Cẩm nang cho người thiếu máu

Cẩm nang cho người thiếu máu , Chế độ ăn uống cho thiếu máu, tư vấn đầy đủ phòng chữa thiếu máu, huyết áp thấp, suy nhược cơ thể.

MỤC LỤC

Phần A: CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THIẾU MÁU………2

1 ĐỊNH NGHĨA……… ………2

2 CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH THIẾU MÁU……… 3

3 NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THIẾU MÁU………3

a, Nguyên nhân phổ biến của bệnh thiếu máu……… 4

b, Nguyên nhân và loại thường gặp của thiếu máu ……… 4

4 CÁC BIẾN CHỨNG BỆNH THIẾU MÁU………6

5 XÉT NGHIỆM CHUẨN ĐOÁN……… 8

Phần B: ĐIỀU TRỊ BỆNH THIẾU MÁU………9

Phần C: THỰC PHẨM CHO THIẾU MÁU……… 12

Phần A: CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THIẾU MÁU

1 ĐỊNH NGHĨA

Thiếu máu là một tình trạng mà trong đó không có đủ tế bào hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển đầy đủ oxy đến các mô, làm cho dễ bị mệt mỏi, hụt hơi và khó thực hiện công việc trí óc

Đi khám bác sĩ nếu nghi ngờ có thiếu máu, vì thiếu máu có thể là một dấu hiệu của

bệnh nghiêm trọng Có thể ngăn ngừa một số loại bệnh thiếu máu bằng cách ăn uống lành mạnh và đa dạng.

Theo tổ chức Y tế thê giới (WHO), người bị thiếu máu là người có lượng Hb giảm dưới giá trị sau:

Nam giới < 13 gam/100ml máu

Nữ giới < 12 gam/100ml máu

Trẻ sơ sinh < 14 gam/100ml máu

Cấu tạo của máu bao gồm các tế bào hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu (gọi chung là tế bào máu) và một dịch vàng chanh gọi là huyết tương Tuy nhiên khi nói đến thiếu máu, thông thường được hiểu là thiếu tế bào hồng cầu là chính

Quá trình sản sinh hồng cầu

Kể từ khi chào đời, tủy xương đỏ là nơi duy nhất sản sinh ra các tế bào gốc sinh máu đa năng, chính các tế bào này sau khi chuyển biến sẽ tạo nên hồng cầu (cả bạch cầu và tiểu cầu).Những tế bào gốc đa năng này có khả năng sinh sản trong suốt cuộc đời, tuy nhiên càng lớn tuổi số lượng tế bào gốc này giảm dần theo thời gian

Khi các tế bào của các cơ quan thiếu oxy sẽ làm tăng quá trình sản sinh ra hồng cầu (điều này lý giải người vùng cao do thiếu oxy nên cơ tể sản sinh nhiều hồng cầu hơn người sống ở đồng bằng) Sự giảm oxy ở các mô sẽ kích thích thận sản xuất ra một hormon có tên là Erythropoietin (EPO) theo máu đến tủy xương kích thích các tế bào gốc đa năng sản sinh ra hồng cầu nhiều hơn và nhanh hơn Sự tổng hợp của hormon Erythropoietin chủ yếu do hormon sinh dục Testosteron kích thích sản xuất

Có một số chất rất cần cho quá trình sản sinh hồng cầu và Hemoglobin như Acid amin, Sắt, Protein, Vitamin B2 (riboflavin), vitamin B12 và Acid folic

2 CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA BỆNH THIẾU MÁU

Các dấu hiệu và triệu chứng khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân của bệnh thiếu máu, nhưng có thể bao gồm:

• Mệt mỏi

• Da nhợt nhạt

• Nhịp tim nhanh hoặc bất thường

• Khó thở

• Đau ngực

• Chóng mặt

• Có vấn đề về nhận thức

• Lạnh tay và chân

• Nhức đầu

Ban đầu, thiếu máu có thể rất nhẹ nên không được chú ý Nhưng dấu hiệu và triệu chứng sẽ tăng xấu đi nếu tiếp tục thiếu máu

Đi khám bác sĩ nếu đang cảm thấy mệt mỏi vì lý do không giải thích được, đặc biệt là nếu đang có nguy cơ bị thiếu máu Một số thiếu máu, chẳng hạn như thiếu máu thiếu sắt

là phổ biến Nhưng đừng giả sử rằng nếu đang mệt mỏi phải là thiếu máu Mệt mỏi có nhiều nguyên nhân bên cạnh việc thiếu máu

Một số người biết hemoglobin của họ thấp và chỉ ra thiếu máu khi đi hiến máu Hemoglobin thấp có thể là một vấn đề tạm thời, khắc phục bằng cách ăn nhiều loại thực phẩm giàu chất sắt hoặc uống viên đa sinh tố có chứa sắt Tuy nhiên, nó cũng có thể là một dấu hiệu cảnh báo mất máu trong cơ thể mà có thể làm thiếu sắt Nếu nói rằng không thể hiến máu vì hemoglobin thấp, hãy gặp bác sĩ để được giải đáp thắc mắc

3 NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THIẾU MÁU

Máu bao gồm một chất lỏng gọi là huyết tương và các tế bào Trong huyết tương

có ba loại tế bào máu:

Các tế bào máu trắng (bạch cầu) Những tế bào chống nhiễm trùng máu.

Tiểu cầu Những tế bào máu giúp đông máu sau khi bị vết cắt.

Các tế bào máu đỏ (hồng cầu) Những tế bào máu mang oxy từ phổi, thông qua máu để

tới não, các cơ quan khác và các mô cơ thể Cơ thể cần một nguồn cung cấp máu giàu ôxy để hoạt động Oxy trong máu giúp cho cơ thể có năng lượng và một làn da sáng khỏe

Hồng cầu có chứa hemoglobin, giàu chất sắt - protein cung cấp cho máu có màu

đỏ Hemoglobin cho phép các tế bào máu đỏ mang oxy từ phổi đến tất cả các phần của cơ thể, và để vận chuyển carbon dioxide từ các bộ phận khác của cơ thể đến phổi

Hầu hết các tế bào máu, bao gồm các tế bào máu đỏ, được sản xuất thường xuyên trong tủy xương - một loại vật liệu màu đỏ xốp tìm thấy trong các hốc của nhiều xương lớn Để sản xuất hemoglobin và các tế bào máu đỏ, cơ thể cần sắt, các khoáng chất, protein và vitamin từ thực phẩm

a, Nguyên nhân phổ biến của bệnh thiếu máu

Khi thiếu máu, cơ thể sản xuất ra quá ít tế bào hồng cầu khỏe mạnh, mất quá nhiều hoặc mất đi nhanh hơn chúng có thể được thay thế

b, Nguyên nhân và loại thường gặp của thiếu máu

Thiếu máu thiếu sắt Hình thức này phổ biến của bệnh thiếu máu ảnh hưởng đến khoảng

1 - 2 phần trăm người lớn ở Hoa Kỳ Nguyên nhân là sự thiếu hụt các nguyên tố sắt trong

cơ thể Tủy xương cần chất sắt để tạo hemoglobin Nếu không có đủ chất sắt, cơ thể không thể sản xuất hemoglobin đủ cho các tế bào máu đỏ Kết quả là thiếu máu thiếu sắt

Sự thiếu hụt vitamin Ngoài sắt, cơ thể cần folate và vitamin B12 để sản xuất đủ số

lượng tế bào hồng cầu khỏe mạnh Một chế độ ăn uống thiếu các chất dinh dưỡng có thể gây giảm sản xuất tế bào máu đỏ Ngoài ra, một số người không có khả năng hấp thụ có hiệu quả B12

Thiếu máu của bệnh mãn tính Một số bệnh mãn tính - chẳng hạn như ung thư, HIV /

AIDS, viêm khớp dạng thấp, bệnh Crohn và bệnh viêm mãn tính khác - có thể cản trở việc sản xuất tế bào hồng cầu, dẫn đến thiếu máu mãn tính Suy thận cũng có thể là nguyên nhân gây ra thiếu máu

Thiếu máu aplastic Điều này rất hiếm, thiếu máu đe dọa tính mạng là do sự suy giảm

khả năng của tủy xương để sản xuất cả ba loại tế bào máu - tế bào hồng cầu, bạch cầu và

tiểu cầu Nhiều khi, nguyên nhân của bệnh thiếu máu Aplastic là không rõ, nhưng nó thường được tin là một bệnh tự miễn dịch

Thiếu máu liên quan với bệnh tủy xương Một loạt các bệnh, như bệnh bạch cầu và

loạn sản tủy, có thể gây ra bệnh thiếu máu bằng ảnh hưởng đến sản xuất máu trong tủy xương Các rối loạn như bệnh ung thư khác nhau từ một thay đổi nhẹ trong sản xuất máu đến một vấn đề nghiêm trọng đe dọa mạng sống Bệnh ung thư khác của máu hoặc tủy xương, chẳng hạn như đa u tuỷ, rối loạn tăng sinh tủy và ung thư hạch, cũng có thể gây thiếu máu

Thiếu máu tán huyết Phát triển khi các tế bào máu đỏ là bị phá hủy nhanh hơn tủy

xương có thể tạo ra thay thế nó Một số bệnh máu có thể làm tăng sự phá hủy tế bào máu

đỏ Rối loạn tự miễn dịch có thể gây ra cơ thể sản xuất kháng thể với các tế bào máu đỏ, phá hủy chúng sớm Một số loại thuốc, chẳng hạn như một số thuốc kháng sinh dùng để điều trị nhiễm trùng, cũng có thể phá vỡ các tế bào máu đỏ

Bệnh thiếu máu Điều này thừa kế và đôi khi thiếu máu nghiêm trọng, mà thường ảnh

hưởng đến người dân của châu Phi, Ả Rập và người gốc Địa Trung Hải, là do một dạng khiếm khuyết của hemoglobin Những tế bào hồng cầu hình bất thường chết quá sớm, dẫn đến sự thiếu hụt kinh niên của các tế bào máu đỏ

Thiếu máu khác Có một số khác, các hình thức hiếm của bệnh thiếu máu như

thalassemia và thiếu máu do hemoglobin khiếm khuyết

Đôi khi, nguyên nhân của bệnh thiếu máu khó có thể được xác định

YẾU TỐ NGUY CƠ

Các yếu tố này đặt vào nguy cơ thiếu máu

Chế độ ăn uống kém Bất cứ ai, trẻ hay già có chế độ ăn uống luôn thiếu sắt và vitamin,

đặc biệt là folate, có nguy cơ thiếu máu Cơ thể cần chất sắt, protein và vitamin để sản xuất đủ số lượng tế bào hồng cầu

Rối loạn đường ruột Có một rối loạn đường ruột ảnh hưởng đến sự hấp thu các chất

dinh dưỡng trong ruột non, chẳng hạn như bệnh Crohn và bệnh celiac - đặt vào nhóm có nguy cơ bị thiếu máu Phẫu thuật cắt bỏ hoặc phẫu thuật các bộ phận của ruột non nơi mà các chất dinh dưỡng được hấp thu có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và thiếu máu

Kinh nguyệt Nhìn chung, phụ nữ có nguy cơ lớn hơn của bệnh thiếu máu thiếu sắt hơn

là nam giới Đó là bởi vì phụ nữ bị mất máu và cùng với nó là sắt - mỗi tháng trong thời gian kinh nguyệt

Mang thai Nếu đang mang thai, đang ở tăng nguy cơ thiếu máu thiếu sắt vì nhu cầu có

chất sắt để phục vụ cho khối lượng máu tăng lên cũng như là một nguồn hemoglobin cho bào thai đang phát triển

Bệnh mạn tính Ví dụ, nếu có ung thư thận hoặc suy gan, hay tình trạng mãn tính khác,

có thể có nguy cơ của những gì gọi là thiếu máu của bệnh mãn tính Các điều kiện này có thể dẫn đến sự thiếu hụt của các tế bào máu đỏ Mất máu mãn tính từ một loét hay các nguồn khác trong cơ thể có thể cạn kiệt lưu trữ của sắt, dẫn đến thiếu máu thiếu sắt

Lịch sử gia đình Nếu gia đình có một lịch sử của thiếu máu di truyền, chẳng hạn như

thiếu máu tế bào hình liềm, thì cũng có thể có nguy cơ gia tăng của tình trạng này

Các yếu tố khác

Một số bệnh nhiễm trùng, bệnh máu và các rối loạn tự miễn dịch, tiếp xúc với hoá chất độc hại và việc sử dụng một số thuốc có thể ảnh hưởng đến sản xuất tế bào máu đỏ và dẫn đến thiếu máu

Những người khác có nguy cơ thiếu máu là những người bị tiểu đường, những người đang phụ thuộc vào rượu (rượu cản trở sự hấp thu các chất dinh dưỡng) và những người tuân thủ chế độ ăn chay nghiêm ngặt, người có thể không nhận được đủ chất sắt hoặc vitamin B12 trong chế độ ăn uống

4 CÁC BIẾN CHỨNG BỆNH THIẾU MÁU

Nếu không được điều trị, thiếu máu có thể gây ra nhiều biến chứng như:

Mệt mỏi nặng Khi thiếu máu đủ nghiêm trọng, có thể quá mệt mỏi và không thể hoàn

thành công việc hàng ngày Có thể quá kiệt sức để làm việc hay vui chơi

Vấn đề về tim Thiếu máu có thể dẫn đến nhịp tim nhanh hoặc bất thường - một rối loạn

nhịp Tim phải bơm máu nhiều hơn để bù đắp cho sự thiếu oxy trong máu khi đang thiếu máu Điều này thậm chí có thể dẫn đến suy tim sung huyết

Thần kinh bị hư hại Vitamin B12 là điều cần thiết không chỉ cho sản xuất tế bào máu

đỏ khỏe mạnh, mà còn cho các chức năng khỏe mạnh thần kinh

Suy chức năng tâm thần Thiếu vitamin B12 cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tâm

thần

Cái chết Một số thiếu máu gia đình, chẳng hạn như thiếu máu tế bào hình liềm, có thể

nghiêm trọng và dẫn đến biến chứng nguy hiểm tính mạng Mất rất nhiều máu nhanh chóng trong bệnh thiếu máu cấp tính trầm trọng có thể gây tử vong

Chuẩn bị cho cuộc khám bệnh

Nếu có một loại thiếu máu đòi hỏi phải điều trị phức tạp hơn, chẳng hạn như thiếu máu hoặc thiếu máu Aplastic gây ra bởi các bệnh khác, có thể được giới thiệu đến một bác sĩ chuyên về chứng rối loạn máu (hematologist)

Bởi vì buổi khám bệnh có thể ngắn gọn và thường có rất nhiều vấn đề quan tâm Dưới đây là một số thông tin để giúp sẵn sàng cho buổi khám và những gì mong đợi từ bác sĩ

Những gì có thể làm

Hãy nhận biết bất kỳ hạn chế nào trước khi khám Đồng thời thực hiện việc đến khám, hãy chắc chắn để hỏi nếu có bất cứ điều gì cần làm trước, chẳng hạn như hạn chế chế độ

ăn uống

Viết ra bất kỳ triệu chứng, bao gồm bất kỳ triệu chứng mà có vẻ không liên quan đến lý

do đến khám

Ghi thông tin cá nhân chính, bao gồm bất kỳ điểm chính cần nhấn mạnh hoặc thay đổi cuộc sống gần đây

Tạo một danh sách tất cả thuốc men, vitamin bổ sung mà đang dùng để thông báo cho bác sĩ

Thời gian của với bác sĩ của là có hạn, nên chuẩn bị một danh sách câu hỏi có thể giúp tận dụng tối đa thời gian hữu ích Danh sách các câu hỏi từ quan trọng nhất đến ít quan trọng trong trường hợp thời gian hạn chế

Đối với bệnh thiếu máu, một số câu hỏi cơ bản để yêu cầu bác sĩ bao gồm

Nguyên nhân rất có thể các triệu chứng là gì?

Có nguyên nhân khác có thể có các triệu chứng này không?

Những loại xét nghiệm kiểm tra cần làm?

Bệnh thiếu máu này có thể tạm thời hoặc mãn tính?

Điều gì là phương pháp điều trị? Các tác dụng phụ có thể có của mỗi phương pháp là gì? Tôi có điều kiện y tế này khác Làm thế nào có thể quản lý chúng tốt nhất với nhau?

Có bất kỳ hạn chế chế độ ăn uống cần phải làm theo?

Có những loại thực phẩm cần phải thêm vào chế độ ăn uống? Bao lâu cần phải ăn những thực phẩm này?

Có bất kỳ tài liệu quảng cáo hay tài liệu in khác mà tôi có thể mang về nhà không?

Ngoài những câu hỏi đã chuẩn bị sẵn sàng để yêu cầu bác sĩ, đừng ngần ngại đặt câu hỏi trong buổi khác tại bất kỳ thời gian nào mà không hiểu điều gì đó

Bác sĩ có thể sẽ hỏi một số câu hỏi và có thể yêu cầu

Khi nào xuất hiện triệu chứng đầu tiên?

Các triệu chứng liên tục hoặc thỉnh thoảng?

Khi nào triệu chứng nặng hơn?

Điều gì, dường như để cải thiện các triệu chứng?

Điều gì xuất hiện các triệu chứng xấu đi?

Những gì có thể làm trong khi chờ đợi

Trong khi chờ đợi, bắt đầu ăn một chế độ ăn uống cân bằng có chứa nhiều chất dinh dưỡng, đặc biệt là sắt, folate và vitamin B12

5 XÉT NGHIỆM CHUẨN ĐOÁN

Các bác sĩ chẩn đoán thiếu máu với sự trợ giúp của một lịch sử y tế, khám lâm sàng và xét nghiệm máu Xét nghiệm máu này đo lường nồng độ của các tế bào hồng cầu có trong máu (hematocrit) và hemoglobin trong máu Giá trị hematocrit bình thường dành cho người lớn là giữa 32 và 43 phần trăm Bình thường người lớn nói chung các giá trị hemoglobin trong 11 - 15 gram mỗi dL

Một số tế bào máu đỏ cũng có thể được kiểm tra dưới kính hiển vi cho:

• Kích thước.

• Hình dạng

Làm như vậy có thể giúp xác định chẩn đoán Ví dụ, trong thiếu máu thiếu sắt, các tế bào máu đỏ là nhỏ hơn và nhạt màu hơn bình thường Trong thiếu máu thiếu hụt vitamin, các

tế bào máu đỏ được mở rộng và ít hơn về số lượng

Kiểm tra bổ xung

Nếu nhận được một chẩn đoán thiếu máu, bác sĩ có thể thử nghiệm thêm để xác định nguyên nhân cơ bản Ví dụ, thiếu máu thiếu sắt có thể do chảy máu mạn tính của viêm loét đã biết hoặc chưa biết, khối u lành tính ở ruột kết, ung thư ruột kết, các khối u, hoặc suy thận Bác sĩ có thể thử nghiệm cho những điều này và các điều kiện khác mà có thể giúp ích cho chẩn đoán các bệnh thiếu máu

Thỉnh thoảng, nó có thể cần thiết để nghiên cứu một mẫu tủy xương để chẩn đoán thiếu máu

Phần B: ĐIỀU TRỊ BỆNH THIẾU MÁU

Thiếu máu điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân:

Thiếu máu thiếu sắt Hình thức này của thiếu máu được điều trị bằng sắt bổ sung, mà có

thể cần phải mất vài tháng hoặc lâu hơn Nếu nguyên nhân tiềm ẩn của thiếu sắt là mất máu - khác hơn là từ kinh nguyệt, là nguồn gốc của chảy máu phải được đặt ra và dừng lại Điều này có thể bao gồm phẫu thuật

Sự thiếu hụt vitamin gây thiếu máu Thiếu máu ác tính được điều trị bằng tiêm thuốc,

thường là tiêm vitamin B12 Thiếu máu thiếu acid folic được điều trị bằng bổ sung acid folic

Thiếu máu của bệnh mãn tính Không có điều trị cụ thể cho loại thiếu máu Các bác sĩ

tập trung vào điều trị căn bệnh tiềm ẩn Sắt và vitamin bổ sung thường không giúp loại thiếu máu này Tuy nhiên, nếu triệu chứng trở thành nghiêm trọng, truyền máu hoặc tiêm

erythropoietin tổng hợp, một hormone được sản xuất bình thường từ thận, có thể giúp kích thích sản xuất tế bào máu đỏ

Thiếu máu Aplastic Điều trị thiếu máu này có thể bao gồm truyền máu để tăng cấp độ

của các tế bào máu đỏ Có thể cần ghép tủy xương nếu tủy xương bị bệnh và không thể làm cho các tế bào máu khỏe mạnh Có thể cần thuốc miễn dịch, để làm giảm bớt phản ứng của hệ miễn dịch và cung cấp cho các tuỷ xương cấy ghép một cơ hội để bắt đầu hoạt động trở lại

Thiếu máu liên quan với bệnh tủy xương Điều trị các bệnh khác nhau có thể là từ

thuốc đơn giản đến hóa trị liệu và đến cấy ghép tuỷ xương

Thiếu máu tán huyết Quản lý thiếu máu tán huyết bao gồm tránh thuốc nghi ngờ, điều

trị nhiễm khuẩn liên quan và uống thuốc giúp ngăn chặn hệ thống miễn dịch có thể tấn công các tế bào máu đỏ Điều trị bằng steroid, thuốc suppressant globulin miễn dịch hoặc gamma có thể giúp ngăn chặn cuộc tấn công hệ miễn dịch lên các tế bào máu đỏ

Nếu các điều kiện đã gây ra một lá lách lớn, có thể cần phải bỏ lá lách - một cơ quan tương đối nhỏ dưới lồng xương sườn ở phía bên trái Một số thiếu máu tán huyết có thể gây ra lá lách trở nên lớn với các tế bào máu màu đỏ bị hư hỏng Đôi khi, lá lách góp phần thiếu máu tán huyết bằng cách loại bỏ các tế bào máu màu đỏ quá nhiều Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh thiếu máu, truyền máu hoặc plasmapheresis có thể cần thiết

Bệnh thiếu máu

Điều trị thiếu máu này có thể bao gồm sự quản lý oxy, đau, giảm ma túy và uống thuốc

và dịch truyền tĩnh mạch để giảm đau và ngăn ngừa biến chứng Các bác sĩ cũng thường

sử dụng truyền máu, bổ sung acid folic và kháng sinh Một cấy ghép tủy xương có thể là