπου τα «ζω­