Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến

Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến

Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến

Tài liệu hướng dẫn cán bộ chuyên ngành Việt Nam

Martha J Garrett

Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế trực tuyến

Trường Đại học Y tế công cộng, INASP, và INFORM

Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến

Tài liệu hướng dẫn cán bộ chuyên ngành Việt Nam

Tái bản có sửa chữa và mở rộng, 3/ 2011

Martha J Garrett, INFORM Với các đóng góp từ Các thành viên nhóm Giảng viên chính quốc gia Việt Nam

Biên soạn cho chương trình

‘Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế trực tuyến’ Hoạt động hợp tác giữa Trường Đại học Y tế công cộng, Việt Nam,

Mạng Ấn phẩm khoa học quốc tế (INASP), và Mạng tài liệu và nguồn thông tin trực tuyến quốc tế (INFORM)

Mục lục

Lời nói đầu

Về tài liệu này i

Về INFORM & CERTIOREM ii

Về chương trình Thông tin y tế cho Việt Nam viii

Giới thiệu Khám phá truy cập bạn đã có 1

Phát triển các kỹ thuật tìm kiếm và kỹ năng máy tính 7 Tìm kiếm tư liệu Tìm kiếm và lưu tài liệu tham khảo 12

Xây dựng chuỗi tìm kiếm 21

Tìm kiếm tài liệu tham khảo dạng bài báo 26

Truy cập toàn văn các bài báo 36

Tìm kiếm tài liệu tham khảo dạng sách và tài liệu xám 61 Truy cập toàn văn sách và tài liệu xám 64 Truy cập tài liệu bằng các cách khác 72

Tìm kiếm các thư mục và tài liệu tham khảo 73

Sử dụng WWW Di chuyển trên Web & tìm kiếm các trang Web 76 Tìm kiếm các nguồn thông tin chuyên ngành tại các trang tin cậy Tìm kiếm thông tin tại WHO, NIH, & NLM 87

Tìm kiếm thông tin về các chuyên ngành 95 Tìm kiếm thông tin theo vùng 134

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ các mục đích chuyên môn Tìm kiếm thông tin hỗ trợ EBM 140

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ giảng dạy 146

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ nghiên cứu 150

Tìm kiếm thông tin về việc tìm tài trợ 160

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ cách viết và truyền thông 163

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ phát triển chuyên môn 166

Và để giúp bạn nhớ The INFORM Sourcebook Rap 170

i

Về tài liệu này

Hỗ trợ phát triển các kỹ năng thông tin ở Việt Nam

Đây là bản cập nhật của cuốn tài liệu đã được biên soạn trước đây cho chương trình ‘Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế’ tiến hành tại Việt Nam trong giai đoạn 2009-2011 Chương trình có sự hợp tác giữa Trường Đại học Y tế công cộng, tổ chức từ thiện Anh INASP (International Network for the Availability of Scientific Publications),

và INFORM (International Network for Online Resources & Materials) với hỗ trợ kinh phí từ Atlantic Philanthropies

Về tác giả và bằng cấp của tác giả

Cả nguyên bản và tái bản của cuốn tài liệu này đều được viết bởi Martha J Garrett, giảng viên chính của INFORM đồng thời là giám đốc của CERTIOREM— tổ chức từ thiện phi lợi nhuận của Thụy Điển, nơi hiện điều hành chương trình INFORM Đề xuất về một số trang web của Việt Nam đưa ra trong cuốn tài liệu này được đóng góp bởi các thành viên của Chương trình Giảng viên chính quốc gia Việt Nam Đặc biệt cảm ơn chị Nguyễn Thị Thu Hằng, nguyên cán bộ thư viện tại Trường Đại học Y tế công cộng, về những đóng góp xuất sắc của chị cho bản biên soạn lần đầu

Martha Garrett được đào tạo ở Hoa Kỳ, có bằng cử nhân sinh vật học của trường Wellesley College và bằng tiến sĩ về động vật học tại University of North Carolina-Chapel Hill Sau một thời gian làm về sinh vật biển, bà bắt đầu làm việc trong lĩnh vực phát triển quốc tế từ năm 1985 và sức khỏe quốc tế từ 1993 với vai trò tư vấn cho WHO ở mảng tương lai y tế Bà đã dạy về động vật học tại University of North Carolina, nhân sinh thái học tại Göteborgs Universitet ở Thụy Điển và làm việc 15 năm với tư cách giảng viên và nghiên cứu viên về sức khỏe bà mẹ và trẻ em quốc tế tại Uppsala University, Thụy Điển Sau khi bắt đầu quan tâm tới các vấn đề thông tin y học, bà nhận được bằng đại học từ Trường Khoa học thông tin và Thư viện Thụy Điển Kể từ năm 2004 bà làm việc chuyên

về truy cập thông tin y tế và đến đào tạo tại Châu Phi, Châu Á, NIS và viết hơn 35 cuốn tài liệu hướng dẫn INFORM cho cán bộ y tế ở nhiều nước thu nhập thấp và trung bình thấp

Về sao chép và phân phát các tài liệu này

Các cán bộ y tế nhận được cuốn tài liệu này đều được khuyến khích chia sẻ thông tin tới những người khác trong lĩnh vực y tế, nhằm hỗ trợ xây dựng nên năng lực tìm kiếm thông tin ở Việt Nam Tất cả các tài liệu hướng dẫn của INFORM đều không giữ bản quyền, cả

ở dạng in trên giấy và dạng số hóa Chi tiết có tại đường dẫn: Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License Tóm lại, cuốn tài liệu hướng dẫn này có thể được sao chụp và chia sẻ mà không có bất cứ giới hạn nào, trừ việc mua bán Hình thức và nội dung bên trong phải được giữ nguyên như bản gốc Không được có bất cứ thay đổi hoặc bổ sung nào Các bản dịch có thể bổ sung thêm tên người dịch nhưng phải giữ nguyên tên tác giả

Người đọc muốn chia sẻ bản số của cuốn tài liệu này có thể tải và lưu dạng pdf từ trang INFORM (http://www.inform-network.org) và gửi cho đồng nghiệp, sinh viên hoặc phát miễn phí dưới dạng đĩa CDs

Tuy nhiên, cách tốt hơn là gửi qua thư điện tử cho mọi người đường dẫn tới trang INFORM và khuyến khích họ tải và lưu tại máy tính của mình cuốn tài liệu này Với cách này, người dùng sẽ quen thuộc hơn với trang INFORM và có thể vào đây thường xuyên

để xem các cập nhật của cuốn này cũng như các tài liệu hướng dẫn khác Một lợi thế nữa

là tại INFORM chúng tôi có thể thấy sự quan tâm từ phía Việt Nam tăng lên thể hiện qua

số lượt vào trang web tăng Không hề có yêu cầu phải đăng ký để sử dụng trang web hoặc

để tải tài liệu, cũng như không có việc thu thập thông tin từ người vào trang web

Hãy chia sẻ đường dẫn tới trang INFORM và tới cuốn sách này

Thông tin cũng giống như tình yêu- càng cho đi nhiều, bạn sẽ càng được nhận lại

nhiều

Liên quan đến ngôn ngữ và bản tiếng Việt

Các nguồn tin được mô tả trong cuốn tài liệu này chủ yếu bằng tiếng Anh, thứ ngôn ngữ quốc tế chủ yếu trong truyền thông khoa học, bao gồm cả y học Các nguồn tin nhằm giúp người đọc củng cố tiếng Anh được đề cập trong chương về phát triển nghề nghiệp

Theo kế hoạch, việc dịch cuốn tài liệu này sang tiếng Việt sẽ được tiến hành như hoạt động cuối cùng của chương trình quốc gia Việt Nam Bản dịch tiếng Việt sẽ được đưa lên mạng vào đầu tháng 5/2011, tại trang của thư viện HSPH (http://www.hsph.edu.vn/library/node/69) và tại http://www.inform-network.org

Về nội dung

Những chủ đề được đưa ra trong cuốn tài liệu tập huấn INFORM được quyết định chủ yếu dựa trên phản hồi từ những người đọc trước Khi người dùng tin yêu cầu hỗ trợ tìm kiếm thông tin về những chủ đề cụ thể, chúng tôi tiến hành nghiên cứu về những nguồn tin sẵn

có và viết mô tả về chúng Những yêu cầu bổ sung chủ đề cho những lần tái bản sau đề nghị liên lạc với tác giả, Martha Garrett, tại địa chỉ cung cấp ở chương sau

Hầu hết các nguồn tin trong cuốn sách này đều đáp ứng được ba tiêu chí sau:

 Chúng phải được miễn phí cho người dùng Có một số rất ít nguồn yêu cầu trả tiền nhưng vẫn được đưa vào đây vì không có nguồn miễn phí nào thay thế

 Chúng phải liên quan tới Việt Nam Chỉ các nguồn tin mà các cơ quan hoặc cá nhân người Việt Nam được phép truy cập mới được đưa vào đây Hầu hết chúng đều để phục vụ cho khai thác ở những nước như Việt Nam

 Chúng phải có chất lượng về mặt chuyên môn Phần lớn các nguồn tin ở đây đều của các tổ chức lớn hoặc được liệt kê tại những cổng thông tin được điều hành cẩn thận Chúng tôi đã cố gắng hết sức để chỉ lấy những nguồn thông tin lâm sàng nếu chúng là những nguồn thông tin dựa trên bằng chứng, và những nguồn thông tin khác nếu được chỉ dẫn và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế

Tuyên bố về mục đích sử dụng và tuyên bố về từ chối

Cuốn tài liệu tập huấn này không phải là sách giáo trình y khoa hoặc y tế công cộng và không nhằm mục đích được sử dụng như một nguồn hàng đầu về thông tin y tế Thay vào

đó, nó là hướng dẫn phục vụ cho các bác sĩ và cán bộ y tế, giúp họ tìm kiếm được những nguồn thông tin chất lượng cao trên Web

Chúng tôi giả định rằng những người đọc tại Việt Nam sẽ sử dụng máy tính được trang bị phần mềm MicroSoft, quen thuộc với Google và có thể cả EndNote Những giả thiết này hoàn toàn không dựa trên việc những công cụ trên được ưa thích hơn những công cụ thay thế khác, mà dựa trên những quan sát- được thực hiện ở nhiều địa phương khác nhau trên khắp Việt Nam trong vài năm qua- về những công cụ hiện đang được các cán bộ y tế Việt Nam sử dụng

Tác giả, INFORM, cũng như CERTIOREM đều không chịu trách nhiệm về giá trị của các thông tin có trên các trang web được đề cập trong cuốn sách này Những tài liệu, cũng như tất cả những nguồn thông tin lấy được thông qua cuốn sách phải được các chuyên gia y tế đánh giá cẩn thận trước khi áp dụng vào giảng dạy, nghiên cứu, hoạch định chính sách cũng như thực hành lâm sàng

Khi làm nghiên cứu cho cuốn tài liệu này cũng như những tài liệu tập huấn khác, đôi khi tác giả đã gặp phải những trang web có thông tin tốt nhưng dường như lại có vấn đề về an ninh mạng Những trang như vậy đều không được đưa vào tài liệu Tuy vậy, tác giả, INFORM, và CERTIOREM đều không thể đảm bảo rằng tất cả các trang đều an toàn Cá nhân người dùng nên có những biện pháp nhằm đảm bảo máy tính của mình được bảo vệ hoàn toàn nhờ những chương trình chống vi rút, trojan và các đe dọa an ninh mạng khác

Chúng tôi chưa hề nhận được bất cứ phàn nàn nào từ người dùng về những địa chỉ web trong tài liệu tập huấn Nếu bạn gặp vấn đề ở bất cứ trang nào—yêu cầu trả tiền đối với những nguồn tin được thể hiện là miễn phí, tài liệu số bị ảnh hưởng, sử dụng sai các thông tin cá nhân được cung cấp khi đăng ký, hoặc những rắc rối khác- hãy cho chúng tôi biết!

Mối quan hệ với những trang và tổ chức được liệt kê

Cả tác giả lẫn INFORM/CERTIOREM đều không có bất cứ quan hệ về tài chính hay lợi ích nào với các tổ chức được đề cập trong tài liệu tập huấn, ngoài một số ngoại lệ sau: CERTIOREM đang có một dự án chờ IDRC phê duyệt; tác giả và/hoặc INFORM đã từng được nhận các hợp đồng hoặc trước đó có hoạt động đào tạo cho WHO, the World Bank,

the Multilateral Initiative for Malaria, INASP, Ipas, và Médecins Sans Frontières

Văn phòng HINARI tại WHO đã cho phép INFORM có được mật khẩu HINARI để đi đào tạo tại các nơi và phục vụ cho các yêu cầu nghiên cứu để có thể viết được các nội dung về HINARI trong cuốn tài liệu này và các tài liệu khác Rất cảm ơn vì điều này!

Về các câu chuyện

Ngoài câu chuyện ngụ ngôn về những chiếc chìa khóa bị thất lạc, tất cả các truyện khác đều là thực- thật đáng kinh ngạc phải không nào? Tuy nhiên, các tình tiết đã được thay đổi nhằm bảo vệ quyền riêng tư của những người liên quan

v

Về INFORM & CERTIOREM

Công việc của INFORM

INFORM (International Network for Online Resources & Materials) hỗ trợ sự phát triển bằng cách cung cấp đào tạo tại chỗ về tìm kiếm thông tin cho các nước thu nhập thấp và trung bình thấp Các nhóm đối tượng chủ yếu bao gồm bác sĩ lâm sàng, những nhà nghiên cứu, giáo viên, người hoạch định chính sách, nhân viên y tế cộng đồng trong mảng y, cũng như cán bộ thư viện và chuyên gia thông tin trong lĩnh vực này INFORM cũng có kinh nghiệm tập huấn thông tin về các chủ đề khác, bao gồm quyền con người, luật quốc

tế, toán và vật lý

Nơi INFORM làm việc

INFORM được đặt tại tổ chức phi quyền lợi Thụy Điển có tên là CERTIOREM, với một mạng lưới các cộng tác viên và đơn vị hợp tác ở nhiều nước, tất cả đều làm việc nhằm

‘bắc cầu cách biệt thông tin’ Chương trình được thành lập tại Khoa sức khỏe bà mẹ và trẻ

em quốc tế, trường Đại học Uppsala, dưới sự điều hành của Giáo sư Gunilla Lindmark

Kể từ khi bắt đầu năm 2004, INFORM đã tổ chức các hội thảo đào tạo tại Estonia, Latvia, Lithuania, Ukraine, Nam Phi, Tanzania, Kenya, Zambia, Uganda, Rwanda, Ethiopia, Ghana, Burkina Faso, Afghanistan, Pakistan, Sri Lanka, Việt Nam, Ấn Độ, và Trung Quốc Hai hội thảo đào tạo đa ngành cấp vùng đã được INFORM tổ chức cho các nhà nghiên cứu ở Châu Phi Chúng tôi đã nhận được yêu cầu tổ chức tập huấn từ hầu hết các nước đã từng tổ chức hội thảo INFORM như Zimbabwe, Mozambique, Somaliland, Sudan, Botswana, Nigeria, Bangladesh, Nepal, Lào, và Cam pu chia

Trong lĩnh vực y tế, các hoạt động chủ yếu của INFORM bao gồm một chương trình đào tạo ‘dồn dập’ cấp quốc gia kéo dài qua một số năm tại Việt Nam, hiện nay đã đào tạo được cho hàng ngàn bác sĩ, một dự án Châu Phi mở rộng cung cấp đào tạo thông tin tại các trung tâm nghiên cứu sốt rét, và một dự án khu vực cho những nhà nghiên cứu y tế ở Tây Phi Ngoài ra, hai chương trình lớn đang trong quá trình lập kế hoạch, một ở Châu Á

và một ở Châu Phi INFORM cũng phát triển các chương trình tập huấn thông tin y tế cho các cán bộ chuyên môn của các tổ chức như Chữ thập đỏ Thụy Điển, văn phòng Châu Âu của Tổ chức Bác sĩ không biên giới Ở Thụy Điển, INFORM đào tạo cho những nhà nghiên cứu và học viên nghiên cứu được mời đến từ những nước thu nhập thấp về truy cập dành cho họ tại nơi làm việc tại quê nhà

Ai là đối tác và cộng tác viên của INFORM

Nhiều hội thảo của INFORM đã được phối hợp thực hiện với INASP (International Network for Availability of Scientific Publications), một tổ chức đặt tại Oxford, và chương trình hợp tác với nhiều nhóm và đơn vị khác nhằm tăng cường truy cập thông tin trong bối cảnh quốc gia đang phát triển INFORM cũng có quan hệ mật thiết với cộng đồng thư viện quốc tế

Tập huấn INFORM luôn luôn được tổ chức với sự cộng tác của một đơn vị đối tác, đó có thể là một trường đại học, bệnh viện, tổ chức nghề nghiệp, bộ hoặc tổ chức phi chính phủ Phương pháp cộng tác của chúng tôi được hình tượng hóa trong lô-gô với hình hai người nắm tay nhau

Tập huấn của INFORM bao quát những gì

Tập huấn INFORM bao quát được toàn bộ các nguồn thông tin trực tuyến hiện có ở quốc gia tổ chức tập huấn, chú trọng vào các tài liệu miễn phí hoặc được trả phí trước Ở những nước đủ điều kiện truy cập các tạp chí toàn văn miễn phí từ các chương trình truy cập bao cấp quốc tế hoặc các bố trí theo quốc gia, học viên học cách sử dụng truy cập đó và nếu cần, được hỗ trợ đăng ký cho đơn vị của họ

Nội dung cụ thể phụ thuộc vào trọng tâm của hội thảo Thông thường, nhiều chục nguồn

cụ thể được giới thiệu và thực hành Các nguồn tin thường được giới thiệu trong các hội thảo cho cán bộ y tế có thể kể đến:

 Medline/PubMed, bao gồm các vấn tin lâm sàng, các giới hạn và bộ lọc toàn văn miễn

phí;

 WHO, NIH, và các chị em như K4Heath với vai trò là những nguồn cung cấp ấn phẩm

chính;

 GFMER và National Guideline Clearinghouse về các hướng dẫn lâm sàng;

 FreeMedicalJournals, Highwire, OpenJ-Gate, DOAJ, và những trang web khác cung

cấp danh sách tạp chí truy cập miễn phí;

 INASP/PERii, cung cấp truy cập trả trước tới các tạp chí hàn lâm ở nhiều quốc gia;

 HINARI, AGORA, và OARE: qua đó người dùng ở hầu hết các nước thu nhập thấp có

thể truy cập tới nhiều triệu bài báo toàn văn từ các tạp chí hàn lâm quốc tế hàng đầu;

 Cochrane và các trang EBM khác về tổng quan hệ thống

 Essential Health Links và những trang khác cung cấp các bộ liên kết có quản lý;

 FreeBooks4Doctors, medicalstudent.com, và những nguồn khác cung cấp sách điện tử

miễn phí;

 Các nguồn về thống kê, tài liệu nghiên cứu và giảng dạy, hình ảnh y khoa…

Với mỗi hội thảo, INFORM soạn thảo một tài liệu tập huấn từ 100-200 trang, bao quát các nguồn tin trực tuyến liên quan đến chủ đề đào tạo Học viên được nhận cuốn sách này cùng bản in của bài giảng PowerPoint, các bài tập phát tay và một đĩa CD với các tập tin tương ứng

Tất cả các tài liệu đào tạo của INFORM đều không giữ bản quyền để học viên có thể sao chép và phân phát cho đồng nghiệp và sinh viên của họ và có thể sử dụng chúng trong các

vii

Điều làm nên sự khác biệt trong đào tạo của INFORM

INFORM không phải là chương trình tập huấn thông tin duy nhất hoạt động ở các nước đang phát triển Tuy nhiên, đây là chương trình duy nhất tổ chức tập huấn đáp ứng được tất cả những tiêu chí sau:

 Được dạy tại chính những đơn vị yêu cầu đào tạo

 Không chỉ dành cho các chuyên gia thông tin mà còn tới người dùng tin;

 Gồm cả những thực hành kiểu cầm tay chỉ việc tại máy tính;

 Bao quát đầy đủ các nguồn thông tin mà nước đó được phép truy cập; và

 Tập trung theo chủ đề

Công việc của INFORM được chi trả ra sao

CERTIOREM và chương trình INFORM đều phi lợi nhuận, nhưng tất cả những chi phí đào tạo đều phải được chi trả Các đơn vị có nhu cầu tập huấn nên tính đến các nguồn kinh phí Tập huấn INFORM đã được đưa vào một loạt các chương trình nghiên cứu và xây dựng năng lực tài trợ bởi các cơ quan phát triển INFORM cũng nhận được những hợp đồng từ INASP, Sida, Viện Raoul Wallenberg, International Science Programs, the Multilateral Initiative on Malaria, Tổ chức Bác sĩ không biên giới, Hội chữ thập đỏ Thụy Điển, và Ngân hàng thế giới, cũng như các tài trợ từ Virtual IT Faculty và Khoa Y tại Đại học Uppsala, Swedish Programme for Information and Communication Technology in Developing Regions (SPIDER), và Swedish InDevelop Foundation

Làm cách nào liên hệ được với INFORM

Những ai muốn có thêm thông tin hoặc muốn tổ chức tập huấn nên liên hệ với Martha Garrett hoặc Anders Wändahl hoặc vào trang web của INFORM tại địa chỉ dưới đây

Email:anders.wandahl@ki.se, anders.wandahl@inform-network.org

Web address: http://www.inform-network.org

Về chương trình thông tin y tế Việt Nam

Chương trình thông tin y tế quốc gia Việt Nam, tên chính thức là ‘Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế’ được thực hiện nhằm xây dựng một nhóm các giảng viên với kỹ năng nâng cao trong giảng dạy về các nguồn thông tin trực tuyến sẵn có cho các chuyên gia y tế ở Việt Nam Trong số nhóm giảng viên còn theo chương trình đến cuối cùng, có 6 bác sĩ y khoa và 10 cán bộ thư viện, nhiều người trong số này có bằng cấp nâng cao ở nước ngoài

Chương trình được khai mạc vào tháng 3 năm 2009 với hai tuần đào tạo về các nguồn tin trực tuyến chuyên ngành về y tế và sức khỏe, tập trung vào những nguồn giá trị mà các cơ quan ở Việt Nam được phép truy cập miễn phí Hai đợt đào tạo tiếp sau vào tháng Năm và tháng Sáu năm 2009 cung cấp các kiến thức cơ bản về giáo dục học, thư viện học chuyên ngành và tổ chức quản lý hội thảo

Những giảng viên chính (Master trainers) đã hoàn thành tốt những khóa đào tạo căn bản này sau đó tự mình tiến hành các khóa đào tạo với sự hỗ trợ từ các cố vấn Tính đến cuối chương trình vào tháng 3 năm 2011, các giảng viên chính đã tự đào tạo được khoảng 1400 sinh viên y khoa bậc đại học và sau đại học, cùng các nhà nghiên cứu, giảng viên và bác sĩ lâm sàng

Các đơn vị tham gia chương trình bao gồm: Đại học Y tế công cộng, Đại học Y Huế, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch, Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Y Dược Cần Thơ, cùng các trung tâm học liệu tại Thái Nguyên, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ CIMSI, NACESTI, và Đại học Văn hóa cũng cử đại diện tới tham dự các lớp đào tạo căn bản

Chương trình có sự hợp tác của ba đối tác: Tổ chức từ thiện Anh INASP (International Network for the Availability of Scientific Publications), Tổ chức của Thụy Điển INFORM (International Network for Online Resources & Materials), và trường Đại học Y

tế công cộng tại Việt Nam Kinh phí được tài trợ bởi Atlantic Philanthropies

Các điều phối chương trình bao gồm anh Martin Belcher từ INASP, Tiến sĩ Martha Garrett từ NFORM, và chị Nguyễn Hải Hà từ trường Đại học Y tế công cộng Martin Belcher và Rebecca Bailey phụ trách đào tạo về giáo dục học, thư viện học và quản lý Tiến sĩ Martha Garrett chịu trách nhiệm đào tạo về các nguồn thông tin trực tuyến Chị Hải Hà là điều phối quốc gia và lo tổ chức những vấn đề trong cả nước Chị và tiến sĩ Martha Garrett cũng đồng thời là những cố vấn cho các giảng viên chính trong cả nước,

và tới các đơn vị của nhóm giảng viên ít nhất hai lần trong suốt chương trình để quan sát quá trình đào tạo của họ, đưa ra những hỗ trợ và khuyến nghị Chị Shampa Nath, một chuyên gia nhiều kinh nghiệm về sức khỏe quốc tế, đã tiến hành đánh giá sâu Cô Margaret Law, Phó giám đốc thư viện đại học, chịu trách nhiệm về hợp tác quốc tế tại Đại học Alberta, Canada giảng về quảng bá thư viện trong kỳ họp tổng kết dự án Xin cảm ơn những phiên dịch xuất sắc đã hỗ trợ chúng tôi trong nhiều hội thảo khác nhau

Mặc dù chương trình đã chính thức kết thúc, chúng tôi vẫn đang lập kế hoạch cho việc tiếp tục ‘tiếp cận’ tới các mảng khác của lĩnh vực y tế ở Việt Nam Các giảng viên đều hi

ix

Thông tin liên lạc của nhóm giảng viên chính Việt Nam

Nguyễn Hải Hà Đại học Y tế công cộng halib_hsph@yahoo.com.vn Martin Belcher INASP, Anh/Thụy Điển mbelcher@inasp.info Martha J Garrett INFORM, Thụy Điển martha.garrett@kbh.uu.se Ngô Huỳnh Hồng Nga Trung tâm học liệu Cần Thơ nhhnga@ctu.edu.vn

nhhngalrc@gmail.com Nguyễn Thi Hải Yến Đại học Y Dược Cần Thơ haiyenydet@yahoo.com.vn

Lê Hoàng Mỹ Đại học Y Dược Cần Thơ

Trần Thanh Xuân Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí

Ngô Thị Nghiệp Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch ngonghiep @yahoo.com;

ngonghiep@pnt.edu.vn

Lê Tố Hạnh Trung tâm học liệu Đà Nẵng tohanhvn@gmail.com

Tôn Nữ Phương Mai Trung tâm học liệu Huế tonmaivn14@gmail.com

Vũ Thị Yến Hồng Trung tâm học liệu Thái Nguyên vyhong@lrc-tnu.edu.vn Nguyễn Hoài Nam Trung tâm học liệu Thái Nguyên nhnam@lrc-tnu.edu.vn Nguyễn Thị Thu Hằng Đại học Y tế công cộng ntth4@hsph.edu.vn

Trần Thị Thu Vân Đại học Y tế công cộng ttv@hsph.edu.vn

Pham Quynh Trang Đại học Y tế công cộng pqt1@hsph.edu.vn

com Margaret Law Đại học Alberta, Canada margaret.law@ualberta.ca

Khám phá truy cập bạn đã có

Bạn là một cán bộ y tế ở Việt Nam Vì bạn sống ở đây, chứ không phải ở một nước phát triển cao nào khác, bạn có thể cho rằng mình ít có được các quyền truy cập vào những thông tin chuyên ngành trực tuyến như sách điện tử, các hướng dẫn lâm sàng, các bài báo nghiên cứu hay các tài liệu giảng dạy Tuy nhiên, trên thực tế, nhờ một loạt các chương trình quốc tế mà bạn được truy cập miễn phí tới rất nhiều những thông tin này

Bạn là một cán bộ làm việc trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam

Vô cùng nhiều các nguồn thông tin miễn phí, nhưng lại dễ bị bỏ qua

Rất khó để tính được giá trị của các nguồn thông tin trực tuyến miễn phí đối với những cán bộ y tế như bạn, nhưng chắc chắn con số đó sẽ vượt hơn mức hàng triệu đô la mỗi năm Những nguồn thông tin này bao gồm hàng triệu bài báo toàn văn từ các tạp chí quốc

tế, hàng ngàn cuốn sách điện tử miễn phí trong lĩnh vực y học và sức khỏe, các hướng dẫn lâm sàng phục vụ cho việc thực hành dựa trên bằng chứng, những tài liệu giảng dạy miễn phí như các khóa học liệu mở hoặc các bài trình bài

Tuy nhiên vấn đề ở đây lại nằm ở chỗ các thông tin chuyên ngành được miễn phí thường

bị “giấu” và có thể rất khó tìm, và vì thế mà chúng bị bỏ qua Ở tất cả những nước INFORM đã tổ chức hội thảo, học viên thường đến tham dự đào tạo trong tâm trạng hoài nghi với suy nghĩ rằng các thông tin miễn phí chất lượng cao có thể có cho các cán bộ trong ngành ở đâu đó, chứ không phải cho họ khi ở nước họ Sau khi nghe được câu chuyện có thật dưới đây, chúng tôi đã gọi hiện tượng này là “ngồi trên miệng giếng, phàn nàn về việc thiếu nước”

Và đây là một đoạn rap ngắn để giúp bạn nhớ…

“Everyday we hear people cry, We’ve got no info, the well’s gone dry!

Đọc toàn bộ bản Rap ở trang cuối cuốn sách này

Phiến đá ở sân làng: Câu chuyện về nguồn lực bị bỏ qua

Một ngôi làng có vấn đề nghiêm trọng về nước Ngôi làng ở khá xa sông, nhưng nhiều năm trước một trận lụt đã mở dòng chảy mới, chảy qua gần làng trước khi nhập lại vào dòng sông cái Thời gian trôi qua, nhánh sông này bị tắc, và nay dân làng phải mất rất nhiều thời gian mỗi ngày để mang nước từ sông cái về Tình trạng này không thể chịu nổi

và chính quyền đã muốn di dời ngôi làng Giải pháp đào giếng cũng được đề ra, nhưng bị bác bỏ do chi phí và cũng thực sự không cần thiết

Một chuyên gia thủy văn được chính phủ cử đến để thảo luận với những người lãnh đạo trong làng về vấn đề này Hàng ngày chị đi bộ từ chỗ ở đến khu trụ sở của làng Trên đường đi, cô đi qua sân làng và thường dừng lại nói chuyện với dân làng, những người đang ngồi đó bàn tán về chuyện thiếu nước Một ngày nọ, khi đến sân, cô chú ý đến tảng

đá to nơi mọi người thường ngồi Đó là một tảng bê tông tròn, bề ngang chừng 2m, cao gần nửa mét “Đây là cái gì ạ?”, cô hỏi một người dân

“Ồ, đó chỉ là nơi chúng tôi hay ngồi nói chuyện thôi mà”- một người đàn ông trả lời

“Nó ở đây lâu chưa ạ?”- cô tò mò

“Nhiều năm rồi” – một trong những người phụ nữ đáp

Cô chuyên gia thủy văn đề nghị được đưa tới gặp người cao tuổi nhất trong làng, một cụ ông rất già “Khi ông còn trẻ, phiến đá đó đã ở giữa làng chưa ạ?- cô hỏi

“Ồ, không” ông cụ trả lời “Khi tôi còn bé, có một cái hố ở đó, và bọn trẻ con bị cấm không được phép lại gần Rồi sau đó người ta mang thuyền chở tảng bê tông đó tới, và từ đấy bọn trẻ con chúng tôi được phép chơi tại đây.”

Cô chuyên gia thủy văn đưa một nhóm những người tình nguyện khỏe mạnh trở lại sân làng Họ nhấc phiến bê tông sang một bên, và…đó chính là cái miệng giếng Sâu dưới lòng đất, họ tìm thấy một cái giếng hoàn hảo, chứa đầy nước sạch Trong hơn một năm qua, dân làng đã ngồi trên miệng một cái giếng và phàn nàn về việc thiếu nước

Mối nguy hiểm của việc bỏ qua các cán bộ thư viện

Một câu hỏi thường gặp tại các hội thảo của INFORM là: “Tại sao các cán bộ thư viện không nói cho chúng tôi biết cách để truy cập các nguồn thông tin trực tuyến phục vụ cho công việc chuyên ngành?!”

Ồ, đôi khi cán bộ thư viện cũng không làm đúng với vai trò của mình trong trường hợp này Nhưng trong các trường hợp khác, họ cũng đã cố gắng để phổ biến thông tin về các nguồn tin, nhưng người dùng tin lại không chịu lắng nghe

Thông báo không được đọc: Câu chuyện về nguồn lực bị bỏ qua

Một giảng viên INFORM chuẩn bị tới một nước Châu Á Đồng nghiệp đề nghị cô tới gặp nhóm các nhà nghiên cứu vẫn phàn nàn về việc họ không truy cập được bất cứ tạp chí nào “Họ nói là họ chẳng có gì cả,”- người đồng nghiệp giải thích “Tôi hợp tác nghiên cứu với họ, và họ đã email cho tôi, đề nghị chuyển các bài báo cho họ qua đường fax Nhưng tôi không chắc lắm về quy định bản quyền, tôi cũng không muốn họ lệ thuộc vào tôi về mặt tài liệu Chị giúp tôi được không?”

Khi giảng viên đó tới nơi, cô đã gặp gỡ các cán bộ thư viện ở một vài trường đại học để chuẩn bị cho hội thảo Họ đã thảo luận về các cách truy cập thông tin hiện có tại các cơ sở đào tạo ở nước này Người giảng viên biết rằng một số các tạp chí có thể truy cập được thông qua INASP/PERI, và các thư viện đã thiết lập một liên hiệp thư viện ở cấp quốc gia

để đăng ký mua các tạp chí khác cho toàn quốc

Để chắc chắn là tất cả mọi người đều biết về những nguồn thông tin giá trị này, liên hiệp

đã gửi cho các đơn vị những thông báo được in trên giấy vàng chóe để mọi người khó có thể bỏ qua!

Sau khi kết thúc hội thảo, người giảng viên liên hệ với nhóm nghiên cứu và hẹn gặp họ Cuộc gặp bắt đầu bằng việc các nhà nghiên cứu thi nhau phàn nàn về việc họ không truy cập được vào các tạp chí Giảng viên không tranh cãi với họ mà chỉ thuyết phục họ ngồi vào máy tính, hướng dẫn họ vào trang của INASP và chỉ cho họ thấy rằng cơ quan họ có thể truy cập được hàng ngàn tạp chí hàn lâm thông qua PERI nếu như họ đăng ký

Mặc dù vui vẻ học, nhưng các nhà nghiên cứu vẫn có điều bực mình “Chúng tôi không sao hiểu nổi mấy cô thủ thư?”, một nghiên cứu viên phàn nàn trong phòng học, “Họ giúp sắp xếp tất cả các truy cập này, nhưng lại không cho ai biết là sao?”

Ngay lập tức, giảng viên INFORM nhìn xuống mặt bàn của nhà nghiên cứu đó và thấy nằm trên đống giấy tờ là bản hướng dẫn màu vàng chói- tờ thông báo từ liên hợp thư viện!

Cô nhặt tờ giấy lên, đưa cho nhà nghiên cứu Anh này có vẻ rất ngạc nhiên nhưng cũng bắt đầu đọc nó

Một phút sau, nhà nghiên cứu ngẩng lên và nói với một nụ cười trên môi: “Hmmmm… có

lẽ chúng tôi nên thôi ca cẩm về việc thiếu truy cập mà nên bắt đầu nói chuyện với các thủ thư của mình và đọc những thông tin mà họ gửi đến cho chúng tôi”

Mối nguy hiểm của việc không đến thăm các thư viện

Ở Thụy Điển, chúng tôi vẫn thường nói “Hãy đào chính nơi mình đứng” Câu này rất phù hợp khi áp dụng trong tìm kiếm thông tin chuyên ngành Các thư viện y tại địa phương của bạn là nơi đầu tiên bạn nên bắt đầu tìm kiếm Lẽ tất nhiên, thư viện là nơi bạn có thể tìm đọc được những cuốn sách và các tạp chí in Không những thế, các thư viện tại địa phương của bạn còn có thể là chỉ dẫn quan trọng tới các nguồn thông tin trực tuyến, bao gồm cả các tạp chí điện tử Thậm chí nếu bạn không thuộc một trường đại học nào, bạn vẫn có thể sử dụng các dịch vụ của thư viện địa phương được

Các tạp chí bị “giấu”: Câu chuyện về những nguồn tin bị bỏ qua

Chương trình HINARI được bắt đầu vào năm 2000, nhằm cung cấp truy cập tới tạp chí cho nhiều quốc gia Chẳng bao lâu sau đó, một bác sĩ nhi khoa từ một trong các nước mới tách ra độc lập của Liên Xô cũ tham gia học một khóa đào tạo của INFORM tại Thụy Điển và được học về HINARI Khi về nước, chị đã liên lạc với thư viện ở cơ quan mình- một trong những trường đại học y hàng đầu của cả nước- và đăng ký để có được tên truy cập và mật mã khai thác HINARI Đồng thời, chị cũng thông báo cho các đồng nghiệp của mình biết và họ đã khai thác rất hiệu quả các tạp chí điện tử của HINARI

Tuy nhiên, đất nước đó càng ngày càng phát triển và chẳng bao lâu họ không còn nằm trong diện được truy cập miễn phí vào HINARI nữa Trước thực tế không còn khai thác được 100 tạp chí hàng đầu về nhi khoa qua HINARI như trước, các bác sĩ nhi tại trường đại học cảm thấy nản Giờ đây họ chỉ đọc được những tạp chí truy cập mở (miễn phí với tất cả mọi người) nhưng thậm chí cũng chỉ tìm được vài nhan đề vì không biết phải tìm chúng ở đâu

Cuối cùng nhóm đã liên lạc với INFORM và tổ chức một hội thảo kéo dài trong 2 ngày chỉ tập trung duy nhất vào các tạp chí truy cập mở

Đêm trước khi đi đào tạo, người giảng viên của INFORM quyết định sẽ kiểm tra trang web của trường đại học y nói trên Mặc dù tất cả đều bằng một thứ ngôn ngữ mà chị không biết, chị đã chọn ra những từ về thư viện (và nháy chuột vào), về các nguồn tin điện

tử (nháy chuột vào), các tạp chí điện tử (nháy chuột!) Kết quả hiện ra một danh sách các tạp chí điện tử được thư viện đăng ký thông qua một hiệp hội quốc gia Danh sách này gồm hàng ngàn tạp chí, trong đó có hơn 100 tạp chí hàng đầu về nhi khoa

Ngày hôm sau, tại trường đại học y có khoảng 30 bác sĩ nhi tập trung để tham dự hội thảo Câu đầu tiên mà giảng viên nói là: “Xin lỗi các bạn, nhưng tôi chưa hiểu rõ lắm Tại sao các bạn lại nói rằng các bạn không có tạp chí nào? Thế hàng ngàn tạp chí y- bao gồm cả những tạp chí về nhi khoa- mà thư viện các bạn mua và để trực tuyến thì sao?

Đáp lại là sự im lặng đến sững sờ của các bác sĩ Không ai trong số những người ngồi đó đến thư viện trong vòng 2 năm trở lại đây, dù là đến trực tiếp hay ghé thăm website Không ai tìm hiểu xem thư viện cung cấp những nguồn thông tin trực tuyến nào

Một giảng viên INFORM được cử tới một đất nước Châu Á để làm việc với các tổ chức phi chính phủ đang tiến hành các dự án giảm tử vong cho bà mẹ và trẻ em trong khu vực Tất cả các NGOs đều có máy tính nối mạng Internet, nhưng họ không biết cách tìm kiếm thông tin liên quan đến công việc của mình Đó cũng là lý do họ mời INFORM tới tổ chức hội thảo để hướng dẫn

Do nước này không đăng ký HINARI nên hội thảo tập trung vào các nguồn thông tin như các bài tạp chí miễn phí, sách điện tử miễn phí, và các tài liệu từ WHO Hội thảo cũng giới thiệu về dịch vụ cung cấp tài liệu miễn phí của chương trình K4Health Các học viên cảm thấy rất hào hứng với các nguồn này, nhưng vẫn chưa thoải mái vì họ không truy cập được vào các tạp chí qua HINARI “Có cách nào khác để chúng tôi có thể đến được các tạp chí này không ạ?” họ hỏi

Giảng viên INFORM suy nghĩ chừng một phút rồi đáp: “Chúng ta đang ở trung tâm của một thành phố lớn, thủ đô của một bang lớn Ở đây chắc hẳn phải có một trường đại học nào đó, phải không nào?

“Ồ, có chứ,”, các học viên nói “Nhưng chúng tôi không thuộc khối hàn lâm Chúng tôi làm việc cho các NGOs, vì thế chúng tôi không thể sử dụng các nguồn thông tin ở các thư viện tại đó được.”

“Hmm Thử xem nào,”, giảng viên nói Rồi cô lên mạng, vào trang web của trường đại học, nháy chuột vào đường liên kết dẫn tới thư viện, và tìm thấy một thông báo như sau:

“Các đối tượng không thuộc trường đại học nhưng có mong muốn được sử dụng các nguồn thông tin tại thư viện có thể đăng ký thẻ mượn bạn đọc ngoài, cho phép truy cập tới tất cả các nguồn thông tin tại đây Mẫu đăng ký có trực tuyến, và phải được nộp lại cho cán bộ thư viện.”

“Ồ,” giảng viên nói “Có vẻ ở đây các bạn có một thư viện rất thân thiện đấy! Các bạn nên đến đó và đăng ký thẻ mượn bạn đọc ngoài đi thôi.”

“Không đâu“, một học viên nói, “Chỉ phí thời gian thôi mà Họ không chịu hỗ trợ chúng tôi đâu Họ sẽ chẳng bảo giờ cấp thẻ cho những đối tượng như chúng tôi.”

Đúng lúc đó, một học viên khác, trông có vẻ rất ngượng ngùng, lôi từ trong ví ra một chiếc thẻ, chính là chiếc thẻ mượn dành cho bạn đọc ngoài của thư viện trường đại học đó

và nói rằng anh ta có nó đã khá lâu rồi (Anh ta chỉ không nói vì sao anh ta lại không bảo cho các đồng nghiệp của mình trong mạng lưới NGO về nguồn lực tại chỗ tuyệt vời này

mà thôi!)

Vấn đề với Google

Rất nhiều cán bộ y tế vào Google khi họ cần thông tin Tiếc rằng Google lại thường bỏ qua những nguồn tốt nhất Ngay cả những người không tin là những thông tin họ cần có thể tìm được qua Google vẫn quay lại tìm kiếm trong Google chỉ bởi vì họ cảm thấy thoải mái ở đó, và vì họ thấy hoảng khi mò mẫm trong những vùng đất chưa được khám phá trên Internet Dưới đây là một câu chuyện mô phỏng theo chuyện ngụ ngôn nổi tiếng của Mulla Nasrudin, minh họa cho vấn đề này

Chìa khóa bị đánh mất

Một người phụ nữ đang đi bộ về nhà trong đêm Khi gần đến khu mình ở, cô nhìn thấy có một bóng người đang bò loanh quanh trên nền đất, trong quầng sáng ngay phía dưới cây đèn đường Thoạt tiên cô cảm thấy hoảng sợ, nhưng rồi nhận ra đó chính là người hàng xóm ở nhà bên Vì vậy, cô đã dừng lại hỏi xem anh ta đang làm gì “Tôi đang tìm chùm chìa khóa của mình”, anh hàng xóm trả lời “Tôi đã làm rớt chúng.”

“Để tôi giúp anh tìm!” Nói rồi cô đi quanh quầng sáng của ánh đèn đường, tìm chùm chìa khóa, nhưng không thấy gì Vài phút sau, cô quay lại phía anh hàng xóm của mình Anh này vẫn đang bò và lần sờ quanh khu đó

“Tôi chẳng thấy chúng đâu”, cô than thở, “Anh có chắc anh làm rớt ở chỗ này không?”

“Không, không!”, anh hàng xóm đáp “Tôi làm rớt ở đằng kia.” Rồi anh chỉ tay vào chỗ bóng tối nằm ngoài quầng sáng của chiếc đèn đường

“Nhưng….nhưng….vậy sao anh lại tìm ở đây?” người phụ nữ hỏi với vẻ bối rối

“Bởi vì chỉ chỗ này mới có ánh đèn mà thôi!“ anh hàng xóm giải thích

Và đây là một đoạn rap ngắn để giúp bạn nhớ…

“Most people look in the places they know Out in the darkness they’re frightened to go”

Đọc toàn bộ bản Rap ở trang cuối cuốn sách này

Phát triển kỹ thuật tìm kiếm và kỹ năng máy tính

Khi tìm kiếm thông tin, bạn sẽ muốn làm sao để việc tìm kiếm của mình vừa nhanh gọn (không đòi hỏi quá nhiều thời gian hay công sức) và vừa hiệu quả (tìm kiếm được những

thông tin hữu ích) Để đạt được những mục tiêu này đòi hỏi phải có những kỹ thuật tìm kiếm tốt cũng như những kỹ năng máy tính phù hợp, và cả sự tập luyện rất cần mẫn nữa!

Các kỹ thuật tìm tin cần rèn luyện

 Thử các công cụ và các nguồn thông tin khác nhau:

Mỗi khi bạn thực hiện việc tìm tin trực tuyến, công cụ hoặc nguồn thông tin hữu dụng nhất cho việc tìm kiếm đó có thể là một công cụ tìm tin, một thư mục, một thư viện số, một cơ sở dữ liệu hoặc một mục lục tra tìm trên máy (OPAC) - tất cả đều được mô tả trong tài liệu này Không có một công cụ nào hay một nguồn tài nguyên thông tin nào luôn giữ vị trí số 1 cả! Hãy suy nghĩ về những gì bạn đang tìm kiếm và bắt đầu bằng việc

sử dụng những gì mà bạn tin là thích hợp nhất nhưng cũng đừng quên thử những phương tiện/nguồn tin khác nữa

 Thử các phép tìm kiếm nâng cao

Nhiều nguồn thông tin trực tuyến cho phép tìm kiếm nâng cao Thử sử dụng nó luôn là một ý hay vì bạn có nhiều khả năng hơn trong việc xây dựng cụm từ tìm kiếm

 Dành thời gian ghi chú một cách cẩn thận

Nếu bạn không thể tài tài liệu trực tiếp về máy tính của mình, đừng quên lấy các thông tin thư mục của tài liệu đó để có thể tìm theo cách khác Hãy đọc chương nói về các trích dẫn

để xem bạn sẽ cần phải lấy được những chi tiết nào Viết những thông tin thư mục này một cách cẩn thận và không dùng những từ viết tắt do bạn tự tạo ra

 Đọc các hướng dẫn hoặc thử nghiệm

Không phải tất cả các nguồn thông tin đều giống nhau Bạn có thể hình dung một hệ thống hoạt động như thế nào bằng cách thử nghiệm hoặc đọc cách hướng dẫn Trong một số trường hợp, thậm chí bạn còn tìm được tài liệu hướng dẫn trực tuyến, cho phép bạn từng bước thực hiện quá trình tìm kiếm thông tin

 Cuộn, nháy chuột, cuộn, nháy chuột, cuộn, nháy chuột

Khi vào một trang web mới, hãy nhớ rằng đôi khi cái bạn cần lại nằm tận cuối trang đó hoặc trên một trang khác Điều đó có nghĩa là bạn phải di chuyển loanh quanh Cuốn xuống tận phía cuối trang Nháy chuột vào một chỗ nào đó và xem nó sẽ dẫn bạn tới đâu Cuộn, nháy chuột! Nháy chuột, cuộn!

 Lưu các tài liệu ở dạng số

Bạn có thể lưu phần lớn các tài liệu trực tuyến vào máy tính hoặc thẻ nhớ USB hoặc một thiết bị lưu trữ khác Nhiều tài liệu ở dạng pdf, nhưng cũng có những tài liệu khác dạng Word, Powerpoint (PPT), hoặc là toàn bộ các trang Web

 Tận dụng các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo

Phần mềm quản lý tài liệu tham khảo giúp xác định, thu thập và quản lý các thông tin thư mục Hãy kiểm tra xem tại cơ quan hay tổ chức của bạn có sẵn phần mềm quản lý tài liệu tham khảo nào không, hoặc hãy thử một trong những phần mềm được cung cấp miễn phí Nếu dành thời gian để sử dụng một chương trình quản lý tài liệu tham khảo, sau này bạn

có thể tiết kiệm được rất nhiều ngày làm việc Chúng tôi sẽ đề cập kỹ hơn trong chương

về tìm kiếm và lưu trữ thông tin,

 Duy trì một thư mục các đường dẫn ưa thích

Hãy tận dụng chức năng Favorites trên Internet Explorer (hoặc Bookmarks trong Mozilla Firefox) để khỏi phải nhập lại các địa chỉ Khi đã có một tập hợp các địa chỉ, bạn cũng có thể chuyển chúng sang các máy tính khác Trong chương về khai thác WWW có hướng dẫn cụ thể Một cách khác là bạn có thể vào Google, tìm ‘online favorites’ hoặc ‘online bookmarks’ để tìm thấy các hệ thống miễn phí cho phép bạn có được tập hợp các đường dẫn ưa thích của mình từ bất kỳ máy tính nào

 Ghi chép các lần tìm kiếm

Bạn nên ghi lại quá trình tìm kiếm, liệt kê những nơi đã tìm, những lệnh tìm đã thực hiện Ghi lại ngày tháng, nguồn tin, các lệnh tìm và các trường đã dùng cũng như kết quả Việc ghi chép này sẽ giúp bạn không bỏ sót những nguồn quan trọng cũng như đảm bảo rằng bạn sẽ không mất thời gian làm lại những phép tìm đã làm trước đó

Tìm kiếm thông tin cũng giống như thành thạo một nhạc cụ Cần phải tập luyện!

 Biết khi nào nên dừng, dành thời gian đọc!

Khi mới bắt đầu, mỗi tìm kiếm đều cho bạn những tài liệu mới Tuy nhiên, sau một lúc, bạn sẽ chỉ tìm thấy những tài liệu đã biết cộng thêm một vài cái khác tương đối liên quan

Đó là lúc nên dừng lại, thu nhận các tài liệu và đọc chúng (thậm chí là đọc đi đọc lại!) Đừng tiếp tục tìm chỉ bởi vì bạn lo bạn có thể bị sót điều gì Không có cách nào để có thể tìm được tất cả các tài liệu đã được xuất bản về một chủ đề cụ thể nào cả

 Nếu mọi việc không chạy, hãy thông báo đến đúng đối tượng

Con người đôi khi làm những việc rất lạ lùng Lấy ví dụ, họ vào một trang web mà họ nghĩ là có thể tìm được thông tin Họ thử tìm trong đó và phát hiện ra rằng nó không hoạt động Và họ bắt đầu phàn nàn- với gia đình, với bạn bè, với đồng nghiệp của họ, và thậm chí, với cả những người lạ, nhưng họ lại không liên hệ với những người đang quản lý trang web đó!

Nếu bạn cố gắng sử dụng một nguồn tin trực tuyến và nó không chạy tốt, hãy gửi thư điện

tử tới những người quản lý web hoặc một ai đó chịu trách nhiệm ở đó, nói cho họ biết về vấn đề bạn đã gặp phải Nếu có thể, hãy gửi kèm ảnh của màn hình để minh họa cụ thể khó khăn của bạn Chụp ảnh màn hình rất đơn giản Trong chương về các nguồn thông tin

hỗ trợ giảng dạy ở phần sau của cuốn sách này có hướng dẫn cách làm và sử dụng chúng

Những người dùng im lặng: Câu chuyện về tầm quan trọng của việc đưa

thông tin phản ánh

Trong một thời gian dài, rất khó để những người sử dụng chương trình HINARI của Tổ chức Y tế thế giới có thể lọc được những bài báo mà họ có thể lấy được toàn văn miễn phí trong Medline/PubMed

Thoạt tiên, người dùng phải đăng nhập vào HINARI trên trang của WHO bằng tên và mật khẩu của họ, rồi nháy chuột vào đường dẫn tới Medline/PubMed Sau đó, tại PubMed, họ phải tạo các lệnh tìm với “bộ lọc kép” để chỉ ra rằng họ chỉ muốn nhận được các tài liệu vừa được cung cấp miễn phí qua HINARI, vừa được cung cấp miễn phí tới tất cả mọi

người Lấy ví dụ, để tìm các bài toàn văn miễn phí về malaria, họ phải nhập:

malaria AND (loprovhinari[sb] OR free full text[sb])

Vào giữa tháng 3 năm 2006, Thư viện Y học Hoa Kỳ (NLM) đã áp dụng một bộ công cụ hạn chế mới cho Medline/PubMed Khoảng một tháng sau đó, một số nhà nghiên cứu Châu Phi tới thăm INFORM Họ chưa từng nghe về HINARI, vì thế một giảng viên đã ngồi vào máy tính và hướng dẫn họ cách khai thác Medline/PubMed qua HINARI Nhưng khi cô nhập bộ lọc kép thì máy tính hiện ra một thông báo rằng hệ thống không nhận diện

được loprovhinari[sb] Điều đó có nghĩa là người dùng HINARI không thể lọc để lấy

được các bài báo do HINARI cung cấp miễn phí cho họ!

Giảng viên INFORM đã gửi thư cho NLM và nhận được phản hồi ngay Người trả lời xin lỗi về vấn đề trên và giải thích rằng PubMed không nhận bộ lọc HINARI vì toàn bộ hệ thống đã có thay đổi từ mấy tuần trước đó

Một điều lạ là trước đó chưa hề có ai phàn nàn Lá thư thông báo lỗi của INFORM là cái đầu tiên NLM nhận được Trong hơn một tháng, tại hàng ngàn trường đại học đăng ký sử dụng HINARI trên toàn thế giới, mọi người đều nhận được thông báo rằng bộ lọc của HINARI không được nhận diện, vậy mà họ chỉ chấp nhận hoàn cảnh mà thôi! Không hề

có ai viết thư cho NLM để thông báo về vấn đề này cả!

Nếu một nguồn tin có trục trặc, hãy gửi thư báo lỗi!

Nếu những người quản lý nguồn tin không biết là bạn đang gặp vấn đề, họ sẽ không

thể khắc phục nó

Nắm vững các kỹ năng tin học khác

http://www.itrainonline.org

Dưới đây là những kiến thức cơ bản bạn cần biết liên quan đến sử dụng máy tính và Internet Nếu chưa biết làm thế nào để thực hiện được những việc này, hãy nhờ một đồng nghiệp (hoặc một sinh viên) dạy bạn Bạn cũng có thể vào những địa chỉ cung cấp các hướng dẫn trực tuyến, ví dụ ItrainOnline

 Mở một trình duyệt Web trên Internet Explorer hoặc Mozilla Firefox

 Nhập một địa chỉ web và kết nối bằng cách nhấn phím Enter

 Khi vào được trang web, hãy kéo màn hình lên/ xuống (cuốn)

 Chuyển từ trang web này sang trang web khác bằng cách nháy vào các liên kết

 Kết nối vào một trang web bằng cách nháy vào liên kết trong văn bản Word hoặc Pdf

 Thêm một địa chỉ trang web vào thư mục favorites/bookmarks và quản lý những liên kết này

 Lưu các trang web

 Tải các tập tin dạng pdf và lưu lại trong máy tính hoặc USB (thẻ nhớ) của bạn

 Lập các thư mục và quản lý các tài liệu bên trong

Một số lỗi thông thường nên tránh trong quá trình tìm kiếm

Lỗi số 1: Sử dụng Google để tìm kiếm những địa chỉ bạn đã có

Nếu bạn đã có một địa chỉ web trong cuốn sách này, bạn có thể truy cập đến địa chỉ đó trên bản điện tử một cách tự động bằng cách nháy chuột vào đường liên kết Nếu bạn tìm thấy một địa chỉ thú vị trong một nguồn nào khác, bạn có thể phải gõ lại địa chỉ đó vào trình duyệt web (Internet Explorer or Mozilla Firefox) Nhưng khi đã có địa chỉ rồi, bạn sẽ không phải dùng Google để tra tìm nữa Làm vậy sẽ rất lãng phí thời gian Tuy nhiên khi địa chỉ đó dài và phức tạp, gồm cả các dấu cách lạ thì dùng Google tìm đến trang web lại

là một cách tiết kiệm thời gian

Lỗi số 2: Nhập sai địa chỉ

Các địa chỉ Web phải được nhập một cách cẩn thận, nếu không nó sẽ dẫn bạn đến trang khác hoặc thông báo rằng không tìm thấy địa chỉ đó Các lỗi thường gặp là:

 Mắc lỗi chính tả

 Sử dụng tên miền sai (edu, gov, com, org, )

 Bắt đầu địa chỉ bằng www dù trong địa chỉ thực không có phần này (ví dụ

www.highwire.stanford.edu, thay vì highwire.stanford.edu)

 Nhập cả dấu ngoặc đơn hoặc dấu chấm hết vào cuối địa chỉ

Mục cuối cùng này cần được nói rõ hơn Đôi khi bạn sẽ gặp một địa chỉ web trong văn bản và nó được để trong dấu ngoặc đơn, như: (www.pubmed.org) hoặc một dấu chấm câu Các ngoặc đơn và dấu chấm câu ở đây không phải là một phần của địa chỉ cụ thể Nếu nhập chúng vào, bạn sẽ nhận được một thông báo rằng không tìm thấy địa chỉ này

Lỗi số 3: Nhập các địa chỉ và chuỗi tìm kiếm vào sai chỗ

Các trình duyệt Web như Internet Explorer và Mozilla Firefox đều có thanh địa chỉ ở phía trên cùng màn hình, nơi bạn có thể gõ địa chỉ vào Các công cụ tìm tin và cơ sở dữ liệu cũng có các thanh tìm kiếm, là nơi bạn nhập từ hoặc cụm từ thể hiện nội dung cần tìm kiếm Thanh địa chỉ trong trình duyệt web hay các thanh tìm kiếm trong các công cụ tìm

Medline đầy phiền toái (#1)

Một nghiên cứu sinh đang làm việc cho dự án vắc xin sốt rét tới tham gia hội thảo của INFORM và rất muốn học cách tìm kiếm thông tin Nhưng khi các học viên bắt đầu tìm kiếm trong Medline/ PubMed thì chị ngồi im và có vẻ buồn Một trong những giảng viên của INFORM lại gần và hỏi xem có phải cô không tìm được thông tin không “Không ạ,”

cô đáp, “Dù tôi có nhập gì đi chăng nữa thì tôi cũng chỉ thu được các đường dẫn tới các trang web chứ không phải là các bài báo Thật điên đầu quá!”

“Các trang web ư?” giảng viên hỏi lại “Hmmmm Tôi xem được không?” Nói rồi anh ngồi xuống bên cô và quan sát trong khi cô tiến hành tìm kiếm Anh đã phát hiện ra rằng

cô nhập các lệnh tìm kiếm của mình vào thanh địa chỉ trong trình duyệt web như hình dưới đây:

Thay vì vậy, cô cần nhập chúng vào thanh tìm kiếm trong PubMed như sau:

Các giảng viên INFORM thường thấy các nhà nghiên cứu và các chuyên gia y tế nhiều kinh nghiệm mắc phải lỗi này Nếu trong quá trình tìm kiếm, bạn nhận được những kết quả khác thường, hãy kiểm tra xem mình đã nhập thông tin đúng chỗ chưa nhé!

Tìm kiếm và lưu tài liệu tham khảo

Dù bạn làm việc ở đâu, cơ sở lâm sàng, cơ quan nhà nước hay NGO, hay trong một trường đại học hoặc một đơn vị đào tạo, bạn cũng cần sử dụng các ấn phẩm thông tin chuyên ngành, hay còn gọi là tài liệu tham khảo Khi tiến hành tìm kiếm tài liệu tham khảo, bạn tìm 3 loại sau: các bài báo/tạp chí, sách và tài liệu xám Sự khác biệt giữa các loại khác nhau là quan trọng- như bạn sẽ thấy ở phần sau- vì nó quyết định việc bạn sẽ cần tìm ở những nguồn nào trên web

Cái gì làm cho báo được gọi là báo, sách được gọi là sách?

 Sách

Chúng ta đều rất quen với sách và có thể nhận ra chúng, nhưng định nghĩa được chúng thì không dễ chút nào Một trong những định nghĩa phổ biến về sách là: “một tập hợp các trang in được đóng tập và bao bìa” Trong lĩnh vực thư viện và xuất bản, sách đôi khi còn được gọi là chuyên khảo, có nghĩa là chúng được in một lần chứ không phải định kỳ, mặc

dù sách cũng có thể được phát hành theo các tuyển tập, tùng thư Cũng như với các tạp chí, sách được nhà xuất bản in và bán Không phải luôn luôn, nhưng thường thì sách có chỉ số ISBN Địa chỉ thứ hai trên đây đưa bạn tới Văn phòng ISBN quốc tế, với các liên kết tới văn phòng ISBN các quốc gia

 Những thứ ở giữa

Đôi khi rất khó để phân biệt đâu là sách, đâu là tạp chí Như đã nói ở trên, sách đôi khi cũng được xuất bản theo tuyển tập, tùng thư Từng cuốn sách riêng lẻ trong tuyển tập có thể có ISBN, trong khi cả tuyển tập lại mang ISSN Mặt khác, các bài viết từ tạp chí cũng

có thể được tập hợp lại và in ra như một cuốn sách

Trong các lĩnh vực hàn lâm, chẳng hạn như di truyền học và vật lý, tài liệu xám không quan trọng lắm Nhưng với các lĩnh vực khác, như phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng chẳng hạn, tài liệu xám rất quan trọng, bởi hầu hết các ấn phẩm giá trị nhất đều do các NGOs nhỏ tiến hành Địa chỉ thứ 3 trên đây dẫn đến trang web cung cấp thêm nhiều thông tin về tài liệu xám

Tìm kiếm các thông tin tin cậy

Các hệ thống kiến thức thường mang tính độc tài Mọi người được dạy để chấp nhận các thông tin là thực nếu chúng được đưa ra bởi ai đó có vị thế cao Nhưng nếu bạn muốn trở thành một người sử dụng thông tin tốt, bạn phải có được tư duy phê phán Điều đó có nghĩa là phải tự mình đánh giá về chất lượng và giá trị của những thông tin bạn tìm được Tuy nhiên, hầu như những thông tin bạn tìm được sẽ là những thông tin đúng đắn nếu như bạn bắt đầu từ những nguồn tin cậy Tính tin cậy khác với độc tài Một nguồn tin tin cậy là nguồn được kiểm chứng bởi kinh nghiệm, kiến thực và cả sự trung thực Đó là nguồn bạn

có thể tin tưởng và biết rằng nó sẽ cung cấp cho bạn những thông tin đúng đắn

Do vậy, để tìm sách, trước hết bạn nên tìm trong mục lục thư viện trường đại học Một cuốn sách được đưa vào đây chỉ khi nó được ai đó, thường là một cán bộ thư viện hoặc một giảng viên, đánh giá là có giá trị Khi tìm các bài báo, bạn nên tìm kiếm trong các tạp chí quốc tế hoặc trong các cơ sở dữ liệu có những tạp chí như vậy Các bài báo được xuất bản trong những tạp chí chuyên ngành này đã được các nhà nghiên cứu khác duyệt về chất lượng, và vì thế, bạn có thể tin tưởng hơn những bài được xuất bản trong các tạp chí phổ thông

Một lần nữa xin được nhắc lại rằng điều đó không có nghĩa là tất cả những gì được in trong sách tại thư viện hay trong tạp chí chuyên ngành đều tin cậy hay đều có chất lượng tốt Chắc chắn có thể tìm ra trong đó những tài liệu có lỗi dữ liệu, có phần bỏ sót, có nội dung phiên giải sai, hay đưa ra những lý thuyết sai, có các sai số, và thậm chí cả thông tin dối trá Tốt nhất là bạn nên tiếp cận thông tin với một tư duy cởi mở nhưng có phê phán Dưới đây là một số điểm lưu ý khi đọc các bài viết khoa học, các sách hàn lâm hay các tài liệu xám

Xem xét các thông tin của tư liệu

 Nhà xuất bản Nói chung, xuất bản phẩm được ấn hành bởi một nhà xuất bản hàn lâm

hay thương mại có uy tín được coi như một chỉ số để tin tưởng vào chất lượng của cuốn sách Tuy nhiên, các nhà xuất bản danh tiếng đôi khi cũng in ra những cuốn sách

vớ vẩn, và những nhà xuất bản không tên tuổi đôi khi lại có những sản phẩm đạt chất lượng cao Những tạp chí đáng tin cậy nhất là những tạp chí được tham khảo nhiều và

có uy tín trên tầm quốc tế

 Nguồn tài trợ Ai trả tiền cho nghiên cứu? Liệu nguồn tài trợ đó một lần nữa đảm bảo

cho chất lượng công trình hay gợi lên câu hỏi về mục đích của công trình nghiên cứu?

 Tác giả Khi bạn làm việc trong một lĩnh vực nào đó, bạn có thể biết các nhà nghiên

cứu nhiều kinh nghiệm và đáng kính trọng trong lĩnh vực của mình Nếu tác giả là người bạn chưa hề biết đến, hãy tự đặt cho mình những câu hỏi như sau: Họ có những thành tựu gì? Bằng cấp của họ ra sao? Họ làm việc ở đâu? Bạn có nghi ngờ gì về mục đích của công trình không? Tác giả có đưa ra các tuyên bố rõ ràng trong phần xung đột quyền lợi không? Đừng chỉ quan tâm đến những thành tích của tác giả, hãy giữ cho mình cách suy nghĩ cởi mở Các chuyên gia không phải lúc nào cũng đúng, những người mới đôi khi cũng có những công trình rất xuất sắc cũng như những đóng góp rất quan trọng

 Cấp phép Công trình đã được thông qua bởi các hội đồng đạo đức nghiên cứu liên

quan chưa? Đã được các cấp có thẩm quyền liên quan cho phép chưa?

 Ngôn ngữ Liệu ngôn ngữ có phù hợp với một ấn phẩm khoa học không? Có rõ ràng,

thẳng thắn không? Có chính xác về mặt chính tả và ngữ pháp không? Các thuật ngữ kỹ thuật có được định nghĩa không? Tác giả có tránh được việc lạm dụng các ngôn từ kỹ thuật, các từ phức tạp hay thể hiện tình cảm không?

 Cấu trúc và trình bày Tác giả đã cấu trúc bài viết của mình ra sao? Cách cấu trúc có

hợp lý không, có tôn trọng bản chất của công trình không? Tài liệu trong mỗi phần có phù hợp không? Ví dụ: liệu phần “kết quả” có dành toàn bộ cho các kết quả không? Nhan đề đã mô tả được công trình một cách chính xác chưa? Các nhà nghiên cứu có dễ dàng thấy nó khi tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu không? Các từ khóa có được xác định không? Có đưa phần tóm tắt vào chưa?

Hãy nhớ đánh giá các thông tin mà bạn tìm được

 Chủ đề, câu hỏi, mục tiêu Các tác giả có nêu rõ ràng xem họ nghiên cứu cái gì, cố

gắng học hỏi được điều gì và tại sao họ là nghiên cứu công trình này không? Nếu họ thử nghiệm một giả thuyết thì họ có nêu ra giả thuyết đó một cách rõ ràng không?

 Bối cảnh Nhóm tác giả có làm rõ các lý thuyết, khái niệm và giả định trong công trình

không? Họ có đưa ra đầy đủ thông tin về các công trình liên quan mà họ hoặc các nhà nghiên cứu khác đã làm trước đó không?

 Thiết kế nghiên cứu Các tác giả có mô tả rõ ràng về thiết kế nghiên cứu không? Họ

có định nghĩa quần thể nghiên cứu không? Họ có nói về cách chọn mẫu không? Nếu đây là một nghiên cứu thử nghiệm, việc các cá nhân đã được lựa chọn vào các nhóm thử nghiệm và đối chứng có được nêu rõ ràng không? Các tác giả có mô tả các kỹ thuật

và công cụ họ đã sử dụng không? Các thông tin về loại dữ liệu được thu thập, các biến được đo lường cũng như các phân tích đã được tiến hành có được nêu rõ không?

 Tính thống nhất, logic và chất lượng tổng thể Tác phẩm có tính thống nhất không?

Mục tiêu nghiên cứu có được định nghĩa một cách thống nhất từ đầu đến cuối công trình không? Có hợp lý không? Thiết kế có phù hợp với các vấn đề đặt ra không? Các phương pháp phù hợp có được sử dụng không? Có hiệu quả và đáng tin cậy không? Cách tiếp cận phân tích có phù hợp và hiệu quả không? Các kết quả có được trình bày

rõ ràng không? Các số liệu có được đưa ra không? Các kết quả có hỗ trợ cho phần kết luận không? Thiết kế nghiên cứu có cho phép hình thành các kết luận không? Các khẳng định về nguyên nhân-kết quả có căn cứ chắc chắn không? Nghiên cứu có đòi hỏi một nhóm kiểm soát không, nếu có thì nghiên cứu đã đưa vào chưa? Mẫu có đủ lớn để mang tính khái quát cho quần thể không?

 Tài liệu tham khảo Bao nhiêu tài liệu tham khảo được đưa ra? Có hạn chế gì không,

ví dụ, chỉ gồm sách, chỉ gồm một hoặc hai tạp chí, hay chỉ gồm các tài liệu được xuất bản bởi một cơ quan chính phủ duy nhất? Có gồm các ấn phẩm gần đây không? Nếu bạn thử tìm kiếm nhanh trong một vài cơ sở dữ liệu thư mục, bạn có tìm thấy nhiều các tài liệu liên quan nhưng không được các tác giả trích dẫn không?

Các cách tìm tư liệu khác

Không chỉ có một cách duy nhất để tìm tư liệu Bốn kỹ thuật thường gặp nhất là

 Tìm thủ công, không kế hoạch

Tìm kiếm thủ công, không có kế hoạch là đi tới thư viện, quanh quẩn và lướt qua các tạp chí in, các cuốn sách tìm thấy trên giá Đây là cách tuyệt vời để thư giãn một ngày, biết đâu, bạn cũng có thể gặp may, nhưng thực sự không phải là một cách nhanh gọn và hiệu quả để giúp bạn tìm được các thông tin liên quan trong lĩnh vực nghiên cứu của mình

 Tạo quả bóng tuyết

Tạo quả bóng tuyết là quá trình làm bóng tuyết Bạn nặn tuyết thành một trái bóng nhỏ rồi lăn nó trong tuyết, nặn thêm xung quanh cái nhân ban đầu Sau đó bạn lại lăn nó trong tuyết và cứ làm thế cho đến khi trái bóng tuyết đạt được kích cỡ bạn mong muốn

Trong nghiên cứu, thuật ngữ này có nghĩa là xây dựng bộ sưu tập từ một ấn phẩm ban đầu, điển hình là một bài báo hoặc một cuốn sách mới Khi xem ở phía cuối của bài báo hay cuốn sách, bạn sẽ thấy phần “Danh mục tài liệu tham khảo” Phần này đưa ra các thông tin xuất bản của các bài báo, các cuốn sách và các xuất bản phẩm khác mà tác giả

đã trích dẫn trong văn bản Để tạo quả bóng tuyết, bạn xem qua những tài liệu tham khảo này, chọn ra một số liên quan và sau đó tìm đến chính các xuất bản phẩm này Kế đó, bạn kiểm tra danh mục tài liệu tham khảo ở cuối của những tài liệu này, lại lựa chọn ra những cái quan trọng nhất, và cứ tiếp tục như vậy

Cách “tạo quả bóng tuyết” này rất phổ biến Nó giống như một trò chơi, và là một cách xây dựng bộ sưu tập nhanh chóng

Tuy nhiên cách này cũng có những khiếm khuyết nhất định Một là kết quả của bạn có thể dẫn đến một phần phụ thiếu tin cậy của các tài liệu Một điểm nữa là quả bóng tuyết chỉ lăn ngược thời gian Nếu bạn tìm vào năm 2010, dựa trên tài liệu tham khảo đầu tiên vào năm 2007, thì các tài liệu tham khảo tiếp theo bạn tìm được sẽ là từ 2007 trở về trước

 Sử dụng các thư mục

Thư mục là danh sách các tài liệu tham khảo thường về một chủ đề nhất định Một số thư mục có trực tuyến, thông thường tại website của các tổ chức đã làm ra chúng Số khác được xuất bản thành sách và chứa hàng ngàn các thông tin tài liệu tham khảo Nhưng có lẽ các thư mục hữu ích nhất là các thư mục trong các bài báo/tạp chí dạng “tổng quan” hoặc

“tổng quan tài liệu” Chúng không chỉ đưa ra các thông tin tham khảo cho các xuất bản phẩm, mà còn cung cấp cả những đánh giá về chất lượng và tầm quan trọng của từng mục

 Tìm kiếm trong các nguồn thông tin kỹ thuật số, thường là trực tuyến

Kỹ thuật cuối cùng, tìm kiếm trong các nguồn thông tin kỹ thuật số, là cách tìm kiếm chủ yếu hiện nay Các nguồn tin kỹ thuật số bao gồm cả các cơ sở dữ liệu và các thư mục thư viện, mà thường được tìm kiếm trực tuyến Cuốn sách này sẽ hướng dẫn bạn quá trình tìm kiếm và sử dụng các nguồn thông tin này

Tầm quan trọng của các tài liệu tham khảo thư mục

Tất cả các kỹ thuật mô tả ở trên, ngoại trừ cách tìm kiếm thủ công không kế hoạch, đều bắt đầu bằng việc tìm kiếm các tài liệu tham khảo Khi đã có tài liệu tham khảo, bạn có thể tìm đến toàn văn dạng số hóa hoặc dạng giấy Trong một vài trường hợp, khi nháy chuột vào một tài liệu tham khảo trực tuyến, tập tin toàn văn sẽ hiện ra và bạn có thể tải

về Trong các trường hợp khác, bạn cần tìm toàn văn ở một chỗ khác và cuốn sách này sẽ giúp bạn làm điều đó Thường thì bạn có thể tự mình tìm kiếm Nhưng nếu không được, hãy nhờ đến sự trợ giúp của cán bộ thư viện

Do đó, tìm tài liệu tham khảo là bước then chốt để tìm tư liệu Và các tài liệu tham khảo đều rất có giá trị, bởi chúng chỉ đường đến các tài liệu toàn văn Đừng bao giờ coi tài liệu tham khảo “chỉ là tài liệu tham khảo”, như thể chúng không quan trọng chút nào!

Vậy thì một cách chính xác tài liệu tham khảo là gì? Tài liệu tham khảo thư mục thường được gọi là tài liệu tham khảo hoặc trích dẫn- là những miêu tả ngắn gọn về sách, bài báo/tạp chí và tư liệu khác, đưa ra thông tin tác giả, nơi xuất bản và thời gian xuất bản Tài liệu tham khảo cung cấp tất cả các chi tiết bạn cần để tìm ra tư liệu toàn văn

Tài liệu tham khảo cho các dạng văn bản khác nhau luôn gồm những thông tin cơ bản giống nhau Do vậy, tài liệu tham khảo cho các bài báo luôn có tên tác giả, nhan đề bài báo, tên tạp chí, năm xuất bản, số tập (có thể có cả số xuất bản và/hoặc tháng hoặc thời điểm cụ thể của xuất bản phẩm) và các số trang

Khi thu thập các thông tin tài liệu tham khảo, bạn sẽ nhận thấy rằng những tài liệu tham khảo y hệt sẽ không trông y hệt ở những thư mục hoặc danh mục tài liệu tham khảo khác nhau Điều này là do các dạng trình bày tài liệu tham khảo, việc định dạng quyết định đến

tên tạp chí có được viết tắt hay không viết tắt Có rất nhiều dạng trình bày tài liệu tham khảo khác nhau Hai dạng phổ biến nhất là dạng số- hay còn gọi là dạng Vancourve và dạng tác giả- ngày tháng, hay còn gọi là dạng Harvard Một số tạp chí có những thay đổi của riêng họ đối với những dạng chuẩn này Dưới đây là tài liệu tham khảo cho một bài báo, được đưa ra ở dạng Vancourve và sau đó là dạng Harvard:

Lan AL IT in aid Med Inform 2010;19(2):317-38

Lan, A.L (2010) ‘IT in aid’, Medical Information, vol 19, no 2, pp 317-338

Nếu là một cuốn sách, thông tin sẽ bao gồm tên tác giả, nhan đề cuốn sách, nơi xuất bản, tên nhà xuất bản, và năm xuất bản Đây là ví dụ về một cuốn sách được trình bày dạng Vancouver và Harvard

Andersson MH Informatics in Pediatrics New York: Praeger; 2010

Andersson, M.H (2010) Informatics in Pediatrics New York: Praeger

Tài liệu tham khảo đến tư liệu xám rất khác nhau, phụ thuộc vào bản chất của tư liệu Chúng thường bao gồm tác giả, tổ chức hoặc đơn vị sản xuất, nơi và thời gian xuất bản Tuy nhiên, cũng có thể có thêm các thông tin khác nữa, nếu như cần thiết cho việc xác định và hồi cứu tư liệu Thậm chí đôi khi bạn còn bắt gặp thông tin tham khảo tới tài liệu xám có bao gồm cả địa chỉ thư hoặc địa chỉ thư điện tử để bạn có thể gửi đến yêu cầu được nhận một bản tư liệu!

Các nội dung chi tiết hơn sẽ được đề cập đến sau trong cuốn sách này Từ giờ trở đi, bạn chỉ cần biết rằng, khi thu thập các tài liệu tham khảo, bạn có thể lưu giữ chúng ở bất cứ định dạng nào mà nó có Sau đó, khi sử dụng những tài liệu tham khảo nhất định trong bài viết của mình, ví như một báo cáo dự án, bạn nên trình bày chúng theo cùng một dạng

Tìm kiếm tài liệu tham khảo cho các dạng tư liệu khác nhau

Tìm kiếm tư liệu là tìm các bài báo/tạp chí, sách và tài liệu xám có chứa các thông tin liên quan đến công việc của bạn Tuy nhiên, như bạn đã biết từ các trang trước, cách tốt nhất

để tìm được các nguồn thông tin là tìm đến các tài liệu tham khảo mô tả các nguồn thông tin đó Các nguồn thông tin chứa các tài liệu tham khảo này bao gồm danh mục tài liệu tham khảo, các bài tổng quan tài liệu, các cơ sở dữ liệu thư mục và các mục lục Chúng khác nhau về dạng thông tin tham khảo chứa bên trong

 Cơ sở dữ liệu thư mục thông thường chỉ chứa các thông tin tham khảo tới các bài

báo/tạp chí

 Mục lục thường chủ yếu chứa các thông tin tham khảo tới sách và tài liệu xám

 Danh mục tài liệu tham khảo, thư mục và các bài tổng quan tài liệu thường chứa thông tin tham khảo tới tất cả các loại ấn phẩm

MẸO!

Thông tin tham khảo tới các dạng tư liệu khác nhau được tìm thấy trong các nguồn

khác nhau!

Các cơ sở dữ liệu thư mục có thể được gọi là chỉ mục hoặc cơ sở dữ liệu tóm tắt và thường do một công ty thương mại hoặc một thư viện chuyên ngành xây dựng Hiện nay

có hàng ngàn những cơ sở dữ liệu như vậy Phần lớn, mỗi cái bao quát một lĩnh vực cụ thể- đó là cơ sở dữ liệu theo chủ đề Một ví dụ về cơ sở dữ liệu như vậy trong lĩnh vực y tế chính là Medline của Thư viện Y học Hoa Kỳ Đó là một trong những nguồn thông tin miễn phí quan trọng nhất mà bạn có thể sử dụng để tìm tư liệu liên quan đến tất cả các khía cạnh của y học và sức khỏe

Thư mục ngày nay thường ở dạng thư mục truy cập công cộng trực tuyến (OPACs), chứa các tài liệu tham khảo đến vốn tài liệu của một thư viện hoặc một nhóm các thư viện Nói cách khác, thư mục thường tập trung theo vùng địa lý Tài liệu tham khảo trong OPAC mô

tả các sách và tài liệu xám do thư viện sở hữu, cũng như các tạp chí mà thư viện đặt mua, nhưng thường không có thông tin tham khảo đến từng bài báo trong mỗi tạp chí

Hãy xem biểu đồ dưới đây Nó chỉ cho bạn nên tìm các dạng khác nhau của các nguồn thông tin ở đâu

Phân biệt giữa thông tin tham khảo và trích dẫn

Đôi khi, thông tin tham khảo và trích dẫn là tương tự nhau Trong các bài báo, khi tác giả nhắc đến các ấn phẩm đã giúp họ trong quá trình nghiên cứu, họ đưa ra thông tin tham khảo ngắn gọn cho các ấn phẩm này Sau đó, ở cuối bài báo, họ đưa ra thông tin tham khảo chi tiết hơn trong danh mục tài liệu tham khảo Chúng ta nói rằng tác giả “tham khảo” tới một bài báo hoặc một cuốn sách, nhưng phải nói rằng họ “trích dẫn” những ấn phẩm này mới chính xác Nhưng danh mục phía cuối của bài báo lại luôn được gọi là “Tài liệu tham khảo”, chứ không phải là “Các trích dẫn” Các cuốn sách không có thông tin tham khảo trong phần nội dung nhưng vẫn có danh mục ở phía cuối, thì danh mục đó được gọi là “Thư mục”

Tư liệu

Đây là những tài liệu bạn

muốn tìm được toàn văn

Các bài báo/tạp chí

Sách

Tài liệu xám

Các nguồn chứa thông tin tham khảo

tới tư liệu

Đây là nơi bạn nên bắt đầu tìm kiếm Những nguồn này cho bạn thông tin tham khảo tới các bài báo, sách và tài liệu xám

Cơ sở dữ liệu thư mục để tìm thông tin tham khảo

Khi nói về một ấn phấm đã được tham khảo tới bao nhiêu lần trong các ấn phẩm khác, chúng ta sử dụng từ “trích dẫn” Chẳng hạn, chúng ta vẫn nói: “Bài viết của cô ấy trong

Lancet đã được trích dẫn hơn 500 lần.”

Quản lý tài liệu tham khảo

http://en.wikipedia.org/wiki/Comparison_of_reference_management_software

http://www.endnote.com/ (Trang EndNote, có hướng dẫn)

http://www.inform-network.org (Trang INFORM)

http://extranet.who.int/hinari/en/journals.php (Truy cập EndNoteWeb cho người sử dụng HINARI)

Theo dõi và quản lý những tài liệu tham khảo bạn tìm thấy là một vấn đề hoàn toàn khác Khi chỉ có 10 tài liệu tham khảo, bạn có thể ghi lại chúng Tuy nhiên, nếu tìm kiếm thông tin cho một dự án nghiên cứu lớn hoặc sử dụng trong thực hành lâm sàng hoặc cho giảng dạy, bạn sẽ có số lượng tài liệu tham khảo lớn hơn nhiều, có lẽ phải đến hàng trăm

Theo dõi hàng trăm tài liệu tham khảo có thể là một nhiệm vụ đầy thách thức Rất may là người ta đã xây dựng các phần mềm quản lý thư mục, hay còn gọi là phần mềm quản lý tài liệu tham khảo để hỗ trợ cho nhiệm vụ này Phần mềm này giúp bạn thu thập tài liệu tham khảo từ các cơ sở dữ liệu, mục lục và các nguồn khác, lưu trữ chúng trong một “thư viện” trên máy tính của bạn, và sau đó đưa ra những trích dẫn tham khảo theo đúng cách khi cần viết bài

Bạn sẽ cần một hệ thống để theo dõi các tài liệu tham khảo của mình

Các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo hiện nay bao gồm Reference Manager, EndNote, ProCite, và RefWorks Một số, ví như Zotero, được miễn phí; một số khác có giá khoảng vài trăm đô la Mỹ Trong các cơ sở hàn lâm, phần mềm quản lý tài liệu tham khảo thường được mua theo bao gói cho cả đơn vị, và cho phép cài đặt lên nhiều máy tính NFORM đã thấy các phòng thực hành máy tính ở Việt Nam trang bị phần mềm như vậy cho tất cả các máy Nếu bạn muốn kiếm một phần mềm quản lý tài liệu tham khảo và muốn xem các thông tin tổng quan về những cái sẵn có, bài báo Wikipedia đưa ra phía trên là một địa chỉ khởi đầu tốt

EndNote có lẽ là phần mềm quản lý tài liệu tham khảo được sử dụng nhiều nhất ở Việt Nam Trên trang EndNote đưa ra bên trên có hướng dẫn sử dụng EndNote miễn phí Bạn cũng có thể tìm các hướng dẫn sử dụng khác bằng cách vào Google và nhập lệnh tìm sau: EndNote tutorial library

Theo kinh nghiệm của chúng tôi, khó khăn lớn nhất đối với người sử dụng EndNote là tìm

ra cách sử dụng chương trình kết nối với Medline/PubMed Rất dễ để bắt đầu bên trong

chương trình EndNote, nối với Medline tại PubMed, thực hiện lệnh tìm và nhập các tài liệu tham khảo tìm được Tuy nhiên, khi người dùng cố gắng bắt đầu từ Medline/PubMed, tiến hành một lệnh tìm và xuất các tài liệu tham khảo thu được vào thư viện EndNote của

họ, họ thường nhận thấy rằng mỗi lần chỉ xuất được một tài liệu tham khảo mà thôi Vấn

đề này rất dễ giải quyết! Để biết hướng dẫn, hãy vào trang web của INFORM nêu trên và nháy chuột vào ‘How to files’

Nếu bạn đang ở một cơ quan của Việt Nam, bạn có thể được truy cập miễn phí vào bản EndNote trên web, hay còn gọi là EndNoteWeb Chương trình này cho phép bạn lưu các tài liệu tham khảo của bạn trong ‘không gian mạng’ và sau đó truy cập và sử dụng chúng khi cần Bạn có thể tìm thấy nó trên trang HINARI bằng cách vào ‘References sources’ Tuy nhiên, để sử dụng EndNoteWeb, bạn cần được trang HINARI nhận diện như một người dùng hợp lệ Điều đó có nghĩa là bạn cần có tên và mật khẩu truy cập hoặc đăng nhập vào qua một thư viện có bảo mật mật khẩu ở Việt Nam Chi tiết về truy cập vào HINARI có trong chương nói về các bài báo toàn văn

Quản lý một bộ sưu tập toàn văn dạng số và dạng in

Nếu có thể xác định và tải về nhiều nguồn thông tin toàn văn (chắc chắn là có thể!), làm cách nào để bạn lưu trữ và quản lý chúng? Nếu như tìm thấy các thông tin tham khảo, từ

đó tìm được đến toàn văn, tải về, in ra rồi lại làm mất tất cả thì thật là phí phạm thời gian Bạn sẽ cần một hệ thống để theo dõi tất cả các tài liệu dạng in và dạng số

Phần mềm quản lý tài liệu tham khảo có thể rất có ích trong việc quản lý các tài liệu toàn văn Chúng không chỉ giúp lưu trữ các thông tin tham khảo, mà còn cho phép bạn kết nối

từ mỗi tài liệu tham khảo tới các bản toàn văn dạng số tương ứng trong máy tính của bạn

Khi bắt đầu thu thập tài liệu từ Web, bạn có thể tạo một thư mục mang tên “Tài liệu tải về” và đưa tất cả những tài liệu bạn lấy được từ trên web vào đó, nhưng khi số lượng tài liệu đã tăng lên, chắc chắn bạn sẽ cần có nhiều những thư mục như vậy, chia theo các lĩnh vực mà bạn cảm thấy cần thiết Có hai lựa chọn phổ biến là:

 Các thư mục chia theo dạng tài liệu (tóm tắt, các bài nghiên cứu toàn văn, hướng dẫn, tổng quan, tổng quan hệ thống, các gói đào tạo, bảng hỏi, hình ảnh…)

 Các thư mục chia theo tiểu đề mục Chẳng hạn, nếu bạn làm cho dự án áp dụng các quy trình tốt hơn trong chăm sóc sau sinh, một thư mục có thể chứa các hướng dẫn lâm sàng liên quan đến các khía cạnh khác nhau của chăm sóc sau sinh, thư mục kia chứa các tài liệu đào tạo về chăm sóc sau sinh cho nhân viên y tế, một thư mục khác nữa tập trung vào các vấn đề chung của quản lý lâm sàng

Khi lưu một tài liệu trực tuyến vào máy tính, bạn cần chắc chắn là nó được lưu vào thư mục phù hợp với một cái tên phù hợp Nếu bạn giữ lại tên gốc (thường là một tập hợp không hoàn chỉnh các chữ cái và chữ số, ví dụ như 23cfhp56hn), bạn sẽ không thể nào tìm lại được nó Thay vào đó, hãy đặt cho mỗi tài liệu một tên theo dạng viết tắt của thông tin tham khảo (tác giả, năm, nhan đề…): Johansson 2009 maternal care in refugee camps, WHO 2007 World Health Report, MSF 2007 Obstetrics in Remote Settings, …

Xây dựng chuỗi tìm kiếm

Khi truy cập vào một nguồn thông tin mà bạn muốn thực hiện phép tìm tin trên đó (Medline/PubMed hoặc cơ sở dữ liệu thư mục khác như CINAHL, OPAC, hay một công

cụ tìm tin…) hãy cẩn thận trong khi xây dựng chuỗi tìm kiếm- là những từ hoặc cụm từ

mà bạn nhập vào thanh tìm kiếm Đây là một số chi tiết để cân nhắc Các ví dụ bên dưới được tiến hành trong Medline/PubMed, nhưng về nguyên tắc đều thống nhất với tất cả các

cơ sở dữ liệu thư mục

 Ngôn ngữ

Khi tìm kiếm trong một cơ sở dữ liệu thư mục (hoặc một nguồn tin nào khác), bạn phải sử dụng những thuật ngữ tìm cũng như những chuỗi tìm kiếm theo ngôn ngữ của cơ sở dữ liệu đó Những nguồn thông tin cho phép tìm kiếm được mô tả trong cuốn tài liệu này, bao gồm cả Medline/PubMed, đều dựa trên tiếng Anh Điều đó cũng có nghĩa là bạn phải nhập lệnh tìm của mình bằng tiếng Anh

 Chính tả

Một số hệ thống, như Medline/PubMed, có chứa các thông tin cài đặt sẵn về chính tả theo tiếng Anh và tiếng Mỹ, vì thế bạn có thể tìm theo một dạng nhưng sẽ tìm được những tài liệu tham khảo ở cả hai dạng Các hệ thống khác không được “thông minh” như vậy, do

đó bạn phải tìm riêng cho paediatrics và pediatrics, gynaecology và gynecology, …

 Dạng mở, dạng đóng và dấu câu

Luôn luôn xem xét lệnh tìm của mình và tự hỏi xem có thể còn dạng nào khác không Lấy

ví dụ, breastfeeding có thể được viết là breast-feeding Sự kết hợp của HIV và AIDS thường gặp là HIV/AIDS, nhưng cũng có thể là HIV-AIDS Vietnam có thể là Viet Nam

Sự lựa chọn của bạn có thể tạo ra những khác biệt đáng kể Thậm chí ngay cả với Medline/PubMed, tinh vi như vậy, nhưng bạn cũng có những kết quả tìm kiếm khác nhau với những cách viết khác nhau của từ Việt Nam: Vietnam thu được 10.124 tài liệu tham khảo, trong khi Viet Nam thu được những 10.414 tài liệu, nhiều hơn đến 300 tài liệu

 Cụm từ

Bạn cũng có thể cần dùng đến dấu câu nếu định tìm theo cụm từ Nếu bạn tìm child survival (không có dấu câu) trong Medline/PubMed, hệ thống sẽ tìm như là bạn gõ child AND survival Bạn sẽ nhận được tài liệu tham khảo có chứa cả hai từ trong nhan đề, trong tóm tắt, trong các từ khóa hoặc trong các tiêu đề MeSH Một số không phải về child survival Nếu bạn muốn tìm chỉ về chủ đề này, hãy nhập cụm từ trong dấu ngoặc kép:

“child survival” (Các cơ sở dữ liệu khác sẽ cần đến các dấu câu khác Hãy xem howngs dẫn hoặc hãy thử!)

 Toán tử Boolean

Nhiều nguồn thông tin chấp nhận các lệnh tìm với AND, OR, hay NOT Đây là các toán

tử Boolean nhằm giúp mở rộng hoặc giới hạn kết quả tìm kiếm Quá trình mà trong đó hệ thống quyết định các tài liệu nào sẽ được đưa vào trong kết quả được gọi là chuỗi Boolean Từ ‘Boolean’ được lấy tên của nhà khoa học người Anh là George Boole (1815-1864), người đã phát triển luận lý đại số Chuỗi Boolean rất quan trọng trong một số ngành khoa học, bao gồm công nghệ và dòng dẫn máy tính, và nó cũng là cơ sở của các hệ thống tìm kiếm dữ liệu số trong ngành thư viện

Trong mỗi nguồn thông tin mà bạn sử dụng, cần kiểm tra xem liệu nguồn đó có “hỗ trợ” chuỗi Boolean không (liệu bạn có thể thực hiện tìm kiếm với các toán tử Boolean không),

các liên kết Boolean nào có thể sử dụng, các toán tử Boolean nào được mặc định và bạn không cần phải nhập vào

Xây dựng các lệnh tìm Boolean đúng

Các toán tử Boolean có thể bẫy bạn! Nó giúp nhóm lệnh tìm của bạn bằng cách sử dụng

các cụm từ đôi, được gọi là EITHER/OR, BOTH/AND, BUT/NOT

“Tôi muốn tìm tất cả các tài liệu tham khảo dạng bài báo HOẶC là về suy dinh dưỡng HOẶC là về vi chất dinh dưỡng.” Cụm từ tìm kiếm đúng là malnutrition OR

micronutrients

“Tôi muốn tìm tất cả các tài liệu tham khảo dạng bài báo đề cập CẢ về suy dinh dưỡng

VÀ về vi chất dinh dưỡng.” Cụm từ tìm kiếm đúng là malnutrition AND micronutrients

“Tôi muốn tìm tất cả các tài liệu tham khảo dạng bài báo về suy dinh dưỡng NHƯNG KHÔNG về vi chất dinh dưỡng.” Cụm từ tìm kiếm đúng là malnutrition OR

micronutrients

Hình vẽ dưới đây minh họa các tìm kiếm Boolean Vòng tròn lớn thể hiện các tài liệu tham khảo về suy dinh dưỡng (malnutrition) Vòng tròn nhỏ hơn thể hiện các tài liệu về vi chất dinh dưỡng (micronutrients) Dĩ nhiên có một số tài liệu tham khảo về cả hai chủ đề

Vùng màu đỏ chỉ kết quả của các tìm kiếm khác nhau

OR

AND

malnutrition OR micronutrients

malnutrition AND micronutrients

malnutrition NOT micronutrients

Nhiều cơ sở dữ liệu xây dựng hệ thống Boolean “gắn trong” Nếu bạn không sử dụng toán

tử Boolean, hệ thống sẽ mặc định ý bạn bằng cách đưa toán tử giả định vào Trong Medline/PubMed, toán tử giả định là AND Nếu bạn nhập một chuỗi tìm kiếm chỉ bao gồm các từ mà không có toán tử đi kèm, toán tử AND sẽ được tự động thêm vào Tuy nhiên, nếu tìm kiếm trong các cơ sở dữ liệu khác, toán tử giả định sẽ là OR Sự khác nhau trong toán tử giả định tạo nên sự khác biệt rất lớn trong kết quả!

MẸO!

Nếu bạn không nhập toán tử, hệ thống sẽ tự động thêm vào

Một số hệ thống mặc định AND, một số khác mặc định OR

 Dấu câu trong các cụm từ tìm kiếm phức tạp

Nếu lệnh tìm phức tạp, bạn có thể cần thêm các dấu câu vào các cụm từ Trong Medline, cần dấu ngoặc đơn ( ) Chúng không giống như dấu ngoặc vuông [ ] Ví dụ, nếu bạn muốn tìm hoặc là suy dinh dưỡng (malnutrition) hoặc là vi chất dinh dưỡng (micronutrients) ở cả Việt Nam và Châu Á (Asia), lệnh tìm sẽ là:

(malnutrition OR micronutrients) AND (Vietnam OR Asia)

Hệ thống sẽ tìm từng cặp trong ngoặc đơn trước- tìm các tài liệu tham khảo dạng bài báo

về suy dinh dưỡng hoặc vi chất dinh dưỡng và các tài liệu tham khảo dạng bài báo về Việt Nam hoặc Châu Á, sau đó sẽ kết hợp kết quả để tìm ra những tài liệu tham khảo có cả hai

 Dấu rút gọn

Rút gọn là sử dụng dấu * hoặc các ký hiệu khác để chỉ các phần không xác định trong từ

child* đại diện cho child, children, child’s, children’s, childhood, childlike, , vaccin* đại diện cho vaccine, vaccines, vaccination, vaccinations

communit* đại diện cho community, community’s, communities, communities’ Hãy cẩn thận đừng để bị quá rút gọn! Từ tìm kiếm với ‘med*’ sẽ tìm tất cả medicine, medical, medium, media, mediocre, Mediterranean, mediate……

Hầu hết các cơ sở dữ liệu chỉ cho phép rút gọn ở phần cuối của từ, nhưng một số cũng cho phép ở phần giữa từ, ví dụ như wom?n Dấu đại diện cho các ký tự rút gọn ở phần cuối hoặc phần giữa của từ rất đa dạng Hãy xem trong mục ‘Search tips’ hoặc ‘Help’

 Dấu cách

Đừng quên để các dấu cách thông thường giữa các từ, kể cả các toán tử Boolean Hệ thống sẽ không nhận diện được các từ nếu chúng được viết sít vào nhau không có dấu cách Những cán bộ y tế mới bắt đầu tìm kiếm trực tuyến và không có nhiều kinh nghiệm dùng bàn phím máy tính thường hay mắc lỗi này, như trong câu chuyện có thực dưới đây

Medline phiền toán (#2)

Một nhà nghiên cứu cao cấp tham dự khóa tập huấn INFORM do trường đại học tổ chức

phàn nàn rằng anh ta chẳng bao giờ tìm được bất cứ cái gì trong Medline “Nó không hoạt

động!” anh ta than vãn “Tôi chẳng tìm được gì cả! Điên đầu quá!”

Giảng viên đề nghị anh hãy thực hiện một lệnh tìm trong Medline về chủ đề nghiên cứu của anh ta và quan sát anh này làm Anh ta gõ như sau: malariaduringpregnancy

Không tìm được kết quả nào và thông báo hiện ra: “Không tìm thấy từ này: malariaduringpregnancy.”

“Mmmm, tôi nghĩ là anh nên đặt dấu cách giữa các từ,” giảng viên gợi ý

“Dễ thấy là dấu cách phải ở đâu mà,” anh ta phản ứng lại “Chẳng lẽ cơ sở dữ liệu không

tự động thêm dấu cách vào hay sao?”

“Tôi không nghĩ vậy,” giảng viên đáp “Anh cứ thử thêm vào để xem kết quả sẽ thế nào.” Rồi giảng viên gõ: malaria during pregnancy

Kết quả ra 2,500 tài liệu tham khảo

 Chuỗi tìm kiếm khác (các từ nhập vào ô tìm kiếm)

Cuối cùng bạn sẽ có một khái niệm về chuỗi tìm kiếm cần dùng để có được những thông tin bạn cần Nhìn chung, hệ thống tìm kiếm chỉ đối chiếu các từ trong lệnh tìm của bạn với các từ trong nhan đề, từ khóa, tóm tắt… Do vậy, khi tạo chuỗi tìm kiếm:

 Tránh các từ như references, research, output, impact, effect, problems, …

 Không phải lúc nào cũng thêm một nước hoặc vùng vào lệnh tìm- một nghiên cứu tốt

có thể được thực hiện ở bất cứ đâu, và bạn sẽ có lợi khi xem việc đã làm ở nơi khác

 Tránh các từ như ‘community-based’ Tác giả có thể dùng từ mang nghĩa tương tự nhưng cách viết khác, chẳng hạn như ‘in the community’

 Xem thử một khái niệm có thể được diễn tả bằng cách khác không Ví dụ: ‘increases in survival’ có thể thay bằng ‘decreases in mortality’, và ‘birth control’ có thể thay bằng

‘contraception’ hoặc ‘family planning’