CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1 UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAN LỘC TRƯỜNG MN MỸ LỘC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “Giáo dục kĩ năng tự bảo bệ bản thân cho trẻ 4 tuổi trong trường Mầm non” Giáo viên Đặng Thị H[.]
Trang 1UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN CAN LỘC
TRƯỜNG MN MỸ LỘC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“Giáo dục kĩ năng tự bảo bệ bản thân cho trẻ 4 tuổi
trong trường Mầm non”.
Giáo viên: Đặng Thị Huế
Độ tuổi: Mẫu giáo 4 tuổi
Đơn vị: Trường mầm non Mỹ Lộc
Trang 2Năm học: 2022- 2023
MỘT SỐ BIỆN PHÁP
TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM NGOÀI TRỜI CHO
TRẺ 5 TUỔI TRONG TRƯỜNG MẦM NON I.PHẦN MỞ ĐẦU
1.LÝ DO HÌNH THÀNH BIỆN PHÁP
Hoạt động trải nghiệm là một trong những hoạt động có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển khả năng nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, tưởng tượng cho trẻ Kích thích tính tò mò, tự nhiên của trẻ về thế giới xung quanh, trẻ được hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa cô và trẻ, hoạt động cá nhân kết hợp với hoạt động nhóm giúp trẻ biết quan sát, so sánh, đặt câu hỏi, thử nghiệm, phán đoán và giải quyết vấn đề với các sự vật hiện tượng Các
kỹ năng này được trẻ sử dụng trong suốt cuộc đời Bên cạnh đó còn giúp cho trẻ nhận thức được rằng các sự vật hiện tượng luôn có sự thay đổi và rất quan trọng đối với cuộc sống con người
Khám phá môi trường ngoài trời bằng hình thức trải nghiệm là những hoạt động sinh động nhất, dễ nhớ và khắc sâu trong trí nhớ của trẻ, bởi vì một đặc điểm của trẻ là tư duy trực quan hình ảnh, trẻ không suy nghĩ và không hiểu những gì trừu tượng, trẻ cần những cái cụ thể và kinh nghiệm sống, trẻ học thông qua những giác quan: nhìn, nghe, sờ, nếm, ngửi
2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu trong phạm vi các hoạt động trải nghiệm của trẻ 5 tuổi
- Tôi chọn đối tượng nghiên cứu là học sinh 5 tuổi.
- Nghiên cứu các hoạt động giúp trẻ thực hành trải nghiệm trong trường mầm non.
2.2 Phạm vi nghiên cứu
Trẻ 5 tuổi trường mầm non nơi tôi công tác
3 Mục tiêu, nhiệm vụ
3.1 Mục tiêu nghiên cứu
Hoạt động trải nghiệm từ lâu đã có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ mầm non.Nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước đã khẳng định giáo dục thông qua hoạt động trải nghiệm là phương pháp giáo dục ưu việt, giúp phát huy tối đa tính tích cực của người học
- Các biện pháp áp dụng đạt kết quả từ 75% trở lên
Trang 3- Thông qua hoạt động thực hành trải nghiệm sẽ khơi gợi sự hứng thú, ham học hỏi của trẻ, giúp trẻ phát triển toàn diện 5 mặt: Đức, trí, thể,
mỹ và tình cảm xã hội của trẻ.
- Qua đề tài nghiên cứu giúp giáo viên có những định hướng phù hợp trong công tác dạy và học cho trẻ mầm non.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động trải nghiệm cho trẻ 5 tuổi
trong trường mầm non
- Nghiên cứu một số biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng cho hoạt động trải nghiệm ngoài trời cho trẻ 5 tuổi trong trường mầm non
Đánh giá kết quả và có ý kiến đề nghị để nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ 5 tuổi trong trường mầm non
- Tìm ra những phương pháp, biện pháp và tổ chức áp dụng cho trẻ được thực hành trải nghiệm và kiểm tra đánh giá kết quả trên trẻ.
- Các biện pháp nghiên cứu đảm bảo tính khoa học.
- Đề tài nghiên cứu phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản trong giáo dục.
- Đề tài có tính ứng dụng thực tiễn phù hợp tại địa phương.
4 Xây dựng giả thiết nghiên cứu.
Hoạt động trải nghiệm khiến trẻ sử dụng tổng hợp các giác quan (nghe, nhìn, chạm, ngửi…) để có thể tăng khả năng lưu giữ những điều đã tiếp cận được lâu hơn Hoạt động trải nghiệm giúp trẻ có thể tối đa hóa khả năng sáng tạo, tính năng động và thích ứng Trẻ được trải qua quá trình khám phá kiến thức
và tìm giải pháp, từ đó giúp phát triển năng lực cá nhân và tăng cường sự tự tin Hoạt động trải nghiệm giúp cho việc học trở nên thú vị hơn với trẻ và việc dạy trở nên thú vị hơn với người dạy
Khi trẻ được chủ động tham gia tích cực vào quá trình hoạt động, trẻ sẽ có hứng thú và chú ý hơn đến những điều được tiếp cận và ít gặp vấn đề về tuân thủ
kỷ luật
5 Các phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp khảo sát: Khảo sát và xây dựng kế hoạch nghiên cứu
- Phương pháp quan sát: Quan sát khi áp dụng sáng kiến vào thực hành
- Phương pháp thực hành: Thực hành trên các hoạt động của trẻ
- Đọc, phân tích, tổng hợp tài liệu tham khảo để nghiên cứu
- Xây dựng đề cương sáng kiến, áp dụng sáng kiến và hoàn thành sáng kiến
Trang 46 Dự báo những đóng góp của đề tài.
- Giữa các biện pháp, giải pháp có mối quan hệ qua lại với nhau chúng hộ trợ cho nhau giúp các cháu Trải nghiệm một cách tốt nhất Vận dụng các biện pháp các cháu được tạo MT, được tổ chức trải nghiệm qua hoạt động chơi, hoạt động học, trẻ đã được dùng đôi tay và trí óc kết hợp đúc rút kinh nghiệm rồi thì khi tiếp cận trải nghiệm Các cháu sẽ làm chủ hoạt động
- Các biện pháp này đan xen lẫn nhau và được xuyên suốt trong quá trình hoạt động trải nghiệm của các cháu sẽ giúp trẻ tích lũy được vốn sống qua đó hình thành các kỹ năng, kỹ xảo trong học tập, vui chơi và lao động
Qua việc áp dụng một số kinh nghiệm của bản thân vào việc tổ chức cho trẻ trải nghiệm, tôi đã thu được nhiều kết quả khảo nghiệm có giá trị khoa học trong phạm vi trường mẫu giáo. Tôi nhận thấy các cháu lớp tôi đã tiến bộ nhanh
về mọi mặt:
- Trẻ đã biết tự lựa chọn hoạt động trải nghiệm, tiến hành hoạt động thì tích cực, sử dụng đúng chức năng của đồ dùng, đồ chơi trong trải nghiệm
- Trẻ tích cực tương tác với các bạn trong lớp, trong trường giúp các cháu thêm gắn bó với nhau, nâng cao tinh thần đoàn kết và ý thức tập thể, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao
- Hoạt động trải nghiệm còn giúp trẻ năng động, tự tin tham gia vào các hoạt động tập thể, hồn nhiên trong giao tiếp với mọi người xung quanh
- Áp dụng các hoạt động trải nghiệm, các cháu có hứng thú tích cực tham gia vào hoạt động vui chơi, học tập, hoạt động khác trong ngày khả năng chú ý nâng lên rõ rệt.
Năm học 2021- 2022 Lớp của tôi chủ nhiệm đạt kết quả tốt
II PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lý luận.
Trong rất nhiều quan điểm, triết lý khác nhau về giáo dục trải nghiệm, không thể không nhắc đến quan điểm giáo dục Montessori. Bà là Bác sỹ nhi, nhà tâm lý học người ý bà có những nghiên cứu về phương pháp dạy trẻ nổi tiếng mà nhiều nước trên thế giới đang áp dụng Ma Ri A Montessori khẳng định: "Trẻ tự đào luyện mình trong mối quan hệ với môi trường” Có nghĩa là những gì mà trẻ có được phải " Thông qua hoàn cảnh sống bên ngoài", thông qua hoạt động tương tác trực tiếp của trẻ với môi trường Một trong những tư tưởng triết lý của Montessori là chúng ta "không nên coi trọng trí óc hơn là đôi tay, mà phải kết hợp cả hoạt động của trí óc với đôi tay tạo thành một hoạt động sáng tạo song hành" Montessori gọi đôi tay là công cụ của trí tuệ và nhận định" Đôi tay phối hợp với bộ não để tạo nên trí thông minh của trẻ Như vậy, "Trải nghiệm" Theo quan điểm Montessori nhấn mạnh việc học được thực hiện thông qua các tương tác với môi trường bằng sự kết hợp của nhận thức cảm tính và lý
Trang 5tính (Sự phối hợp của đôi tay và trí óc) và cho rằng đó là một phần không thể thiếu để trẻ phát triển và hoàn thiện Các nhà nghiên cứu giáo dục học Việt Nam PGS TS Hoàng Thị Phương Nghiên cứu tổ chức hoạt động cho trẻ Mầm Non cũng nêu rõ vai trò của giáo dục gắn với hoạt động trải nghiệm là trẻ được kết nối kiến thức, kỹ năng với thực tiễn cuộc sống phong phú, sinh động mà trẻ
em đã và sẽ trải qua trong cuộc sống… Như vậy tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ mầm non thực sự quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho trẻ, giúp cho trẻ sau này sẽ trở thành những con người
có ích cho xã hội, góp phần trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Bản thân tôi đã lên kế hoạch nghiên cứu giáo dục trẻ theo hướng trải nghiệm để trồng nên những mầm sống mới, con người mới ở Việt Nam. Đó chính là cơ sở cho tôi tiếp tục nghiên cứu đề tài này
2 Đánh giá thực trạng.
Hiện nay việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngoài trời cho trẻ còn nhiều hạn chế Các hoạt động phần lớn còn thụ động, rập khuôn theo gợi ý hướng dẫn của chương trình nên trẻ chưa hứng thú học tập
Trong các hoạt động cho trẻ tôi đã sử dụng nhiều biện pháp như sử dụng những hình ảnh trên máy chiếu, cho trẻ quan sát một đoạn video, tranh ảnh, đồ dùng, các vật thật nhưng hiệu quả trên trẻ chưa cao, nhiều trẻ còn lúng túng, khả năng ghi nhớ chưa sâu
2.1 Thuận lợi.
Sân trường rộng rải diện tích đảm bảo, môi trường ngoài trời được bố trí các khu vực chơi cho trẻ hoạt động trải nghiệm hợp lý, đồ dùng đồ chơi đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng theo yêu cầu
Đa số trẻ 5-6 tuổi lớp tôi phụ trách đều hiếu động, luôn mạnh dạn tự tin, hứng thú khi tham gia vào các hoạt động khám phá trải nghiệm, đặc biệt là trẻ rất hứng thú khi được hoạt động ngoài trời
Bản thân tôi là giáo viên có nhiều năm công tác, được tham gia dạy các chuyên đề do Sở, Phòng GD, cụm chuyên môn liên trường và nhà trường tổ chức vì vậy đã được tư vấn, góp ý từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm thực tiễn Tôi luôn chịu khó tìm tòi nghiên cứu tài liệu, tập san, sưu tầm và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy vào hoạt động trải nghiệm của trẻ
Giữa phụ huynh và giáo viên phối kết hợp với nhau chặt chẽ để tạo môi trường ngoài trời thêm phong phú đa dạng Đa số phụ huynh đều quan tâm đến việc học tập của trẻ
2.2 Khó khăn.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa thật đầy đủ để đáp ứng các hoạt động trải nghiệm: Khu vui chơi liên hoàn, sân khấu ngoài trời, đồ chơi ngoài trời Các khu vực ngoài trời rộng rãi, thiết kế phù hợp nhưng chưa được tận dụng tối đa Sân trường còn thiếu cây xanh, bóng mát
Trang 6Một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc học tập của trẻ, thường ngày hay chiều, sợ trẻ bị bẩn, bị mệt nên làm hộ hết mọi việc cho trẻ, dẫn đến trẻ chưa tự lập, không mạnh dạn, chưa tự tin
Kĩ năng của một số trẻ trong một số lĩnh vực phát triển như: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nhận thức, ngôn ngữ chưa mạnh dạn tự tin khi tham gia vào các hoạt động ngoài trời
3 Những biện pháp thực hiện.
Từ thực trạng trên tôi đã tập trung nghiên cứu tìm ra một số biện pháp để
tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngoài trời cho trẻ 5- 6 tuổi trong trường mầm non như sau:
` Biện pháp 1 Xây dựng kế hoạch và chuẩn bị đồ dùng.
Để thực hiện có hiệu quả của các hoạt động thì xây dựng kế hoạch và chuẩn bị đồ dùng có vai trò vô cùng lớn vì nó giúp cho chúng ta không thụ động trong việc lựa chọn đề tài, địa điểm, không thụ động trong quá trình tổ chức hoạt động vì đề nắm bắt được nội dung đồ dùng đã chuẩn bị đầy đủ Quá trình thực hiện tôi thấy rằng giải pháp này nó mạng lại hiệu quả cao và giúp cho bản thân tôi hoàn thành đến 75% công việc
Ví dụ 1 Xây dựng kế hoạch
chỉnh
1 Trường mầm
non Trải nghiệm với các đồ chơi Ngoài trời( Cầu trượt, ống chui ) Góc vận động
2 Bản thân Trải nghiệm khu chợ quê, Bé đi
* Công tác chuẩn bị: Tôi chuẩn bị theo yêu cầu của các hoạt động để đáp ứng đó
đồ dùng được đầy đủ, đáp ứng thõa mãn nhu cầu của trẻ
Ví dụ: Hoạt động “ Bé trang trí các nhân vật tại vườn cổ tích” Tôi chuẩn bị: Chổi
lông nước, các loại màu nước như: Màu xanh, đỏ, trắng, đen: 10 hộp Mũ nón cho trẻ đội: 37 cái; khăn lau tay; 20 cái
Biện pháp 2:Tận dụng môi trường tổ chức cho trẻ trải nghiệm
Như chúng ta đã biết Môi trường giáo dục trong trường Mầm non gồm có môi trường bên trong và môi trường bên ngoài lớp học Thế nhưng môi trường ngoài trời có tác dụng rất lớn tạo điều kiện cho trẻ hứng thú trải nghiệm Vì vậy trẻ cần có cơ hội để chơi và học ở môi trường bên ngoài lớp học nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt Để đáp ứng yêu cầu đó, bản thân tôi đã tận dụng môi trường ngoài lớp học để cho trẻ hoạt động
Tại đơn vị chúng tôi khoảng không gian trời đã được nhà trường chia và tạo các góc hoạt động như: Vận động, vườn cổ tích, khu vui chơi cát nước, khu chợ quê, vườn hoa, vườn rau… Việc cho trẻ chơi các góc đó theo yêu cầu thì đó
là 1 điều tất yếu, song để tận dụng tối đa việc cho trẻ hoạt động các góc đó ngoài những hoạt động theo yêu cầu thì tôi đã tận dụng vào các hoạt động như:
Ví dụ 1 Hoạt động trải nghiệm ở sân vận động Tại sân vận động không
những tôi tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động vận động giáo dục phát triển
Trang 7thể chất mà tôi còn tổ chức cho trẻ tham gia vào các hoạt động học giao lưu nghệ thuật: Văn nghệ, cắm hoa, làm quà tặng mẹ
( Hình ảnh trẻ giao lưu cấm hoa tại sân vận động)
Ví dụ: Vườn cổ tích: Ở vườn cổ tích ngoài việc cho trẻ học về các câu chuyên
cổ tích, tôi còn tận dụng để tổ chức các hoạt động như: Nhặt lá khô làm đồ chơi, vẽ đường đi lối lại, Tô màu các nhân vật trong truyện, các loại đồ dùng ở vườn cổ tích…
( Hình ảnh trẻ trải nghiệm vẽ và tô màu các con vật tại vườn cổ tích)
Tổ chức cho trẻ nhặt lá vàng, cô cho trẻ thi đua nhau nhặt lá và trò chuyện với nhau về những chiếc lá vàng
+ Các con có biết đây là lá của cây gì không? Vì sao con biết?
Trang 8+ Tại sao lá lại rụng? Những chiếc lá này chúng mình có thể làm được những gì?
( Hình ảnh trẻ làm các con vật từ lá cây ở vườn cổ tích)
Vườn rau của trường không những cung cấp rau cho trẻ trong các bữa ăn hàng ngày mà còn giúp trẻ khám phá và nhận biết biết được các loại cây rau gì? Tác dụng của rau, nhận biết được nhiều loại cây rau khác nhau: Rau từ lá, rau từ
củ, từ quả… từ đó trẻ biết để rau luôn tươi tốt thì rau phải được chăm sóc như thế nào Ngoài ra trẻ còn được trải nghiệm làm bác nông dân làm đất,gieo hạt, trồng rau, thu hoạch rau qua đó trẻ yêu quý đối với những sản phẩm của chính trẻ và các bác nông dân đã làm ra
(Hình ảnh trẻ đang chăm sóc vườn rau)
Vườn hoa ở sân trường không những để làm cho môi trường thêm đẹp mà chính từ những cây hoa, bông hoa còn giúp trẻ khám phá biết thêm nhiều loại
Trang 9hoa, biết cây hoa phát triển như thế nào? Hoa có thể phát triển từ hạt, củ, từ lá
mà còn cả từ cành, qua những hoạt động khám phá trẻ còn được biết mùi thơm của hoa, về màu sắc thông qua vườn hoa, trẻ được tham gia vào các hoạt động thực tế như tưới nước, nhổ cỏ, trẻ được tự tay chăm sóc cho cây hoa phát triển lên mỗi ngày qua đó tạo sự hứng thú, niềm vui cho trẻ mỗi khi đến trường, lớp
Bản thân tôi thường xuyên tận dụng môi trường sẵn có và điều kiện thực
tế cho trẻ trải nghiệm Nắm bắt được ước muốn của trẻ, tôn trọng ý kiến cá nhân Cô luôn tạo cơ hội để trẻ nói ra những suy nghĩ của mình Qua các bài học
về vườn hoa trẻ được tiếp thu một cách hết sức tự nhiên và ý thức bảo vệ môi trường sống cho trẻ
(Hình ảnh trẻ quan sát khám phá về vườn hoa)
Biện pháp 3 Tổ chức các hoạt động khám phá khoa học ngoài trời
Tổ chức các hoạt động giáo dục khám phá khoa học theo hướng trải nghiệm đem lại hiệu quả cao, Đối với những hoạt động trải nghiệm này trẻ rất hứng thú, say mê, tìm tòi và tự sáng tạo để tạo ra các sản phẩm
Ví dụ: Tổ chức cho trẻ khám phá trải nghiệm sự kì diệu của nước ( tại
khu vui chơi cát nước)
Chủ đề: Nước và hiện tượng tự nhiên
+ Nhóm 1: Thực hành với nước đá, nước ấm
+ Nhóm 2: Thực hành dùng tay cầm, nắm lấy nước , đổ vào chai
+ Nhóm 3: Thực hành pha màu nước
+ Nhóm 4: Thực hành nghe âm thanh
Trẻ về các nhóm thực hành Cô đi đến các nhóm đặt các câu hỏi để kích thích tạo cơ hội cho nhiều trẻ trong nhóm được nêu nhận xét của cá nhân, chú ý những trẻ ít mạnh dạn
Qua hoạt động trẻ khám phá và trải nghiệm về sự kỳ diệu của nước trẻ biết được: Nước có những dạng gì? Nước có âm thanh như thế nào? Màu sắc của nước? Nước mang lại lợi ích gì?
Trang 10( Các hình ảnh trẻ thực hành sự kỳ diệu của nước)
Ví dụ: Chủ đề: Nước và hiện tượng thiên nhiên Tôi lựa chọn đề tài: Hạt cát nhỏ
dễ thương
Tôi cho trẻ cùng chơi với cát: 1 nhóm chơi với cát ướt,1 nhóm chơi với cát khô cùng nhau cảm nhận hạt cát qua chơi Bạn nào có nhận xét gì về những hạt cát này? Qua chơi trẻ phát hiện ra cát có nhiều màu, nhiều hình dạng Khi cát khô các hạt cát rời nhau, còn khi cho nước vào cát ướt các hạt cát dính lại với nhau Vậy các con sẽ làm gì với hạt cát khô? Còn hạt cát ướt các con sẽ chơi gì? Với những câu hỏi của cô trẻ sẽ biết vận dụng vào thực tế trẻ biết chọn cát khô để chơi đồng hồ cát còn cát ướt để xây lâu đài cát Qua chơi giúp lĩnh hội các kiến thức
Cô truyền thụ một cách dễ dàng, khắc sâu và gây hứng thú cho trẻ khám phá thế giới quan Trong khi trẻ chơi còn phát triển ngôn ngữ và khả năng hoạt động nhóm
* Thông qua hoạt động này tôi đã tận dụng khu vui chơi cát nước để tổ
chức các hoạt động học như: Bò, đi theo đường dích dắc, hay đi bộ trên sỏi để rèn luyện sức khỏe đôi chân và tay của bé, tổ chức cho trẻ trải nghiệm vẽ tranh trên
đá, sếp hình bằng đá sỏi với những bông hoa, ngôi nhà, các con vật mà trẻ yêu thích qua đó giúp phát triển khả năng tư duy, khéo léo, sáng tạo khi tham gia vào hoạt động
Biện pháp 4 Trải nghiệm với thiên nhiên.
Thiên nhiên là một yếu tố rất cần thiết đối với trẻ, nếu như cô giáo giao cho trẻ chăm sóc một cây nào đó trẻ sẽ rất sung sướng và phát huy hết trách nhiệm nếu được cô giáo giao Trẻ cũng sẽ cố gắng tìm hiểu để xem vì sao với cây cối thì cần phải có nước, phân, ánh sáng… và cần chăm sóc Và trẻ thật sự hứng thú khi có sự thi đua chăm sóc cây giữa các thành viên với nhau
Ví dụ: “ Cây cần gì để lớn lên và phát triển” Trẻ biết có cây sống được nhờ đất nhưng cũng có cây không cần đất…có cây cần nước nhưng có cây không cần nước như cây xương rồng Qua thí nghiệm nhỏ cung cấp và làm giàu vốn sống cho trẻ Có những thí nghiệm xảy ra trong thời gian ngắn nhưng cũng có những thí nghiệm kéo dài trong thời gian dài cả vài ba tháng, qua đó phát triển ở trẻ tính kiên trì nhẫn nại giúp trẻ hiểu được để có được những loại thực phẩm để cho