Môn C s văn hóa Vi t Namơ ở ệ GVHD Cô Nguy n Th Huy n Ngânễ ị ề TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KHÁCH SẠN – DU LỊCH BÀI THẢO LUẬN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM Đề tài 2 Văn hóa ẩm thực vùng châu thổ Bắc[.]
KHÁI QUÁT VỀ VÙNG CHÂU THỔ BẮC BỘ
Giới thiệu về vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ
Vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ bao gồm các tỉnh như Hà Tây, Nam Định, Hà Nam, Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình, cùng với thành phố Hà Nội và Hải Phòng Ngoài ra, vùng này còn bao gồm phần đồng bằng của các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Bắc Giang, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh Đặc biệt, Nghệ An và Hà Tĩnh từ thời Văn Lang - Âu Lạc đã có mối liên hệ chặt chẽ với Bắc Bộ, thể hiện rõ nét qua các giai đoạn lịch sử và văn minh của khu vực.
- Vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ nằm giữa lưu vực những dòng sông Hồng, sông
Vùng đồng bằng Bắc Bộ là một trong những trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, có đặc điểm nổi bật được nhận xét bởi PGS TS Ngô Đức Thịnh là "một vùng văn hóa độc đáo và đa dạng trong các sắc thái phong phú của văn hóa Việt Nam." Đây là nơi lưu giữ các nét văn hóa truyền thống đặc trưng, góp phần làm nên bản sắc đặc trưng của văn hóa Việt Nam.
Đặc điểm tự nhiên vùng châu thổ Bắc Bộ
- Vùng châu thổ Bắc Bộ là tâm điểm của con đường giao lưu quốc tế theo hai trục chính: Tây - Đông và Bắc - Nam Vị trí này khiến cho nơi đây trở thành vị trí để tiến tới các vùng khác trong nước và trong khu vực Đông Nam Á; đây là mục tiêu xâm lược đầu tiên của tất cả bọn xâm lược muốn bành trướng thế lực vào lãnh thổ Đông Nam Á Nhưng cũng chính vị trí địa lí này đã tạo điều kiện cho dân cư có thuận lợi về giao lưu và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
Châu thổ Bắc Bộ là khu vực có địa hình phối hợp giữa núi và đồng bằng, với các thung lũng và đồng bằng thấp, bằng phẳng; độ dốc dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam và giảm dần từ độ cao 10-15m xuống mực nước biển Toàn vùng có địa hình cao thấp không đều, trong đó những khu vực cao vẫn có nơi thấp úng như Gia Lương (Bắc Ninh), trong khi các vùng như Hà Nam và Nam Định có núi như núi Thiên Thai, Chương Sơn và núi Đọi, tạo nên đặc điểm đa dạng về địa hình của châu thổ Bắc Bộ.
Khí hậu vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ mang nét đặc trưng độc đáo, là nơi duy nhất tại Việt Nam có mùa đông thực sự với ba tháng nhiệt độ trung bình dưới 18 độ C, tạo nên bốn mùa rõ rệt trong năm Tuy nhiên, do khí hậu thất thường, gió mùa Đông Bắc lạnh và ẩm gây cảm giác khó chịu, còn gió mùa hè nóng và ẩm làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là vụ lúa ít hơn so với các khu vực khác.
Vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ nổi bật với hệ thống sông ngòi phong phú, bao gồm các dòng sông lớn như sông Hồng, sông Thái Bình và sông Mã, cùng hệ thống mương máng tưới tiêu dày đặc Khí hậu gió mùa ảnh hưởng rõ rệt đến đặc điểm thủy chế của các sông, đặc biệt là sông Hồng, với hai mùa rõ rệt: mùa cạn, dòng chảy nhỏ, nước trong; và mùa lũ, dòng chảy lớn, nước đục.
- Ngoài khơi, thủy triều vịnh Bắc Bộ cũng theo chế độ nhật triều, mỗi ngày có một lần nước lên và một lần nước xuống.
Bắc Bộ là cái nôi hình thành dân tộc Việt, nơi sản sinh các nền văn hóa lớn như Đông Sơn, Đại Việt và Việt Nam, phản ánh sức sống mãnh liệt và sự sáng tạo của người Việt Văn hóa Bắc Bộ không chỉ có đặc trưng riêng mà còn lan tỏa sang Trung Bộ và Nam Bộ, thể hiện rõ nét đặc trưng của vùng châu thổ Bắc Bộ và góp phần vào sự đa dạng của văn hóa Việt Nam.
Người dân Việt Nam đã chinh phục thiên nhiên qua hàng ngàn năm lịch sử, bằng các công trình như đào mương, đắp bờ, đắp đê để tạo nên diện mạo đồng bằng Bắc Bộ ngày nay Nhà ở của vùng Bắc Bộ thường được xây dựng theo kiểu bến chác, to đẹp, hài hòa với cảnh quan tự nhiên Người dân địa phương còn trồng cây quanh nhà nhằm tạo bóng mát, giữ gìn vẻ đẹp xanh-sạch-đẹp của môi trường sống.
Vùng châu thổ Bắc Bộ là nơi có nhiều di tích văn hóa lịch sử đặc sắc, nổi bật như Đền Hùng và khu vực Cổ Loa, thu hút du khách trong nước và quốc tế Các di tích này không chỉ phản ánh truyền thống văn hóa đặc trưng của khu vực mà còn góp phần tạo nên điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn Đền Hùng được coi là biểu tượng của lòng tự hào dân tộc và là nơi thờ các vị vua Hùng có vai trò quan trọng trong lịch sử Việt Nam Khu di tích Cổ Loa nổi tiếng với các di vật lịch sử cổ đại, thể hiện nền văn minh phát triển của cư dân cổ xưa Bắc Bộ Ngoài ra, vùng đất này còn nhiều di tích khác mang giá trị văn hóa sâu sắc, góp phần giữ gìn và phát huy di sản truyền thống của dân tộc.
Lư, Lam Sơn, Phố Hiến, Chùa Dâu, Chùa Hương, Chùa Tây Phương, Đình Tây Đằng,
- Dân cư ở vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ khá đông đúc, cư dân ở đồng bằng Bắc
Bộ là cư dân sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước và làm nông nghiệp thuần túy Trong khi đó, nghề khai thác hải sản ở vùng châu thổ Bắc Bộ chưa phát triển mạnh, với các làng ven biển chủ yếu làm nông nghiệp, kết hợp đánh cá và làm muối Do địa hình sông ngòi, mương máng phong phú, người dân chài ở Bắc Bộ tập trung vào khai thác thủy sản, tận dụng ao, hồ, đầm để phát triển nghề cá Tuy đất đai hạn chế, cư dân đông đúc khiến ngoài nghề trồng lúa và khai thác thủy sản, nông dân Bắc Bộ còn phát triển nhiều nghề thủ công như gốm, dệt, luyện kim và đúc đồng, thể hiện sự đa dạng nghề nghiệp trong cuộc sống hàng ngày.
- Những người nông dân vùng châu thổ Bắc Bộ sống quần tụ thành làng Làng là đơn vị xã hội cơ sở của nông thôn Bắc Bộ, tế bào sống của xã hội Việt Nó là kết quả của các công xã thị tộc nguyên thủy sang công xã nông thôn Các vương triều phong kiến đã chụp xuống các công xã nông thôn ấy tổ chức hành chính của mình và nó trở thành các làng xã Tiến trình lịch sử đã khiến cho làng Việt Bắc Bộ là một tiểu xã hội trồng lúa nước, một xã hội của các tiểu nông Con người nơi đây sống gắn bó với nhau, sự gắn bó giữa con người và con người trong cộng đồng làng quê nơi đây không chỉ là quan hệ sở hữu trên đất làng, trên những di sản hữu thể chung như đình làng, chùa làng… mà còn là sự gắn bó các quan hệ về tâm linh, về chuẩn mực xã hội,đạo đức.Đảm bảo cho các quan hệ này là các hương ước và khoán ước của làng xã.
PHÂN TÍCH VĂN HÓA VÀ LỊCH SỬ VÙNG
Lịch sử
- Người Việt làm nông nghiệp nên cơ cấu bữa ăn từ thời xa xưa đã thể hiện rõ dấu ấn của truyền thống văn hóa nông nghiệp lúa nước, một cơ cấu ăn thiên về thực vật mà thóc gạo là nguồn chủ yếu, nhất là gạo nếp
Từ các nguyên liệu thiên nhiên and bằng tài năng cùng sự sáng tạo, tổ tiên chúng ta đã chế biến nhiều loại đồ ăn truyền thống như bánh chưng, bánh dày Những món ăn này không chỉ mang ý nghĩa ẩm thực mà còn gắn liền với nhiều truyền thuyết thời Hùng Vương, thể hiện nét đẹp văn hóa và lịch sử dân tộc Việt Nam.
* Chế biến món ăn và cách ăn:
Nguồn thức ăn phong phú và đa dạng cùng phương pháp chế biến đa dạng như ăn sống (gỏi), nướng, hấp, luộc thể hiện sự phát triển của ẩm thực qua các thời kỳ Các vật dụng bằng đồng được phát hiện trong các di chỉ khảo cổ chính là bằng chứng rõ nhất cho các phương pháp nấu ăn cổ xưa Đặc biệt, cơm gạo còn được chế biến bằng cách cho vào ống tre hoặc ống bương để hấp chín, chính là hình thức cơm lam phổ biến ngày nay.
- Các món ăn được đựng trên tre lứa, lót lá và các vật dụng như bát, đĩa, chậu, gáo, muôi, mâm đồng,…
Cách ăn uống vẫn duy trì tính cộng đồng cao, thể hiện qua việc mọi người cùng nhau thưởng thức món ăn Người ta thường dùng tay bốc hoặc sử dụng đũa để thưởng thức ẩm thực, phù hợp với từng loại món ăn khác nhau Sự chia sẻ trong ăn uống góp phần tạo nên không khí thân mật, gắn kết tình cảm giữa các thành viên Đây là nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện sự gần gũi và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
- Vào những thế kỷ cuối thiên niên kỷ trước công nguyên, nền văn hóa Việt cổ bắt đầu chịu những thử thách ghê gớm Quốc gia Văn Lang, sau đó là Âu Lạc và dân tộc hầu như vừa được xác lập và tồn tại chưa được bao lâu đã rơi vào tình trạng bị đô hộ.
- Mở đầu cho quá trình giao lưu, tiếp nhận văn hóa Trung Quốc và khu vực
Sự gia nhập của nhiều người Trung Quốc vào Việt Nam đã ảnh hưởng đáng kể đến nền ẩm thực nước ta Nhiều nét ẩm thực đặc trưng của Trung Quốc như vịt quay Bắc Kinh, lẩu Tứ Xuyên, sủi cảo cá Hảo đã trở thành phần không thể thiếu của ẩm thực Việt Những món ăn này đã góp phần đa dạng hóa và phong phú thêm các loại ẩm thực tại Việt Nam, mang đến trải nghiệm mới mẻ cho người thưởng thức.
Ẩm thực Trung Hoa nổi bật với sự phong phú trong sử dụng các loại gia vị đặc trưng, góp phần tạo nên hương vị đậm đà, hấp dẫn Các phương pháp chế biến đa dạng như hầm, ninh, nấu, hấp, xào, rang, luộc, om, và nhúng giúp giữ nguyên độ tươi ngon của thực phẩm, đồng thời nâng cao trải nghiệm ẩm thực Chính sự cầu kỳ trong cách chế biến cùng sự tinh tế trong việc lựa chọn gia vị đã tạo nên nét đặc trưng riêng biệt của ẩm thực Trung Hoa, thu hút thực khách khắp nơi trên thế giới.
Vào tháng 9 năm 1858, Pháp đã nổ phát súng đầu tiên tại Đà Nẵng mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam, thể hiện truyền thống yêu nước và ý chí kiên cường của ông cha ta Dù đã chiến đấu anh dũng và dành lại độc lập vào tháng 8 năm 1945, chỉ một tháng sau, Pháp, với sự giúp đỡ của thực dân Anh, đã đem quân chiếm đóng Sài Gòn và các vùng Nam Bộ, khởi đầu lần xâm lược thứ hai Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng, nhân dân Việt Nam đã triển khai chiến lược kháng chiến toàn diện, giành nhiều thắng lợi lớn trên chiến trường, đặc biệt là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, góp phần chấm dứt cuộc kháng chiến chống Pháp và lập lại chủ quyền đất nước.
- Một số món ăn đặc trưng của Pháp đã được du nhập vào miền Bắc: bánh mỳ, các loại súp, bánh flan,
Văn hóa ẩm thực vùng châu thổ Bắc Bộ
2.1 Giới thiệu chung về văn hóa ẩm thực vùng châu thổ Bắc Bộ
Bắc Bộ là nơi tổ tiên định cư lâu đời, nên ẩm thực nơi đây mang đậm nét truyền thống với các món ăn thanh đạm, nhẹ nhàng và có vị chua dễ chịu Ẩm thực vùng châu thổ Bắc Bộ, đặc biệt là Vùng châu thổ Sông Hồng, nổi bật với những đặc trưng không quá đậm đà vị cay, béo hay ngọt, chủ yếu sử dụng nước mắm loãng, mắm tôm, cùng nhiều món rau và thủy sản nước ngọt như tôm, cua, cá, trai, hến Các món ăn Bắc Bộ còn thể hiện sự tinh tế trong cách lựa chọn nguyên liệu và điều chế phù hợp với khí hậu, tạo nên nét đặc trưng riêng biệt khó nhầm lẫn.
Người Việt Bắc Bộ thường trồng cây cối quanh nhà để tạo bóng mát, phục vụ cuộc sống sinh hoạt hàng ngày Văn hóa ẩm thực của cư dân nơi đây vẫn giữ nguyên mô hình bữa ăn truyền thống gồm cơm, rau và cá, trong đó phần lớn là các loại cá nước ngọt Hải sản từ biển chủ yếu được khai thác ở các làng ven biển, trong khi các làng ở sâu trong đồng bằng ít sử dụng hải sản hơn, do đó, cá nước ngọt vẫn chiếm ưu thế trong chế độ ăn uống của người Việt Bắc Bộ.
Dân cư đô thị tại Hà Nội ít sử dụng đồ biển hơn so với cư dân các đô thị phía Nam như Huế, Nha Trang, Sài Gòn Người Việt Bắc Bộ thích ứng với khí hậu châu thổ Bắc Bộ bằng cách tăng cường tiêu thụ thịt và mỡ, đặc biệt vào mùa đông lạnh để giữ ấm cho cơ thể Các gia vị cay, chua, đắng vốn quen thuộc với người dân Trung Bộ, Nam Bộ lại không phổ biến trong các bữa ăn hàng ngày của người Việt Bắc Bộ.
- Khác với hương vị đậm đà và cay nồng của miền Trung, vị tươi mát và ngọt của ẩm thực đến từ Nam bộ, ẩm thực của miền Bắc lại in đậm cốt cách của nền văn hoá lâu đời, toát lên sự tinh tế, nhẹ nhàng cũng giống như những người con đất Bắc Trong đó,
Hà Nội được xem là nơi lưu giữ tinh hoa ẩm thực Việt Nam trọn vẹn nhất.
Trong ẩm thực miền Bắc, nét đặc trưng nổi bật chính là cảm giác hài hòa, đem lại sự dễ chịu cho người thưởng thức Các món ăn thường có hương vị dịu nhẹ, sử dụng nguyên liệu phổ biến như thủy sản nước ngọt, rau củ, và gia vị như muối, mì chính, nước mắm loãng hoặc mắm tôm Những nguyên liệu này không chỉ bổ sung cho nhau về mùi vị, tạo nên món ăn thơm ngon, bắt mắt, mà còn kích thích vị giác của mọi người, góp phần mang đến trải nghiệm ẩm thực hài hòa và hấp dẫn.
- Đối với một số người ở nơi khác đến, những lần đầu nếm mùi vị món ăn do người Bắc làm thường sẽ cảm nhận vị nhạt, nhưng lâu dần sẽ quen hơn với hương vị thanh đạm, tốt cho sức khỏe này.
- Nét đặc trưng tiếp theo của ẩm thực miền Bắc là thực phẩm giữ được mùi vị vốn có của nó Chính vì đề cao việc giữ gìn hương vị nguyên thuỷ của nguyên liệu, mà các món ăn miền Bắc luôn nhẹ nhàng, thanh đạm Vốn gắn bó lâu đời với nền nông nghiệp, các món ăn đều được chế biến từ nguyên liệu dân dã, dễ kiếm, hương vị quê hương tràn về chính là cảm giác mà người phương xa được thưởng thức một mâm cơm do chính người Bắc thực hiện.
2.3 Đặc trưng về chế biến, trang trí
Các món ăn miền Bắc nổi bật với cách bày biện đẹp mắt và trang trí bắt mắt, đặc biệt vào các dịp lễ Tết thể hiện sự cầu kỳ trong ẩm thực Nghệ thuật sử dụng gia vị của người miền Bắc được đánh giá cao nhờ vào sự hài hòa, khi mỗi món ăn đều đi kèm với một loại gia vị đặc trưng Các gia vị lên men như mẻ, giấm và các loại rau thơm thường được sử dụng phổ biến để tạo nên hương vị đặc trưng, phong phú cho các món ăn truyền thống miền Bắc.
Người miền Bắc sống bền chặt và tình nghĩa, trong đó quà bánh đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các mối quan hệ xã hội Các loại bánh truyền thống được chế biến từ nguyên liệu tự nhiên, mang đậm đặc sản vùng miền như bánh răng bừa, bánh gai, cơm cháy Ninh Bình, bánh đậu xanh Hải Dương, và các loại mứt trái cây, thường được ưa chuộng hơn so với các loại bánh kẹo công nghiệp Đây không chỉ là món quà thể hiện tình cảm chân thành mà còn giữ gìn nét đẹp văn hóa ẩm thực truyền thống của miền Bắc.
- Đặc điểm món ăn miền Bắc tuy khác nhau, nhưng vẫn có những điểm tương đồng với nhiều vùng miền khác, thể hiện qua cơ cấu bữa ăn, nguyên tắc chế biến như nước dùng, gia vị hỗn hợp, nước mắm, các loại nước chấm chế biến đa dạng phù hợp với món ăn, rau được sử dụng phong phú… Vì vậy, không chỉ người miền Bắc mà nhiều người vùng miền khác hay thậm chí là những người nước ngoài đều rất yêu thích văn hóa ẩm thực của mảnh đất nơi đây.
Những món ăn đặc trưng
Cốm Làng Vòng là đặc sản ẩm thực nổi tiếng của Việt Nam, phản ánh nét văn hóa truyền thống của làng Vòng Đây là sản phẩm truyền thống đặc trưng của khu vực, từng được biết đến với tên gọi thôn Hậu, thuộc xã Dịch Vọng, huyện Từ Liêm Ngày nay, cốm Làng Vòng đã trở thành một trong những đặc sản nổi bật của Hà Nội, nằm trong phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy.
Làng Vòng có tên gọi xuất phát từ địa thế đặc trưng, nằm trên con đường vòng tròn bao quanh làng, tạo thành một quần thể địa lý độc đáo Theo nhiều người cao tuổi trong làng, tên gọi này phản ánh đặc điểm của con đường vòng quanh làng, nổi bật với ranh giới rõ ràng với các làng xung quanh Làng gồm nhiều thôn như Vòng Tiền, Vòng Hậu, Vòng Sở và Vòng Trung, thể hiện sự phân chia rõ ràng trong cộng đồng, góp phần giữ gìn nét văn hoá truyền thống đặc trưng của địa phương.
Cốm được gói trong hai lớp lá đặc biệt, gồm một lớp lá ráy tươi giúp giữ độ ẩm và tránh làm khô cốm, cùng với lớp lá sen thoảng hương thơm dịu nhẹ tạo cảm giác dễ chịu Ngoài ra, cốm còn được buộc trong sợi rơm lúa nếp vàng tươi, mang đến hương vị đặc trưng của đồng quê Việt Nam.
Bún chả là món ăn truyền thống đặc trưng của Việt Nam, gồm bún tươi, chả thịt lợn nướng trên than hoa và nước mắm chua cay, mặn ngọt hài hòa Xuất xứ từ miền Bắc Việt Nam, bún chả là biểu tượng ẩm thực Hà Nội, được coi là món quà phố cổ có sức sống lâu bền và góp phần làm phong phú văn hóa ẩm thực đất thủ đô.
Bún chả thường gồm hai loại chả: chả viên và chả miếng, tùy theo sở thích mà thực khách có thể chọn một loại hoặc thưởng thức cả hai theo truyền thống Thịt used để làm chả thường được lọc bỏ bì để tránh bị cứng và khét khi nướng, vì dùng thịt nạc quá sẽ khiến chả dễ khô và cứng Thịt sau khi nướng chín có mùi thơm, ngậy, và thường được dùng kèm với bát nước mắm pha đủ vị chua, cay, mặn, ngọt, cùng với đu đủ xanh, su hào, cà rốt trộn giấm Nước mắm này vừa có thể dùng để chấm vừa để húp, hòa quyện hoàn hảo với bún và rau sống như xà lách để tạo nên món bún chả đặc trưng, hấp dẫn.
3.3 Bánh đa cua Hải Phòng:
- Cũng như phở bò Hà Nội, bún bò Huế, hủ tiếu Sài Gòn,… bánh đa cua Hải Phòng cũng được nhiều người biết đến và ưa chuộng.
- Cua đồng, bánh đa, các loại rau như rau cần, rau rút, đậu phụ, hòa quyện với nhau một cách đặc biệt tạo nên hương vị vừa thanh khiết lại đậm đà Sợi bánh đa màu sẫm đỏ, gạch cua nâu hồng, cà chua đỏ tươi, cùng kết hợp với các loại rau xanh tươi, chả lá nốt, chả viên vàng, hành phi, lá hành, tất cả sẽ mang đến cho bạn một bát đánh đa cua hấp dẫn, với mùi thơm nồng nàn khiến gửi thôi cũng phải xuýt xoa.
- Chắc chẳng còn ai xa lạ với món ăn này Rươi có ở nhiều nơi, nhưng nổi tiếng nhất vẫn là rươi Tứ Kỳ - Hải Dương
Rươi là nguyên liệu đa dạng để chế biến thành nhiều món ăn ngon như chả rươi, nem rươi, rươi kho niêu đất, rươi nấu măng, và rươi rang muối Dù chế biến theo cách nào, các món từ rươi đều mang lại hương vị thơm ngon, bổ dưỡng, thu hút nhiều người yêu thích ẩm thực Trong đó, chả rươi là món ăn nổi tiếng nhất và phổ biến nhất, được nhiều người yêu thích vì vị béo ngậy và tinh tế của rươi tạo nên sự đặc trưng riêng.
Chả rươi là món ăn đặc trưng của ẩm thực Việt Nam, nổi bật với sự kết hợp hoàn hảo của trứng, thịt và rươi, hòa quyện cùng gia vị tạo nên hương vị đậm đà Cách làm chả rươi vô cùng đơn giản, nhanh chóng và không tốn nhiều công sức, phù hợp cho những buổi bận rộn Những miếng chả rươi vàng ươm, béo ngậy, thơm phức sẽ khiến bạn không thể cưỡng lại trước mùi hương hấp dẫn và vị ngon khó quên.
- Hà Nội được coi là “tinh hoa ẩm thực” khắp mọi miền, với 36 phố phường nơi đây có rất nhiều món ngon của lạ, nhưng có lẽ người ta biết nhiều đến nhất vẫn là phở bò Hà Nội.
Khác với phở bò các vùng miền khác, phở bò Hà Nội có hương vị đặc trưng mà chỉ lỡ ăn 1 lần là không thể quên
Thưởng thức những miếng bò thơm ngon, mềm mại cùng sợi phở trắng tinh, mỏng và trong suốt, hòa quyện cùng các loại rau thơm tươi mát và nước dùng phở đậm đà, ngọt tự nhiên Để tăng thêm hương vị, bạn có thể thêm ít tương ớt, vắt vài giọt chanh tươi rồi thưởng thức cùng hạt tiêu Bắc thơm ngon.
- Có thể nói, phở bò Hà Nội đã trở thành món ăn sáng không thể thiếu của người dân ở đây.
3.6 Chả mực Hạ Long - Quảng Ninh
- Đây là món ăn được xếp vào tốp 50 món ăn ngon nhất Việt Nam và cũng là đặc sản nổi tiếng của tỉnh Quảng Ninh.
Chả mực Hạ Long nổi bật với hương vị đậm đà hơn, thịt chắc và thơm ngon hơn so với các loại chả mực ở nơi khác Khi thưởng thức, chúng ta cảm nhận được sự giòn sần sật của râu mực, béo ngậy vừa đủ từ tóp mỡ, tạo nên một trải nghiệm ẩm thực hấp dẫn Đặc biệt, món chả mực ngon hơn khi dùng kèm sốt mayonnaise mísia để dậy vị và tăng thêm sự hấp dẫn cho món ăn.
- Đây sẽ là thức quà ngon cho những ai ghé thăm vùng đất này, sẽ mang đến cho du khách sự hài lòng mỹ mán về món ăn này.
3.7 Chả cá Lã Vọng - Món ngon có từ lâu đời của Hà thành
- Theo tương truyền, chả cá Lã Vọng có nguồn gốc từ gia đình họ Đoàn từ thời Pháp thuộc Món ngon đặc sản miền Bắc này chinh phục du khách muôn phương nhờ hương vị thơm ngon, giòn dai của thịt cá lăng tẩm ướp theo bí quyết gia truyền, sau đó nướng trên than củi và rán lại trên chảo mỡ Miếng chả cá nóng được ăn kèm với bún, rau thơm, lạc rang hòa quyện cùng hương vị của mắm tôm được pha chế
Bạn không cần ăn cá nóng, chỉ cần gắp từng miếng ra bát rồi rưới nước mỡ sôi lên trên Thường ăn kèm với bún, bánh đa nướng, lạc rang, thìa là, hành hoa, dọc hành chẻ nhỏ ngâm dấm, rau mùi, húng Láng và mắm tôm Mắm tôm cần được pha chế kỹ lưỡng bằng cách vắt chanh tươi, thêm một ít nước mỡ, đường, rượu trắng và ớt, đánh sủi bọt rồi cuối cùng thêm chút tinh dầu cà cuống để tăng hương vị.
THỰC TRẠNG KHAI THÁC VĂN HÓA ẨM THỰC NHẰM PHÁT TRIỂN DU LỊCH VÙNG
Thực trạng
1.1 Văn hoá ẩm thực của vùng châu thổ Bắc Bộ
- Việt Nam là một đất nước giàu tài nguyên thiên nhiên, qua đó không khó để nước ta có thể khai thác được các nguyên liệu thực phẩm để chế biến thành các món ăn phong phú và đa dạng Tiêu biểu như vùng châu thổ Bắc Bộ, với chiều dài lịch sử và bề dày văn hóa, văn hóa ẩm thực nơi đây được chắt lọc qua các món ăn, đồ uống đặc trưng tạo nên một nét văn hóa ẩm thực độc đáo.
Việt Nam có lợi thế từ nền văn hóa đa dạng, đa vùng miền, đa dân tộc, góp phần tạo nên nền ẩm thực phong phú và đặc sắc Từ miền núi cao Tây Bắc đến cuối mũi Cà Mau, mỗi tỉnh thành đều để lại dấu ấn riêng với những món ăn đặc sản và các loại bánh truyền thống, phản ánh nét đặc trưng của từng địa phương.
Du khách quốc tế yêu thích ẩm thực Việt Nam nhờ sự cân bằng tinh tế về mùi vị và hài hòa trong dinh dưỡng Các món ăn Việt thường chứa nhiều rau xanh tươi, ít chất béo, phù hợp với xu hướng ăn uống lành mạnh Mỗi món ăn còn đi kèm với nước chấm đặc trưng theo từng vùng miền, tạo nên trải nghiệm ẩm thực đa dạng và hấp dẫn.
Truyền thống ẩm thực lâu đời của vùng châu thổ Bắc Bộ đã hình thành nên một nền ẩm thực đa dạng và độc đáo, phản ánh tinh túy ẩm thực và hồn quê của địa phương Những người dân từ nơi khác đến lập nghiệp đã mang theo những nét đặc trưng của ẩm thực quê nhà góp phần làm phong phú thêm văn hóa ẩm thực nơi đây Tuy nhiên, cuộc sống hiện đại bận rộn của thời đại kinh tế thị trường đang khiến mọi người có xu hướng ăn uống đơn giản hơn, điều này có thể dẫn đến nguy cơ làm mai một nghệ thuật ẩm thực truyền thống của vùng châu thổ Bắc Bộ.
- Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm của nhiều nơi trên châu thổ Bắc Bộ còn nhiều
+ Tình trạng thực phẩm là hàng giả, nhập lậu, kém chất lượng
Những yếu tố này có tác động đáng kể đến nghệ thuật và văn hóa ẩm thực của vùng đồng bằng Bắc Bộ nói riêng và ẩm thực Việt Nam nói chung, góp phần tạo nên nét đặc trưng và phong phú cho nền ẩm thực truyền thống của đất nước.
Mặc dù ẩm thực Việt Nam đặc sắc và đa dạng, nhưng cách quảng bá các món ăn vẫn còn hạn chế, khiến vị thế của nền ẩm thực này trên bản đồ du lịch quốc tế vẫn chậm hơn so với các quốc gia trong khu vực Ngoài phở và bánh mì, Việt Nam còn có nhiều món ăn truyền thống phong phú và độc đáo đang chờ được khám phá và giới thiệu đến du khách toàn cầu.
Dù có nhiều món ngon đường phố phong phú, nhưng phần lớn thực khách chỉ ăn rồi đi mà không để lại ấn tượng lâu dài Nguyên nhân chính là do cách phục vụ và giới thiệu ý nghĩa của món ăn chưa thật sự chu đáo và chưa làm nổi bật văn hóa địa phương Để tạo dấu ấn sâu sắc, cần chú trọng hơn vào việc truyền tải câu chuyện đằng sau từng món ăn và nâng cao trải nghiệm văn hóa cho thực khách.
- Đầu tiên, văn hóa ẩm thực chính là một loại tài nguyên du lịch đặc biệt trong phát triển kinh doanh du lịch Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, người dân Việt Nam đã sáng tạo và để lại một kho tàng ẩm thực phong phú, đa dạng, hấp dẫn, phù hợp khẩu vị nhiều đối tượng khách Trong kho tàng ẩm thực thế giới, Việt Nam là xứ sở của những món ăn ngon Bởi vậy mà không phải ngẫu nhiên mà nhà marketing huyền thoại Philip ăn của thế giới” Ẩm thực là một sản phẩm du lịch thu hút du khách với nhu cầu tham quan, tìm hiểu khám phá văn hóa ẩm thực địa phương Đây là một trong những dịch vụ tạo dấu ấn đối với du khách qua điểm đến nhằm thỏa mãn nhu cầu khám phá văn hóa ẩm thực của địa phương Đôi khi chính sự hấp dẫn văn hóa ẩm thực của địa phương trở thành động cơ và mục đích đi du lịch của du khách Bởi lẽ, ẩm thực chính là một bức tranh đầy màu sắc mà bất kỳ du khách nào đến với một vùng đất mới cũng có khát khao được khám phá, thưởng thức dư vị đặc trưng văn hóa vùng miền.
Ngoại giao văn hóa là một trong ba trụ cột chính trong ngoại giao toàn diện, góp phần nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế Năm 2019, Vụ Ngoại giao Văn hóa và UNESCO lần đầu tổ chức “Ngày ẩm thực Việt Nam” dưới dạng chuỗi sự kiện tại nhiều quốc gia, bắt đầu từ thành phố Perpignan, Pháp Ẩm thực chính là tinh hoa văn hóa Việt Nam, trở thành nguồn cảm hứng và phương tiện tiếp cận mới để giới thiệu, quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới.
Văn hóa ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế du lịch của địa phương Các món ăn đặc trưng của điểm đến không chỉ thu hút khách du lịch mà còn kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao mức chi tiêu trung bình của khách, từ đó zwięks doanh thu du lịch và tạo nguồn thu ổn định cho địa phương Hoạt động ẩm thực góp phần thúc đẩy tạo việc làm và mang lại thu nhập cho cộng đồng địa phương, đồng thời thể hiện yếu tố không thể tách rời của ngành du lịch.
Nhược điểm của ẩm thực Việt là còn mang tính “đơn sơ” và chịu ảnh hưởng từ ẩm thực Hoa Phương pháp nấu ăn truyền thống thường sử dụng cá và gà nguyên con nhằm thể hiện sự “trọn vẹn” của món ăn, nhưng điều này khiến việc trang trí và phục vụ trở nên khó khăn hơn Trong khi đó, ẩm thực Việt chú trọng vào việc thưởng thức các miếng nhỏ, giúp thực khách cảm nhận trọn vẹn hương vị và aroma của món ăn.
Hiện nay, do lợi nhuận và bất chấp đạo lý, nhiều người trồng rau sử dụng trái phép các loại thuốc bảo vệ thực vật độc hại, kể cả thuốc cấm và ngoài danh mục cho phép, để phun trừ sâu bệnh và kích thích quả chín nhanh, gây tích tụ nhiều dư lượng hóa chất độc hại trong rau quả Ngoài ra, việc tưới rau bằng nước thải sinh hoạt và nước thải chăn nuôi đã khiến hàm lượng kim loại nặng và vi sinh vật gây bệnh trong rau cao hơn mức cho phép của Bộ Y tế, dẫn đến nguy cơ cao gây ra các bệnh cấp tính và mãn tính trong cộng đồng, đặc biệt tại các thành phố và thị trấn trên địa bàn tỉnh.
Vai trò của các chủ thể
Chính quyền cơ sở cần nắm vững kiến thức về địa lý, kinh tế, xã hội, văn hóa và dân cư để bảo tồn và phát huy nét đẹp ẩm thực truyền thống liên kết với nguồn nguyên liệu địa phương, ý nghĩa của từng món ăn, phong tục tập quán, cùng các câu chuyện độc đáo phản ánh bản sắc văn hóa của cộng đồng Việc tổ chức hội thảo, hội nghị chuyên đề về ẩm thực, các cuộc thi nghề như nấu ăn, bartender, và các hội nghị kết nối thực phẩm an toàn sẽ nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự hợp tác giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch và sản xuất nguyên liệu Khai thác giá trị văn hóa ẩm thực như một loại hình du lịch không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn gia tăng giá trị địa phương, từ đó nâng cao vị thế của cộng đồng trong thị trường du lịch quốc tế.
Trong những năm qua, doanh nghiệp du lịch và dịch vụ đã phát triển nhanh về quy mô và chất lượng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sự phát triển này giúp phát huy các thế mạnh địa phương, thay đổi diện mạo tỉnh nhà, tạo ra nhiều việc làm mới, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của các tầng lớp nhân dân Doanh nghiệp đóng vai trò là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy hoạt động của thị trường lao động hiện nay, góp phần vào sự thịnh vượng chung của cộng đồng.
Các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch tỉnh bằng cách xây dựng cầu nối giữa điểm đến và du khách, qua đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành du lịch Hoạt động của các doanh nghiệp dịch vụ du lịch không chỉ thu hút khách bằng các phương tiện truyền thông mà còn phải góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn văn hoá và cảnh quan môi trường Nhận thức và hành động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch có ảnh hưởng lớn đến khả năng phát triển lâu dài của du lịch vùng Châu thổ Bắc Bộ.
Các doanh nghiệp địa phương đang tận dụng tiềm năng sẵn có và không ngừng đổi mới để thúc đẩy phát triển du lịch Họ nhận thức rõ tầm quan trọng của việc gắn kết chặt chẽ năng lực của từng đơn vị nhằm xây dựng môi trường du lịch phù hợp và hấp dẫn hơn Việc hợp tác và phối hợp giữa các doanh nghiệp là yếu tố quyết định giúp tạo ra trải nghiệm du lịch toàn diện, nâng cao thương hiệu và thu hút nhiều khách du lịch hơn.
Hanoitourist đã nâng cao hiệu quả kinh doanh và hoàn thành các chỉ tiêu đề ra trong Đại hội lần thứ III (2015-2020) Cụ thể, vốn nhà nước giao được bảo toàn và phát triển từ 598 tỷ đồng hiện nay đã tăng lên hơn 2.850 tỷ đồng, thể hiện sự ổn định và mở rộng quy mô hoạt động Kết quả kinh doanh của công ty, chưa bao gồm liên doanh với nước ngoài có vốn góp của Tổng công ty, đạt mức tăng trưởng trung bình từ 10% đến 15% mỗi năm, góp phần nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2019, tổng doanh thu của doanh nghiệp tăng từ 714 tỷ đồng lên 1.021 tỷ đồng, tăng 43%, đồng thời số tiền nộp ngân sách nhà nước cũng tăng từ 151 tỷ đồng lên 256 tỷ đồng, tăng 70% Lợi nhuận sau thuế đạt 261 tỷ đồng vào năm 2019, tăng 34% so với mức 195 tỷ đồng năm 2016 Thu nhập bình quân của người lao động đã nâng cao từ 5,9 triệu đồng lên 10 triệu đồng mỗi người/tháng, thể hiện sự phát triển bền vững và nâng cao đời sống nhân viên.
2.3 Cộng đồng dân cư địa phương
-Trong những năm gần đây, nhiều địa phương đã có cách làm linh hoạt để giữ gìn nét văn hóa ẩm thực của riêng mình Các nhà trường lồng ghép, tích hợp việc giữ gìn và phát triển ẩm thực truyền thống trong các bài giảng của bộ môn khoa học xã hội và các hoạt động ngoại khóa
Các gia đình và hộ sản xuất vẫn duy trì hoạt động giữ gìn và quảng bá các sản phẩm truyền thống của mình Họ thường xuyên bày bán và trưng bày các mặt hàng để mở rộng thị trường tiếp cận khách du lịch Điều này góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của các làng nghề và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa địa phương.
Nam Định nổi bật với sự đa dạng và tinh tế trong nghệ thuật ẩm thực Việt Nam, góp phần làm phong phú bức tranh ẩm thực chung của đất nước Với sự khéo léo và sáng tạo trong chế biến các món ăn truyền thống, ẩm thực Nam Định không chỉ thể hiện nét đặc trưng văn hóa độc đáo mà còn hấp dẫn thực khách bởi hương vị đậm đà và cách trình bày tinh tế Những món ăn nổi bật từ vùng đất này góp phần nâng cao vị thế của ẩm thực Việt Nam trên bản đồ ẩm thực quốc tế.
Theo thống kê của Tổ chức Du lịch Thế giới, mỗi du khách thường dành khoảng một phần ba tổng chi phí chuyến đi cho các hoạt động liên quan đến ẩm thực Điều này cho thấy ẩm thực là yếu tố quan trọng trong trải nghiệm du lịch, góp phần nâng cao sự hài lòng của khách hàng Việc tập trung vào các hoạt động ẩm thực không chỉ thu hút du khách mà còn thúc đẩy phát triển ngành du lịch địa phương Vì vậy, các điểm đến nên đầu tư vào đa dạng các dịch vụ ẩm thực để tăng giá trị và thu hút khách du lịch quốc tế.
- Món ăn Việt đã ghi dấu ấn với nhiều du khách đến từ khắp thế giới và có mặt trong nhiều nhà hàng cao cấp tại nước ngoài.
Các du khách nước ngoài đã góp phần quan trọng trong việc quảng bá ẩm thực vùng châu thổ Bắc Bộ thông qua các đánh giá món ăn Những food review của họ giúp giới thiệu đa dạng các món đặc sản địa phương, từ đó thu hút nhiều du khách đến thưởng thức Nhờ sự chia sẻ chân thực và sáng tạo của các du khách, hình ảnh ẩm thực Bắc Bộ ngày càng trở nên phổ biến và được yêu thích rộng rãi.
Giải pháp
- Quan tâm, bảo tồn những nét ẩm thực truyền thống gắn với nguồn nguyên liệu địa phương, gắn với các thông điệp, ý nghĩa, tác dụng của mỗi món ăn; nguồn gốc, phong tục tập quán; sự cầu kỳ, nét tinh tế thể hiện trong sự kết hợp các nguyên liệu; các câu chuyện lý thú về món ăn gắn với bản sắc văn hóa, đời sống sinh hoạt của cư dân địa phương
Việc tăng cường công tác tuyên truyền và phổ biến các quy định của các cơ quan chức năng về an toàn thực phẩm là yếu tố then chốt để nâng cao nhận thức cộng đồng Các hoạt động này góp phần kiểm soát chặt chẽ hơn và ngăn chặn triệt để các đường dây buôn bán thực phẩm không rõ nguồn gốc, đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng Nhờ đó, đến gần hơn với mục tiêu xây dựng môi trường an toàn thực phẩm bền vững và minh bạch.
Đẩy mạnh đầu tư và ứng dụng khoa học công nghệ trong quá trình khai thác và chế biến nhằm nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào Tập trung tối ưu hóa mẫu mã bao bì để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường Điều này giúp đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng tốt nhất, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
- Lựa chọn một số cơ sở, gia đình nghệ nhân chế biến ẩm thực truyền thống, một số món đặc sản để xây dựng chương trình, kịch bản dành cho du khách có nhu cầu tham gia trải nghiệm chế biến món ăn, 1 ngày làm nghệ nhân, đầu bếp chế biến đặc sản, tạo sự hấp dẫn của sản phẩm du lịch và kéo dài thời gian sử dụng dịch vụ du lịch của du khách.
Ẩm thực vùng châu thổ Bắc Bộ nổi bật với đặc trưng vị thanh, ngọt nhẹ từ nước lèo hầm xương, tạo nên trải nghiệm vị giác tinh tế khác biệt so với các vùng miền khác như Trung Bộ và Nam Bộ Người dân Bắc Bộ khéo léo kết hợp các gia vị và nguyên liệu nhằm cân bằng âm dương, hài hòa về hương vị và bổ dưỡng cho sức khỏe Nền ẩm thực nơi đây không chỉ giữ nguyên mô hình ăn uống truyền thống gồm cơm, rau, cá mà còn thể hiện sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về nguyên lý âm dương của người dân địa phương Chính những nét đặc sắc này đã giúp ẩm thực Bắc Bộ để lại dấu ấn đậm nét trong lòng thực khách trong và ngoài nước, góp phần nâng tầm ẩm thực Việt Nam trên trường quốc tế, thu hút hàng triệu du khách đến với đất nước và vùng châu thổ Bắc Bộ.
Bộ nói riêng là địa điểm hành chân cho cuộc hành trình khám phá của họ.