PHßNG GD ®T QUËN BA §×NH THÔNG TIN CHUNG 1 Tên giải pháp “Kỹ năng khai thác và sử dụng học liệu điện tử trong dạy học môn Lịch sử” 2 Lĩnh vực áp dụng giải pháp Giảng dạy môn Lịch sử trong trường THCS[.]
Trang 1THÔNG TIN CHUNG
1 Tên giải pháp: “Kỹ năng khai thác và sử dụng học liệu điện tử trong dạy
học môn Lịch sử”
2 Lĩnh vực áp dụng giải pháp: Giảng dạy môn Lịch sử trong trường THCS
3 Tác giả:
- Họ và tên: Lê Thị Yến Nam (nữ): Nữ
- Ngày/ tháng/ năm sinh: 25/09/1979
- Trình độ chuyên môn: Đại học
- Đơn vị công tác: trường THCS Nguyễn Lân – Thanh Xuân – Hà Nội
4 Đơn vị áp dụng giải pháp lần đầu: Trường THCS Nguyễn Lân – Thanh Xuân – Hà Nội
5 Các điều kiện cần thiết để áp dụng giải pháp:
- Giáo viên cần bồi dưỡng cho học sinh tình yêu, lòng đam mê đối với môn học
- Giáo viên cần tăng cường giáo dục sự tự giác, tích cực học tập và ý chí tự học cho học sinh
- Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch tự học ở nhà và thực hiện kế hoạch vạch ra
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tự học ở nhà bằng hệ thống câu hỏi, bài tập
6 Thời gian áp dụng giải pháp lần đầu: Từ năm học 2021 – 2022
HỌ TÊN TÁC GIẢ XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN
Lê Thị Yến
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 2Hiện nay, ngành giáo dục đang tiếp tục đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, người thầy giữ vai trò tổ chức hướng dẫn học sinh tích cực chủ động lĩnh hội kiến thức mới Vì vậy, việc sử dụng học liệu điện tử phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những hướng tích cực và hiệu quả nhất
Trong phương pháp dạy học mới, học liệu điện tử không chỉ dừng lại ở giá trị minh họa, mà còn là công cụ, là phương tiện cung cấp kiến thức Vì vậy,
nó cũng là nguồn kiến thức cần phải khai thác Nhưng trong thực tế hiện nay, việc dạy và học môn Lịch sử ở trường THCS chưa hoàn thành tốt vai trò của mình, nhiều giáo viên vẫn dạy học bằng phương pháp truyền thống, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động học tập của học sinh, nhiều em vẫn cho rằng môn Lịch sử thật khô khan, nhàm chán với những sự kiện đã diễn
ra trong quá khứ Muốn khắc phục được vấn đề này thì việc kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học tích cực với việc sử dụng thường xuyên các học liệu điện tử như bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, phim tư liệu lịch sử… vào giảng dạy là vô cùng cần thiết, giúp học sinh dễ dàng tái hiện các sự kiện lịch sử, hứng thú học tập, nhớ lâu, nhớ kĩ nội dung bài học Mặt khác, hệ thống tranh ảnh, bản đồ, lược đồ điện tử sẽ tạo nhiều hứng thú cho các em trong học tập Các em được tiếp cận, nhận thức các sự kiện lịch sử một cách sống động, gần với quá khứ hơn Tuy nhiên, để khai thác và sử dụng học liệu điện tử hiệu quả cho bài giảng, đòi hỏi giáo viên phải có trình độ tin học tốt, có kiến thức vững vàng, có trình độ tư duy cao và phải đầu tư khá nhiều thời gian, công sức để chuẩn bị cho bài giảng
Nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng học tập môn Lịch sử cho
học sinh hiện nay, tôi đã đưa ra giải pháp: “Kỹ năng khai thác và sử dụng học liệu điện tử trong dạy học môn Lịch sử”.
Trang 3NỘI DUNG
Trong dạy học môn Lịch sử, học liệu điện tử đóng vai trò quan trọng, giúp học sinh hứng thú và nhận thức một cách chính xác các sự kiện quá khứ
và ghi nhớ lâu hơn Như vậy, việc khai thác và sử dụng học liệu điện tử trong dạy học môn Lịch sử là vấn đề thiết thực đối với học sinh THCS hiện nay
1 Giải pháp thực hiện
1.1 Sử dụng hình ảnh điện tử để minh họa cho nội dung bài học.
Một trong những lợi thế của môn học Lịch sử là có rất nhiều tư liệu bằng
hình ảnh Học lịch sử là học quá khứ nên học sinh rất thích được xem những
hình ảnh thực tế trong quá khứ làm cho các em có cảm giác như đang sống cùng với thời kì lịch sử đó Hình ảnh là nguồn tư liệu phong phú nhất khi khai thác và sử dụng học liệu điện tử vào dạy học Bài học nào có sử dụng học liệu điện tử thì bài học đó có hình ảnh minh họa Nếu khai thác tốt hình
ảnh sẽ hấp dẫn được học sinh, giúp học sinh hiểu sâu hơn bài học hơn Tuy
nhiên giáo viên không nên đưa quá nhiều hình ảnh hoặc hình ảnh không gần với nội dung bài học, điều đó khiến cho học sinh khó nhận biết và khắc sâu
kiến thức Có hai hình thức sử dụng hình ảnh: Hình ảnh điện tử minh hoạ cho nội dung kiến thức và hình ảnh điện tử khắc sâu nội dung bài học.
- Hình ảnh điện tử minh hoạ cho nội dung kiến thức: Sau khi đã trình bày xong phần nội dung kiến thức của từng mục, từng bài, giáo viên đưa ra các hình ảnh minh họa cho nội dung bài học
- Hình ảnh điện tử khắc sâu nội dung bài học: Giáo viên đưa ra hình ảnh và hướng dẫn học sinh khai thác hình ảnh, sau đó rút ra những vấn đề về kiến thức của bài học, nhằm khắc sâu nội dung bài học
Từ việc quan sát, học sinh sẽ hình thành tư duy trừu tượng để rút ra nội dung bài học Thông qua quan sát, miêu tả tranh ảnh giúp học sinh được rèn luyện kỹ năng diễn đạt, sử dụng ngôn ngữ sao cho phù hợp và hiệu quả Đồng thời, giáo viên rèn luyện học sinh thói quen và khả năng quan sát một cách khoa học, có xem xét, phân tích, giải thích để đi đến những nét khái quát rút ra kết luận
Trang 41.2 Sử dụng lược đồ điện tử để khai thác nội dung bài học.
Bản đồ, lược đồ không chỉ có tác dụng minh họa cho nội dung bài học,
mà còn là nguồn kiến thức không thể thiếu được trong bài học Nếu bản đồ, lược
đồ được sử dụng tốt, sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, phát huy được năng lực chú ý quan sát, hứng thú của học sinh
Ưu thế của việc sử dụng lược đồ điện tử trong dạy học lịch sử là bằng các hiệu ứng, giáo viên có thể làm cho học sinh thấy được sự sinh động trong diễn biến các sự kiện và thấy được sự quyết liệt trong mỗi trận đánh Một bản đồ động sẽ hứng thú hơn nhiều so với bản đồ tĩnh Tuy nhiên việc thiết kế một bản đồ điện tử là một vấn đề rất khó làm đối với giáo viên Bởi vậy, bên cạnh việc nắm chắc diễn biến cụ thể, chính xác của sự kiện lịch sử, giáo viên cần thường xuyên trau dồi kĩ năng công nghệ thông tin để ứng dụng vào việc thiết kế lược đồ, bản đồ điện tử
1.3 Sử dụng ứng dụng điện tử để hướng dẫn học sinh học tập
Với điều kiện công nghệ phát triển, trong thời đại ngày nay, việc tìm kiếm thông tin và học tập trên các thiết bị điện tử thông minh được áp dụng rất hiệu quả trong giáo dục Các ứng dụng điện tử có liên quan đến môn Lịch
sử hiện nay rất phong phú, đa dạng, sẽ cung cấp đầy đủ tài liệu cũng như hình ảnh minh họa để giáo viên và học sinh có thể tìm hiểu, khám phá kiến thức Lịch sử một cách dễ dàng Có thể kể đến các ứng dụng như: “Lịch sử Việt Nam”, “Sử Việt toàn thư”, “Sổ tay Lịch sử”,…
1.4 Sử dụng phần mềm điện tử để kiểm tra, đánh giá
Trong quá trình dạy học, giáo viên sử dụng một số ứng dụng điện tử hữu ích để xây dựng công cụ kiểm tra, đánh giá nhằm phát triển năng lực
học sinh như Google form, Kahoot, Padlet, Lịch sử,…bằng các hệ thống câu
hỏi cụ thể, phù hợp với năng lực học sinh
Việc khai thác, sử dụng các ứng dụng điện tử để kiểm tra, đánh giá môn Lịch sử giúp truyền cảm hứng cho công tác dạy và học lịch sử Các ứng dụng điện tử trợ giúp các giáo viên linh hoạt, đa dạng hoá các hình thức kiểm tra, đánh giá; đồng thời khơi gợi được sự tò mò, ham học hỏi của học sinh
Trang 61.5 Sử dụng âm thanh kết hợp với hình ảnh điện tử minh họa, rút ra nội dung bài học.
Tùy theo nội dung của bài giáo viên có thể khai thác nguồn video hoặc
tự xây dựng và lồng ghép âm thanh kết hợp với hình ảnh phù hợp làm phong phú thêm bài học, đồng thời thay đổi không khí trong một giờ học môn Lịch
sử Đây là phương tiện và kỹ thuật hiện đại giúp học sinh rèn kỹ năng quan sát Sau khi học sinh tiếp cận kiến thức bằng cả kênh hình và âm thanh, giáo viên có thể yêu cầu học sinh khái quát lại nội dung chính để giúp học sinh khắc sâu kiến thức bài học
2 Tính hiệu quả của giải pháp
Với những giải pháp trong việc khai thác và sử dụng học liệu điện tử nêu trên, tôi đã áp dụng, thực hiện tại trường đang công tác và đem lại kết quả khả quan Phần lớn các em đã có ý thức học tập bộ môn và có phương pháp học tập tốt Đến lớp học, các em học sôi nổi, hăng say phát biểu, hứng thú, tích cực, chủ động hơn trong việc lĩnh hội các kiến thức lịch sử Ý thức học tập được nâng lên cả về
số lượng lẫn chất lượng, là cơ sở nâng cao chất lượng dạy học Việc áp dụng đề tài vào thực tiễn dạy học trong các năm học qua đã có nhiều kết quả đáng khích lệ Đại bộ phận các em học sinh đã hình thành được một số kỹ năng lịch sử đơn giản; biết quan sát tranh ảnh, hình vẽ để rút ra kiến thức cần nắm, biết phân tích bản đồ, sự kiện Bản thân giáo viên khi áp dụng đề tài này đã làm cho hoạt động dạy học môn học
có những chuyển biến rõ rệt
3 Minh chứng
Từ năm học 2021 - 2022, tôi và một số đồng nghiệp trong trường đã áp dụng đề tài cho học sinh khối 9 ở trường và có kết quả khả quan Việc khai thác
và sử dụng học liệu điện tử phù hợp với nội dung bài dạy đã được thử nghiệm ở một số lớp điển hình, kết quả năm học 2020 - 2021 như sau:
Lớp
Kết quả học tập môn Lịch sử Giỏi Khá Trung
9A1 Trước khi sử dụng đồ dùng điện
Sau khi sử dụng đồ dùng điện 40/42 2/42 0 0 0
Trang 7tử trực quan (HK2)
9A2
Trước khi sử dụng đồ dùng điện
Sau khi sử dụng đồ dùng điện
9A3
Trước khi sử dụng đồ dùng điện
Sau khi sử dụng đồ dùng điện
Qua việc khảo sát số liệu ở ba lớp 9A1, 9A2, 9A3 theo cách thức và phương pháp sử dụng học liệu điện tử đã đem lại kết quả khả quan Qua đó, có thể khẳng định học sinh học theo tiến trình đã soạn (được sử dụng học liệu điện
tử đã đề xuất và thống nhất) có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn, chất lượng kiến thức bền vững hơn Học sinh được học sâu, học thoải mái, do đó hiệu quả hơn
Trang 8KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1 Kết luận
Việc khai thác và sử dụng học liệu điện tử không chỉ góp phần tạo biểu tượng lịch sử cụ thể cho học sinh, miêu tả bề ngoài sự kiện, mà còn đi sâu vào bản chất sự kiện, nêu đặc trưng, tính chất của sự kiện Sau khi áp dụng phương pháp nêu trên, tôi thấy đa số các em học sinh đã hình thành được một số kỹ năng lịch sử đơn giản; biết quan sát tranh ảnh, hình vẽ để rút ra kiến thức cần nắm, biết phân tích bản đồ, sự kiện Đồng thời, các em rất hứng thú khám phá và muốn lĩnh hội các kiến thức bộ môn bằng chính khả năng của mình Như vậy, việc khai thác và sử dụng học liệu điện tử vào dạy học lịch sử đã thể hiện mối
quan hệ biện chứng về con đường nhận thức của học sinh đi từ “trực quan sinh động” đến “tư duy trừu tượng” Về điểm này, nhiều nhà giáo dục lịch sử đã nhấn mạnh: “Nội dung của các hình ảnh lịch sử, của bức tranh quá khứ càng phong phú bao nhiêu thì hệ thống khái niệm mà học sinh thu nhận được càng vững chắc bấy nhiêu”.
2 Khuyến nghị
Để việc khai thác và sử dụng học liệu điện tử đạt hiệu quả tốt, bản thân tôi có một số kiến nghị như sau:
- Về phía giáo viên: Không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ, nắm chắc lí luận dạy học bộ môn Lịch sử; cần đầu tư thời gian, công sức, tìm tòi, thiết kế và sử dụng học liệu điện tử một cách có hiệu quả nhất
- Về phía học sinh: Có ý thức học tập nghiêm túc, phải tích cực tự giác chủ động, rèn luyện thường xuyên
- Về phía nhà trường: Tiếp tục tổ chức các buổi thảo luận, trao đổi kinh nghiệm về nội dung sử dụng học liệu điện tử để giáo viên có cơ hội trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
Trên đây là giải pháp “Kỹ năng khai thác và sử dụng học liệu điện tử trong dạy học môn Lịch sử”, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô trong Ban Giám khảo để tôi có thể nâng cao chất lượng dạy và
học môn Lịch sử
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thanh Xuân, ngày tháng năm 2023
Trang 9PHỤ LỤC
Ảnh 1,2 – Hình ảnh điện tử minh họa môn Lịch sử 9 Bài 24: Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân
- Phần I: Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám.
Ảnh 3 – Hình ảnh điện tử minh họa môn Lịch sử 7 Bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075-1077)
Trang 10Ảnh 4: Ứng dụng “Lịch sử Việt Nam”
Ảnh 4: Ứng dụng “Sổ tay Lịch sử”
Trang 11UBND QUẬN THANH XUÂN
TRƯỜNG THCS NGUYỄN LÂN
-Giải pháp
“Kỹ năng khai thác và sử dụng học liệu điện tử
trong dạy học môn Lịch sử”
Giáo viên: Lê Thị Yến
Năm học 2022-2023