nazismos kai ergatike taxe - sergio bologna

Πρόκειται για τη διάλεξη που έδωσε ο Sergio Bologna στο συνέδριο που διοργα- νώθηκε στο Εργατικό Κέντρο του Μιλάνο στις 3 Ιουνίου 1993, με αφορμή τα 60 χρό­νια από την άνοδο του Χίτλερ σ

Nazismo e Classe Operaia 1933-1993,

Ν ΑΖΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΤΙΚ Η ΤΑΞΗ

Κ ΡΙΣΗ , Κ ΡΑΤΟΣ Π ΡΟ Ν Ο ΙΑ Σ ΚΑΙ Α Ν ΤΙΦ Α Σ ΙΣΤ ΙΚ Η ΒΙΑ

Σ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Τ Ο Υ Μ ΕΣΟΠΟΛΕΜ ΟΥ

Εργατική Τάξη κυκλοφόρησε από τις εκδό­ σεις antifa scripta σε 1.000 αντίτυπα τον

Σεπτέμβριο του 2011

Πρόκειται για τη διάλεξη που έδωσε ο Sergio Bologna στο συνέδριο που διοργα- νώθηκε στο Εργατικό Κέντρο του Μιλάνο στις 3 Ιουνίου 1993, με αφορμή τα 60 χρό­νια από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία

Η αναπαραγωγή του κειμένου για κινηματι­κούς σκοπούς είναι ελεύθερη Σε αυτή την περίπτωση θα εκτιμούσαμε την αναφορά

σε τούτη την έκδοση

μετάφραση από τα αγγλικά: άλκης, βαγγέλης επιμέλεια, σελιδοποίηση: άγγελος, πόλυ

εάν αυτός νικήσει Και ο εχθρός αυτός δεν έχει σταματήσει να νικά Walter Benjamin, θέσεις για τη φιλοσοφία της ιστορίας, 1940

Πρόλογος των εκδόσεων antifa scripta 13Εισαγωγή των Sergio Bologna και Primo Moroni 27

Οι εργάτες που ψήφισαν τον Χίτλερ: ο νέος ιστορικός ρεβιζιονισμός 39

Η ιστορική έρευνα στη Γερμανία σήμερα 42Καταναγκαστική εργασία στη ναζιστική περίοδο: παραδείγματα έρευνας 45

Η δουλειά του Timothy Mason και η διαμάχη μεταξύ των Γερμανών ιστορικών 47

Το κίνημα των ιστορικών της καθημερινότητας 52

Η διαμάχη πάνω στον “εκσυγχρονισμό” 58

Η δομή του εργατικού δυναμικού στο τέλος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης 62

Το παζλ των μικροεπιχειρήσεων 65

Το Κομμουνιστικό Κόμμα και οι άνεργοι εργάτες 67

στα πρώτα μέτρα της χιτλερικής κυβέρνησηςγια τη βιομηχανία 126Βιβλιογραφικό σημείωμα 161

σ τικού Κ όμ μ α τος Γ ερ μ α ν ία ς (KPD) α π ό την άλλη,

1923 έω ς τις α ρ χ έ ς του 1930, 92 ερ γά τες σ κοτώ θη ­καν κα ι 239 τρ α υ μ α τίσ τη κ α ν α π ό “φ α σ ίσ τες” (ξέ­

χ ω ρ α α π ό τις α ντίσ τοιχες α π ώ λειες που α π ο δ ό θ η ­καν σ την ασ τυνομία) Ό σ ο για τις υ π ό λ ο ιπ ες ο ρ γ α ­

νώ σεις, τ α μέλη τω ν Stalhelm που έπ εσ α ν στη μ ά χ η

ενα ντίον του κομ μουνισ μού σ ύμφ ω να με μ ια π η γή

υ πολ ογίζονται σε 26, ενώ η Reichsbanner έχασ ε 13

μέλη μεταξύ του 1924 κα ι του 1928'

ό μ ω ς, ο α ρ ιθ μ ό ς τω ν θ υ μ ά τω ν α υ ξά ν ετ α ι δ ρ α μ α τ ι­

κά Τ ο NSDAP α ν α φ έ ρ ε ι 17 ν εκ ρ ο ύ ς κα ι π ά νω α ­

π ό 2 500 τ ρ α υ μ α τίες το 1 9 3 0 ,4 2 ν εκ ρ ο ύ ς κα ι 6.300

τρ α υ μ α τ ίε ς το 1931· τα α ν τίσ το ιχα ν ο ύ μ ερ α γ ια το τελ ευ τα ίο έτος προ το ύ ο Χ ίτλ ερ κ α τα λά β ει τη ν ε­

σ η μ α σ ία ς τη ς, υ π ή ρ ξε μ α κ ρ ό χ ρ ο ν η , π ικ ρ ή κα ι α ιμ α τ η ­

τικ ή ήττα του 1933 Αυτή ε ίν α ι η ισ το ρ ία που θέ λ ει να

α φ η γ η θ ε ί ο Μ πολόνια Μ όνο που υ π ά ρ χ ε ι ένα ζή τη μ α Αντί να ξεκ ιν ή σ ει με αυ τό που θ α ’λεγε κ α νείς π ω ς εί­

ν α ι “το ζο υ μ ί”, δ η λ α δ ή με τη σ υ ν α ρ π α σ τικ ή π α ρ ά θ ε σ η

τω ν ε π ε ισ ο δ ίω ν τη ς α ν τιφ α σ ισ τικ ή ς β ία ς, το κείμ ενο ξεκ ιν ά ει με μ ια α π ρ ό σ μ ε ν η κ ρ ιτικ ή α ν α δ ρ ο μ ή στην

ισ το ρ ιο γ ρ α φ ία τ η ς π ε ρ ιό δ ο υ , έ π ε ιτα ε κ τιμ ά τ η ν “τε χ ν ι­

σ ο π ο λ έμ ο υ, α κ ολού θω ς σ υν εχίζει με μ ια π ε ρ ιή γ η σ η

δη μ ο κ ρ α τία τ η ς Β α ϊμ ά ρ η ς κα ι μ όνο κ α τό π ιν κ α τα λ ή ­γει να α σ χο λ ε ίτα ι με τ ις μ ά χ ε ς σ το δρ ό μ ο

ν ή θω ς ά ρ ρ η τ η π α ρ α δ ο χ ή αυ τώ ν τω ν σ υζητήσεω ν είν α ι ότι η κ α τα σ τ ρο φ ή του κ ρ ά το υ ς π ρ ό ν ο ια ς που εξελίσ σ ε­

τ α ι γύρω μ α ς, έχε ι σ αν α ιτ ία α π λ ά κα ι μόνο τη θέλ η σ η

τω ν αφ εν τικ ώ ν γ ια π ε ρ ισ σ ό τ ερ α κ έρ δη , τη δ ίψ α για

οι κρα τικές δαπάνες για τη ν Π ρόνοια μπορούν τα υ ­ τόχρονα να είνα ι δαπάνες γ ια την ά μυ να ( )5

Αν λ ο ιπ ό ν σ ύμ φ ω να με τον Κ α φ έν τζις τα “ερ γο σ τά σ ια εξόν τω σ η ς” έ φ τα σ α ν στο μ έγισ το τη ς π α ρ α γ ω γ ή ς κα ι

τ η ς π α ρ α γω γικ ό τη τά ς του ς κ α τά τη δ ιά ρ κ ε ια του Δ ευ­τέρου Π α γ κ ο σ μ ίο υ Π ο λ έμ ου, το κείμενο του Μπολόνια

μ ά ς μ ε τα φ έ ρ ε ι σ τα π ρ ώ τα δ ια τα κ τ ικ ά π ε ιρ ά μ α τ α γύρω

α π ό τη ν “ο ρ γ ά ν ω σ η τη ς π α ρ α γ ω γ ή ς ” ω ς ο ρ γ ά ν ω σ η τ η ς εξόντω σ ης Κ αι μ α ς α π ο κ α λ ύ π τε ι ότι οι α π α ρ χ έ ς τω ν

ε ρ γο σ τα σ ίω ν ε ξό ν τω σ η ς δ ε ν ή τα ν “σ τρ α τ ιω τ ικ έ ς ”,

αλ λά “π ο λ ιτικ έ ς”: θ α τις β ρούμ ε σ το “κ ρ ά το ς Π ρ ό ­

ν ο ια ς ” τη ς δ η μ ο κ ρ α τία ς τη ς Β α ϊμ ά ρ η ς, σ τις ν ο μ ο θ ε ­

σ ίες που το κα τα σ κ εύ α σ α ν κ α ι στο ερ γα τικ ό δυ ν α μ ικ ό που το λειτουργού σε

ψ η θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε λ οιπόν ν α υ π ο π τ ευ θ ε ί κ α νείς ότι ε ί­

ρ α με τό σ ο π ά τα γ ο γύρω μα ς 'Ο τι α υ τό που εξελίσ σ ε­

τ α ι σ ή μ ε ρ α δεν ε ίν α ι α π λ ά κα ι μ όνο η “ε γ κ α τά λ ε ιψ η ”

Π ρ ά γ μ α τι β έβ α ια , αυ τή η δ ια δ ικ α σ ία β ρ ίσ κ ε τα ι σε ε ­ξέλ ιξη κα ι α φ ο ρ ά τις λ ειτο υ ρ γ ίε ς που ε μ ε ίς έχουμ ε συ­

πα ίδ ε υ σ η , τη σ ύνταξη) κα ι οι ο π ο ίες , όντω ς, όλο κα ι

π ε ρ ισ σ ό τ ερ ο κα ταλή γου ν σ τον κ ά λα θο τω ν α χρήσ τω ν

Ό σ ο ό μ ω ς α υ τό το π έ τα μ α σ τα σ κ ο υ π ίδ ια θ α εξελίσ σ ε­

τα ι, το κ α π ιτα λ ισ τικ ό κρ ά το ς δεν θ α ε γ κ α τα λ ε ίψ ε ι την ενα σ χό λ η σ η με τη ν α ν α π α ρ α γ ω γ ή τ η ς ε ρ γα τικ ή ς δ ύ ν α ­μης Μ όνο που όλο κα ι π ε ρ ισ σ ό τ ερ ο θ α ενν ο εί α υ τή τη δια δ ικ α σ ία με τον α ν ά σ τρ ο φ ο τρ ό π ο που θ α δο ύ μ ε να

π ε ρ ιγ ρ ά φ ε τ α ι π α ρ α κ ά τω γ ια τη ν π ε ρ ίπ τω σ η τ η ς “δ η ­

μ ο κ ρ α τικ ή ς ” Γ ε ρ μ α ν ία ς του μ ε σ οπολ έμ ου

Ο ι πο λ ιτικ ές σ υ ν έπ ειες α υ τή ς τη ς θ έ σ η ς ε ίν α ι σ η μ α ­ντικές Γ ια τί αν τη ν υ ιο θετή σ ο υ μ ε δεν μ π ο ρ ο ύ μ ε π ια

να ε λπ ίζου μ ε σε α υ τό που ε λπ ίζου ν οι δ ιά φ ο ρ ε ς ε κ φ ά ν ­

σ εις τη ς α ρ ισ τε ρ ό ς, σ την ε π ισ τρ ο φ ή δ η λ α δ ή σ το π α ­ρελθόν του κ ρά τους Π ρ ό ν ο ια ς ω ς α γ α θ ο ύ π α τέ ρα Αυ­

τ έ ς οι ε π ο χ έ ς έχουν π ε ρ ά σ ε ι α ν ε π ισ τρ ε π τί, οι α ν τιλ ή ­

ψ ε ις τω ν κα π ιτα λ ισ τικ ώ ν κρα τώ ν σ χε τικ ά με τη ν α ν α ­

π α ρ α γ ω γ ή τ η ς ε ρ γ α τικ ή ς δ ύ ν α μ η ς α λλά ζουν δ ίχ ω ς γυ­ρισ μ ό , α κ ριβ ώ ς γ ια τί σ τη β ά σ η του ς δ ε ν β ρ ίσ κ ο ντα ι α ­

πλ ά τα κ τικ ές εμ π νεύσ εις ό π ω ς η “δ ίψ α γ ια α κ ό μ η π ε ­

ρισ σ ό τερ ο κ έ ρ δ ο ς ” ή η α ν α ζή τη σ η τ η ς “α π ο τε λ ε σ μ α τι-

κ ό τ η τα ς ”, αλ λά η ανά γκη για την α ναπ αραγω γή τη ς ε ρ ­

γα τικ ή ς δύνα μ ης στους καιρούς τη ς κ α π ιτα λισ τικ ή ς κ ρ ί­ σης κα ι α υ τή ε ίν α ι μ ια σ τρ α τη γικ ή α νά γκ η , που δεν ε κ ­

είν α ι σ υ ν υφ α σ μ έν η με τη ν ισ το ρ ικ ή π ε ρ ίο δ ο πο υ δ ια ­νύει το κ α π ιτα λ ισ τικ ό σ ύσ τη μ α κοινω ν ικ ή ς ο ρ γ ά ν ω ­σης Τ α ό σ α εξελίσ σ οντα ι γ ύρ ω μ α ς δεν έχουν γ υ ρ ι­

τα ι γ ια το ν γ υ ρ ισ μ ό ε ίν α ι οι κ α τά ρ ε ς, τ α π α ρ α κ ά λ ια

κα ι η ε π ίκ λ η σ η τη ς “λ ο γικ ή ς ”

Μ α θα ίνου μ ε λ ο ιπ ό ν κ ά τι α π ό α υ τό τ ο ισ τορικό β ιβ λί­ο: ότι ο δ ρ ό μ ο ς γ ια να π ολ εμ ή σ ουμ ε τη ν κ α τά ρ ρ ευ σ η του κ ρά τους Π ρ ό ν ο ια ς δεν ε ίν α ι η α ν α ζή τη σ η τρ ό π ω ν

ε π ισ τρ ο φ ή ς σ το κα π ιτα λ ισ τικ ό π α ρ ελ θό ν Α πό τη ν ά λ ­

λη, κα νένα ισ τορικό β ιβλίο - κ ι εδώ που τ α λ έμ ε κ α νέ­

σ τός” δ ρ ό μ ο ς τ η ς τα ξ ικ ή ς π ά λη ς Αυτό είν α ι έ ρ γο για του ς σ η μ ερ ινο ύ ς αν θ ρ ώ π ο υ ς, έ ρ γο γ ια το σ η μ ε ρ ινό

πρ ο λ ε τα ρ ιά το Ο Μ πολόνια α π ό τη μ ε ρ ιά του, μ π ο ρ ε ί

να μ α ς π ε ρ ιγ ρ ά φ ε ι ο ρ ισ μ έ να α π ό τ α ε π ίτ η δ ε ς ξ ε χ α σ μ έ ­

να ε π ε ισ ό δ ια τ η ς πολ ύ χρο ν η ς α ν τιφ α σ ισ τικ ή ς μ ά χ η ς που σ υν τά ρ α ξε τ η Γ ερμ α ν ία α π ό το 1925 έω ς τ ο 1933

Ό π ω ς α π ο δ ε ικ ν ύ ετ α ι, εκείν η η α ν τιφ α σ ισ τικ ή μ ά χ η

ή ταν λυσ σ α σ μ ένη κα ι σ υν ειδη τή Δ όθη κε α π ό ε ρ γά τε ς

κα ι α ν έ ρ γο υ ς που γ ια να ηττη θ ο ύ ν χ ρ ε ιά σ τη κ ε η ε π ι­στρά τευσ η ολ όκλ ηρου του κρατικ ο ύ κ α ι π α ρ α κ ρ α τ ι­κού μ η χα ν ισ μ ο ύ Σ ή μ ερ α δ ε ν μ π ο ρ ε ί κα ν ν α ελ π ίζε ι

ισ το ρ ία δ ε ν επ α ν α λ α μ β ά ν ε τα ι Μ ας μ έν ει μ όνο η κλη­

ρ ο ν ο μ ιά τω ν ξεχα σ μ ένω ν α δ ελ φ ώ ν που α ν τιμ έ τω π ο ι με

σ υνταγή γ ια τ η χ ρ ή σ η α υ τή ς τ η ς κ λ η ρ ο ν ο μ ιά ς, εκτός

α π ό εκ ε ίν η πο υ μ α ς υ π έ δ ε ιξ ε ο Β άλτερ Μ πέν τζα μ ιν στη δ ια θ ή κ η του: ότι δ η λ α δ ή , όσ ο ε ίν α ι α λ ή θ ε ια ότι η

ισ το ρ ία δ ε ν ε π α ν α λ α μ β ά ν ε τα ι, άλλο τόσο· α λ ή θ ε ια ε ί­

ν α ι ότι το κ ά θε φ ο ρ ά π α ρ ό ν σ χη μ α τίζ ει ασ τε ρ ισ μ ο ύ ς

με τις ε π ο χ έ ς που π α ρ ή λ θ α ν Ε ίν α ι δ ικ ή μ α ς δου λ ειά

ν α δια κ ρ ίν ο υ μ ε του ς α σ τε ρ ισ μ ο ύ ς κα ι ν α κ α τα λ α β α ί­νουμ ε τ ι μ α ς διδά σ κ ο υ ν <

Σε κ ά θε π ε ρ ίπ τω σ η , ό π ω ς κα ι ν α ν α ι οι ερ μ η ν ε ίε ς

μ α ς , τ ο β ιβ λίο του Μ πολ όν ια ε ίν α ι γ ε μ ά το τέτο ιο υ ς

ασ τερ ισ μ ο ύς

antifa scripta 9/2011

3 Δεν είναι εδώ ο τόπος να αναφερθούμε σε αυτή τη συζή­τηση θ α αρκεστούμε να αναφέρουμε ότι στους βασικούς

βας, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Yale και ο Νίκος Μα-

τεροι τακτικοί α ρθρογράφοι του ελληνικού τύπου και ειδικά της φιλόξενης “Καθημερινής”, που με ορισμένες τιμητικές ε­ξαιρέσεις αντιμετωπίζουν μάλλον χαμηλότερης ποιότητας α­ντίλογο α π ’ ό,τι οι Γερμανοί τους συνάδελφοι Μια καλή α­

στα ίδια σημεία που κυκλοφορεί το βιβλίο αυτό.5.· George Caffentzis, “T he Work/Energy Crisis and the

Apocalypse”, στο Midnight Notes, Midnight Oil: Work, Energy, War, 1973 - 1992, Autonomedia, 1992, σελ 227 Ο τονισμός

στο πρωτότυπο

Τ ο κυρίως κείμενο μεταφράστηκε από τα αγγλικά Η εισα­γωγή των Σέρτζιο Μπολόνια και Πρίμο Μορόνι [Primo Moroni] μεταφράστηκε από τα ιταλικά Από τα ιταλικά με­ταφράστηκε και το βιβλιογραφικό σημείωμα με το οποίο κλείνει το βιβλίο Αυτό το βιβλιογραφικό σημ'είωμα είναι γραμμένο το 1993, οπότε θα μπορούσε να είναι πιο επίκαι­

ρο και βέβαια πάσχει από έλλειψη της πιο προσιτής για εμάς

για δυο λόγους Πρώτον, γιατί απαριθμεί τα '“μη πανεπιστη­μιακά ερευνητικά κέντρα” που βοήθησαν στην έρευνα, περι- γράφοντας ένα φαινόμενο ενδιαφέρον και εντελώς άγνωστο

πως δείχνει τον τεράστιο βαθμό στον οποίο, ακόμη και ένα μικρό σχετικά βιβλίο, πρέπει να αντλεί και να βασίζεται στη δουλειά άλλων Είναι κι αυτή με τον τρόπο της μια χρήσιμη

ελληνικό φαινόμενο του “μοναδικού συγγράμματος" έχει αρ­χίσει να παρατηρείται και στα εγχώρια κινηματικά πράγμα­

τα με όλες τις ζοφερές συνδηλώσεις του Μοναδικό ελαφρυ-

του καθόλου συγγράμματος, η γνωστή και ως “κούτρα”

τω ν S ergio B ologna κα ι P rim o M o ro n i

Σ τα τέλη του Γ ενάρη με α ρ χ έ ς Φ λ ε β ά ρ η του 1993, ε φ η ­

μ ε ρ ίδ ες, π ε ρ ιο δ ικ ά κα ι τη λ ε ο π τικ έ ς ε κ π ο μ π έ ς β ρ ή κ α ν την ε υ κ α ιρ ία ν α πα ρ α θ έ σ ο υ ν β ια σ τικά τις α π ό ψ ε ις του ς

γ υρω α π ό τη ν ά ν ο δ ο του Χ ίτλερ σ την εξουσ ία Ή τ α ν η

ε ξηκοσ τή ε π έ τε ιο ς α π ό αυτό το σ η μ α ν τικ ό γεγον ός και στην κοινή γ νώ μη δεν ε ίχε α κ ό μ η κ α τα λα γιά σ ει η τ ρ ο ­

μ ε ρ ή εντύπ ω ση που είχε πρ ο κ α λ έ σ ε ι το κύ μ α νεοναζι-

σ τική ς κα ι ξε ν ο φ ο β ικ ή ς β ία ς το ο π ο ίο είχε σ υν τα ρ ά ξει την ε π α ν εν ω μ έν η Γ ερ μ α ν ία σ το δ εύ τερ ο μισ ό του 1992 και είχε ε π ισ η μ α ν θ ε ί με τον π ιο ε μ φ α τικ ό τρ ό π ο α π ό

χε ε π ιλ έ ξε ι να τη ν αγ ν ο ή σ ει Κ ατ’ α υ τόν τον τ ρ ό π ο , ο

κ ίνδ υνος μ ια ς α ν α β ίω σ η ς του νεο ν α ζισ μ ο ύ σ τη Γ ε ρ μ α ­νία μ π ο ρ ο ύ σ ε να γ ίν ει α ν τιλ η π τ ό ς εντός ενός ευρ ύ τε­ρου π λ α ισ ίου · δεν υ π ή ρ χ α ν π ε ρ ισ σ ό τ ερ ο ι λ όγοι α ν η σ υ ­χία ς α π ό όσ ους υ π ή ρ χ α ν τ α π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν α χρ ό ν ια

Ο ι έρ ευ ν ες που ε ίχ α μ ε χ ρ η σ ιμ ο π ο ιή σ ε ι σε εκ ε ίν η τ ην εκδ ή λω σ η , ε π ε σ ή μ α ιν α ν ένα κ ο ινω νιολ ογικό γεγον ός που α ξίζ ε ι τη ν π ρ ο σ ο χ ή μα ς: το 50% τω ν νέω ν που

ν αντι σ το δ ε ξ ιό ε ξτρ ε μ ισ μ ό , όσ ο κα ι α π έν α ν τι σ τις δ ιά ­

φ ο ρ ε ς μ ο ρ φ έ ς ολ ο κ λ η ρ ω τικ ή ς δια κ υ β έ ρ ν η σ η ς

Α υτοί ο ι μ ελ ετη τές, ό λ οι το υ ς α ξιο σ έ β α σ τε ς μ ο ρ φ έ ς του δυ τικ ού α κ α δ η μ α ϊκ ο ύ κόσ μου , α π ο δ ο μ ο ύ ν το σύ­

σ τη μ α κα νόνω ν πο υ μ έ χ ρ ι π ρ ό τ ιν ο ς δ ιε ίπ ε τη ν ισ το ρ ι­

κή μ ν ή μ η του Ε θνικοσ οσ ιαλισ μ ού Ε ίν α ι β έ β α ια α λ ή ­

π α ρ α δ ε ιγ μ ά τω ν που β ρ ίσ κ ο ντα ι στο κέν τρο τω ν π ο λ ι­τισ μ ικ ώ ν α π ο σ κ ευ ώ ν τη ς ν έα ς ε υ ρ ω π α ϊκ ή ς μ ε σ α ία ς τ ά ­ξης Η ά ρ ρ η τ η π ρ ο ϋ π ό θ ε σ η που β ρ ίσ κ ε τα ι σ τη β άση

α υ τή ς τ η ς δ ια δ ικ α σ ία ς είν α ι α κ ριβ ώ ς η ά ρ ν η σ η τω ν

π α λιώ ν π α ρ α δ ε ιγ μ ά τω ν πά νω σ τα ο π ο ία ε ίχε δ ια μ ο ρ ­

φ ω θ ε ί η ισ το ρ ικ ή μ ν ή μ η κα τά τη δ ιά ρ κ ε ια τ η ς α ν τ ιφ α ­σισ τικ ή ς πά λη ς

ιτειο-“α ν α θ ε ω ρ η τέ ς ” π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να α π ο δ ε ίξ ο υ ν ότι ο Ε θν ι­

κ οσ ο σ ια λισ μ ό ς ή τα ν ένα φ α ιν ό μ ε ν ο π ε ρ ισ σ ό τ ερ ο ε ρ ­

γ α τικ ό π α ρ ά μ ικ ρ ο α σ τικ ό Σ υ νεπ ώ ς, ο ι ν εα ρ ο ί ερ γά τε ς που β ρ ίσ κ ο ντα ι σ ή μ ε ρ α μετα ξύ τω ν ν εοναζισ τώ ν δεν

α π ο τελο ύ ν π α ρ ά γ ο ν τα ρ ή ξ η ς , αλλά π α ρ ά γ ο ν τα σ υνέ­

χ ε ια ς με το π α ρ ελ θό ν

Αυτού του ε ίδο υ ς η α ν ά γ νω σ η του ν αζισ τικ ού φ α ιν ό ­μενου δ ε ν α π έ χ ε ι πολύ α π ό τη ν ιδ έα ότι το “ερ γα τικ ό

κ ρ ά τ ο ς ” τ η ς π ρ ώ η ν α ν α το λ ικ ή ς Γ ε ρ μ α ν ία ς θ α π ρ έ π ε ι

ν α θ ε ω ρ ε ίτα ι ο π ρ α γ μ α τικ ό ς κλη ρ ο ν ό μ ο ς του χ ιτλ ε ρ ι­κού κα θεσ τώ τος, εν π ά σ η π ε ρ ιπ τώ σ ε ι πολύ π ε ρ ισ σ ό τ ε ­

κα νείς ν α τ α α μ φ ισ β η τή σ ει εύκ ολα· π α ρ ό λ α α υ τά , η α ­

νά γνω σ η κ α ι η ε ρ μ η ν ε ία το υ ς ε ίν α ι π ε ρ ίπ λ ο κ ο π ρ ό β λ η ­

μ α Δεν ε ίν α ι π ά ν τα α λ ή θ ε ια ότι ο ι α ρ ιθ μ ο ί μιλούν α π ό

σ μ ένες α ν α λ ο γίες με το π α ρ ελ θ ό ν , είτε α υ τές π ρ ο έ ρ χ ο ­ντα ι α π ό το υ ς ισ το ρ ικ ο ύ ς “α ν α θ ε ω ρ η τέ ς ”, είτε α π ό τ ην

τα ρ ιχ ε υ μ έ ν η ισ το ρ ικ ή μ ν ή μ η , θ α π ρ έ π ε ι να ξα να νοί- ξου με τ η δ ια μ ά χ η γ ύρω α π ό τη ν ισ το ρ ία του Ε θν ικ ο σ ο ­σιαλ ισμ ού

Θ α π ρ έ π ε ι όμ ω ς να το κά νουμε με “π ά θ ο ς π ολ ιτικό”,

με εκείνο το ε ίδ ο ς δ ια νο η τικ ή ς έντασ ης που χ α ρ α κ τη ρ ί­ζει όσ ους γνω ρίζου ν ότι διεξ ά γου ν μ ια μ ά χ η πρ ώ τα και

κ ύ ρια πολ ιτική Κ αι εδώ β ρίσ κ ετα ι τ ο ζήτη μ α Η σ η μ ε ­ριν ή ισ το ρ ιο γ ρ α φ ικ ή κουλτούρα είν α ι μ ια κουλτούρα

α κ α δ η μ α ϊκ ή Μ π ο ρ ε ί λο ιπ ό ν “π ά θ ο ς πολ ιτικ ό ” ν α χ α ­

ρ α κ τ η ρ ίζε ι τον π ρ α γ μ α τικ ό κόσ μο, αλλά η λεγάμ ενη

π α ν ε π ισ τη μ ια κ ή έρευ ν α είν α ι το μ α κ ρ ιν ό τε ρο π ρ ά γ μ α

α π ό α υ τό το π ά θ ο ς που μ π ο ρ ε ί να φ α ν τα σ τε ί κανείς.Για ν α κ α τα λά β ο υ μ ε κα λύ τερα α υ τό το σ η μ ε ίο μ π ο ­

ρο ύ μ ε ν α σ κεφ τούμ ε το π α ρ ά δ ε ιγ μ α του Μ ιλάνο, μ ια ς

πό λ η ς ό π ο υ β ρ ίσ κ ουμ ε τη ν έ δ ρ α ούτε λ ίγο ούτε πολύ πέντε ξεχω ρισ τώ ν π α νε π ισ τη μ ίω ν , κα ι μ α ζ ί ν α σκε-

του σ κα ν δά λ ου Τ α ντζεντόπολ ι*, τη δ ε κ α ετ ία τ η ς “α ν τι­

π ρ ο σ ω π ευ τικ ή ς δ η μ ο κ ρ α τ ία ς ” πο υ τώ ρ α ε π ιδ ε ικ ν ύ ε ι ό ­

λη τη μ ιζ έ ρ ια τη ς μ έσ α κα ι έξω α π ό τ ις α ίθ ο υ σ ες τω ν δικ α σ τη ρ ίω ν Γ ια τί ά ρ α γ ε ο υ δ έ π ο τε ο α κ α δ η μ α ϊκ ό ς κόσ μ ος του Μ ιλάνο δ ε ν κ α τέδ ειξε το γεγο ν ό ς ότι το

κο μ μ α τικ ό σ ύσ τη μ α α φ ά ν ιζε α ρ γ ά α ρ γ ά τ όσ ο τη δ η μ ο ­

ρε σ ίε ς σ υμβ ούλου, έντα ξη στο μισ θο λ ό γ ιο δ ιε φ θ α ρ μ έ ­νων π ολ ιτικώ ν κα ι επ ιχ ε ιρ ή σ ε ω ν σε α π ο σ ύ νθ ε σ η -αυτό είν α ι όλο κι όλο πο υ έχουμ ε ν α θ υ μ ό μ α σ τε α π ό τον μι-

λ ανέζικο α κ α δ η μ α ϊκ ό κόσ μο τ η ς δ ε κ α ετ ία ς του ’80

Σ τη π ρ ο σ π ά θ ε ιά μ α ς να ξα ν α ν ο ίξο υ μ ε τη δ ια μ ά χ η γύρω α π ό τη ν ισ το ρ ία του Ε θν ικοσ οσ ια λισ μ ού στη

Γ ερ μ α ν ία κα ι ε ιδ ικ ά γ ύρω α π ό τ η σ χέσ η του Ν αζισ μ ού

σ υμβ ου λές, υλικό πο υ π ρ ο έ ρ χ ε τα ι α π ό τη σ κ έψ η ά λ ­λων Για ν α τ α β ρούμ ε όλα α υ τά , δ ε ν α π ευ θ υ ν θ ή κ α μ ε

π ρ ω θυ που ργώ ν και στην ε μφ ά νισ η του Μ περλουσ κόνι Η λέ ­

ξη “Tangentopoli” μ π ο ρ ε ί να μ ετ α φ ρ α σ τεί κατά λέξη ως “ Μι- μίζα) (σ.τ.μ)

κά κ α ι ένα ιτα λικ ό Για ν α ο ρ γ α ν ώ σ ο υ μ ε τη σ υζήτησ η δεν α π ευ θ υ ν θ ή κ α μ ε σε κ ά π ο ια α π ό τ ις φ ρ ά ξ ιε ς τ η ς μι-

β ιβ λιο θή κ ες τω ν ιδ ρ υ μ ά τω ν του ς, όσ ο κα ι τ ις δικ έ ς του ς, ε π έλ εξ α ν κα ι φ ω το τ ύ π η σ α ν υλικό κα ι π α ρ είχα ν

σ υμ β ο υ λές κ α ι π α ρ α τ η ρ ή σ ε ις Π ρ ο φ α ν ώ ς β έ β α ια , στην αν ά γ νω σ η κ α ι τη ν ε π ε ξ ε ρ γ α σ ία του υλικού α κ ο ­

λ ο υ θή σ α μ ε τ η δ ικ ή μ α ς ε ρ μ η ν ε ία η ο π ο ία ε νδ ε χο μ έ ­

νω ς δεν σ υ μ φ ω νε ί με τ ις α ν τίσ το ιχε ς τω ν ερευ νητώ ν που μ α ς β ο ή θη σ α ν

Ε ίμ α σ τε ε π ίσ η ς ευγν ώ μ ον ες στον Δ ρα Χ ανς Π έ τε ρ

Χ έμ πελ [H a n s P e te r H ebel], δ ιευ θυ ντή του Ινστιτούτου Γκέτε του Μ ιλάνο, σ τον Ρ ικ ά ρ ντο Τ έ ρ τ σ ι [R iccardo

T erzi], γ ρ α μ μ α τ έ α τ η ς C G IL τ η ς Λ ο μ β α ρ δ ία ς, σ τον Αλντο Μ π ο ν ό μ ι [Aldo B onom i], δ ιευ θυ ντή του ερ ευ ν η ­τικ ού ινστιτού του A aster κα ι τ η ς ε π ιθ εώ ρ η σ η ς “ I te r ”,

σ τα μέλη του πολ ιτισ τικού σ υλλόγου του C alusco κα ι

C o n c h e tta 18 πο υ μ α ς β ο ή θ η σ α ν να ο ρ γ α ν ώ σ ο υ μ ε τη ν εκδ ήλω σ η πο υ έλα βε χ ώ ρ α σ την α ίθ ο υ σ α B uozzi του

δε ν φ ιλ ο δ ο ξ ε ί να ε ίν α ι ε ξαντλ ητικό Ε λ πίζουμ ε ν α α π ο - τελ έσ ει β ο η θ η τικ ό ε ρ γα λ ε ίο γ ια όσ ους θ α ή θ ε λ α ν να

Μ ιλάνο, που π ά ν τα α κ ο λ ο υ θ ε ί κ α ι υ π ο σ τη ρ ίζε ι τις πρω το β ο υ λ ίες π ου θ ε ω ρ ε ί π ω ς ασ χο λο ύ ν τα ι κ ρ ιτ ικ ά

κ α ι α δ ιά λ λ α κ τα με το ν α ζισ τικ ό π α ρ ελ θό ν

Sergio Bologna, Primo Moroni Μιλάνο, 31 Δεκεμβρίου 1993

Οι ε ρ γ ά τ ε ς η ο υ ψ ή φ ισ α ν τον Χ ίτ λ ε ρ : ο νέο ς ισ το ρ ικ ό ς

ρ ε β ιζ ιο ν ισ μ ό ς

Τ α εκ λ ο γ ικ ά α π ο τε λ έ σ μ α τα τ η ς δ ε κ α ετ ία ς του ’30 ά ρ ­χισ α ν ν α γ ίν ο ντα ι α ν τικ είμ ε νο α ν ά λ υσ η ς ή δ η α π ό τις

ρ ιο δ ικ ό Geschichte und Gesellschaft2, ο Φ ά λ τε ρ π α ρ ο υ σ ί­