bệnh tâm thần phân liệt

Khái niệm bệnh TTPLKhái niệm: TTPL là 1 bệnh loạn thần nặng, tiến triển từ từ, có khuynh hướng mãn tính, căn nguyên hiện nay chưa rõ ràng, làm cho người bệnh dần dần tách khỏi cuộc sống

BỆNH TÂM THẦN

PHÂN LIỆT

Tµi liÖu tËp huÊn chuyªn m«n

BS: trÇn träng qu¶ng

BÖnh viÖn t©m thÇn hµ nam

Khái niệm bệnh TTPL

Khái niệm: TTPL là 1 bệnh loạn thần nặng, tiến triển

từ từ, có khuynh hướng mãn tính, căn nguyên hiện nay chưa rõ ràng, làm cho người bệnh dần dần

tách khỏi cuộc sống bên ngoài, thu dần vào thế

giới bên trong, làm cho tình cảm trở nên khô lạnh dần, khả năng học tập làm việc ngày một sút kém,

có những hành vi, ý nghĩ dị kỳ, khó hiểu

Dịch tễ học: Tỷ lệ TTPL khoảng 0,3 – 1% dân số

Tuổi khởi phát: Thường 18 – 40

Tỷ lệ nam/nữ:1,2/1

Biểu hiện bệnh TTPL

Các triệu chứng lâm sàng của TTPL vô cùng phong phú, phức

tạp và luôn biến đổi, biểu hiện trên tất cả các mặt hoạt động tâm thần

1 Rối loạn ngôn ngữ: nghèo nàn, tối nghĩa, khó hiểu; lời nói

ngắt quãng, thêm từ lạ khi nói; lúc nói nhanh, lúc nói

chậm; nói 1 mình; nói hỗn độn đầu gà đuôi vịt, lặp đi lặp lại

2 Rối loạn ý tưởng: Hoang tưởng các loại, TTTĐ

3 Rối loạn tri giác: Ảo giác, hay gặp nhất là ảo thanh

4 Rối loạn cảm xúc: cùn mòn, khô lạnh, hai chiều,…

5 Rối loạn hành vi tác phong: xa lánh mọi người, đi lang

thang, kích động, động tác định hình lặp lại, căng trương lực…

6 Rối loạn ý chí: mất sáng kiến, mất động cơ, k/n học tập

và lao động giảm sút

Rối loạn về nhận thức:

Các giai đoạn bệnh TTPL

1 Giai đoạn báo trước: Thay đổi tính tình, khó thích ứng, mất hứng thú, học tập làm việc giảm sút; đau đầu mất ngủ, dễ căng thẳng;

có người say sưa đọc các loại sách triết học,

lý luận viển vông…

2 Giai đoạn toàn phát: biểu hiện các triệu

chứng loạn thần rầm rộ (có thể dương tính hoặc âm tính)

3 Giai đoạn di chứng: nổi bật là cảm xúc cùn mòn, ngôn ngữ nghèo nàn, hoạt động kém,

bị động trong cuộc sống, kém chăm sóc bản thân, 1 số BN sống lang thang

Chẩn đoán bệnh TTPL

Có ít nhất 1 triệu chứng rõ rệt (nếu không rõ

thì phải 2 triệu chứng) trở lên trong các

nhóm triệu chứng sau tồn tại ≥1 tháng:

1. Các RL tư duy: tư duy bị bộc lộ, tư duy vang

thành tiếng, tư duy bị áp đặt, bị đánh cắp…

2. Các hoang tưởng

3. Các ảo giác

4. Rối loạn hành vi

Các triệu chứng âm tính

Phân biệt bệnh TTPL với 1 số bệnh khác

1. Các rối loạn tâm thần liên quan với các sang

chấn tâm lý

2. Các rối loạn cảm xúc: Hưng cảm/trầm cảm có

loạn thần

3. Loạn thần thực thực thể: Loạn thần là hậu quả

của các bệnh nội khoa, nội tiết, nhiễm khuẩn, nhiễm độc, chấn thương và các quá trình tổn thương thực thể khác ở trong cũng như ngoài não

4. Các trạng thái nhiễm độc hoặc cai chất gây

nghiện: rượu, thuốc phiện…

5. Rối loạn loạn thần cấp và nhất thời

Diễn biến của bệnh TTPL

1. Đặc điểm tiến triển mãn tính: 90% BN TTPL

tiến triển mãn tính

2. Đặc điểm tái phát: 95 – 98% BN TTPL tái phát

3. Những nhân tố dẫn đến tái phát TTPL:

- Dùng thuốc an thần kinh không đều đặn theo

chỉ dẫn của BSTT

- Yếu tố nâng đỡ kém: của gia đình, xã hội

- Sang chấn tâm lý: thái độ riễu cợt, trêu ghẹo, xỉ

nhục; phân biệt đối xử; ly hôn; các SCTL khác

có thể có thể thúc đẩy bệnh khởi phát, tái phát hoặc làm bệnh nặng hơn

Các dấu hiệu báo hiệu tái phát

1. Thấy căng thẳng ngày càng tăng

2. Thấy lo lắng viển vông không thể thư giãn

3. Rối loạn giấc ngủ (mất ngủ, rối loạn nhịp thức

ngủ…)

4. Mệt mỏi

5. Dễ kích thích cáu bẳn

6. Hoảng sợ không lý do

7. Thu mình, từ chối giao tiếp, từ chối ăn uống

8. Thờ ơ với mọi người và với bản thân, không tự

chăm sóc

Những phiền toái do người bệnh TTPL gây ra

1 Từ chối điều trị, không chịu uống thuốc theo chỉ dẫn:

- Do bệnh: bệnh chưa khỏi – BN trong trạng thái phủ định bệnh; hoang tưởng bị truy hại, bị đầu độc…

- BN và gia đình cho các thuốc an thần kinh là thuốc ngủ, thuốc độc có hại cho người bệnh → tự động bỏ thuốc, dễ làm cho bệnh tái phát và ngày càng nặng hơn

- Do tác dụng phụ của thuốc khi dùng thuốc kéo dài: run, chậm chạp, cứng đờ, táo bón, nhìn mờ… gây trở ngại trong sinh hoạt, giao tiếp của BN

- Do BN và gia đình cảm thấy phiền toái khi phải uống thuốc hàng ngày kéo dài

Những phiền toái do người bệnh TTPL gây ra

2 Bỏ nhà đi lang thang

Là 1 tình trạng hay gặp ở những BN bị bệnh kéo

dài, BN trở nên mãn tính, bỏ nhà đi lang thang không mục đích, không có mục đích, sống vạ vật

→ cần chuyển BN đến trạm hoặc BV tâm thần để khám, điều chỉnh thuốc và quản lý

Bỏ nhà đi còn có thể do BN còn tồn tại các triệu

chứng như ảo thanh ra lệnh → BSTT khám và chỉ định thuốc chữa triệu chứng phù hợp

3 Phá phách, công kích người xung quanh

Những phiền toái do người bệnh TTPL gây ra

4 Không chịu ăn uống, không nói:

Ảo giác chi phối: ảo giác vị giác (BN cảm thấy mùi tanh hôi, mùi trứng thối…trong thức ăn), ảo thanh

ra lệnh không cho BN ăn

Hoang tưởng bị hại, bị đầu độc, tự buộc tội

Trạng thái căng trương lực bất động: BN nằm im,

không ăn, không nói

5 Tự sát:

Do hoang tưởng: phản ứng với hoang tưởng hoặc bị hoang tưởng chi phối

Ảo thanh ra lệnh, bình phẩm, mạt sát, chê bai

Trầm cảm sau phân liệt

Điều trị bệnh TTPL

thức được bệnh TTPL, chấp nhận bệnh, cảm

thông và quan tâm đến mặc cảm của BN; tránh căng thẳng và mâu thuẫn trong gia đình và cộng đồng

dụng chủ yếu cho các BN mãn tính tại cộng đồng

Phòng bệnh TTPL

Căn nguyên TTPL chưa rõ ràng nên phương pháp

phòng bệnh tuyệt đối chưa có cơ sở chắc chắn

• Rèn luyện cho trẻ em tính tập thể, biết cách

thích ứng với môi trường và các điều kiện khó

khăn của cuộc sống

• Theo dõi những người có yếu tố di truyền để

phát hiện sớm và điều trị sớm

• Tiếp tục theo dõi BN sau khi ra viện, kiên trì điều

trị củng cố và tích cực chữa các bệnh cơ thể,

tránh cho BN quá căng thẳng, mệt mỏi, lao động quá sức để đề phòng bệnh có thể tái phát

Phục hồi chức năng tâm lý xã hội và lao động

nghề nghiệp cho BN TTPL

PHCN là quá trình, là cơ hội tạo cho Bn TTPL bị

thiệt thòi đạt được mức độ tối ưu về chức năng sinh hoạt, giao tiếp, tâm lý xã hội, lao động

nghề nghiệp trong cộng đồng

Lý do phải PHCN cho BN TTPL:

BN sau khi được điều trị, có thể hết triệu chứng rối loạn tâm thần nhưng vẫn không làm việc

được, nội tâm bất hạnh

BN TTPL có khuynh hướng mãn tính, người bệnh ngày càng tách rời, xa lánh xã hội, khó hoà

nhập với cộng đồng

Xã hội cũng có xu hướng xa lánh, bỏ mặc BN, cho

BN là người không có khả năng giúp ích cho xã hội

Phục hồi chức năng tâm lý xã hội và lao động

nghề nghiệp cho BN TTPL

Người làm công tác PHCN:

- Dựa vào cộng đồng

- Cán bộ địa phương, cán bộ y tế xã phường, cộng tác viên tâm thần, hội viên chữ thập đỏ

Cách PHCN:

- Giải thích cho gia đình, cho BN hiểu thế nào là

bệnh TTPL

- Chấp nhận BN TTPL, lập các chương PHCN tâm lý, lao động nghề nghiệp cho từng BN TTPL

- Giải thích tại sao phải uống thuốc, uống như thế nào

- Hướng dẫn cho họ biết các tác dụng phụ của thuốc

- Giúp gia đình biết cách ứng xử với những biểu hiện bất thường của BN

Theo dõi tác dụng phụ của Aminazin tại

cộng đồng

1. Dị ứng

2. Tác động trên tim mạch: nhịp nhanh, hạ huyết

áp thế đứng

3. Các rối loạn vận động:

Bất động: cảm xúc thờ ơ, ngủ gà nhưng không ngủ

thực sự, nét mặt ít biểu cảm, nhìn cố định, lời nói đơn điệu

Bất động tăng trương lực: tăng trương lục cơ (uốn

sáp, giữ nguyên dáng, gối không khí…); run khi nghỉ và run tư thế, nhịp chậm, tăng khi xúc

động, mệt mỏi

Tăng động: bồn chồn, đứng ngồi không yên

Loạn động muộn: xuất hiện khi dùng ATK kéo dài